- وعن أسامة بن زيد رضي الله عنهما قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: "من صنع إليه معروف، فقال لفاعله: جزاك الله خيرًا، فقد أبلغ في الثناء". رواه الترمذي وقال حديث حسن صحيح .
Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimga yaxshilik qilinsa-yu, u yaxshilik qilgan kishiga: ‹Jazokallohu xayron (Alloh senga yaxshilik ila mukofot bersin)›, desa, u maqtovning eng yuqori (darajasi)ga yetkazibdi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan, jayyid, gʻaribdir. Biz uni Usoma ibn Zayd hadisi (silsilasi)dan faqat shu yoʻl bilangina bilamiz. Abu Hurayradan ham Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashi rivoyat qilingan. Men Muhammaddan soʻradim, u buni bilmadi.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимга яхшилик қилинса-ю, у яхшилик қилган кишига: ‹Жазокаллоҳу хайрон (Аллоҳ сенга яхшилик ила мукофот берсин)›, деса, у мақтовнинг энг юқори (даражаси)га етказибди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан, жаййид, ғарибдир. Биз уни Усома ибн Зайд ҳадиси (силсиласи)дан фақат шу йўл билангина биламиз. Абу Ҳурайрадан ҳам Набий ﷺдан шунга ўхшаши ривоят қилинган. Мен Муҳаммаддан сўрадим, у буни билмади.
- وعن أسامة بن زيد رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: "إذا سمعتم الطاعون بأرض، فلا تدخلوها، وإذا وقع بأرض، وأنتم فيها، فلا تخرجوا منها" ((متفق عليه)).
Abdulloh ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Ibrohim paygʻambar (alayhissalom) Makkani haram (muqaddas) qildi va unda Allohdan barakat soʻradi. Men (ham) — Ibrohim Makkani haram qilgandek — Madinani haram qildim va — Ibrohim Makka uchun (soʻraganidek) — uning oʻlchovlari (mudd va soʼ)da Allohdan barakat soʻradim», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Иброҳим пайғамбар (алайҳиссалом) Маккани ҳарам (муқаддас) қилди ва унда Аллоҳдан баракат сўради. Мен (ҳам) — Иброҳим Маккани ҳарам қилгандек — Мадинани ҳарам қилдим ва — Иброҳим Макка учун (сўраганидек) — унинг ўлчовлари (мудд ва сў)да Аллоҳдан баракат сўрадим», — дедилар.
- وعن أسامة رضي الله عنه أن النبي صلى الله عليه وسلم مر على مجلس فيه أخلاط من المسلمين والمشركين -عبدة الأوثان واليهود- فسلم عليهم النبي صلى الله عليه وسلم" ((متفق عليه)).
Usoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ musulmonlar bilan mushriklar — butparastlar va yahudiylar — aralash boʻlgan bir majlisdan oʻtdilar va ularga salom berdilar.Усома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ мусулмонлар билан мушриклар — бутпарастлар ва яҳудийлар — аралаш бўлган бир мажлисдан ўтдилар ва уларга салом бердилар.
- وعن أسامة بن زيد رضي الله عنهما قال: أرسلت إحدي بنات النبي صلى الله عليه وسلم الله عليه وسلمى الله عليه وسلم الله عليه وسلم إليه تدعوه وتخبره أن صبياً لها -أو ابناً- في الموت فقال للرسول: ارجع إليها فأخبرها أن لله تعالي ما أخذ وله ما أعطى، وكل شئ عنده بأجل مسمى، فمرها، فلتصبر ولتحتسب” وذكر تمام الحديث" ((متفق عليه)) .
Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning qizlaridan biri u zotni chaqirib va bir oʻgʻilchasi — yoki oʻgʻli — oʻlim holatida ekanini xabar qilib, u zotga (odam) yubordi. U zot elchiga: «Unga qaytib borib ayt: olgani ham, bergani ham Alloh taoloniki. Uning huzurida har bir narsaning belgilangan ajali bor. Bas, unga ayt, sabr qilsin va (savobini) Allohdan umid qilsin», dedilar. (Rovi hadisni toʻliq keltirdi.)Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг қизларидан бири у зотни чақириб ва бир ўғилчаси — ёки ўғли — ўлим ҳолатида эканини хабар қилиб, у зотга (одам) юборди. У зот элчига: «Унга қайтиб бориб айт: олгани ҳам, бергани ҳам Аллоҳ таолоники. Унинг ҳузурида ҳар бир нарсанинг белгиланган ажали бор. Бас, унга айт, сабр қилсин ва (савобини) Аллоҳдан умид қилсин», дедилар. (Рови ҳадисни тўлиқ келтирди.)
- وعن أسامة بن زيد رضي الله عنهما أن رسول الله صلى الله عليه وسلم رفع إليه ابن ابنته وهو في الموت، ففاض عينا رسول الله صلى الله عليه وسلم فقال له سعد: ما هذا يا رسول الله؟! قال: "هذه رحمة جعلها الله تعالي في قلوب عباده الرحماء" ((متفق عليه)) .
(Usama ibn Zayd (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺning bir qizi u zotga — u zot Paygʻambar ﷺ, Saʼd va Ubay bilan (birga) (boʻ lgan) paytda — odam yuborib: «Qizimga (vafot) hozir boʻ ldi deb oʻ ylaymiz; bizning oldimizga keling» (dedi). U zot unga salom (yetkazish bilan birga) qaytarib: «Alloh olgan (narsa) ham, bergan (narsa) ham Allohning(dir); Uning huzurida har bir narsaning (ajali) belgilangan(dir); bas, (savobini Allohdan) umid qilsin va sabr qilsin» dedilar. Soʻng u (qizi) u zotga — (kelishlari uchun) qasam ichib — (yana) odam yubordi. Shunda Paygʻambar ﷺ turdilar; biz ham turdik. Bola Paygʻambar ﷺning bagʻ riga koʻ tarildi — joni (xirillab) gʻ irchillar edi; (shunda) Paygʻambar ﷺning ikki koʻ zlari yoshga toʻ ldi. Saʼd u zotga: «Bu nima, ey Allohning Rasuli?» dedi. U zot: «Bu — rahmat(dir); Alloh uni oʻ z bandalaridan xohlaganlarining qalbiga qoʻ ygan; Alloh oʻ z bandalaridan faqat rahmatli (mehribon)larigagina rahm qiladi» dedilar.(Усама ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺнинг бир қизи у зотга — у зот Пайғамбар ﷺ, Саъд ва Убай билан (бирга) (бў лган) пайтда — одам юбориб: «Қизимга (вафот) ҳозир бў лди деб ў йлаймиз; бизнинг олдимизга келинг» (деди). У зот унга салом (етказиш билан бирга) қайтариб: «Аллоҳ олган (нарса) ҳам, берган (нарса) ҳам Аллоҳнинг(дир); Унинг ҳузурида ҳар бир нарсанинг (ажали) белгиланган(дир); бас, (савобини Аллоҳдан) умид қилсин ва сабр қилсин» дедилар. Сўнг у (қизи) у зотга — (келишлари учун) қасам ичиб — (яна) одам юборди. Шунда Пайғамбар ﷺ турдилар; биз ҳам турдик. Бола Пайғамбар ﷺнинг бағ рига кў тарилди — жони (хириллаб) ғ ирчиллар эди; (шунда) Пайғамбар ﷺнинг икки кў злари ёшга тў лди. Саъд у зотга: «Бу нима, эй Аллоҳнинг Расули?» деди. У зот: «Бу — раҳмат(дир); Аллоҳ уни ў з бандаларидан хоҳлаганларининг қалбига қў йган; Аллоҳ ў з бандаларидан фақат раҳматли (меҳрибон)ларигагина раҳм қилади» дедилар.
- وعن أبي زيد أسامة بن زيد بن حارثة مولى رسول الله صلى الله عليه وسلم وحبه وابن حبه، رضي الله عنهما، قال: أرسلت بنت النبي صلى الله عليه وسلم : إن ابني قد احتضر فاشهدنا، فأرسل يقرئ السلام ويقول: "إن لله ما أخذ، وله ما أعطى، وكل شيء عنده بأجل مسمى، فلتصبر ولتحتسب" فأرسلت إليه تقسم عليه ليأتينها. فقام ومعه سعد بن عبادة، ومعاذ بن جبل، وأبي بن كعب، وزيد بن ثابت، ورجال رضي الله عنهم، فرفع إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم الصبي فأقعده في حجره ونفسه تقعقع، ففاضت عيناه، فقال سعد: يا رسول الله ماهذا؟ فقال: "هذه رحمة جعلها الله تعالى في قلوب عباده" وفى رواية : "في قلوب من شاء من عباده وإنما يرحم الله من عباده الرحماء" ((متفق عليه)) .
Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ning qizi u zotga (xabarchi) joʻnatdi — uning bolasi oʻlim holatida (yoki joni uzilayotgan) edi — va u zotni kelishni soʻradi; lekin Paygʻambar ﷺ xabarchini qaytardilar va unga — u zotning salomini unga yetkazishni hamda: «Alloh olgan narsa Unga xosdir va U bergan narsa (ham) Unga xosdir; Uning huzurida har bir narsaga belgilangan muddat bor; bas, u sabr qilsin va Allohning savobini umid qilsin», — deyishni aytdilar. U yana u zotga (xabarchi) joʻnatdi va u zotning kelishini qasam ichib (soʻradi). Paygʻambar ﷺ turdilar, Saʼd ibn Uboda, Muoz ibn Jabal, Ubay ibn Kaʼb, Zayd ibn Sobit va boshqa baʼzi kishilar ham (turdi). Bola Rasululloh ﷺ ga keltirildi — uning nafasi koʻkragida qiyinlashgan (yaʼni goʻyo charm mesh kabi shovqinli) edi. Shunda Paygʻambar ﷺ ning koʻzlari yosh toʻka boshladi. Saʼd: «Yo Rasululloh, bu nima?» — dedi. U zot: «Bu — Alloh oʻz bandalarining qalbiga joylagan rahmat(dir); va Alloh oʻz bandalaridan faqat rahmdil (boshqalarga rahm qiladigan)larigagina rahm qiladi», — dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ нинг қизи у зотга (хабарчи) жўнатди — унинг боласи ўлим ҳолатида (ёки жони узилаётган) эди — ва у зотни келишни сўради; лекин Пайғамбар ﷺ хабарчини қайтардилар ва унга — у зотнинг саломини унга етказишни ҳамда: «Аллоҳ олган нарса Унга хосдир ва У берган нарса (ҳам) Унга хосдир; Унинг ҳузурида ҳар бир нарсага белгиланган муддат бор; бас, у сабр қилсин ва Аллоҳнинг савобини умид қилсин», — дейишни айтдилар. У яна у зотга (хабарчи) жўнатди ва у зотнинг келишини қасам ичиб (сўради). Пайғамбар ﷺ турдилар, Саъд ибн Убода, Муоз ибн Жабал, Убай ибн Каъб, Зайд ибн Собит ва бошқа баъзи кишилар ҳам (турди). Бола Расулуллоҳ ﷺ га келтирилди — унинг нафаси кўкрагида қийинлашган (яъни гўё чарм меш каби шовқинли) эди. Шунда Пайғамбар ﷺ нинг кўзлари ёш тўка бошлади. Саъд: «Ё Расулуллоҳ, бу нима?» — деди. У зот: «Бу — Аллоҳ ўз бандаларининг қалбига жойлаган раҳмат(дир); ва Аллоҳ ўз бандаларидан фақат раҳмдил (бошқаларга раҳм қиладиган)ларигагина раҳм қилади», — дедилар.
- وعن أبي زيد أسامة بن زيد بن حارثة، رضي الله عنهما، قال: سمعت رسول الله، صلى الله عليه وسلم، يقول: "يؤتى بالرجل يوم القيامة فيلقى في النار فتندلق أقتاب بطنه فيدور بها كما يدور الحمار في الرحى فيجتمع إليه أهل النار فيقولون: يا فلان ما لك ؟ ألم تك تأمر بالمعروف وتنهى عن المنكر؟ فيقول: بلى، كنت آمر بالمعروف ولا آتيه، وأنهى عن المنكر وآتيه" ((متفق عليه)) .
قوله: تندلق هو بالدال المهملة، ومعناه تخرج. و”الأقتاب”: الأمعاء، واحدها قتب.
Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: unga: «Usmonning huzuriga kirib, u bilan gaplashmaysanmi?» — deyildi. Shunda (Usoma): «Men u bilan faqat sizlarga eshittirish uchungina gaplashaman, deb oʻylaysizlarmi? Vallohi, men u bilan oʻzim bilan uning oramizda boʻlgan ishlar haqida gaplashdim, biroq men birinchi boʻlib ochishni yoqtirmaydigan (fitna) ishini ochishni xohlamadim. Hamda men ustimga amir boʻlgan birovga: ‹U odamlarning eng yaxshisi›, — demayman, men Rasululloh ﷺ ni shunday deganlarini eshitganimdan keyin», — dedi: «Qiyomat kuni bir kishi keltirilib, doʻzaxga tashlanadi. Bas, uning ichagi-ichi toʻkilib chiqadi va u, eshak tegirmonni aylangani kabi, ular (ichaklari) bilan aylanaveradi. Shunda doʻzax ahli uning oldiga toʻplanib: ‹Ey falonchi, senga nima boʻldi? Sen (bizni) yaxshilikka buyurib, yomonlikdan qaytarmasmiding?› — deydilar. U esa: ‹Ha, men yaxshilikka buyurardim, lekin oʻzim qilmas edim; yomonlikdan qaytarardim, lekin oʻzim qilardim›, — deydi», — dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: унга: «Усмоннинг ҳузурига кириб, у билан гаплашмайсанми?» — дейилди. Шунда (Усома): «Мен у билан фақат сизларга эшиттириш учунгина гаплашаман, деб ўйлайсизларми? Валлоҳи, мен у билан ўзим билан унинг орамизда бўлган ишлар ҳақида гаплашдим, бироқ мен биринчи бўлиб очишни ёқтирмайдиган (фитна) ишини очишни хоҳламадим. Ҳамда мен устимга амир бўлган бировга: ‹У одамларнинг энг яхшиси›, — демайман, мен Расулуллоҳ ﷺ ни шундай деганларини эшитганимдан кейин», — деди: «Қиёмат куни бир киши келтирилиб, дўзахга ташланади. Бас, унинг ичаги-ичи тўкилиб чиқади ва у, эшак тегирмонни айлангани каби, улар (ичаклари) билан айланаверади. Шунда дўзах аҳли унинг олдига тўпланиб: ‹Эй фалончи, сенга нима бўлди? Сен (бизни) яхшиликка буюриб, ёмонликдан қайтармасмидинг?› — дейдилар. У эса: ‹Ҳа, мен яхшиликка буюрардим, лекин ўзим қилмас эдим; ёмонликдан қайтарардим, лекин ўзим қилардим›, — дейди», — дедилар.
- وعن أسامة رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: " قمت على باب الجنة، فإذا عامة من دخلها المساكين، وأصحاب الجد محبوسون، غير أن أصحاب النار قد أمر بهم إلى النار. وقمت على باب النار فإذا عامة من دخلها النساء” ((متفق عليه)). (24)
(Usoma (ibn Zayd) (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Men jannat eshigi oldida turdim — birdan unga kirgan(lar)ning koʻ pchiligi miskinlar (kambagʻ allar) edi; (mol-dunyo) sohiblari esa (hisob uchun) toʻ xtatib qoʻ yilgan edi — faqat doʻ zax egalari doʻ zaxga (haydashga) buyurilgan edi. Va men doʻ zax eshigi oldida turdim — birdan unga kirgan(lar)ning koʻ pchiligi ayollar edi», dedilar.(Усома (ибн Зайд) (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Мен жаннат эшиги олдида турдим — бирдан унга кирган(лар)нинг кў пчилиги мискинлар (камбағ аллар) эди; (мол-дунё) соҳиблари эса (ҳисоб учун) тў хтатиб қў йилган эди — фақат дў зах эгалари дў захга (ҳайдашга) буюрилган эди. Ва мен дў зах эшиги олдида турдим — бирдан унга кирган(лар)нинг кў пчилиги аёллар эди», дедилар.
- وعن أسامة بن زيد رضي الله عنهما عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: " ما تركت بعدي فتنة هي أضر على الرجال من النساء" ((متفق عليه)).
(Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Men oʻ zimdan keyin erkaklarga — ayollardan koʻ ra zararliroq biror fitna qoldirmadim», dedilar.(Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Мен ў зимдан кейин эркакларга — аёллардан кў ра зарарлироқ бирор фитна қолдирмадим», дедилар.
- وعن أسامة بن زيد، رضي الله عنهما، قال: بعثنا رسول الله صلى الله عليه وسلم، إلى الحرقة من جهينة ، فصبحنا القوم على مياههم، ولحقت أنا ورجل من الأنصار رجلاً منهم، فلما غشيناه قال: لا إله إلا الله ، فكف عنه الأنصاري، وطعنته برمحي حتى قتلته، فلما قدمنا المدينة بلغ ذلك النبي، صلى الله عليه وسلم، فقال لى: " يا أسامة أقتلته بعد ما قال لا إله إلا الله؟! قلت يا رسول الله إنما كان متعوذا فقال ” أقتلته بعد ما قال لا إله إلا الله؟!" فما زال يكررها على حتى تمنيت أني لم أكن أسلمت قبل ذلك اليوم. ((متفق عليه)) .
وفي رواية: فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم "أقال : لا إله إلا الله وقتلته؟! قلت: يا رسول الله، إنما قالها خوفاً من السلاح، قال: "أفلا شققت عن قلبه حتى تعلم أقالها أم لا؟!" فما زال يكررها حتى تمنيت أني أسلمت يومئذ.
Usoma ibn Zayd ibn Horisa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni Juhayna (qabilasi)ning Huraqa (degan joyi)ga (jangga) yubordilar. Biz qavmga ertalab (hujum bilan) yetib borib, ularni magʻlub qildik. Men va Ansordan bir kishi ulardan bir kishiga yetib oldik. Biz uni (oʻrab) qurshaganimizda, u: «Lo ilaha illalloh» dedi. Shunda Ansoriy undan (qoʻlini) tortdi, men esa uni nayzam bilan sanchib, oʻldirdim. (Roviy) dedi: Biz (Madinaga) qaytib kelganimizda, bu (xabar) Paygʻambar ﷺ ga yetdi. (Paygʻambar) menga: «Ey Usoma, u «Lo ilaha illalloh» deganidan keyin uni oʻldirdingmi?!» dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, u faqat (oʻlimdan) panoh tortib (shuni) aytgan edi», dedim. (Roviy) dedi: (Paygʻambar): «U «Lo ilaha illalloh» deganidan keyin uni oʻldirdingmi?!» dedilar. (Roviy) dedi: (Paygʻambar) buni menga shu qadar takrorlayverdilarki, hatto men oʻsha kundan oldin (umuman) musulmon boʻlmagan boʻlishni orzu qildim.Усома ибн Зайд ибн Ҳориса (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни Жуҳайна (қабиласи)нинг Ҳурақа (деган жойи)га (жангга) юбордилар. Биз қавмга эрталаб (ҳужум билан) етиб бориб, уларни мағлуб қилдик. Мен ва Ансордан бир киши улардан бир кишига етиб олдик. Биз уни (ўраб) қуршаганимизда, у: «Ло илаҳа иллаллоҳ» деди. Шунда Ансорий ундан (қўлини) тортди, мен эса уни найзам билан санчиб, ўлдирдим. (Ровий) деди: Биз (Мадинага) қайтиб келганимизда, бу (хабар) Пайғамбар ﷺ га етди. (Пайғамбар) менга: «Эй Усома, у «Ло илаҳа иллаллоҳ» деганидан кейин уни ўлдирдингми?!» дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, у фақат (ўлимдан) паноҳ тортиб (шуни) айтган эди», дедим. (Ровий) деди: (Пайғамбар): «У «Ло илаҳа иллаллоҳ» деганидан кейин уни ўлдирдингми?!» дедилар. (Ровий) деди: (Пайғамбар) буни менга шу қадар такрорлайвердиларки, ҳатто мен ўша кундан олдин (умуман) мусулмон бўлмаган бўлишни орзу қилдим.
- وعن أسامة بن زيد، رضي الله عنهما، عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: "قمت على باب الجنة، فكان عامة من دخلها المساكين. وأصحاب الجد محبوسون، غير أن أصحاب النار قد أمر بهم إلى النار" ((متفق عليه)).
و(( الجد:الحظ والغنى. وقد سبق بيان هذا الحديث في باب فضل الضعفة)).
(Usoma (ibn Zayd) (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Men jannat eshigi oldida turdim — birdan unga kirgan(lar)ning koʻ pchiligi miskinlar (kambagʻ allar) edi; (mol-dunyo) sohiblari esa (hisob uchun) toʻ xtatib qoʻ yilgan edi — faqat doʻ zax egalari doʻ zaxga (haydashga) buyurilgan edi. Va men doʻ zax eshigi oldida turdim — birdan unga kirgan(lar)ning koʻ pchiligi ayollar edi», dedilar.(Усома (ибн Зайд) (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Мен жаннат эшиги олдида турдим — бирдан унга кирган(лар)нинг кў пчилиги мискинлар (камбағ аллар) эди; (мол-дунё) соҳиблари эса (ҳисоб учун) тў хтатиб қў йилган эди — фақат дў зах эгалари дў захга (ҳайдашга) буюрилган эди. Ва мен дў зах эшиги олдида турдим — бирдан унга кирган(лар)нинг кў пчилиги аёллар эди», дедилар.