Zayd ibn Arqam

وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ، سَمِعَهُ مِنْهُ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَزَا تِسْعَ عَشْرَةَ غَزْوَةً وَحَجَّ بَعْدَ مَا هَاجَرَ حَجَّةً لَمْ يَحُجَّ غَيْرَهَا حَجَّةَ الْوَدَاعِ ‏.‏

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻn toʻqqiz marta gʻazot qildilar va hijratdan keyin bir marta hajga — Vidolashuv hajiga bordilar, undan boshqa haj qilmadilar.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўн тўққиз марта ғазот қилдилар ва ҳижратдан кейин бир марта ҳажга — Видолашув ҳажига бордилар, ундан бошқа ҳаж қилмадилар.

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكَّارِ بْنِ الرَّيَّانِ، حَدَّثَنَا حَسَّانُ، - يَعْنِي ابْنَ إِبْرَاهِيمَ - عَنْ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ حَيَّانَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِنَحْوِهِ بِمَعْنَى حَدِيثِ زُهَيْرٍ ‏.‏

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺ dan rivoyat qilinadi. Va (rovi) hadisni Zuhayrning hadisi maʼnosida shunga oʻxshash keltirdi.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺ дан ривоят қилинади. Ва (рови) ҳадисни Зуҳайрнинг ҳадиси маъносида шунга ўхшаш келтирди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، قَالاَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ النَّضْرِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِلأَنْصَارِ وَلأَبْنَاءِ الأَنْصَارِ وَأَبْنَاءِ أَبْنَاءِ الأَنْصَارِ ‏"‏ ‏.‏ وَحَدَّثَنِيهِ يَحْيَى بْنُ حَبِيبٍ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، - يَعْنِي ابْنَ الْحَارِثِ - حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، بِهَذَا الإِسْنَادِ ‏.‏

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ey Alloh! Ansorlarni, ansorlarning farzandlarini va ansorlar farzandlarining farzandlarini magʻfirat qilgin», — dedilar.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Аллоҳ! Ансорларни, ансорларнинг фарзандларини ва ансорлар фарзандларининг фарзандларини мағфират қилгин», — дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ شُبَيْلٍ، عَنْ أَبِي عَمْرٍو الشَّيْبَانِيِّ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ، قَالَ كُنَّا نَتَكَلَّمُ فِي الصَّلاَةِ يُكَلِّمُ الرَّجُلُ صَاحِبَهُ وَهُوَ إِلَى جَنْبِهِ فِي الصَّلاَةِ حَتَّى نَزَلَتْ ‏{‏ وَقُومُوا لِلَّهِ قَانِتِينَ‏}‏ فَأُمِرْنَا بِالسُّكُوتِ وَنُهِينَا عَنِ الْكَلاَمِ ‏.‏

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz namozda gapirar edik; kishi namozda yonidagi hamrohi bilan soʻzlashar edi. Shu vaqtgacha (davom etdiki), nihoyat {Allohga itoatda boʻlib turinglar} (Baqara 238) (oyati) nozil boʻldi. Bas, biz sukut saqlashga buyurildik va gapirishdan qaytarildik.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз намозда гапирар эдик; киши намозда ёнидаги ҳамроҳи билан сўзлашар эди. Шу вақтгача (давом этдики), ниҳоят {Аллоҳга итоатда бўлиб туринглар} (Бақара 238) (ояти) нозил бўлди. Бас, биз сукут сақлашга буюрилдик ва гапиришдан қайтарилдик.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، أَنَّهُ سَمِعَ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ، يَقُولُ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ أَصَابَ النَّاسَ فِيهِ شِدَّةٌ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ لأَصْحَابِهِ لاَ تُنْفِقُوا عَلَى مَنْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى يَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِهِ ‏.‏ قَالَ زُهَيْرٌ وَهِيَ قِرَاءَةُ مَنْ خَفَضَ حَوْلَهُ ‏.‏ وَقَالَ لَئِنْ رَجَعْنَا إِلَى الْمَدِينَةِ لَيُخْرِجَنَّ الأَعَزُّ مِنْهَا الأَذَلَّ - قَالَ - فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرْتُهُ بِذَلِكَ فَأَرْسَلَ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُبَىٍّ فَسَأَلَهُ فَاجْتَهَدَ يَمِينَهُ مَا فَعَلَ فَقَالَ كَذَبَ زَيْدٌ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - قَالَ - فَوَقَعَ فِي نَفْسِي مِمَّا قَالُوهُ شِدَّةٌ حَتَّى أَنْزَلَ اللَّهُ تَصْدِيقِي ‏{‏ إِذَا جَاءَكَ الْمُنَافِقُونَ‏}‏ قَالَ ثُمَّ دَعَاهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِيَسْتَغْفِرَ لَهُمْ - قَالَ - فَلَوَّوْا رُءُوسَهُمْ ‏.‏ وَقَوْلُهُ ‏{‏ كَأَنَّهُمْ خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ‏}‏ وَقَالَ كَانُوا رِجَالاً أَجْمَلَ شَىْءٍ ‏.‏

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Rasululloh ﷺ bilan birga bir safarga chiqdik. Bu safarda odamlar qattiq qiyinchilikka uchradilar. Shunda Abdulloh ibn Ubay oʻz hamrohlariga: ‹Rasululloh ﷺ huzuridagilarga, ular u zotning atrofidan tarqalib ketgunlaricha, sarf-xarajat qilmanglar›, dedi». (Zuhayr aytdi: bu — ‹havlahu› soʻzini ‹xafz› (kasra) bilan oʻqigan kishining qiroatidir.) «Yana u: ‹Agar Madinaga qaytsak, albatta aziz boʻlgan kishi u yerdan xor boʻlganni chiqarib yuboradi›, dedi. (Zayd) aytdi: ‹Men Nabiy ﷺ huzuriga keldim va bu haqda u zotga xabar berdim. Shunda u zot Abdulloh ibn Ubayga (odam) yuborib, undan soʻradilar. U esa qattiq qasam ichib, (bunday gapni) qilmaganini (aytdi) va: «Zayd Rasululloh ﷺ ga yolgʻon gapirdi», dedi›. (Zayd) aytdi: ‹Ularning aytgan gaplaridan koʻnglimga qattiq ogʻirlik tushdi. Nihoyat Alloh mening rost ekanligimni tasdiqlab: {Munofiqlar sening oldingga kelganlarida...} (oyatini) nozil qildi›. (Zayd) aytdi: ‹Soʻng Nabiy ﷺ ularga magʻfirat soʻrab berish uchun ularni chaqirdilar. Shunda ular boshlarini burib oldilar›. Va Allohning {Goʻyo ular suyab qoʻyilgan yogʻochlardir} degan soʻzi (shu haqdadir). (Zayd) aytdi: ‹Ular eng chiroyli koʻrinishli kishilar edilar›.»Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бир сафарга чиқдик. Бу сафарда одамлар қаттиқ қийинчиликка учрадилар. Шунда Абдуллоҳ ибн Убай ўз ҳамроҳларига: ‹Расулуллоҳ ﷺ ҳузуридагиларга, улар у зотнинг атрофидан тарқалиб кетгунларича, сарф-харажат қилманглар›, деди». (Зуҳайр айтди: бу — ‹ҳавлаҳу› сўзини ‹хафз› (касра) билан ўқиган кишининг қироатидир.) «Яна у: ‹Агар Мадинага қайтсак, албатта азиз бўлган киши у ердан хор бўлганни чиқариб юборади›, деди. (Зайд) айтди: ‹Мен Набий ﷺ ҳузурига келдим ва бу ҳақда у зотга хабар бердим. Шунда у зот Абдуллоҳ ибн Убайга (одам) юбориб, ундан сўрадилар. У эса қаттиқ қасам ичиб, (бундай гапни) қилмаганини (айтди) ва: «Зайд Расулуллоҳ ﷺ га ёлғон гапирди», деди›. (Зайд) айтди: ‹Уларнинг айтган гапларидан кўнглимга қаттиқ оғирлик тушди. Ниҳоят Аллоҳ менинг рост эканлигимни тасдиқлаб: {Мунофиқлар сенинг олдингга келганларида...} (оятини) нозил қилди›. (Зайд) айтди: ‹Сўнг Набий ﷺ уларга мағфират сўраб бериш учун уларни чақирдилар. Шунда улар бошларини буриб олдилар›. Ва Аллоҳнинг {Гўё улар суяб қўйилган ёғочлардир} деган сўзи (шу ҳақдадир). (Зайд) айтди: ‹Улар энг чиройли кўринишли кишилар эдилар›.»

وَحَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَابْنُ، نُمَيْرٍ قَالاَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - وَهُوَ ابْنُ عُلَيَّةَ - عَنْ أَيُّوبَ، عَنِ الْقَاسِمِ الشَّيْبَانِيِّ، أَنَّ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ، رَأَى قَوْمًا يُصَلُّونَ مِنَ الضُّحَى فَقَالَ أَمَا لَقَدْ عَلِمُوا أَنَّ الصَّلاَةَ فِي غَيْرِ هَذِهِ السَّاعَةِ أَفْضَلُ ‏.‏ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ صَلاَةُ الأَوَّابِينَ حِينَ تَرْمَضُ الْفِصَالُ ‏"‏ ‏.‏

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U baʼzi kishilarni zuho (chosht) namozini oʻqiyotgan holda koʻrdi va: «Ular bu soatdan boshqa paytdagi namoz afzalroq ekanini yaxshi bilishadi-ku. Darhaqiqat, Rasululloh ﷺ: ‹Avvobinlar (Allohga qaytguvchilar)ning namozi — botqoq (qum) qizib, (sutdan ajratilgan) bota tuyalar (oyogʻiga) issiq tegadigan paytdir›, — dedilar», — dedi.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У баъзи кишиларни зуҳо (чошт) намозини ўқиётган ҳолда кўрди ва: «Улар бу соатдан бошқа пайтдаги намоз афзалроқ эканини яхши билишади-ку. Дарҳақиқат, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Аввобинлар (Аллоҳга қайтгувчилар)нинг намози — ботқоқ (қум) қизиб, (сутдан ажратилган) бота туялар (оёғига) иссиқ тегадиган пайтдир›, — дедилар», — деди.

حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ الشَّيْبَانِيُّ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ، قَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى أَهْلِ قُبَاءٍ وَهُمْ يُصَلُّونَ فَقَالَ ‏"‏ صَلاَةُ الأَوَّابِينَ إِذَا رَمِضَتِ الْفِصَالُ ‏"‏ ‏.‏

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Quba ahlining oldiga chiqdilar, ular (chosht) namozini oʻqiyotgan edilar. Shunda u zot: «Avvobinlar (Allohga qaytguvchilar)ning namozi — bota tuyalar(ga) issiq tegadigan paytdir», — dedilar.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Қуба аҳлининг олдига чиқдилар, улар (чошт) намозини ўқиётган эдилар. Шунда у зот: «Аввобинлар (Аллоҳга қайтгувчилар)нинг намози — бота туялар(га) иссиқ тегадиган пайтдир», — дедилар.