ثنا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، ثنا يَحْيَى ، ثنا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ ، حَدَّثَنِي أَبِي ، أَخْبَرَتْنِي عَائِشَةُ ، قَالَتْ : خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُوَافِينَ لِهِلالِ ذِي الْحِجَّةِ ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ أَحَبَّ أَنْ يُهِلَّ بِعُمْرَةٍ فَلْيُهِلَّ ، وَمَنْ أَحَبَّ أَنْ يُهِلَّ بِحَجَّةٍ فَلْيُهِلَّ " ، فَلَوْلا أَنِّي أَهْدَيْتُ لأَهْلَلْتُ بِعُمْرَةٍ ، فَمِنْهُمْ مَنْ أَهَلَّ بِعُمْرَةٍ ، وَمِنْهُمْ مَنْ أَهَلَّ بِحَجَّةٍ ، فَحِضْتُ قَبْلَ أَنْ أَدْخُلَ مَكَّةَ ، فَأَدْرَكَنِي يَوْمُ عَرَفَةَ وَأَنَا حَائِضٌ ، فَشَكَوْتُ ذَلِكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَقَالَ : " دَعِي عُمْرَتَكِ ، وَانْقُضِي رَأْسَكِ وَامْتَشِطِي ، وَأَهِلِّي بِالْحَجِّ " ، فَلَمَّا كَانَ لَيْلَةَ الْحَصْبَةِ أَرْسَلَ مَعِي عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ أَبِي بَكْرٍ إِلَى التَّنْعِيمِ فَأَرْدَفَهَا ، فَأَهَلَّتْ بِعُمْرَةٍ مَكَانَ عُمْرَتِهَا ، فَقَضَى اللَّهُ حَجَّتَهَا وَعُمْرَتَهَا ، وَلَمْ يَكُنْ فِي شَيْءٍ مِنْ ذَلِكَ هَدْيٌ ، وَلا صِيَامٌ وَلا صَدَقَةٌ ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : قَدْ كُنْتُ بَيَّنْتُ فِي الْمَسْأَلَةِ الَّتِي كُنْتُ أَمْلَيْتُهَا فِي التَّأْلِيفِ بَيْنَ الأَخْبَارِ الَّتِي رُوِيَتْ فِي حَجَّةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ عَائِشَةَ إِنَّمَا تَرَكَتِ الْعَمَلَ لِعُمْرَتِهَا الَّتِي لَمْ يُمْكِنْهَا الطَّوَافُ لَهَا بِالْبَيْتِ لِعِلَّةِ الْحَيْضَةِ الَّتِي حَاضَتْهَا ، لا أَنَّهَا رَفَضَتْ تِلْكَ الْعُمْرَةَ ، وَبَيَّنْتُ فِي ذَلِكَ الْمَوْضِعِ أَنَّ فِيَ قَوْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَهَا : " طَوَافُكِ يَكْفِيكِ بِحَجَّتِكِ وَعُمْرَتِكِ " ، دَلالَةٌ عَلَى أَنَّهَا لَمْ تَرْفُضْ عُمْرَتَهَا ، وَإِنَّمَا تَرَكَتِ الْعَمَلَ لَهَا إِذْ كَانَتْ حَائِضًا ، وَلَمْ يُمْكِنْهَا الطَّوَافَ لَهَا ، وَبَيَّنْتُ أَنَّ قَوْلَهُ ، وَلَمْ يَكُنْ فِي شَيْءٍ فِي ذَلِكَ هَدْيٌ ، وَلا صَدَقَةٌ ، وَلا صِيَامٌ أَنَّهَا أَرَادَتْ لَمْ يَكُنْ فِي عُمْرَتِي الَّتِي اعْتَمَرْتُهَا بَعْدَ الْحَجِّ هَدْيٌ ، وَلا صَدَقَةٌ ، وَلا صِيَامٌ ، وَالدَّلِيلُ عَلَى صِحَّةِ هَذَا التَّأْوِيلِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ نَحَرَ عَنْ نِسَائِهِ الْبَقَرَ قَبْلَ أَنْ تَعْتَمِرَ عَائِشَةُ هَذِهِ الْعُمْرَةَ مِنَ التَّنْعِيمِ ، أَلَمْ تَسْمَعْ قَوْلَهَا : فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ النَّحْرِ أُدْخِلَ عَلَيْنَا بِلَحْمِ بَقَرٍ ، فَقُلْنَا مَا هَذَا ؟ فَقِيلَ : " نَحَرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ نِسَائِهِ الْبَقَرَ " ، فَقَدْ خَبَّرَتْ عَائِشَةُ أَنَّهُ قَدْ كَانَ فِي حَجِّهَا هَدْيٌ قَبْلَ أَنْ تَعْتَمِرَ مِنَ التَّنْعِيمِ ، وَفِي خَبَرِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ نَوْفَلٍ ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ فِي آخِرِ الْخَبَرِ ، قَالَ : تَعْنِي النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " اخْرُجِي مَعَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ إِلَى التَّنْعِيمِ فَأَهِلِّي بِعُمْرَتِكِ " ، فَفَعَلْتُ ، ثُمَّ لَمْ أَهْدِ شَيْئًا
Oisha (roziyallohu anho) dedi: Biz Rasululloh ﷺ bilan Zulhijja hiloliga yaqin (kunlarda) yoʻlga chiqdik. Rasululloh ﷺ: «Kim umraga ihrom bogʻlashni xohlasa, bogʻlasin; kim hajga ihrom bogʻlashni xohlasa, bogʻlasin», dedilar. Agar men hadiy haydab kelmaganimda, umraga ihrom bogʻlagan boʻlardim. Ulardan baʼzilari umraga, baʼzilari esa hajga ihrom bogʻladi. Men Makkaga kirishimdan oldin hayz koʻrdim va Arafa kuni yetib kelganda hayzli edim. Buni Rasululloh ﷺga shikoyat qildim, u zot: «Umrangni qoʻy, sochingni yoy va tara hamda hajga ihrom bogʻla», dedilar. Hasba kechasi boʻlganda, u zot men bilan birga Abdurrahmon ibn Abu Bakrni Tanʼimga joʻnatdilar; u uni ortiga mindirdi, u esa oʻz umrasi oʻrniga umraga ihrom bogʻladi. Alloh uning hajini ham, umrasini ham bitkazdi va bularning hech birida na hadiy, na roʻza, na sadaqa boʻldi. Abu Bakr dedi: Nabiy ﷺning haji haqida rivoyat qilingan xabarlarni jamlash borasida yozdirgan masalamda bayon qilgan edimki, Oisha faqat hayz koʻrgani sababli Baytni tavof qila olmagani uchun umrasining amalini tark etgan, u oʻsha umrani rad etgan emas. Oʻsha joyda shuni ham bayon qildimki, Nabiy ﷺning unga: «Tavofing hajing va umrang uchun kifoya qiladi», deganlarida u umrasini rad etmagani, balki hayzli boʻlgani va uning uchun tavof qila olmagani sababli uning amalini tark etganiga dalolat bordir. Yana bayon qildimki, uning: «Bularning hech birida na hadiy, na sadaqa, na roʻza boʻldi», degan soʻzi bilan: «Hajdan keyin qilgan umramda hadiy ham, sadaqa ham, roʻza ham boʻlmadi», deyishni iroda qilgan. Bu taʼvilning toʻgʻriligiga dalil shuki, Nabiy ﷺ Oisha Tanʼimdan bu umrani qilishidan oldin ayollari nomidan sigir soʻygan edilar. Uning: «Nahr kuni boʻlganda oldimizga sigir goʻshti kiritildi. Biz: ‹Bu nima?› dedik. ‹Nabiy ﷺ ayollari nomidan sigir soʻydilar›, deyildi», deganini eshitmadingmi? Demak, Oisha Tanʼimdan umra qilishidan oldin hajida hadiy boʻlganini xabar qilgan. Muhammad ibn Abdurrahmon ibn Navfalning Hishom ibn Urvadan, u otasidan, u Oishadan (qilgan) xabarida esa u xabarning oxirida shunday degan: U — yaʼni Nabiy ﷺ — «Abdurrahmon bilan Tanʼimga chiq va umrangga ihrom bogʻla», dedilar. Men shunday qildim, soʻng hech narsa hadiy qilmadim.Оиша (розияллоҳу анҳо) деди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан Зулҳижжа ҳилолига яқин (кунларда) йўлга чиқдик. Расулуллоҳ ﷺ: «Ким умрага иҳром боғлашни хоҳласа, боғласин; ким ҳажга иҳром боғлашни хоҳласа, боғласин», дедилар. Агар мен ҳадий ҳайдаб келмаганимда, умрага иҳром боғлаган бўлардим. Улардан баъзилари умрага, баъзилари эса ҳажга иҳром боғлади. Мен Маккага киришимдан олдин ҳайз кўрдим ва Арафа куни етиб келганда ҳайзли эдим. Буни Расулуллоҳ ﷺга шикоят қилдим, у зот: «Умрангни қўй, сочингни ёй ва тара ҳамда ҳажга иҳром боғла», дедилар. Ҳасба кечаси бўлганда, у зот мен билан бирга Абдурраҳмон ибн Абу Бакрни Танъимга жўнатдилар; у уни ортига миндирди, у эса ўз умраси ўрнига умрага иҳром боғлади. Аллоҳ унинг ҳажини ҳам, умрасини ҳам битказди ва буларнинг ҳеч бирида на ҳадий, на рўза, на садақа бўлди. Абу Бакр деди: Набий ﷺнинг ҳажи ҳақида ривоят қилинган хабарларни жамлаш борасида ёздирган масаламда баён қилган эдимки, Оиша фақат ҳайз кўргани сабабли Байтни тавоф қила олмагани учун умрасининг амалини тарк этган, у ўша умрани рад этган эмас. Ўша жойда шуни ҳам баён қилдимки, Набий ﷺнинг унга: «Тавофинг ҳажинг ва умранг учун кифоя қилади», деганларида у умрасини рад этмагани, балки ҳайзли бўлгани ва унинг учун тавоф қила олмагани сабабли унинг амалини тарк этганига далолат бордир. Яна баён қилдимки, унинг: «Буларнинг ҳеч бирида на ҳадий, на садақа, на рўза бўлди», деган сўзи билан: «Ҳаждан кейин қилган умрамда ҳадий ҳам, садақа ҳам, рўза ҳам бўлмади», дейишни ирода қилган. Бу таъвилнинг тўғрилигига далил шуки, Набий ﷺ Оиша Танъимдан бу умрани қилишидан олдин аёллари номидан сигир сўйган эдилар. Унинг: «Наҳр куни бўлганда олдимизга сигир гўшти киритилди. Биз: ‹Бу нима?› дедик. ‹Набий ﷺ аёллари номидан сигир сўйдилар›, дейилди», деганини эшитмадингми? Демак, Оиша Танъимдан умра қилишидан олдин ҳажида ҳадий бўлганини хабар қилган. Муҳаммад ибн Абдурраҳмон ибн Навфалнинг Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Оишадан (қилган) хабарида эса у хабарнинг охирида шундай деган: У — яъни Набий ﷺ — «Абдурраҳмон билан Танъимга чиқ ва умрангга иҳром боғла», дедилар. Мен шундай қилдим, сўнг ҳеч нарса ҳадий қилмадим.