عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «أَنَا أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ فَمَنْ مَاتَ وَعَلَيْهِ دَيْنٌ وَلَمْ يَتْرُكْ وَفَاءً فَعَلَيَّ قَضَاؤُهُ. وَمَنْ تَرَكَ مَالًا فَلِوَرَثَتِهِ» . وَفِي رِوَايَة: «من ترك دينا أَو ضيَاعًا فَلْيَأْتِنِي فَأَنَا مَوْلَاهُ» . وَفِي رِوَايَةٍ: «مَنْ تَرَكَ مَالًا فَلِوَرَثَتِهِ وَمَنْ تَرَكَ كَلًّا فَإِلَيْنَا»

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qiladi):) U zot: «Men mominlarga oʻzlaridan koʻra haqliroq (yaqinroq)man. Bas, kim qarzdor holda vafot etib, (uni) toʻlaydigan (narsa) qoldirmasa, uni ado etish bizning zimmamizda; kim mol qoldirsa, u (moli) merosxoʻrlariga(dir)», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилади):) У зот: «Мен моминларга ўзларидан кўра ҳақлироқ (яқинроқ)ман. Бас, ким қарздор ҳолда вафот этиб, (уни) тўлайдиган (нарса) қолдирмаса, уни адо этиш бизнинг зиммамизда; ким мол қолдирса, у (моли) меросхўрларига(дир)», дедилар.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَلْحِقُوا الْفَرَائِضَ بِأَهْلِهَا فَمَا بَقِيَ فَهُوَ لِأَوْلَى رَجُلٍ ذكر»

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) rivoyat qiladiki,) Rasululloh ﷺ: «Faroyizni (Qurʼonda belgilangan meros hissalarini) ularning ahli (egalari)ga yetkazinglar; (undan) ortgani esa eng yaqin erkak (qarindosh)nikidir», dedilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) ривоят қиладики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Фаройизни (Қуръонда белгиланган мерос ҳиссаларини) уларнинг аҳли (эгалари)га етказинглар; (ундан) ортгани эса энг яқин эркак (қариндош)никидир», дедилар.

وَعَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا يَرِثُ الْمُسْلِمُ الْكَافِرَ وَلَا الْكَافِرُ الْمُسْلِمَ»

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Ey Rasululloh, Makkadagi uyingizga tushasizmi?» dedi. U zot: «Aqiyl bizga biror hovli yoki uy qoldirdimi?» dedilar. Aqiyl va Tolib Abu Tolibga voris boʻlishgan, Jaʼfar ham, Ali ham hech narsaga voris boʻlmagan edilar, chunki ikkovlari musulmon edilar, Aqiyl va Tolib esa kofir edilar. Shu sababdan Umar: «Moʻmin kofirga voris boʻlmaydi», der edi. Usoma dedi: Rasululloh ﷺ: «Musulmon kofirga voris boʻlmaydi, kofir ham musulmonga voris boʻlmaydi», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Эй Расулуллоҳ, Маккадаги уйингизга тушасизми?» деди. У зот: «Ақийл бизга бирор ҳовли ёки уй қолдирдими?» дедилар. Ақийл ва Толиб Абу Толибга ворис бўлишган, Жаъфар ҳам, Али ҳам ҳеч нарсага ворис бўлмаган эдилар, чунки икковлари мусулмон эдилар, Ақийл ва Толиб эса кофир эдилар. Шу сабабдан Умар: «Мўмин кофирга ворис бўлмайди», дер эди. Усома деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмон кофирга ворис бўлмайди, кофир ҳам мусулмонга ворис бўлмайди», дедилар.

وَعَنْ أَنَسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَوْلَى الْقَوْمِ مِنْ أَنْفُسِهِمْ» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi:) U zot: «Qavmning mavlosi (ozod qilingani) oʻzlaridandir», dedilar — yoki shunga oʻxshash aytdilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади:) У зот: «Қавмнинг мавлоси (озод қилингани) ўзларидандир», дедилар — ёки шунга ўхшаш айтдилар.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «ابْنُ أُخْتِ الْقَوْمِ مِنْهُم».

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Bir qavmning jiyani (yaʼni opa-singlisining oʻgʻli) ham oʻshalardan (oʻsha qavmdan) hisoblanadi».Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Бир қавмнинг жияни (яъни опа-синглисининг ўғли) ҳам ўшалардан (ўша қавмдан) ҳисобланади».

عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا يَتَوَارَثُ أَهْلُ مِلَّتَيْنِ شَتَّى» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَابْن مَاجَه وَرَوَاهُ التِّرْمِذِيّ عَن جَابر

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Bir-biridan farqli ikki din ahli oʻzaro voris boʻlmaydi».Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Бир-биридан фарқли икки дин аҳли ўзаро ворис бўлмайди».

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «الْقَاتِلُ لَا يَرِثُ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَابْن مَاجَه

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qotil (oʻzi oʻldirgan kishidan) meros olmaydi», dedilar. Termiziy va Ibn Moja rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қотил (ўзи ўлдирган кишидан) мерос олмайди», дедилар. Термизий ва Ибн Можа ривоят қилган.

وَعَنْ بُرَيْدَةَ: أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَعَلَ لِلْجَدَّةِ السُّدُسَ إِذَا لَمْ تَكُنْ دونهَا أم. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinishicha, Nabiy ﷺ buviga, agar undan oldin (vorislik qiladigan) ona boʻlmasa, oltidan birni ajratdilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинишича, Набий ﷺ бувига, агар ундан олдин (ворислик қиладиган) она бўлмаса, олтидан бирни ажратдилар.

وَعَنْ جَابِرٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا اسْتَهَلَّ الصَّبِيُّ صُلِّيَ عَلَيْهِ وَورث» . رَوَاهُ ابْن مَاجَه والدارمي

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Chaqaloq (tugʻilgach) ovoz chiqarsa, unga janoza namozi oʻqiladi va u meros oluvchi boʻladi», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Чақалоқ (туғилгач) овоз чиқарса, унга жаноза намози ўқилади ва у мерос олувчи бўлади», дедилар.

وَعَنْ كَثِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَوْلَى الْقَوْمِ مِنْهُمْ وَحَلِيفُ الْقَوْمِ مِنْهُمْ وَابْنُ أُخْتِ الْقَوْمِ مِنْهُمْ» . رَوَاهُ الدَّارمِيّ

Amr ibn Avf al-Muzaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir qavmning mavlosi (ozod qilgan quli) oʻsha qavmdandir, qavmning halifi (ittifoqchisi) oʻsha qavmdandir va qavmning jiyani (opa-singil oʻgʻli) oʻsha qavmdandir», dedilar. Dorimiy rivoyat qilgan.Амр ибн Авф ал-Музаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир қавмнинг мавлоси (озод қилган қули) ўша қавмдандир, қавмнинг ҳалифи (иттифоқчиси) ўша қавмдандир ва қавмнинг жияни (опа-сингил ўғли) ўша қавмдандир», дедилар. Доримий ривоят қилган.

وَعَن الْمِقْدَام قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَنَا أَوْلَى بِكُلِّ مُؤْمِنٍ مِنْ نَفْسِهِ فَمَنْ تَرَكَ دَيْنًا أَوْ ضَيْعَةً فَإِلَيْنَا وَمَنْ تَرَكَ مَالًا فَلِوَرَثَتِهِ وَأَنَا مَوْلَى مَنْ لَا مَوْلَى لَهُ أَرِثُ مَالَهُ وَأَفُكُّ عَانَهُ وَالْخَالُ وَارِثُ مَنْ لَا وَارِثَ لَهُ يَرِثُ مَالَهُ وَيَفُكُّ عَانَهُ» . وَفِي رِوَايَةٍ: «وَأَنَا وَارِثُ مَنْ لَا وَارِثَ لَهُ أَعْقِلُ عَنْهُ وَأَرِثُهُ وَالْخَالُ وَارِثُ مَنْ لَا وَارِثَ لَهُ يَعْقِلُ عَنْهُ ويرثه» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Miqdom al-Kindiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Men har bir moʻminga oʻzidan koʻra haqliroqman. Bas, kim qarz yoki nochor oila qoldirsa, u meningdir. Kim mol qoldirsa, u vorislariniki boʻladi. Men egasi (mavlosi) yoʻq kishining egasiman: uning moliga voris boʻlaman va uni asoratidan ozod qilaman. Togʻa ham egasi yoʻq kishining egasidir: uning moliga voris boʻladi va uni asoratidan ozod qiladi». Abu Dovud aytdi: «zayʼa» soʻzining maʼnosi — oila demakdir. Abu Dovud aytdi: Buni az-Zubaydiy Roshid ibn Saʼddan, u Ibn Oiddan, u Miqdomdan rivoyat qildi. Yana buni Muoviya ibn Solih Roshiddan rivoyat qilib: «Men Miqdomdan eshitdim», dedi.Миқдом ал-Киндий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Мен ҳар бир мўминга ўзидан кўра ҳақлироқман. Бас, ким қарз ёки ночор оила қолдирса, у менингдир. Ким мол қолдирса, у ворислариники бўлади. Мен эгаси (мавлоси) йўқ кишининг эгасиман: унинг молига ворис бўламан ва уни асоратидан озод қиламан. Тоға ҳам эгаси йўқ кишининг эгасидир: унинг молига ворис бўлади ва уни асоратидан озод қилади». Абу Довуд айтди: «зайъа» сўзининг маъноси — оила демакдир. Абу Довуд айтди: Буни аз-Зубайдий Рошид ибн Саъддан, у Ибн Оиддан, у Миқдомдан ривоят қилди. Яна буни Муовия ибн Солиҳ Рошиддан ривоят қилиб: «Мен Миқдомдан эшитдим», деди.

وَعَن وائلة بْنِ الْأَسْقَعِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «تَحُوزُ الْمَرْأَةُ ثَلَاثَ مَوَارِيثَ عَتِيقَهَا وَلَقِيطَهَا وَوَلَدَهَا الَّذِي لَاعَنَتْ عَنْهُ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَأَبُو دَاوُد وَابْن مَاجَه

Vosila ibn al-Asqaʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Ayol uchta merosni egallaydi: oʻzi ozod qilgan (qulining), oʻzi topib olgan (chaqalogʻining) va oʻzi liʼon qilgan bolasining (merosini)», dedilar. Bu hadis hasan gʻaribdir, faqat shu yoʻl bilan — Muhammad ibn Harbning hadisi orqaligina maʼlumdir.Восила ибн ал-Асқаъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Аёл учта меросни эгаллайди: ўзи озод қилган (қулининг), ўзи топиб олган (чақалоғининг) ва ўзи лиъон қилган боласининг (меросини)», дедилар. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, фақат шу йўл билан — Муҳаммад ибн Ҳарбнинг ҳадиси орқалигина маълумдир.

وَعَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ: أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «أَيُّمَا رَجُلٍ عَاهَرَ بِحُرَّةٍ أَوْ أَمَةٍ فَالْوَلَد ولد زنى لَا يَرث وَلَا يُورث» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Amr ibn Shuayb otasidan, u bobosi (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir kishi hur ayol yo choʻri bilan zino qilsa, bas, bola — zino bolasidir, u meros olmaydi va undan meros ham olinmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisni Ibn Lahiadan boshqalar ham Amr ibn Shuaybdan rivoyat qilganlar. Bu masalada ilm ahli shunga amal qilganlar: zino bolasi otasidan meros olmaydi.Амр ибн Шуайб отасидан, у бобоси (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир киши ҳур аёл ё чўри билан зино қилса, бас, бола — зино боласидир, у мерос олмайди ва ундан мерос ҳам олинмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни Ибн Лаҳиадан бошқалар ҳам Амр ибн Шуайбдан ривоят қилганлар. Бу масалада илм аҳли шунга амал қилганлар: зино боласи отасидан мерос олмайди.

وَعَنْ عَائِشَةَ: أَنَّ مَوْلًى لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَاتَ وَتَرَكَ شَيْئًا وَلَمْ يَدَعْ حَمِيمًا وَلَا وَلَدًا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَعْطُوا مِيرَاثَهُ رَجُلًا مِنْ أَهْلِ قَرْيَتِهِ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَالتِّرْمِذِيُّ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ ning bir mavlosi (ozod qilingan quli) vafot etib, biroz mol qoldirdi, ammo bola ham, yaqin qarindosh ham qoldirmadi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Uning merosini qishlogʻidan boʻlgan bir kishiga beringlar», dedilar. Abu Dovud aytdi: Sufyonning hadisi toʻliqroqdir. Musaddad esa shunday dedi: Paygʻambar ﷺ: «Bu yerda uning yurtidan boʻlgan biron kishi bormi?», dedilar. Ular: «Ha», deyishdi. U zot: «Unda uning merosini oʻshanga beringlar», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ нинг бир мавлоси (озод қилинган қули) вафот этиб, бироз мол қолдирди, аммо бола ҳам, яқин қариндош ҳам қолдирмади. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Унинг меросини қишлоғидан бўлган бир кишига беринглар», дедилар. Абу Довуд айтди: Суфённинг ҳадиси тўлиқроқдир. Мусаддад эса шундай деди: Пайғамбар ﷺ: «Бу ерда унинг юртидан бўлган бирон киши борми?», дедилар. Улар: «Ҳа», дейишди. У зот: «Унда унинг меросини ўшанга беринглар», дедилар.

وَعَنْ بُرَيْدَةَ قَالَ: مَاتَ رَجُلٌ مِنْ خُزَاعَةَ فَأُتِيَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِيرَاثِهِ فَقَالَ: «الْتَمِسُوا لَهُ وَارِثًا أَوْ ذَا رَحِمٍ» فَلَمْ يَجِدُوا لَهُ وَارِثًا وَلَا ذَا رَحِمٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أعْطوا الْكُبْرَ مِنْ خُزَاعَةَ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَفِي رِوَايَةٍ لَهُ: قَالَ: «انْظُرُوا أَكْبَرَ رَجُلٍ مِنْ خُزَاعَة»

Burayda ibn al-Husayb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Xuzoʻa qabilasidan bir kishi vafot etdi va Paygʻambar ﷺ ga uning merosi keltirildi. U zot: «Unga voris yoki qarindoshini (zu rahmni) izlab koʻringlar», dedilar. Ammo ular unga na voris, na qarindosh topdilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Uni Xuzoʻa qabilasining kattasiga beringlar», dedilar. Yahyo aytdi: Men bir marta u (al-Husayn ibn Asvad)ning bu hadisda: «Xuzoʻa qabilasining eng katta kishisiga qaranglar», deganini eshitganman.Бурайда ибн ал-Ҳусайб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Хузўа қабиласидан бир киши вафот этди ва Пайғамбар ﷺ га унинг мероси келтирилди. У зот: «Унга ворис ёки қариндошини (зу раҳмни) излаб кўринглар», дедилар. Аммо улар унга на ворис, на қариндош топдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Уни Хузўа қабиласининг каттасига беринглар», дедилар. Яҳё айтди: Мен бир марта у (ал-Ҳусайн ибн Асвад)нинг бу ҳадисда: «Хузўа қабиласининг энг катта кишисига қаранглар», деганини эшитганман.

وَعَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: إِنَّكُمْ تقرؤون هَذِهِ الْآيَةَ: (مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ تُوصُونَ بِهَا أَو دين) وَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَضَى بِالدّينِ قبل الْوَصِيَّةِ وَأَنَّ أَعْيَانَ بَنِي الْأُمِّ يَتَوَارَثُونَ دُونَ بَنِي الْعَلَّاتِ الرَّجُلُ يَرِثُ أَخَاهُ لِأَبِيهِ وَأُمِّهِ دُونَ أَخِيهِ لِأَبِيهِ ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ وَفِي رِوَايَةِ الدَّارِمِيِّ: قَالَ: «الْإِخْوَةُ مِنَ الْأُمِّ يَتَوَارَثُونَ دُونَ بَنِي الْعَلَّاتِ. . .» إِلَى آخِره

Horis (rahimahulloh) Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi: U: «Sizlar mana bu oyatni: {Vasiyat qilgan vasiyatlaringizdan yoki qarzdan keyin} (Niso 11) deb oʻqiysizlar. Holbuki Rasululloh ﷺ qarzni vasiyatdan oldin (ado qilishga) hukm qilganlar. Hamda ona-bir (ota ham ona ham bir) aka-ukalar bir-biriga meros boʻladilar, faqat ota-bir (lekin onasi boshqa) aka-ukalar (ona-birlar borligida) meros olmaydilar: kishi ota-bir va ona-bir akasiga meros boʻladi, faqat ota-bir akasiga (ona-birlar borligida) emas», dedi. Bizga Bundor, unga Yazid ibn Horun, unga Zakariyo ibn Abu Zoida, u Abu Ishoqdan, u Horisdan, u Alidan, u Nabiy ﷺdan shuning misli (hadisni rivoyat qildi).Ҳорис (раҳимаҳуллоҳ) Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади: У: «Сизлар мана бу оятни: {Васият қилган васиятларингиздан ёки қарздан кейин} (Нисо 11) деб ўқийсизлар. Ҳолбуки Расулуллоҳ ﷺ қарзни васиятдан олдин (адо қилишга) ҳукм қилганлар. Ҳамда она-бир (ота ҳам она ҳам бир) ака-укалар бир-бирига мерос бўладилар, фақат ота-бир (лекин онаси бошқа) ака-укалар (она-бирлар борлигида) мерос олмайдилар: киши ота-бир ва она-бир акасига мерос бўлади, фақат ота-бир акасига (она-бирлар борлигида) эмас», деди. Бизга Бундор, унга Язид ибн Ҳорун, унга Закариё ибн Абу Зоида, у Абу Ишоқдан, у Ҳорисдан, у Алидан, у Набий ﷺдан шунинг мисли (ҳадисни ривоят қилди).

وَعَنْ جَابِرٍ قَالَ: جَاءَتِ امْرَأَةُ سَعْدِ بْنِ الرَّبِيعِ بِابْنَتَيْهَا مِنْ سَعْدِ بْنِ الرَّبِيعِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَتْ: يَا رَسُولَ اللَّهِ هَاتَانِ ابْنَتَا سَعْدِ بْنِ الرَّبِيعِ قُتِلَ أَبُوهُمَا مَعَكَ يَوْمَ أُحُدٍ شَهِيدًا وَإِنَّ عَمَّهُمَا أَخَذَ مَالَهُمَا وَلَمْ يَدَعْ لَهُمَا مَالًا وَلَا تُنْكَحَانِ إِلَّا وَلَهُمَا مَالٌ قَالَ: «يَقْضِي اللَّهُ فِي ذَلِكَ» فَنَزَلَتْ آيَةُ الْمِيرَاثِ فَبَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى عَمِّهِمَا فَقَالَ: «أَعْطِ لِابْنَتَيْ سَعْدٍ الثُّلُثَيْنِ وَأَعْطِ أُمَّهُمَا الثُّمُنَ وَمَا بَقِيَ فَهُوَ لَكَ» . رَوَاهُ أَحْمَدُ وَالتِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَابْنُ مَاجَهْ وَقَالَ التِّرْمِذِيُّ: هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غريبٌ

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Saʼd ibn ar-Rabiʼning xotini Saʼddan boʻlgan ikki qizini olib Rasululloh ﷺ huzuriga keldi va: «Yo Rasululloh, bu ikkisi Saʼd ibn ar-Rabiʼning qizlari. Ularning otasi Uhud kunida siz bilan birga shahid boʻldi. Ularning amakisi esa molini olib oldi va ularga hech qanday mol qoldirmadi. Ular esa molsiz nikohlanmaydilar», dedi. U zot: «Bu haqda Alloh hukm qiladi», dedilar. Shunda meros oyati nozil boʻldi. Rasululloh ﷺ ularning amakisiga (odam) yuborib: «Saʼdning ikki qiziga uchdan ikkisini ber, onalariga sakkizdan birini ber, qolgani esa senga (tegishli)dir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Biz uni faqat Abdulloh ibn Muhammad ibn Aqiyl hadisidan bilamiz. Buni Sharik ham Abdulloh ibn Muhammad ibn Aqiyldan rivoyat qilgan.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Саъд ибн ар-Рабиънинг хотини Саъддан бўлган икки қизини олиб Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келди ва: «Ё Расулуллоҳ, бу иккиси Саъд ибн ар-Рабиънинг қизлари. Уларнинг отаси Уҳуд кунида сиз билан бирга шаҳид бўлди. Уларнинг амакиси эса молини олиб олди ва уларга ҳеч қандай мол қолдирмади. Улар эса молсиз никоҳланмайдилар», деди. У зот: «Бу ҳақда Аллоҳ ҳукм қилади», дедилар. Шунда мерос ояти нозил бўлди. Расулуллоҳ ﷺ уларнинг амакисига (одам) юбориб: «Саъднинг икки қизига учдан иккисини бер, оналарига саккиздан бирини бер, қолгани эса сенга (тегишли)дир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Биз уни фақат Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Ақийл ҳадисидан биламиз. Буни Шарик ҳам Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Ақийлдан ривоят қилган.

وَعَنْ هُزَيْلِ بْنِ شُرَحْبِيلَ قَالَ: سُئِلَ أَبُو مُوسَى عَنِ ابْنَةٍ وَبِنْتِ ابْنٍ وَأُخْتٍ فَقَالَ: للْبِنْت النّصْف وَللْأُخْت النّصْف وائت ابْنَ مَسْعُودٍ فَسَيُتَابِعُنِي فَسُئِلَ ابْنُ مَسْعُودٍ وَأُخْبِرَ بقول أبي مُوسَى فَقَالَ: لقد ضللت إِذن وَمَا أَنَا مِنَ الْمُهْتَدِينَ أَقْضِي فِيهَا بِمَا قَضَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لِلْبِنْتِ النِّصْفُ وَلِابْنَةِ الِابْنِ السُّدُسُ تَكْمِلَةَ الثُّلُثَيْنِ وَمَا بَقِيَ فَلِلْأُخْتِ» فَأَتَيْنَا أَبَا مُوسَى فَأَخْبَرْنَاهُ بِقَوْلِ ابْنِ مَسْعُودٍ فَقَالَ: لَا تَسْأَلُونِي مَا دَامَ هَذَا الحبر فِيكُم. رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Huzayl ibn Shurahbil rivoyat qildiki,) Abu Musodan — (vafot etgan kishining) qizi, oʻgʻlining qizi va singlisi (haqidagi meros) toʻgʻrisida soʻraldi. U: «Qizga yarmi, singilga yarmi (tegadi). Ibn Masʼudning oldiga borsang, u ham menga qoʻshiladi», dedi. Soʻngra Ibn Masʼuddan soʻraldi va unga Abu Musoning soʻzi aytildi. U: «(Agar shunday desam,) men adashgan boʻlardim va hidoyat topganlardan boʻlmasdim. Men bu haqda Paygʻambar ﷺ hukm qilganidek hukm qilaman: qizga yarmi, oʻgʻil qiziga oltidan biri — (qizning hissasi bilan) uchdan ikkini toʻldirish uchun, qolgani esa singilnikidir», dedi. Soʻng biz Abu Musoning oldiga kelib, unga Ibn Masʼudning soʻzini aytdik. U: «Bu olim (Ibn Masʼud) oranglarda ekan, mendan (bunday masalalarni) soʻramanglar», dedi.(Ҳузайл ибн Шураҳбил ривоят қилдики,) Абу Мусодан — (вафот этган кишининг) қизи, ўғлининг қизи ва синглиси (ҳақидаги мерос) тўғрисида сўралди. У: «Қизга ярми, сингилга ярми (тегади). Ибн Масъуднинг олдига борсанг, у ҳам менга қўшилади», деди. Сўнгра Ибн Масъуддан сўралди ва унга Абу Мусонинг сўзи айтилди. У: «(Агар шундай десам,) мен адашган бўлардим ва ҳидоят топганлардан бўлмасдим. Мен бу ҳақда Пайғамбар ﷺ ҳукм қилганидек ҳукм қиламан: қизга ярми, ўғил қизига олтидан бири — (қизнинг ҳиссаси билан) учдан иккини тўлдириш учун, қолгани эса сингилникидир», деди. Сўнг биз Абу Мусонинг олдига келиб, унга Ибн Масъуднинг сўзини айтдик. У: «Бу олим (Ибн Масъуд) орангларда экан, мендан (бундай масалаларни) сўраманглар», деди.

وَعَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: إِن ابْنِي مَاتَ فَمَا لِي مِنْ مِيرَاثِهِ؟ قَالَ: «لَكَ السُّدُسُ» فَلَمَّا وَلَّى دَعَاهُ قَالَ: «لَكَ سُدُسٌ آخَرُ» فَلَمَّا وَلَّى دَعَاهُ قَالَ: «إِنَّ السُّدُسَ الْآخَرَ طُعْمَةٌ» . رَوَاهُ أَحْمَدُ وَالتِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَقَالَ التِّرْمِذِيُّ: هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Rasululloh ﷺ huzuriga kelib: «Mening oʻgʻlim vafot etdi, uning merosidan menga nima (tegadi)?» dedi. U zot: «Senga oltidan biri (tegadi)», dedilar. U (ketishga) yuz oʻgirganida, uni chaqirib: «Senga yana bir oltidan biri (tegadi)», dedilar. U yana yuz oʻgirganida, uni chaqirib: «Albatta bu oxirgi oltidan biri (qoʻshimcha) rizqdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Maʼqil ibn Yasordan ham (rivoyat) bor.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келиб: «Менинг ўғлим вафот этди, унинг меросидан менга нима (тегади)?» деди. У зот: «Сенга олтидан бири (тегади)», дедилар. У (кетишга) юз ўгирганида, уни чақириб: «Сенга яна бир олтидан бири (тегади)», дедилар. У яна юз ўгирганида, уни чақириб: «Албатта бу охирги олтидан бири (қўшимча) ризқдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Маъқил ибн Ясордан ҳам (ривоят) бор.

وَعَنْ قَبِيصَةَ بْنِ ذُؤَيْبٍ قَالَ: جَاءَتِ الْجَدَّةُ إِلَى أَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ تَسْأَلُهُ مِيرَاثَهَا فَقَالَ لَهَا: مَا لَكِ فِي كِتَابِ اللَّهِ شَيْءٌ وَمَا لَكِ فِي سُنَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْءٌ فَارْجِعِي حَتَّى أَسْأَلَ النَّاسَ فَسَأَلَ فَقَالَ الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ: حَضَرْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَعْطَاهَا السُّدُسَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ الله عَنهُ هَل مَعَك غَيره؟ فَقَالَ مُحَمَّدُ بْنُ مَسْلَمَةَ مِثْلَ مَا قَالَ الْمُغيرَة فأنفذه لَهَا أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ثُمَّ جَاءَتِ الْجدّة الْأُخْرَى إِلَى عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ تَسْأَلُهُ مِيرَاثَهَا فَقَالَ: هُوَ ذَلِك السُّدس فَإِن اجْتمعَا فَهُوَ بَيْنَكُمَا وَأَيَّتُكُمَا خَلَتْ بِهِ فَهُوَ لَهَا. رَوَاهُ مَالِكٌ وَأَحْمَدُ وَالتِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَالدَّارِمِيُّ وَابْن مَاجَه

Qabiysa ibn Zuayb (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bir buvi Abu Bakrning oldiga kelib, undan oʻz merosini soʻradi. Abu Bakr unga: «Senga Allohning Kitobida hech narsa yoʻq va senga Rasululloh ﷺning sunnatlarida ham hech narsa yoʻq. Bas, qaytib turgin, men odamlardan soʻray», dedi. So u odamlardan soʻradi. Shunda Mugʻiyra ibn Shuʼba: «Men Rasululloh ﷺ huzurida hozir boʻlgan edim, u zot unga oltidan birni berdilar», dedi. Abu Bakr: «Sen bilan boshqa (guvoh) bormi?» dedi. Shunda Muhammad ibn Maslama al-Ansoriy turib, Mugʻiyra ibn Shuʼba aytgan narsaning mislini aytdi. So Abu Bakr buni unga (buviga) joriy qildi. Soʻng boshqa buvi Umar ibn al-Xattobning oldiga kelib, undan oʻz merosini soʻradi. U: «Senga Allohning Kitobida hech narsa yoʻq, lekin u oʻsha oltidan birdir. Agar ikkovingiz unda (birga) toʻplansangiz, u ikkovingiz oʻrtangizda, qaysingiz yolgʻiz qolsangiz, u oʻshaniki», dedi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Buraydadan ham (rivoyat) bor. Bu (rivoyat) eng yaxshisidir va Ibn Uyayna hadisidan koʻra sahihroqdir.Қабийса ибн Зуайб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бир буви Абу Бакрнинг олдига келиб, ундан ўз меросини сўради. Абу Бакр унга: «Сенга Аллоҳнинг Китобида ҳеч нарса йўқ ва сенга Расулуллоҳ ﷺнинг суннатларида ҳам ҳеч нарса йўқ. Бас, қайтиб тургин, мен одамлардан сўрай», деди. Со у одамлардан сўради. Шунда Муғийра ибн Шуъба: «Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурида ҳозир бўлган эдим, у зот унга олтидан бирни бердилар», деди. Абу Бакр: «Сен билан бошқа (гувоҳ) борми?» деди. Шунда Муҳаммад ибн Маслама ал-Ансорий туриб, Муғийра ибн Шуъба айтган нарсанинг мислини айтди. Со Абу Бакр буни унга (бувига) жорий қилди. Сўнг бошқа буви Умар ибн ал-Хаттобнинг олдига келиб, ундан ўз меросини сўради. У: «Сенга Аллоҳнинг Китобида ҳеч нарса йўқ, лекин у ўша олтидан бирдир. Агар икковингиз унда (бирга) тўплансангиз, у икковингиз ўртангизда, қайсингиз ёлғиз қолсангиз, у ўшаники», деди. Абу Исо айтди: Бу бобда Бурайдадан ҳам (ривоят) бор. Бу (ривоят) энг яхшисидир ва Ибн Уяйна ҳадисидан кўра саҳиҳроқдир.

وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ فِي الْجَدَّةِ مَعَ ابْنِهَا: أَنَّهَا أَوَّلُ جَدَّةٍ أَطْعَمَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُدُسًا مَعَ ابْنِهَا وَابْنُهَا حَيٌّ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَالدَّارِمِيُّ وَالتِّرْمِذِيُّ ضَعَّفَهُ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U buvi haqida oʻz oʻgʻli bilan birga (boʻlgan holatda): «Rasululloh ﷺ oʻgʻli tirik turgan holda, oʻgʻli bilan birga oltidan birni (rizq sifatida) yedirgan birinchi buvi shu (buvi)dir», dedi. Abu Iso aytdi: Biz bu hadisni faqat shu yoʻl bilan marfuʼ (Paygʻambarga bogʻlangan holda) bilamiz. Nabiy ﷺning baʼzi sahobalari buviga oʻgʻli bilan birga meros bergan, baʼzilari esa unga meros bermagan.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У буви ҳақида ўз ўғли билан бирга (бўлган ҳолатда): «Расулуллоҳ ﷺ ўғли тирик турган ҳолда, ўғли билан бирга олтидан бирни (ризқ сифатида) едирган биринчи буви шу (буви)дир», деди. Абу Исо айтди: Биз бу ҳадисни фақат шу йўл билан марфуъ (Пайғамбарга боғланган ҳолда) биламиз. Набий ﷺнинг баъзи саҳобалари бувига ўғли билан бирга мерос берган, баъзилари эса унга мерос бермаган.

وَعَنِ الضَّحَّاكِ بْنِ سُفْيَانَ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَتَبَ إِلَيْهِ: «أَنْ ورث امْرَأَة أَشْيَم الضبابِي مِنْ دِيَةِ زَوْجِهَا» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَقَالَ التِّرْمِذِيُّ: هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيح

Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Umar (roziyallohu anhu): «Diyat oqila (jabrlovchining asaba qarindoshlari) zimmasidadir va xotin erining diyatidan hech narsa meros olmaydi», dedi. Shunda Zahhok ibn Sufyon al-Kilobiy unga xabar berdiki, Rasululloh ﷺ unga: «Ashyam az-Zibobiyning xotiniga erining diyatidan meros bergin», deb yozgan edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Умар (розияллоҳу анҳу): «Дият оқила (жабрловчининг асаба қариндошлари) зиммасидадир ва хотин эрининг диятидан ҳеч нарса мерос олмайди», деди. Шунда Заҳҳок ибн Суфён ал-Килобий унга хабар бердики, Расулуллоҳ ﷺ унга: «Ашям аз-Зибобийнинг хотинига эрининг диятидан мерос бергин», деб ёзган эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

وَعَنْ تَمِيمٍ الدَّارِيِّ قَالَ: سَأَلَتْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: مَا السُّنَةُ فِي الرَّجُلِ مِنْ أَهْلِ الشِّرْكِ يُسْلِمُ عَلَى يَدَيْ رَجُلٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ؟ فَقَالَ: «هُوَ أَوْلَى النَّاسِ بِمَحْيَاهُ وَمَمَاتِهِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ وَالدَّارِمِيُّ

Tamim ad-Doriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Men Rasululloh ﷺdan: «Mushrik ahlidan boʻlgan bir kishi musulmonlardan birortasining qoʻlida islom qabul qilsa, sunnat (hukm) nima boʻladi?», deb soʻradim. Shunda Rasululloh ﷺ: «U (islomga keltirgan kishi) hayotida ham, mamotida ham odamlarning unga eng haqlirogʻidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Biz bu hadisni faqat Abdulloh ibn Vahbning — uni Ibn Mavhab ham deyiladi — Tamim ad-Doriydan (qilgan) hadisi orqaligina bilamiz. Baʼzilar Abdulloh ibn Vahb bilan Tamim ad-Doriy oʻrtasiga Qabisa ibn Zuaybni kiritganlar, bu sahih emas. Uni Yahyo ibn Hamza Abdulaziz ibn Umardan rivoyat qilib, unda Qabisa ibn Zuaybni qoʻshgan, bu mening nazdimda muttasil (ulangan) emas. Bu hadisga baʼzi ilm ahli amal qilganlar. Baʼzilari esa: «Uning merosi baytulmolga qoʻyiladi», deganlar. Bu Shofiʼiyning soʻzidir va u Nabiy ﷺning «Valo (ozod qilish qarobati) ozod qilgan kishiga tegishlidir» degan hadisini dalil keltirgan.Тамим ад-Дорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Мен Расулуллоҳ ﷺдан: «Мушрик аҳлидан бўлган бир киши мусулмонлардан бирортасининг қўлида ислом қабул қилса, суннат (ҳукм) нима бўлади?», деб сўрадим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «У (исломга келтирган киши) ҳаётида ҳам, мамотида ҳам одамларнинг унга энг ҳақлироғидир», дедилар. Абу Исо айтди: Биз бу ҳадисни фақат Абдуллоҳ ибн Ваҳбнинг — уни Ибн Мавҳаб ҳам дейилади — Тамим ад-Дорийдан (қилган) ҳадиси орқалигина биламиз. Баъзилар Абдуллоҳ ибн Ваҳб билан Тамим ад-Дорий ўртасига Қабиса ибн Зуайбни киритганлар, бу саҳиҳ эмас. Уни Яҳё ибн Ҳамза Абдулазиз ибн Умардан ривоят қилиб, унда Қабиса ибн Зуайбни қўшган, бу менинг наздимда муттасил (уланган) эмас. Бу ҳадисга баъзи илм аҳли амал қилганлар. Баъзилари эса: «Унинг мероси байтулмолга қўйилади», деганлар. Бу Шофиъийнинг сўзидир ва у Набий ﷺнинг «Вало (озод қилиш қаробати) озод қилган кишига тегишлидир» деган ҳадисини далил келтирган.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ: أَنَّ رَجُلًا مَاتَ وَلَمْ يَدَعْ وَارِثًا إِلَّا غُلَامًا كَانَ أَعْتَقَهُ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «هَلْ لَهُ أَحَدٌ؟» قَالُوا: لَا إِلَّا غُلَامٌ لَهُ كَانَ أَعْتَقَهُ فَجَعَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِيرَاثَهُ لَهُ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَالتِّرْمِذِيُّ وَابْنُ مَاجَه

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi vafot etib, oʻzi ozod qilgan bir quldan boshqa hech qanday voris qoldirmadi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Uning birorta (vorisi) bormi?», dedilar. Ular: «Yoʻq, faqat oʻzi ozod qilgan bir quli bor», deyishdi. Shunda Rasululloh ﷺ uning merosini oʻsha (ozod qilingan qul)ga berdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир киши вафот этиб, ўзи озод қилган бир қулдан бошқа ҳеч қандай ворис қолдирмади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Унинг бирорта (вориси) борми?», дедилар. Улар: «Йўқ, фақат ўзи озод қилган бир қули бор», дейишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унинг меросини ўша (озод қилинган қул)га бердилар.

وَعَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «يَرِثُ الْوَلَاءَ مَنْ يَرِثُ الْمَالَ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ إِسْنَادُهُ لَيْسَ بِالْقَوِيِّ

Amr ibn Shuayb otasidan, u bobosi (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ: «Valoga (ozod qilish qarobatiga) molga meros oladigan kishi meros oladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisning isnodi kuchli emas.Амр ибн Шуайб отасидан, у бобоси (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ: «Валога (озод қилиш қаробатига) молга мерос оладиган киши мерос олади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадиснинг исноди кучли эмас.

عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَا كَانَ مِنْ مِيرَاثٍ قُسِّمَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَهُوَ عَلَى قِسْمَةِ الْجَاهِلِيَّةِ وَمَا كَانَ مِنْ مِيرَاثٍ أَدْرَكَهُ الْإِسْلَامُ فَهُوَ عَلَى قِسْمَةِ الْإِسْلَامِ» . رَوَاهُ ابْن مَاجَه

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Johiliyat davrida taqsim qilingan meros johiliyat taqsimoti boʻyicha qoladi, Islom yetib kelgan meros esa Islom taqsimoti boʻyicha boʻladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жоҳилият даврида тақсим қилинган мерос жоҳилият тақсимоти бўйича қолади, Ислом етиб келган мерос эса Ислом тақсимоти бўйича бўлади», дедилар.

وَعَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ حَزْمٍ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَاهُ كَثِيرًا يَقُولُ: كَانَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ يَقُولُ: عَجَبًا لِلْعَمَّةِ تُورَثُ وَلَا تَرث. رَوَاهُ مَالك

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) shunday deb aytardilar: «Ammaning holiga hayron qolaman: (u vafot etsa) undan meros olinadi, lekin oʻzi (birovdan) meros olmaydi». Molik rivoyat qilgan.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) шундай деб айтардилар: «Амманинг ҳолига ҳайрон қоламан: (у вафот этса) ундан мерос олинади, лекин ўзи (бировдан) мерос олмайди». Молик ривоят қилган.

وَعَنْ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: تَعَلَّمُوا الْفَرَائِضَ وَزَادَ ابْنُ مَسْعُودٍ: وَالطَّلَاقَ وَالْحَجَّ قَالَا: فَإِنَّهُ من دينكُمْ. رَوَاهُ الدَّارمِيّ

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) shunday dedilar: «Farzlarni (meros hisob-kitobini) oʻrganinglar». Ibn Masʼud esa: «va taloqni hamda hajni (ham oʻrganinglar)», deb qoʻshdi. Ikkovlari: «Zero, bu sizning diningizdandir», dedilar. Dorimiy rivoyat qilgan.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) шундай дедилар: «Фарзларни (мерос ҳисоб-китобини) ўрганинглар». Ибн Масъуд эса: «ва талоқни ҳамда ҳажни (ҳам ўрганинглар)», деб қўшди. Икковлари: «Зеро, бу сизнинг динингиздандир», дедилар. Доримий ривоят қилган.

عَنِ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَا حَقُّ امْرِئٍ مُسْلِمٍ لَهُ شَيْءٌ يُوصَى فِيهِ يَبِيتُ لَيْلَتَيْنِ إِلَّا وَوَصِيَّة مَكْتُوبَة عِنْده»

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Vasiyat qilishga arziydigan biror narsasi boʻlgan musulmon kishining vasiyati yozilgan holda oʻz yonida turmasa, ikki kecha ham tunashi durust emas», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Васият қилишга арзийдиган бирор нарсаси бўлган мусулмон кишининг васияти ёзилган ҳолда ўз ёнида турмаса, икки кеча ҳам тунаши дуруст эмас», дедилар.

وَعَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ قَالَ: مَرِضْتُ عَامَ الْفَتْحِ مَرَضًا أَشْفَيْتُ عَلَى الْمَوْتِ فَأَتَانِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَعُودُنِي فَقُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ: إِنَّ لِي مَالًا كَثِيرًا وَلَيْسَ يَرِثُنِي إِلَّا ابْنَتِي أَفَأُوصِي بِمَالِي كُلِّهِ؟ قَالَ: «لَا» قُلْتُ: فَثُلُثَيْ مَالِي؟ قَالَ: «لَا» قُلْتُ: فَالشَّطْرِ؟ قَالَ: «لَا» قُلْتُ: فَالثُّلُثِ؟ قَالَ: «الثُّلُثُ وَالثُّلُثُ كَثِيرٌ إِنَّكَ إِنْ تَذَرْ وَرَثَتَكَ أَغْنِيَاءَ خَيْرٌ مِنْ أَنْ تَذَرَهُمْ عَالَةً يَتَكَفَّفُونَ النَّاسَ وَإِنَّكَ لَنْ تُنْفِقَ نَفَقَةً تَبْتَغِي بِهَا وَجْهَ اللَّهِ إِلَّا أُجِرْتَ بِهَا حَتَّى اللُّقْمَةَ تَرْفَعُهَا إِلَى فِي امْرَأَتِكَ»

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Fath yilida men oʻlim yoqasiga keltirgan bir kasallikka yoʻliqdim. Shunda Rasululloh ﷺ meni koʻrgani keldilar. Men: ‹Yo Rasululloh, mening koʻp molim bor, qizimdan boshqa menga voris boʻladigan kishi yoʻq. Bor molimni vasiyat qilaymi?› dedim. U zot: ‹Yoʻq›, dedilar. Men: ‹Molimning uchdan ikkisinimi?› dedim. ‹Yoʻq›, dedilar. ‹Yarminimi?› dedim. ‹Yoʻq›, dedilar. ‹Uchdan birinimi?› dedim. U zot: ‹Uchdan bir (boʻlsin), uchdan bir ham koʻpdir. Vorislaringni boy holda qoldirsang, ularni odamlardan tilanadigan muhtoj holatda qoldirgandan koʻra yaxshiroqdir. Sen Allohning yuzini koʻzlab qilgan har bir xarajatingga, hatto ayolingning ogʻziga olib borgan luqmangga ham, ajr olasan›, dedilar. Men: ‹Yo Rasululloh, hijratimdan orqada qoldiriladigan boʻldimmi?› dedim. U zot: ‹Sen mendan keyin qoldirilib, Allohning yuzini koʻzlab bir amal qilsang, albatta u bilan martabang va darajang ortadi. Balki sen qoldirilarsan, shunda baʼzi qavmlar sendan manfaat koʻrar, boshqalarga esa sen orqali zarar yetar. Allohim, ashobimning hijratini joriy qilgin, ularni ortlariga qaytarmagin. Lekin Saʼd ibn Xavla bechoradir, — Makkada vafot etgani uchun Rasululloh ﷺ unga achindilar›, dedilar.» Abu Iso aytdi: Bu bobda Ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor. Bu hadis hasan sahihdir. Bu hadis Saʼd ibn Abu Vaqqosdan bir necha yoʻl bilan ham rivoyat qilingan. Ilm ahli huzurida amal shunga koʻradir: kishining uchdan birdan koʻpini vasiyat qilishga haqqi yoʻq. Baʼzi ilm ahli esa Rasululloh ﷺning «uchdan bir ham koʻpdir» degan soʻzlariga koʻra uchdan birdan kamaytirishni mustahab koʻrishgan.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Фатҳ йилида мен ўлим ёқасига келтирган бир касалликка йўлиқдим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ мени кўргани келдилар. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ, менинг кўп молим бор, қизимдан бошқа менга ворис бўладиган киши йўқ. Бор молимни васият қилайми?› дедим. У зот: ‹Йўқ›, дедилар. Мен: ‹Молимнинг учдан иккисиними?› дедим. ‹Йўқ›, дедилар. ‹Ярминими?› дедим. ‹Йўқ›, дедилар. ‹Учдан бириними?› дедим. У зот: ‹Учдан бир (бўлсин), учдан бир ҳам кўпдир. Ворисларингни бой ҳолда қолдирсанг, уларни одамлардан тиланадиган муҳтож ҳолатда қолдиргандан кўра яхшироқдир. Сен Аллоҳнинг юзини кўзлаб қилган ҳар бир харажатингга, ҳатто аёлингнинг оғзига олиб борган луқмангга ҳам, ажр оласан›, дедилар. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ, ҳижратимдан орқада қолдириладиган бўлдимми?› дедим. У зот: ‹Сен мендан кейин қолдирилиб, Аллоҳнинг юзини кўзлаб бир амал қилсанг, албатта у билан мартабанг ва даражанг ортади. Балки сен қолдириларсан, шунда баъзи қавмлар сендан манфаат кўрар, бошқаларга эса сен орқали зарар етар. Аллоҳим, ашобимнинг ҳижратини жорий қилгин, уларни ортларига қайтармагин. Лекин Саъд ибн Хавла бечорадир, — Маккада вафот этгани учун Расулуллоҳ ﷺ унга ачиндилар›, дедилар.» Абу Исо айтди: Бу бобда Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу ҳадис Саъд ибн Абу Ваққосдан бир неча йўл билан ҳам ривоят қилинган. Илм аҳли ҳузурида амал шунга кўрадир: кишининг учдан бирдан кўпини васият қилишга ҳаққи йўқ. Баъзи илм аҳли эса Расулуллоҳ ﷺнинг «учдан бир ҳам кўпдир» деган сўзларига кўра учдан бирдан камайтиришни мустаҳаб кўришган.

عَن سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ قَالَ: عَادَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا مَرِيضٌ فَقَالَ: «أَوْصَيْتَ؟» قُلْتُ: نَعَمْ قَالَ: «بِكَمْ؟» قُلْتُ: بِمَالِي كُلِّهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ. قَالَ: «فَمَا تَرَكْتَ لِوَلَدِكَ؟» قُلْتُ: هُمْ أَغْنِيَاءُ بِخَيْرٍ. فَقَالَ: «أوص بالعشر» فَمَا زَالَت أُنَاقِصُهُ حَتَّى قَالَ: «أَوْصِ بِالثُّلُثِ وَالثُّلُثُ كَثِيرٌ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Saʼd ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Men kasal yotgan paytimda Rasululloh ﷺ meni yoʻqlagani keldilar va: ‹Vasiyat qildingmi?› dedilar. Men: ‹Ha›, dedim. U zot: ‹Qanchaga?› dedilar. Men: ‹Butun molimni Alloh yoʻlida (sadaqa qilishga)›, dedim. U zot: ‹Bolalaringga nima qoldirding?› dedilar. Men: ‹Ular yaxshilik bilan boy (kishilar)›, dedim. U zot: ‹Ondan birga (ushrga) vasiyat qil›, dedilar. Men u zot bilan kamaytirib turaverdim, nihoyat: ‹Uchdan birga vasiyat qil, uchdan biri ham koʻpdir›, dedilar», dedi. Abu Abdurrahmon aytdi: Biz Rasululloh ﷺning ‹uchdan biri ham koʻpdir› degan soʻzlari sababli uchdan biridan ham kam (vasiyat qilinishini) maʼqul koʻramiz. Abu Iso aytdi: Saʼd hadisi hasan sahih hadisdir, undan bir necha yoʻl bilan rivoyat qilingan. Undan ‹uchdan biri ham koʻpdir› deb ham rivoyat qilingan. Ilm ahli huzurida amal shunga binoan boʻlib, ular kishining uchdan biridan koʻpga vasiyat qilishini joiz koʻrmaydilar va uchdan biridan ham kam (vasiyat qilishini) maʼqul koʻradilar. Sufyon as-Savriy aytdi: Ular vasiyatda beshdan birni toʻrtdan birdan, toʻrtdan birni uchdan birdan afzal koʻrar edilar; kim uchdan birga vasiyat qilsa, hech narsa qoldirmagan boʻladi, unga uchdan biridan boshqasi joiz emas.Саъд ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Мен касал ётган пайтимда Расулуллоҳ ﷺ мени йўқлагани келдилар ва: ‹Васият қилдингми?› дедилар. Мен: ‹Ҳа›, дедим. У зот: ‹Қанчага?› дедилар. Мен: ‹Бутун молимни Аллоҳ йўлида (садақа қилишга)›, дедим. У зот: ‹Болаларингга нима қолдирдинг?› дедилар. Мен: ‹Улар яхшилик билан бой (кишилар)›, дедим. У зот: ‹Ондан бирга (ушрга) васият қил›, дедилар. Мен у зот билан камайтириб туравердим, ниҳоят: ‹Учдан бирга васият қил, учдан бири ҳам кўпдир›, дедилар», деди. Абу Абдурраҳмон айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺнинг ‹учдан бири ҳам кўпдир› деган сўзлари сабабли учдан биридан ҳам кам (васият қилинишини) маъқул кўрамиз. Абу Исо айтди: Саъд ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир, ундан бир неча йўл билан ривоят қилинган. Ундан ‹учдан бири ҳам кўпдир› деб ҳам ривоят қилинган. Илм аҳли ҳузурида амал шунга биноан бўлиб, улар кишининг учдан биридан кўпга васият қилишини жоиз кўрмайдилар ва учдан биридан ҳам кам (васият қилишини) маъқул кўрадилар. Суфён ас-Саврий айтди: Улар васиятда бешдан бирни тўртдан бирдан, тўртдан бирни учдан бирдан афзал кўрар эдилар; ким учдан бирга васият қилса, ҳеч нарса қолдирмаган бўлади, унга учдан биридан бошқаси жоиз эмас.

وَعَنْ أَبِي أُمَامَةَ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ فِي خُطْبَتِهِ عَامَ حَجَّةِ الْوَدَاعِ: «إِنِ اللَّهَ قَدْ أَعْطَى كُلَّ ذِي حَقٍّ حَقَّهُ فَلَا وَصِيَّةَ لِوَارِثٍ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَابْنُ مَاجَهْ وَزَادَ التِّرْمِذِيُّ: «الْوَلَدُ لِلْفَرَاشِ وَلِلْعَاهِرِ الْحَجَرُ وَحِسَابُهُمْ عَلَى اللَّهِ»

Abu Umoma al-Bohiliy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺni Vidolashuv haji yilidagi xutbalarida: «Albatta, Alloh har bir haq egasiga oʻz haqqini berib boʻlgan, shuning uchun vorisga vasiyat yoʻqdir», deb aytayotganlarini eshitdim.Абу Умома ал-Боҳилий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺни Видолашув ҳажи йилидаги хутбаларида: «Албатта, Аллоҳ ҳар бир ҳақ эгасига ўз ҳаққини бериб бўлган, шунинг учун ворисга васият йўқдир», деб айтаётганларини эшитдим.

وَيُرْوَى عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «لَا وَصِيَّةَ لِوَارِثٍ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ الْوَرَثَةُ» مُنْقَطِعٌ هَذَا لَفْظُ الْمَصَابِيحِ. وَفِي رِوَايَةِ الدَّارَقُطْنِيِّ: قَالَ: «لَا تَجُوزُ وَصِيَّةٌ لِوَارِثٍ إِلَّا أَنْ يَشَاء الْوَرَثَة»

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan munqatiʼ (uzuq sanad) tarzda rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Vorisga vasiyat yoʻq, magar vorislar (buni) xohlasalar», dedilar. Bu «Masobih» lafzidir. Doraqutniy rivoyatida esa u zot ﷺ: «Vorisga vasiyat joiz emas, magar vorislar (buni) xohlasalar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан мунқатиъ (узуқ санад) тарзда ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ворисга васият йўқ, магар ворислар (буни) хоҳласалар», дедилар. Бу «Масобиҳ» лафзидир. Дорақутний ривоятида эса у зот ﷺ: «Ворисга васият жоиз эмас, магар ворислар (буни) хоҳласалар», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «إِنَّ الرَّجُلَ لَيَعْمَلُ وَالْمَرْأَةَ بِطَاعَةِ اللَّهِ سِتِّينَ سَنَةً ثُمَّ يَحْضُرُهُمَا الْمَوْتُ فَيُضَارَّانِ فِي الْوَصِيَّةِ فَتَجِبُ لَهُمَا النَّارُ» ثُمَّ قَرَأَ أَبُو هُرَيْرَةَ (مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصَى بِهَا أَوْ دَيْنٍ غير مضار) إِلَى قَوْله (وَذَلِكَ الْفَوْز الْعَظِيم) رَوَاهُ أَحْمَدُ وَالتِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَابْنُ مَاجَهْ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Albatta erkak yoki ayol oltmish yil Allohga itoatda amal qiladi, soʻng ularga oʻlim hozir boʻladi, shunda ular vasiyatda zarar yetkazadilar va ularga doʻzax vojib boʻladi», dedilar. Soʻng Abu Hurayra menga (oyatni) oʻqib berdi: {Vasiyat qilingan vasiyat yoki qarz adosidan keyin, (vorislarga) zarar yetkazmagan holda. Bu Allohdan boʻlgan vasiyatdir} — ushbu soʻzigacha: {Ana shu buyuk yutuqdir} (Niso 12). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir. Ashʼas ibn Jobirdan rivoyat qilgan Nasr ibn Aliy — Nasr ibn Aliy al-Jahzamiyning bobosidir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Албатта эркак ёки аёл олтмиш йил Аллоҳга итоатда амал қилади, сўнг уларга ўлим ҳозир бўлади, шунда улар васиятда зарар етказадилар ва уларга дўзах вожиб бўлади», дедилар. Сўнг Абу Ҳурайра менга (оятни) ўқиб берди: {Васият қилинган васият ёки қарз адосидан кейин, (ворисларга) зарар етказмаган ҳолда. Бу Аллоҳдан бўлган васиятдир} — ушбу сўзигача: {Ана шу буюк ютуқдир} (Нисо 12). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Ашъас ибн Жобирдан ривоят қилган Наср ибн Алий — Наср ибн Алий ал-Жаҳзамийнинг бобосидир.

عَنْ جَابِرٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ مَاتَ عَلَى وَصِيَّةٍ مَاتَ عَلَى سَبِيلٍ وَسُنَّةٍ وَمَاتَ عَلَى تُقًى وَشَهَادَةٍ وَمَاتَ مَغْفُورًا لَهُ» . رَوَاهُ ابْنُ مَاجَهْ

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim vasiyat qilgan holda vafot etsa, toʻgʻri yoʻl va sunnat uzra vafot etibdi, taqvo va shahodat uzra vafot etibdi hamda magʻfirat qilingan holda vafot etibdi», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким васият қилган ҳолда вафот этса, тўғри йўл ва суннат узра вафот этибди, тақво ва шаҳодат узра вафот этибди ҳамда мағфират қилинган ҳолда вафот этибди», дедилар.

وَعَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ أَنَّ الْعَاصَ بْنَ وَائِلٍ أَوْصَى أَنْ يُعْتَقَ عَنْهُ مِائَةُ رَقَبَةٍ فَأَعْتَقَ ابْنُهُ هِشَامٌ خَمْسِينَ رَقَبَةً فَأَرَادَ ابْنُهُ عَمْرٌو أَنْ يُعْتِقَ عَنهُ الْخمسين الْبَاقِيَة فَقَالَ: حَتَّى أَسْأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَتَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَبِي أَوْصَى أَنْ يُعْتَقَ عَنْهُ مِائَةُ رَقَبَةٍ وَإِنَّ هِشَامًا أَعْتَقَ عَنْهُ خَمْسِينَ وَبَقِيَتْ عَلَيْهِ خَمْسُونَ رَقَبَةً أَفَأَعْتِقُ عَنْهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّه لَو كَانَ مُسلما فأعتقتم عَنْهُ أَوْ تَصَدَّقْتَمْ عَنْهُ أَوْ حَجَجْتَمْ عَنْهُ بلغه ذَلِك» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Amr ibn Shuayb otasidan, u bobosidan rivoyat qilinadiki, al-Os ibn Voil oʻzi nomidan yuzta qul ozod qilinishini vasiyat qildi. Shunda oʻgʻli Hishom uning nomidan ellikta qul ozod qildi. (Boshqa) oʻgʻli Amr qolgan ellaktasini uning nomidan ozod qilmoqchi boʻlib: «Avval Rasululloh ﷺdan soʻrab olay», dedi. Soʻng Paygʻambar ﷺ huzurlariga kelib: «Yo Rasululloh, otam yuzta qul ozod qilishni vasiyat qilgan, Hishom uning nomidan ellaktasini ozod qildi, zimmasida yana ellikta qul qoldi. Men uning nomidan (qolganini) ozod qilaymi?» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Agar u musulmon boʻlganida, siz uning nomidan qul ozod qilsangiz yoki sadaqa qilsangiz yoxud haj qilsangiz, bu unga yetar edi», dedilar.Амр ибн Шуайб отасидан, у бобосидан ривоят қилинадики, ал-Ос ибн Воил ўзи номидан юзта қул озод қилинишини васият қилди. Шунда ўғли Ҳишом унинг номидан элликта қул озод қилди. (Бошқа) ўғли Амр қолган эллактасини унинг номидан озод қилмоқчи бўлиб: «Аввал Расулуллоҳ ﷺдан сўраб олай», деди. Сўнг Пайғамбар ﷺ ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, отам юзта қул озод қилишни васият қилган, Ҳишом унинг номидан эллактасини озод қилди, зиммасида яна элликта қул қолди. Мен унинг номидан (қолганини) озод қилайми?» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Агар у мусулмон бўлганида, сиз унинг номидан қул озод қилсангиз ёки садақа қилсангиз ёхуд ҳаж қилсангиз, бу унга етар эди», дедилар.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ قَطَعَ مِيرَاثَ وَارِثِهِ قَطَعَ اللَّهُ مِيرَاثَهُ مِنَ الْجَنَّةِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ» . رَوَاهُ ابْنُ مَاجَهْ وَرَوَاهُ الْبَيْهَقِيُّ فِي شُعَبِ الْإِيمَانِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَة رَضِي الله عَنهُ

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim vorisining merosini kessa (mahrum qilsa), Alloh qiyomat kuni uning jannatdagi merosini kesadi», dedilar. Ibn Moja rivoyat qilgan; Bayhaqiy «Shuʼab ul-iymon»da uni Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilgan.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ворисининг меросини кесса (маҳрум қилса), Аллоҳ қиёмат куни унинг жаннатдаги меросини кесади», дедилар. Ибн Можа ривоят қилган; Байҳақий «Шуъаб ул-иймон»да уни Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилган.