أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا حِبَّانُ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ حَمَّادٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ إِذَا اسْتَأْجَرْتَ أَجِيرًا فَأَعْلِمْهُ أَجْرَهُ‏.‏‏

Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Agar ishchi yollasang, unga haqqini bildirib qoʻygin».Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Агар ишчи ёлласанг, унга ҳаққини билдириб қўйгин».

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا حِبَّانُ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الْحَسَنِ، أَنَّهُ كَرِهَ أَنْ يَسْتَأْجِرَ الرَّجُلَ، حَتَّى يُعْلِمَهُ أَجْرَهُ‏.‏‏

Hasan (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: U kishi bir odamni, unga haqqini bildirmasdan turib yollashni yomon koʻrar edi.Ҳасан (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: У киши бир одамни, унга ҳаққини билдирмасдан туриб ёллашни ёмон кўрар эди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا حِبَّانُ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ جَرِيرِ بْنِ حَازِمٍ، عَنْ حَمَّادٍ، - هُوَ ابْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ - أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ، اسْتَأْجَرَ أَجِيرًا عَلَى طَعَامِهِ قَالَ لاَ حَتَّى تُعْلِمَهُ‏.‏‏

Hammod ibn Abu Sulaymon (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Undan bir kishi haqida soʻralganda — u kishi ishchini uning taomiga (baravariga) yollagan edi — u: «Yoʻq, toki unga haqqini bildirmaguncha (boʻlmaydi)», dedi.Ҳаммод ибн Абу Сулаймон (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Ундан бир киши ҳақида сўралганда — у киши ишчини унинг таомига (бараварига) ёллаган эди — у: «Йўқ, токи унга ҳаққини билдирмагунча (бўлмайди)», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا حِبَّانُ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ حَمَّادٍ، وَقَتَادَةَ، فِي رَجُلٍ قَالَ لِرَجُلٍ أَسْتَكْرِي مِنْكَ إِلَى مَكَّةَ بِكَذَا وَكَذَا فَإِنْ سِرْتُ شَهْرًا أَوْ كَذَا وَكَذَا شَيْئًا سَمَّاهُ فَلَكَ زِيَادَةُ كَذَا وَكَذَا فَلَمْ يَرَيَا بِهِ بَأْسًا وَكَرِهَا أَنْ يَقُولَ أَسْتَكْرِي مِنْكَ بِكَذَا وَكَذَا فَإِنْ سِرْتُ أَكْثَرَ مِنْ شَهْرٍ نَقَصْتُ مِنْ كِرَائِكَ كَذَا وَكَذَا‏.‏‏

Hammod (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi boshqa bir kishiga: «Sendan Makkagacha muncha-muncha haqqa ijaraga olaman, agar bir oy yoki muncha-muncha (koʻp) yursam — u aytgan narsani — senga muncha-muncha ziyoda beraman», desa, ular buni yomon koʻrmadilar. Ammo: «Sendan muncha-muncha haqqa ijaraga olaman, agar bir oydan koʻproq yursam, ijarangdan muncha-muncha kamaytiraman», deyishni ular yomon koʻrdilar.Ҳаммод (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бир киши бошқа бир кишига: «Сендан Маккагача мунча-мунча ҳаққа ижарага оламан, агар бир ой ёки мунча-мунча (кўп) юрсам — у айтган нарсани — сенга мунча-мунча зиёда бераман», деса, улар буни ёмон кўрмадилар. Аммо: «Сендан мунча-мунча ҳаққа ижарага оламан, агар бир ойдан кўпроқ юрсам, ижарангдан мунча-мунча камайтираман», дейишни улар ёмон кўрдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا حِبَّانُ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قِرَاءَةً قَالَ قُلْتُ لِعَطَاءٍ عَبْدٌ أُؤَاجِرُهُ سَنَةً بِطَعَامِهِ وَسَنَةً أُخْرَى بِكَذَا وَكَذَا‏.‏‏ قَالَ لاَ بَأْسَ بِهِ وَيُجْزِئُهُ اشْتِرَاطُكَ حِينَ تُؤَاجِرُهُ أَيَّامًا أَوْ آجَرْتَهُ وَقَدْ مَضَى بَعْضُ السَّنَةِ قَالَ إِنَّكَ لاَ تُحَاسِبُنِي لِمَا مَضَى‏.‏‏

Ibn Jurayj (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ato (rahimahulloh)ga: «Men bir qulni bir yilga taomiga, boshqa bir yilga esa muncha-muncha (haqqa) ijaraga bersam (qanday boʻladi)?» dedim. U: «Bunda hech qanday zarar yoʻq, uni bir necha kunga yollaganingda ham shart qoʻyishing kifoya (durust boʻladi)», dedi. «Yilning bir qismi oʻtib ketgach ijaraga bersam-chi?» dedim. U: «Sen mendan oʻtib ketgan (muddat) uchun hisob talab qilmaysan», dedi.Ибн Журайж (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Ато (раҳимаҳуллоҳ)га: «Мен бир қулни бир йилга таомига, бошқа бир йилга эса мунча-мунча (ҳаққа) ижарага берсам (қандай бўлади)?» дедим. У: «Бунда ҳеч қандай зарар йўқ, уни бир неча кунга ёллаганингда ҳам шарт қўйишинг кифоя (дуруст бўлади)», деди. «Йилнинг бир қисми ўтиб кетгач ижарага берсам-чи?» дедим. У: «Сен мендан ўтиб кетган (муддат) учун ҳисоб талаб қилмайсан», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا خَالِدٌ، - هُوَ ابْنُ الْحَارِثِ - قَالَ قَرَأْتُ عَلَى عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ رَافِعِ بْنِ أُسَيْدِ بْنِ ظُهَيْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، أُسَيْدِ بْنِ ظُهَيْرٍ أَنَّهُ خَرَجَ إِلَى قَوْمِهِ إِلَى بَنِي حَارِثَةَ فَقَالَ يَا بَنِي حَارِثَةَ لَقَدْ دَخَلَتْ عَلَيْكُمْ مُصِيبَةٌ‏.‏‏ قَالُوا مَا هِيَ قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ‏.‏‏ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِذًا نُكْرِيهَا بِشَىْءٍ مِنَ الْحَبِّ‏.‏‏ قَالَ ‏‏"‏‏ لاَ ‏‏"‏‏‏.‏‏ قَالَ وَكُنَّا نُكْرِيهَا بِالتِّبْنِ فَقَالَ ‏‏"‏‏ لاَ ‏‏"‏‏‏.‏‏ وَكُنَّا نُكْرِيهَا بِمَا عَلَى الرَّبِيعِ السَّاقِي قَالَ ‏‏"‏‏ لاَ ازْرَعْهَا أَوِ امْنَحْهَا أَخَاكَ ‏‏"‏‏‏.‏‏ خَالَفَهُ مُجَاهِدٌ‏.‏‏

Usayd ibn Zuhayr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u oʻz qavmi — Banu Horisa oldiga chiqib: «Ey Banu Horisa, boshingizga bir musibat tushdi», dedi. Ular: «U nima?» dedilar. U: «Rasululloh ﷺ yerni ijaraga berishni taqiqladilar», dedi. Biz: «Ey Rasululloh, unda uni bir oz don evaziga ijaraga beraylikmi?» dedik. U zot: «Yoʻq», dedilar. (Usayd) dedi: «Biz uni somon evaziga ijaraga berardik». U zot: «Yoʻq», dedilar. «Biz uni suv oqadigan ariq boʻyidagi (hosil) evaziga ijaraga berardik». U zot: «Yoʻq, uni oʻzing ek yoki birodaringga (bepul) bergin», dedilar.Усайд ибн Зуҳайр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у ўз қавми — Бану Ҳориса олдига чиқиб: «Эй Бану Ҳориса, бошингизга бир мусибат тушди», деди. Улар: «У нима?» дедилар. У: «Расулуллоҳ ﷺ ерни ижарага беришни тақиқладилар», деди. Биз: «Эй Расулуллоҳ, унда уни бир оз дон эвазига ижарага берайликми?» дедик. У зот: «Йўқ», дедилар. (Усайд) деди: «Биз уни сомон эвазига ижарага берардик». У зот: «Йўқ», дедилар. «Биз уни сув оқадиган ариқ бўйидаги (ҳосил) эвазига ижарага берардик». У зот: «Йўқ, уни ўзинг эк ёки биродарингга (бепул) бергин», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، - وَهُوَ ابْنُ آدَمَ - قَالَ حَدَّثَنَا مُفَضَّلٌ، - وَهُوَ ابْنُ مُهَلْهَلٍ - عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ أُسَيْدِ بْنِ ظُهَيْرٍ، قَالَ جَاءَنَا رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَاكُمْ عَنِ الْحَقْلِ - وَالْحَقْلُ الثُّلُثُ وَالرُّبُعُ - وَعَنِ الْمُزَابَنَةِ‏.‏‏ وَالْمُزَابَنَةُ شِرَاءُ مَا فِي رُءُوسِ النَّخْلِ بِكَذَا وَكَذَا وَسْقًا مِنْ تَمْرٍ‏.‏‏

Usayd ibn Zuhayr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bizga Rofiʼ ibn Xadij kelib: «Rasululloh ﷺ sizlarni al-haqldan — al-haql (yerni hosilning) uchdan va toʻrtdan bir qismiga (ijaraga berish) — hamda al-muzobanadan qaytardilar. Al-muzobana — xurmo shoxlaridagi (hali uzilmagan) mevani muncha-muncha vasq quruq xurmo evaziga sotib olishdir», dedi.Усайд ибн Зуҳайр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бизга Рофиъ ибн Хадиж келиб: «Расулуллоҳ ﷺ сизларни ал-ҳақлдан — ал-ҳақл (ерни ҳосилнинг) учдан ва тўртдан бир қисмига (ижарага бериш) — ҳамда ал-музобанадан қайтардилар. Ал-музобана — хурмо шохларидаги (ҳали узилмаган) мевани мунча-мунча васқ қуруқ хурмо эвазига сотиб олишдир», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، سَمِعْتُ مُجَاهِدًا، يُحَدِّثُ عَنْ أُسَيْدِ بْنِ ظُهَيْرٍ، قَالَ أَتَانَا رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ فَقَالَ نَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَمْرٍ كَانَ لَنَا نَافِعًا وَطَاعَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَيْرٌ لَكُمْ نَهَاكُمْ عَنِ الْحَقْلِ وَقَالَ ‏‏"‏‏ مَنْ كَانَتْ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَمْنَحْهَا أَوْ لِيَدَعْهَا ‏‏"‏‏‏.‏‏ وَنَهَى عَنِ الْمُزَابَنَةِ‏.‏‏ وَالْمُزَابَنَةُ الرَّجُلُ يَكُونُ لَهُ الْمَالُ الْعَظِيمُ مِنَ النَّخْلِ فَيَجِيءُ الرَّجُلُ فَيَأْخُذُهَا بِكَذَا وَكَذَا وَسْقًا مِنْ تَمْرٍ‏.‏‏

Usayd ibn Zuhayr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bizga Rofiʼ ibn Xadij kelib: «Rasululloh ﷺ bizga foydali boʻlgan bir ishdan qaytardilar, Rasululloh ﷺga itoat qilish esa siz uchun yaxshiroqdir. U zot sizlarni al-haqldan qaytardilar», dedi. U zot: «Kimning yeri boʻlsa, uni (birodariga bepul) bersin yoki (boʻsh) tashlab qoʻysin», dedilar. Va u zot al-muzobanadan ham qaytardilar. Al-muzobana — bir kishining koʻp xurmoligi boʻlsa, boshqa bir kishi kelib, uni muncha-muncha vasq quruq xurmo evaziga oladi.Усайд ибн Зуҳайр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бизга Рофиъ ибн Хадиж келиб: «Расулуллоҳ ﷺ бизга фойдали бўлган бир ишдан қайтардилар, Расулуллоҳ ﷺга итоат қилиш эса сиз учун яхшироқдир. У зот сизларни ал-ҳақлдан қайтардилар», деди. У зот: «Кимнинг ери бўлса, уни (биродарига бепул) берсин ёки (бўш) ташлаб қўйсин», дедилар. Ва у зот ал-музобанадан ҳам қайтардилар. Ал-музобана — бир кишининг кўп хурмолиги бўлса, бошқа бир киши келиб, уни мунча-мунча васқ қуруқ хурмо эвазига олади.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ أُسَيْدِ بْنِ ظُهَيْرٍ، قَالَ أَتَى عَلَيْنَا رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ فَقَالَ - وَلَمْ أَفْهَمْ - فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَاكُمْ عَنْ أَمْرٍ كَانَ يَنْفَعُكُمْ وَطَاعَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَيْرٌ لَكُمْ مِمَّا يَنْفَعُكُمْ نَهَاكُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْحَقْلِ - وَالْحَقْلُ الْمُزَارَعَةُ بِالثُّلُثِ وَالرُّبُعِ - فَمَنْ كَانَ لَهُ أَرْضٌ فَاسْتَغْنَى عَنْهَا فَلْيَمْنَحْهَا أَخَاهُ أَوْ لِيَدَعْ وَنَهَاكُمْ عَنِ الْمُزَابَنَةِ‏.‏‏ وَالْمُزَابَنَةُ الرَّجُلُ يَجِيءُ إِلَى النَّخْلِ الْكَثِيرِ بِالْمَالِ الْعَظِيمِ فَيَقُولُ خُذْهُ بِكَذَا وَكَذَا وَسْقًا مِنْ تَمْرِ ذَلِكَ الْعَامِ‏.‏‏

Usayd ibn Zuhayr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bizga Rofiʼ ibn Xadij kelib — men (hammasini) yaxshi anglamagan edim — dedi: «Rasululloh ﷺ sizlarga foyda keltiradigan bir ishdan sizlarni qaytardilar, Rasululloh ﷺga itoat qilish esa sizga foyda keltiradigan narsadan yaxshiroqdir. Rasululloh ﷺ sizlarni al-haqldan qaytardilar — al-haql (yerni hosilning) uchdan va toʻrtdan bir qismiga muzoraʼa qilishdir. Kimning yeri boʻlib, unga muhtoj boʻlmasa, uni birodariga (bepul) bersin yoki (boʻsh) tashlab qoʻysin. Va u zot sizlarni al-muzobanadan qaytardilar. Al-muzobana — bir kishi koʻp xurmolik oldiga katta mol bilan kelib: ‹Buni oʻsha yilgi muncha-muncha vasq quruq xurmo evaziga ol›, deyishidir», dedi.Усайд ибн Зуҳайр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бизга Рофиъ ибн Хадиж келиб — мен (ҳаммасини) яхши англамаган эдим — деди: «Расулуллоҳ ﷺ сизларга фойда келтирадиган бир ишдан сизларни қайтардилар, Расулуллоҳ ﷺга итоат қилиш эса сизга фойда келтирадиган нарсадан яхшироқдир. Расулуллоҳ ﷺ сизларни ал-ҳақлдан қайтардилар — ал-ҳақл (ерни ҳосилнинг) учдан ва тўртдан бир қисмига музораъа қилишдир. Кимнинг ери бўлиб, унга муҳтож бўлмаса, уни биродарига (бепул) берсин ёки (бўш) ташлаб қўйсин. Ва у зот сизларни ал-музобанадан қайтардилар. Ал-музобана — бир киши кўп хурмолик олдига катта мол билан келиб: ‹Буни ўша йилги мунча-мунча васқ қуруқ хурмо эвазига ол›, дейишидир», деди.

أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَفَّانُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أُسَيْدُ بْنُ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ قَالَ رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ نَهَاكُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَمْرٍ كَانَ لَنَا نَافِعًا وَطَاعَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْفَعُ لَنَا قَالَ ‏‏"‏‏ مَنْ كَانَتْ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَزْرَعْهَا فَإِنْ عَجَزَ عَنْهَا فَلْيُزْرِعْهَا أَخَاهُ ‏‏"‏‏‏.‏‏ خَالَفَهُ عَبْدُ الْكَرِيمِ بْنُ مَالِكٍ‏.‏‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bizga foydali boʻlgan bir ishdan sizlarni qaytardilar, Rasululloh ﷺga itoat qilish esa biz uchun foydaliroqdir». U zot: «Kimning yeri boʻlsa, uni ekib olsin, agar (ekishga) ojizlik qilsa, uni birodariga ektirsin», dedilar.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ бизга фойдали бўлган бир ишдан сизларни қайтардилар, Расулуллоҳ ﷺга итоат қилиш эса биз учун фойдалироқдир». У зот: «Кимнинг ери бўлса, уни экиб олсин, агар (экишга) ожизлик қилса, уни биродарига эктирсин», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، - يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو - عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ أَخَذْتُ بِيَدِ طَاوُسٍ حَتَّى أَدْخَلْتُهُ عَلَى ابْنِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ فَحَدَّثَهُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ نَهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ‏.‏‏ فَأَبَى طَاوُسٌ فَقَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ لاَ يَرَى بِذَلِكَ بَأْسًا‏.‏‏ وَرَوَاهُ أَبُو عَوَانَةَ عَنْ أَبِي حَصِينٍ عَنْ مُجَاهِدٍ قَالَ قَالَ عَنْ رَافِعٍ مُرْسَلاً‏.‏‏

Mujohid (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Men Tovusning qoʻlidan ushlab, uni Ibn Rofiʼ ibn Xadij huzuriga olib kirdim. U (Ibn Rofiʼ) unga otasidan, u esa Rasululloh ﷺdan yerni ijaraga berishni taqiqlaganlarini soʻzlab berdi. Tovus buni qabul qilmay: ‹Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ni bunda hech qanday zarar yoʻq degan holda eshitganman›, dedi».Мужоҳид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Мен Товуснинг қўлидан ушлаб, уни Ибн Рофиъ ибн Хадиж ҳузурига олиб кирдим. У (Ибн Рофиъ) унга отасидан, у эса Расулуллоҳ ﷺдан ерни ижарага беришни тақиқлаганларини сўзлаб берди. Товус буни қабул қилмай: ‹Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)ни бунда ҳеч қандай зарар йўқ деган ҳолда эшитганман›, деди».

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي حَصِينٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ قَالَ رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ نَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَمْرٍ كَانَ لَنَا نَافِعًا وَأَمْرُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الرَّأْسِ وَالْعَيْنِ نَهَانَا أَنْ نَتَقَبَّلَ الأَرْضَ بِبَعْضِ خَرْجِهَا‏.‏‏ تَابَعَهُ إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُهَاجِرٍ‏.‏‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bizga foydali boʻlgan bir ishdan bizni qaytardilar, Rasululloh ﷺning amrlari esa bosh ustiga va koʻz ustiga (aziz)dir. U zot bizni yerni uning hosilining bir qismi evaziga ijaraga olishimizdan qaytardilar».Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ бизга фойдали бўлган бир ишдан бизни қайтардилар, Расулуллоҳ ﷺнинг амрлари эса бош устига ва кўз устига (азиз)дир. У зот бизни ерни унинг ҳосилининг бир қисми эвазига ижарага олишимиздан қайтардилар».

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُهَاجِرٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ مَرَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى أَرْضِ رَجُلٍ مِنَ الأَنْصَارِ قَدْ عَرَفَ أَنَّهُ مُحْتَاجٌ فَقَالَ ‏‏"‏‏ لِمَنْ هَذِهِ الأَرْضُ ‏‏"‏‏‏.‏‏ قَالَ لِفُلاَنٍ أَعْطَانِيهَا بِالأَجْرِ‏.‏‏ فَقَالَ ‏‏"‏‏ لَوْ مَنَحَهَا أَخَاهُ ‏‏"‏‏‏.‏‏ فَأَتَى رَافِعٌ الأَنْصَارَ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَاكُمْ عَنْ أَمْرٍ كَانَ لَكُمْ نَافِعًا وَطَاعَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْفَعُ لَكُمْ‏.‏‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ansorlardan boʻlgan, muhtoj ekanligini bilgan bir kishining yeri yonidan oʻtib qolib: «Bu yer kimniki?» dedilar. (U kishi:) «Falonchiniki, u buni menga ijaraga bergan», dedi. U zot: «Uni birodariga (bepul) bersa boʻlmasmidi?» dedilar. Shundan soʻng Rofiʼ ansorlar oldiga kelib: «Rasululloh ﷺ sizlarga foydali boʻlgan bir ishdan sizlarni qaytardilar, Rasululloh ﷺga itoat qilish esa siz uchun foydaliroqdir», dedi.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ансорлардан бўлган, муҳтож эканлигини билган бир кишининг ери ёнидан ўтиб қолиб: «Бу ер кимники?» дедилар. (У киши:) «Фалончиники, у буни менга ижарага берган», деди. У зот: «Уни биродарига (бепул) берса бўлмасмиди?» дедилар. Шундан сўнг Рофиъ ансорлар олдига келиб: «Расулуллоҳ ﷺ сизларга фойдали бўлган бир ишдан сизларни қайтардилар, Расулуллоҳ ﷺга итоат қилиш эса сиз учун фойдалироқдир», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْحَقْلِ‏.‏‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ al-haqldan (yerni hosilning uchdan yoki toʻrtdan bir qismi evaziga ijaraga berishdan) qaytardilar».Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ ал-ҳақлдан (ерни ҳосилнинг учдан ёки тўртдан бир қисми эвазига ижарага беришдан) қайтардилар».

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ خَالِدٍ، - وَهُوَ ابْنُ الْحَارِثِ - قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ حَدَّثَ رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ، قَالَ خَرَجَ إِلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَنَهَانَا عَنْ أَمْرٍ كَانَ لَنَا نَافِعًا فَقَالَ ‏‏"‏‏ مَنْ كَانَ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَزْرَعْهَا أَوْ يَمْنَحْهَا أَوْ يَذَرْهَا ‏‏"‏‏‏.‏‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oldimizga chiqib, biz uchun foydali boʻlgan bir ishdan bizni qaytardilar va: «Kimning yeri boʻlsa, uni eksin yoki (birovga) beksin yoki tashlab qoʻysin», dedilar.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ олдимизга чиқиб, биз учун фойдали бўлган бир ишдан бизни қайтардилар ва: «Кимнинг ери бўлса, уни эксин ёки (бировга) бексин ёки ташлаб қўйсин», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ حَدَّثَنِي شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ، عَنْ عَطَاءٍ، وَطَاوُسٍ، وَمُجَاهِدٍ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ خَرَجَ إِلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَنَهَانَا عَنْ أَمْرٍ كَانَ لَنَا نَافِعًا وَأَمْرُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَيْرٌ لَنَا قَالَ ‏‏"‏‏ مَنْ كَانَ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَزْرَعْهَا أَوْ لِيَذَرْهَا أَوْ لِيَمْنَحْهَا ‏‏"‏‏‏.‏‏ وَمِمَّا يَدُلُّ عَلَى أَنَّ طَاوُسًا لَمْ يَسْمَعْ هَذَا الْحَدِيثَ

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oldimizga chiqib, biz uchun foydali boʻlgan bir ishdan bizni qaytardilar, Rasululloh ﷺning buyrugʻi esa biz uchun yaxshiroqdir. U zot: «Kimning yeri boʻlsa, uni eksin yoki tashlab qoʻysin yoki (birovga) beksin», dedilar.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ олдимизга чиқиб, биз учун фойдали бўлган бир ишдан бизни қайтардилар, Расулуллоҳ ﷺнинг буйруғи эса биз учун яхшироқдир. У зот: «Кимнинг ери бўлса, уни эксин ёки ташлаб қўйсин ёки (бировга) бексин», дедилар.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ عَدِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، قَالَ كَانَ طَاوُسٌ يَكْرَهُ أَنْ يُؤَاجِرَ أَرْضَهُ بِالذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ وَلاَ يَرَى بِالثُّلُثِ وَالرُّبُعِ بَأْسًا فَقَالَ لَهُ مُجَاهِدٌ اذْهَبْ إِلَى ابْنِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ فَاسْمَعْ مِنْهُ حَدِيثَهُ‏.‏‏ فَقَالَ إِنِّي وَاللَّهِ لَوْ أَعْلَمُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْهُ مَا فَعَلْتُهُ وَلَكِنْ حَدَّثَنِي مَنْ هُوَ أَعْلَمُ مِنْهُ‏.‏‏ ابْنُ عَبَّاسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِنَّمَا قَالَ ‏‏"‏‏ لأَنْ يَمْنَحَ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ أَرْضَهُ خَيْرٌ مِنْ أَنْ يَأْخُذَ عَلَيْهَا خَرَاجًا مَعْلُومًا ‏‏"‏‏‏.‏‏ وَقَدِ اخْتُلِفَ عَلَى عَطَاءٍ فِي هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مَيْسَرَةَ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ رَافِعٍ وَقَدْ تَقَدَّمَ ذِكْرُنَا لَهُ‏.‏‏ وَقَالَ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ جَابِرٍ‏.‏‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringizning oʻz yerini birodariga (ekishga) berishi, undan maʼlum bir haq olishidan yaxshiroqdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингизнинг ўз ерини биродарига (экишга) бериши, ундан маълум бир ҳақ олишидан яхшироқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏‏"‏‏ مَنْ كَانَ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَزْرَعْهَا فَإِنْ عَجَزَ أَنْ يَزْرَعَهَا فَلْيَمْنَحْهَا أَخَاهُ الْمُسْلِمَ وَلاَ يُزْرِعْهَا إِيَّاهُ ‏‏"‏‏‏.‏‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimning yeri boʻlsa, uni eksin. Agar ekishga ojizlik qilsa, uni musulmon birodariga beksin va uni unga ijaraga ekdirmasin», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимнинг ери бўлса, уни эксин. Агар экишга ожизлик қилса, уни мусулмон биродарига бексин ва уни унга ижарага экдирмасин», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏‏"‏‏ مَنْ كَانَتْ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَزْرَعْهَا أَوْ لِيَمْنَحْهَا أَخَاهُ وَلاَ يُكْرِيهَا ‏‏"‏‏‏.‏‏ تَابَعَهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَمْرٍو الأَوْزَاعِيُّ‏.‏‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimning yeri boʻlsa, uni eksin yoki birodariga beksin va uni ijaraga bermasin», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимнинг ери бўлса, уни эксин ёки биродарига бексин ва уни ижарага бермасин», дедилар.

أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ حَمْزَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ كَانَ لأُنَاسٍ فُضُولُ أَرَضِينَ يُكْرُونَهَا بِالنِّصْفِ وَالثُّلُثِ وَالرُّبُعِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏‏"‏‏ مَنْ كَانَتْ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَزْرَعْهَا أَوْ يُزْرِعْهَا أَوْ يُمْسِكْهَا ‏‏"‏‏‏.‏‏ وَافَقَهُ مَطَرُ بْنُ طَهْمَانَ‏.‏‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Baʼzi kishilarning ortiqcha yerlari boʻlib, ularni yarim, uchdan bir va toʻrtdan bir hosilga ijaraga berar edilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Kimning yeri boʻlsa, uni eksin yoki (birovga) ekdirsin yoki oʻzida ushlab tursin», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Баъзи кишиларнинг ортиқча ерлари бўлиб, уларни ярим, учдан бир ва тўртдан бир ҳосилга ижарага берар эдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Кимнинг ери бўлса, уни эксин ёки (бировга) экдирсин ёки ўзида ушлаб турсин», дедилар.

أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ مُحَمَّدٍ، - وَهُوَ أَبُو عُمَيْرِ بْنُ النَّحَّاسِ - وَعِيسَى بْنُ يُونُسَ - هُوَ الْفَاخُورِيُّ - قَالاَ حَدَّثَنَا ضَمْرَةُ، عَنِ ابْنِ شَوْذَبٍ، عَنْ مَطَرٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏‏"‏‏ مَنْ كَانَتْ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَزْرَعْهَا أَوْ لِيُزْرِعْهَا وَلاَ يُؤَاجِرْهَا ‏‏"‏‏‏.‏‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga xutba qilib: «Kimning yeri boʻlsa, uni eksin yoki (birovga) ekdirsin va uni ijaraga bermasin», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга хутба қилиб: «Кимнинг ери бўлса, уни эксин ёки (бировга) экдирсин ва уни ижарага бермасин», дедилар.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ يُونُسَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ مَطَرٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، رَفَعَهُ نَهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ،‏.‏‏ وَافَقَهُ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ جُرَيْجٍ عَلَى النَّهْىِ عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ،‏.‏‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan marfuʼ tarzda rivoyat qilinadi: U zot ﷺ yerni ijaraga berishdan qaytardilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан марфуъ тарзда ривоят қилинади: У зот ﷺ ерни ижарага беришдан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُفَضَّلُ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، وَأَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُخَابَرَةِ وَالْمُزَابَنَةِ وَالْمُحَاقَلَةِ وَبَيْعِ الثَّمَرِ حَتَّى يُطْعَمَ إِلاَّ الْعَرَايَا‏.‏‏ تَابَعَهُ يُونُسُ بْنُ عُبَيْدٍ‏.‏‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ muxobara, muzobana va muhoqaladan hamda meva pishib yegulik boʻlmagunicha uni sotishdan qaytardilar, faqat aroyodan boshqa.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ мухобара, музобана ва муҳоқаладан ҳамда мева пишиб егулик бўлмагунича уни сотишдан қайтардилар, фақат ароёдан бошқа.

أَخْبَرَنِي زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ حُسَيْنٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ وَالْمُخَابَرَةِ وَعَنِ الثُّنْيَا إِلاَّ أَنْ تُعْلَمَ‏.‏‏ وَفِي رِوَايَةِ هَمَّامِ بْنِ يَحْيَى كَالدَّلِيلِ عَلَى أَنَّ عَطَاءً لَمْ يَسْمَعْ مِنْ جَابِرٍ حَدِيثَهُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏‏"‏‏ مَنْ كَانَ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَزْرَعْهَا ‏‏"‏‏‏.‏‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ muhoqala, muzobana va muxobaradan hamda maʼlum boʻlmasa, (sotuvda biror narsani) istisno qilishdan qaytardilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ муҳоқала, музобана ва мухобарадан ҳамда маълум бўлмаса, (сотувда бирор нарсани) истисно қилишдан қайтардилар.

أَخْبَرَنِي أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا هَمَّامُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ سَأَلَ عَطَاءً سُلَيْمَانُ بْنُ مُوسَى قَالَ حَدَّثَ جَابِرٌ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏‏"‏‏ مَنْ كَانَتْ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَزْرَعْهَا أَوْ لِيُزْرِعْهَا أَخَاهُ وَلاَ يُكْرِيهَا أَخَاهُ ‏‏"‏‏‏.‏‏ وَقَدْ رَوَى النَّهْىَ عَنِ الْمُحَاقَلَةِ يَزِيدُ بْنُ نُعَيْمٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ‏.‏‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimning yeri boʻlsa, uni eksin yoki birodariga ekdirsin va uni birodariga ijaraga bermasin», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимнинг ери бўлса, уни эксин ёки биродарига экдирсин ва уни биродарига ижарага бермасин», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِيسَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو تَوْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ سَلاَّمٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنِ يَزِيدَ بْنِ نُعَيْمٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْحَقْلِ‏.‏‏ وَهِيَ الْمُزَابَنَةُ‏.‏‏ خَالَفَهُ هِشَامٌ وَرَوَاهُ عَنْ يَحْيَى عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ جَابِرٍ‏.‏‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ haqldan qaytardilar, u esa muzobanadir.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳақлдан қайтардилар, у эса музобанадир.

أَخْبَرَنَا الثِّقَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ مَسْعَدَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُزَابَنَةِ وَالْمُخَاضَرَةِ وَقَالَ ‏‏"‏‏ الْمُخَاضَرَةُ بَيْعُ الثَّمَرِ قَبْلَ أَنْ يَزْهُوَ وَالْمُخَابَرَةُ بَيْعُ الْكَرْمِ بِكَذَا وَكَذَا صَاعٍ ‏‏"‏‏‏.‏‏ خَالَفَهُ عَمْرُو بْنُ أَبِي سَلَمَةَ فَقَالَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ‏.‏‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ muzobana va muxozaradan qaytardilar va: «Muxozara — mevani pishishidan oldin sotishdir, muxobara esa uzumzorni shuncha-shuncha soʻ evaziga sotishdir», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ музобана ва мухозарадан қайтардилар ва: «Мухозара — мевани пишишидан олдин сотишдир, мухобара эса узумзорни шунча-шунча сў эвазига сотишдир», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ‏.‏‏ خَالَفَهُمَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو فَقَالَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ‏.‏‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ muhoqala va muzobanadan qaytardilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ муҳоқала ва музобанадан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، - وَهُوَ ابْنُ آدَمَ - قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحِيمِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ‏.‏‏ خَالَفَهُمُ الأَسْوَدُ بْنُ الْعَلاَءِ فَقَالَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ‏.‏‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ muhoqala va muzobanadan qaytardilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ муҳоқала ва музобанадан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ حُمْرَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ الْعَلاَءِ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ‏.‏‏ رَوَاهُ الْقَاسِمُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ‏.‏‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ muhoqala va muzobanadan qaytardilar.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ муҳоқала ва музобанадан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ مُرَّةَ، قَالَ سَأَلْتُ الْقَاسِمَ عَنِ الْمُزَارَعَةِ، فَحَدَّثَ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ‏.‏‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ مَرَّةً أُخْرَى‏.‏‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ muhoqala va muzobanadan qaytardilar.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ муҳоқала ва музобанадан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ قَالَ أَبُو عَاصِمٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ مُرَّةَ، قَالَ سَأَلْتُ الْقَاسِمَ عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ، فَقَالَ قَالَ رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ‏.‏‏ وَاخْتُلِفَ عَلَى سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ فِيهِ

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ yerni ijaraga berishdan qaytardilar.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ерни ижарага беришдан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ الْخَطْمِيِّ، - وَاسْمُهُ عُمَيْرُ بْنُ يَزِيدَ - قَالَ أَرْسَلَنِي عَمِّي وَغُلاَمًا لَهُ إِلَى سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ أَسْأَلُهُ عَنِ الْمُزَارَعَةِ فَقَالَ كَانَ ابْنُ عُمَرَ لاَ يَرَى بِهَا بَأْسًا حَتَّى بَلَغَهُ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ حَدِيثٌ فَلَقِيَهُ فَقَالَ رَافِعٌ أَتَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَنِي حَارِثَةَ فَرَأَى زَرْعًا فَقَالَ ‏‏"‏‏ مَا أَحْسَنَ زَرْعَ ظُهَيْرٍ ‏‏"‏‏‏.‏‏ فَقَالُوا لَيْسَ لِظُهَيْرٍ‏.‏‏ فَقَالَ ‏‏"‏‏ أَلَيْسَ أَرْضُ ظُهَيْرٍ ‏‏"‏‏‏.‏‏ قَالُوا بَلَى وَلَكِنَّهُ أَزْرَعَهَا‏.‏‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏‏"‏‏ خُذُوا زَرْعَكُمْ وَرُدُّوا إِلَيْهِ نَفَقَتَهُ ‏‏"‏‏‏.‏‏ قَالَ فَأَخَذْنَا زَرْعَنَا وَرَدَدْنَا إِلَيْهِ نَفَقَتَهُ‏.‏‏ وَرَوَاهُ طَارِقُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ سَعِيدٍ وَاخْتُلِفَ عَلَيْهِ فِيهِ‏.‏‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Banu Horisa qabilasiga kelib, bir ekinni koʻrdilar-da: «Zuhayrning ekini naqadar chiroyli!» dedilar. Ular: «U Zuhayrniki emas», dedilar. U zot: «Yer Zuhayrniki emasmi?» dedilar. Ular: «Ha, lekin uni ekishga bergan», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ekiningizni olinglar va unga sarf-xarajatini qaytaringlar», dedilar. Rofiʼ dedi: «Biz ekinimizni oldik va unga sarf-xarajatini qaytardik».Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Бану Ҳориса қабиласига келиб, бир экинни кўрдилар-да: «Зуҳайрнинг экини нақадар чиройли!» дедилар. Улар: «У Зуҳайрники эмас», дедилар. У зот: «Ер Зуҳайрники эмасми?» дедилар. Улар: «Ҳа, лекин уни экишга берган», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Экинингизни олинглар ва унга сарф-харажатини қайтаринглар», дедилар. Рофиъ деди: «Биз экинимизни олдик ва унга сарф-харажатини қайтардик».

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ طَارِقٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ وَقَالَ ‏‏"‏‏ إِنَّمَا يَزْرَعُ ثَلاَثَةٌ رَجُلٌ لَهُ أَرْضٌ فَهُوَ يَزْرَعُهَا أَوْ رَجُلٌ مُنِحَ أَرْضًا فَهُوَ يَزْرَعُ مَا مُنِحَ أَوْ رَجُلٌ اسْتَكْرَى أَرْضًا بِذَهَبٍ أَوْ فِضَّةٍ ‏‏"‏‏‏.‏‏ مَيَّزَهُ إِسْرَائِيلُ عَنْ طَارِقٍ فَأَرْسَلَ الْكَلاَمَ الأَوَّلَ وَجَعَلَ الأَخِيرَ مِنْ قَوْلِ سَعِيدٍ

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ muhoqala va muzobanadan qaytardilar va: «Faqat uch kishi ekin ekadi: yeri boʻlib, uni oʻzi ekadigan kishi, yoxud oʻziga yer inʼom qilinib, inʼom qilingan yerni ekadigan kishi, yoxud yerni oltin yoki kumushga ijaraga oladigan kishi», dedilar.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ муҳоқала ва музобанадан қайтардилар ва: «Фақат уч киши экин экади: ери бўлиб, уни ўзи экадиган киши, ёхуд ўзига ер инъом қилиниб, инъом қилинган ерни экадиган киши, ёхуд ерни олтин ёки кумушга ижарага оладиган киши», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، قَالَ أَنْبَأَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ طَارِقٍ، عَنْ سَعِيدٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمُحَاقَلَةِ قَالَ سَعِيدٌ فَذَكَرَهُ نَحْوَهُ‏.‏‏ رَوَاهُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ عَنْ طَارِقٍ‏.‏‏

Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ muhoqaladan qaytardilar. Said uni shunga oʻxshash zikr qildi.Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ муҳоқаладан қайтардилар. Саид уни шунга ўхшаш зикр қилди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ، - وَهُوَ ابْنُ مَيْمُونٍ - قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ طَارِقٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، يَقُولُ لاَ يُصْلِحُ الزَّرْعَ غَيْرُ ثَلاَثٍ أَرْضٍ يَمْلِكُ رَقَبَتَهَا أَوْ مِنْحَةٍ أَوْ أَرْضٍ بَيْضَاءَ يَسْتَأْجِرُهَا بِذَهَبٍ أَوْ فِضَّةٍ‏.‏‏ وَرَوَى الزُّهْرِيُّ الْكَلاَمَ الأَوَّلَ عَنْ سَعِيدٍ فَأَرْسَلَهُ‏.‏‏

Toriq aytadi: Men Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)ning shunday deganini eshitdim: «Ekinni ekish faqat uch holatda joizdir: kishi oʻzi mulk qilib egallagan yerda, yoxud oʻziga inʼom qilingan yerda, yoxud oltin yoki kumushga ijaraga olgan boʻsh yerda».Ториқ айтади: Мен Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)нинг шундай деганини эшитдим: «Экинни экиш фақат уч ҳолатда жоиздир: киши ўзи мулк қилиб эгаллаган ерда, ёхуд ўзига инъом қилинган ерда, ёхуд олтин ёки кумушга ижарага олган бўш ерда».

قَالَ الْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسِيَّبِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ‏.‏‏ وَرَوَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ لَبِيبَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ فَقَالَ عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ‏.‏‏

Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ muhoqala va muzobanadan qaytardilar.Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ муҳоқала ва музобанадан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنِي عَمِّي، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِكْرِمَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ لَبِيبَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، قَالَ كَانَ أَصْحَابُ الْمَزَارِعِ يُكْرُونَ فِي زَمَانِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَزَارِعَهُمْ بِمَا يَكُونُ عَلَى السَّاقِي مِنَ الزَّرْعِ فَجَاءُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاخْتَصَمُوا فِي بَعْضِ ذَلِكَ فَنَهَاهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُكْرُوا بِذَلِكَ وَقَالَ ‏‏"‏‏ أَكْرُوا بِالذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ ‏‏"‏‏‏.‏‏ وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ سُلَيْمَانُ عَنْ رَافِعٍ فَقَالَ عَنْ رَجُلٍ مِنْ عُمُومَتِهِ‏.‏‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ zamonlarida ekinzor egalari yerlarini ariq boʻyida oʻsadigan ekin evaziga ijaraga berardilar. Soʻng ular Rasululloh ﷺ huzuriga kelib, ana shu haqda oʻzaro nizolashdilar. Shunda Rasululloh ﷺ ularni bunday tarzda ijaraga berishdan qaytardilar va: «Oltin va kumushga ijaraga beringlar», dedilar.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ замонларида экинзор эгалари ерларини ариқ бўйида ўсадиган экин эвазига ижарага берардилар. Сўнг улар Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келиб, ана шу ҳақда ўзаро низолашдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уларни бундай тарзда ижарага беришдан қайтардилар ва: «Олтин ва кумушга ижарага беринглар», дедилар.

أَخْبَرَنِي زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَيُّوبُ، عَنْ يَعْلَى بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ كُنَّا نُحَاقِلُ بِالأَرْضِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَنُكْرِيهَا بِالثُّلُثِ وَالرُّبُعِ وَالطَّعَامِ الْمُسَمَّى فَجَاءَ ذَاتَ يَوْمٍ رَجُلٌ مِنْ عُمُومَتِي فَقَالَ نَهَانِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَمْرٍ كَانَ لَنَا نَافِعًا وَطَوَاعِيَةُ اللَّهِ وَرَسُولِهِ أَنْفَعُ لَنَا نَهَانَا أَنْ نُحَاقِلَ بِالأَرْضِ وَنُكْرِيَهَا بِالثُّلُثِ وَالرُّبُعِ وَالطَّعَامِ الْمُسَمَّى وَأَمَرَ رَبَّ الأَرْضِ أَنْ يَزْرَعَهَا أَوْ يُزْرِعَهَا وَكَرِهَ كِرَاءَهَا وَمَا سِوَى ذَلِكَ‏.‏‏ أَيُّوبُ لَمْ يَسْمَعْهُ مِنْ يَعْلَى‏.‏‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida yerni muhoqala usulida ishlar edik, uni uchdan bir, toʻrtdan bir yoki maʼlum miqdordagi ekin evaziga ijaraga berardik. Bir kuni amakilarimdan bir kishi kelib: «Rasululloh ﷺ meni biz uchun foydali boʻlgan ishdan qaytardilar, biroq Alloh va Uning Rasuliga itoat qilish biz uchun foydaliroqdir. U zot bizni yerni muhoqala usulida ishlashimizdan va uni uchdan bir, toʻrtdan bir yoxud maʼlum miqdordagi ekin evaziga ijaraga berishimizdan qaytardilar hamda yer egasini uni oʻzi ekishga yoki ekishga berishga buyurdilar va bundan boshqasini yoqtirmadilar», dedi.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида ерни муҳоқала усулида ишлар эдик, уни учдан бир, тўртдан бир ёки маълум миқдордаги экин эвазига ижарага берардик. Бир куни амакиларимдан бир киши келиб: «Расулуллоҳ ﷺ мени биз учун фойдали бўлган ишдан қайтардилар, бироқ Аллоҳ ва Унинг Расулига итоат қилиш биз учун фойдалироқдир. У зот бизни ерни муҳоқала усулида ишлашимиздан ва уни учдан бир, тўртдан бир ёхуд маълум миқдордаги экин эвазига ижарага беришимиздан қайтардилар ҳамда ер эгасини уни ўзи экишга ёки экишга беришга буюрдилар ва бундан бошқасини ёқтирмадилар», деди.

أَخْبَرَنِي زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، قَالَ كَتَبَ إِلَىَّ يَعْلَى بْنُ حَكِيمٍ أَنِّي سَمِعْتُ سُلَيْمَانَ بْنَ يَسَارٍ، يُحَدِّثُ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ كُنَّا نُحَاقِلُ الأَرْضَ نُكْرِيهَا بِالثُّلُثِ وَالرُّبُعِ وَالطَّعَامِ الْمُسَمَّى‏.‏‏ رَوَاهُ سَعِيدٌ عَنْ يَعْلَى بْنِ حَكِيمٍ‏.‏‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz yerni muhoqala usulida ishlar edik, uni uchdan bir, toʻrtdan bir va maʼlum miqdordagi ekin evaziga ijaraga berardik.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз ерни муҳоқала усулида ишлар эдик, уни учдан бир, тўртдан бир ва маълум миқдордаги экин эвазига ижарага берардик.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ يَعْلَى بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ، قَالَ كُنَّا نُحَاقِلُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَزَعَمَ أَنَّ بَعْضَ عُمُومَتِهِ أَتَاهُ فَقَالَ نَهَانِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَمْرٍ كَانَ لَنَا نَافِعًا وَطَوَاعِيَةُ اللَّهِ وَرَسُولِهِ أَنْفَعُ لَنَا‏.‏‏ قُلْنَا وَمَا ذَاكَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏‏"‏‏ مَنْ كَانَتْ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَزْرَعْهَا أَوْ لِيُزْرِعْهَا أَخَاهُ وَلاَ يُكَارِيهَا بِثُلُثٍ وَلاَ رُبُعٍ وَلاَ طَعَامٍ مُسَمًّى ‏‏"‏‏‏.‏‏ رَوَاهُ حَنْظَلَةُ بْنُ قَيْسٍ عَنْ رَافِعٍ فَاخْتُلِفَ عَلَى رَبِيعَةَ فِي رِوَايَتِهِ‏.‏‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida yerni muhoqala usulida ishlar edik. Amakilaridan biri unga kelib: «Rasululloh ﷺ meni biz uchun foydali boʻlgan ishdan qaytardilar, biroq Alloh va Uning Rasuliga itoat qilish biz uchun foydaliroqdir», dedi. Biz: «U nima?» dedik. U: «Rasululloh ﷺ: ‹Kimning yeri boʻlsa, uni oʻzi eksin yoki birodariga ekishga bersin, uni uchdan bir, toʻrtdan bir yoxud maʼlum miqdordagi ekin evaziga ijaraga bermasin›, dedilar», dedi.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида ерни муҳоқала усулида ишлар эдик. Амакиларидан бири унга келиб: «Расулуллоҳ ﷺ мени биз учун фойдали бўлган ишдан қайтардилар, бироқ Аллоҳ ва Унинг Расулига итоат қилиш биз учун фойдалироқдир», деди. Биз: «У нима?» дедик. У: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Кимнинг ери бўлса, уни ўзи эксин ёки биродарига экишга берсин, уни учдан бир, тўртдан бир ёхуд маълум миқдордаги экин эвазига ижарага бермасин›, дедилар», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا حُجَيْنُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ حَنْظَلَةَ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَمِّي، أَنَّهُمْ كَانُوا يُكْرُونَ الأَرْضَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَا يَنْبُتُ عَلَى الأَرْبِعَاءِ وَشَىْءٍ مِنَ الزَّرْعِ يَسْتَثْنِي صَاحِبُ الأَرْضِ فَنَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ ذَلِكَ‏.‏‏ فَقُلْتُ لِرَافِعٍ فَكَيْفَ كِرَاؤُهَا بِالدِّينَارِ وَالدِّرْهَمِ فَقَالَ رَافِعٌ لَيْسَ بِهَا بَأْسٌ بِالدِّينَارِ وَالدِّرْهَمِ‏.‏‏ خَالَفَهُ الأَوْزَاعِيُّ‏.‏‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Amakim menga xabar berdiki, ular Rasululloh ﷺ zamonlarida yerni ariqlar boʻyida oʻsadigan narsa va yer egasi oʻziga ajratib qoʻyadigan bir oz ekin evaziga ijaraga berar edilar. Shunda Rasululloh ﷺ bizni bundan qaytardilar. Men Rofiʼga: «Uni dinor va dirhamga ijaraga berish qanday?» dedim. Rofiʼ: «Uni dinor va dirhamga ijaraga berishda zarar yoʻq», dedi.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Амаким менга хабар бердики, улар Расулуллоҳ ﷺ замонларида ерни ариқлар бўйида ўсадиган нарса ва ер эгаси ўзига ажратиб қўядиган бир оз экин эвазига ижарага берар эдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ бизни бундан қайтардилар. Мен Рофиъга: «Уни динор ва дирҳамга ижарага бериш қандай?» дедим. Рофиъ: «Уни динор ва дирҳамга ижарага беришда зарар йўқ», деди.

أَخْبَرَنِي الْمُغِيرَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا عِيسَى، - هُوَ ابْنُ يُونُسَ - قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ حَنْظَلَةَ بْنِ قَيْسٍ الأَنْصَارِيِّ، قَالَ سَأَلْتُ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ، بِالدِّينَارِ وَالْوَرِقِ فَقَالَ لاَ بَأْسَ بِذَلِكَ إِنَّمَا كَانَ النَّاسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُؤَاجِرُونَ عَلَى الْمَاذِيَانَاتِ وَأَقْبَالِ الْجَدَاوِلِ فَيَسْلَمُ هَذَا وَيَهْلِكُ هَذَا وَيَسْلَمُ هَذَا وَيَهْلِكُ هَذَا فَلَمْ يَكُنْ لِلنَّاسِ كِرَاءٌ إِلاَّ هَذَا فَلِذَلِكَ زُجِرَ عَنْهُ فَأَمَّا شَىْءٌ مَعْلُومٌ مَضْمُونٌ فَلاَ بَأْسَ بِهِ‏.‏‏ وَافَقَهُ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَلَى إِسْنَادِهِ وَخَالَفَهُ فِي لَفْظِهِ‏.‏‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Undan yerni dinor va kumushga ijaraga berish haqida soʻralganda, u shunday dedi: «Bunda hech qanday zarar yoʻq. Rasululloh ﷺ zamonlarida odamlar yerni ariq boʻylarida va suv chiqadigan joylarda oʻsadigan hosilga ijaraga berardilar. Bir joy hosil berar, boshqasi hosilsiz qolar, yana biri hosil berar, boshqasi hosilsiz qolardi. Odamlarning ijarasi shundangina iborat edi. Shu sababdan undan qaytarildi. Ammo maʼlum va kafolatlangan narsaga boʻlsa, unda zarar yoʻq».Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ундан ерни динор ва кумушга ижарага бериш ҳақида сўралганда, у шундай деди: «Бунда ҳеч қандай зарар йўқ. Расулуллоҳ ﷺ замонларида одамлар ерни ариқ бўйларида ва сув чиқадиган жойларда ўсадиган ҳосилга ижарага берардилар. Бир жой ҳосил берар, бошқаси ҳосилсиз қолар, яна бири ҳосил берар, бошқаси ҳосилсиз қоларди. Одамларнинг ижараси шундангина иборат эди. Шу сабабдан ундан қайтарилди. Аммо маълум ва кафолатланган нарсага бўлса, унда зарар йўқ».

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ رَبِيعَةَ، عَنْ حَنْظَلَةَ بْنِ قَيْسٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ، فَقَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ‏.‏‏ قُلْتُ بِالذَّهَبِ وَالْوَرِقِ قَالَ لاَ إِنَّمَا نَهَى عَنْهَا بِمَا يَخْرُجُ مِنْهَا فَأَمَّا الذَّهَبُ وَالْفِضَّةُ فَلاَ بَأْسَ‏.‏‏ رَوَاهُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ رضى الله عنه عَنْ رَبِيعَةَ وَلَمْ يَرْفَعْهُ‏.‏‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Undan yerni ijaraga berish haqida soʻralganda, u: «Rasululloh ﷺ yerni ijaraga berishdan qaytardilar», dedi. «Oltin va kumushga-ya?» deb soʻradim. U: «Yoʻq, faqat yerdan chiqadigan hosilga ijaraga berishdan qaytardilar. Oltin va kumushga boʻlsa, unda zarar yoʻq», dedi.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ундан ерни ижарага бериш ҳақида сўралганда, у: «Расулуллоҳ ﷺ ерни ижарага беришдан қайтардилар», деди. «Олтин ва кумушга-я?» деб сўрадим. У: «Йўқ, фақат ердан чиқадиган ҳосилга ижарага беришдан қайтардилар. Олтин ва кумушга бўлса, унда зарар йўқ», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، عَنْ وَكِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ حَنْظَلَةَ بْنِ قَيْسٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ الْبَيْضَاءِ، بِالذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ فَقَالَ حَلاَلٌ لاَ بَأْسَ بِهِ ذَلِكَ فَرْضُ الأَرْضِ‏.‏‏ رَوَاهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ حَنْظَلَةَ بْنِ قَيْسٍ وَرَفَعَهُ كَمَا رَوَاهُ مَالِكٌ عَنْ رَبِيعَةَ‏.‏‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Undan boʻsh yerni oltin va kumushga ijaraga berish haqida soʻralganda, u: «Bu halol, unda zarar yoʻq. Bu yerning haqidir», dedi.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ундан бўш ерни олтин ва кумушга ижарага бериш ҳақида сўралганда, у: «Бу ҳалол, унда зарар йўқ. Бу ернинг ҳақидир», деди.

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبِ بْنِ عَرَبِيٍّ، فِي حَدِيثِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ حَنْظَلَةَ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ نَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ كِرَاءِ أَرْضِنَا وَلَمْ يَكُنْ يَوْمَئِذٍ ذَهَبٌ وَلاَ فِضَّةٌ فَكَانَ الرَّجُلُ يُكْرِي أَرْضَهُ بِمَا عَلَى الرَّبِيعِ وَالأَقْبَالِ وَأَشْيَاءَ مَعْلُومَةٍ وَسَاقَهُ‏.‏‏ رَوَاهُ سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ وَاخْتُلِفَ عَلَى الزُّهْرِيِّ فِيهِ‏.‏‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bizni yerimizni ijaraga berishdan qaytardilar. Oʻsha kunlarda na oltin, na kumush bor edi. Kishi oʻz yerini ariq boʻylarida va suv chiqadigan joylarda oʻsadigan hosilga hamda maʼlum narsalarga ijaraga berardi».Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ бизни еримизни ижарага беришдан қайтардилар. Ўша кунларда на олтин, на кумуш бор эди. Киши ўз ерини ариқ бўйларида ва сув чиқадиган жойларда ўсадиган ҳосилга ҳамда маълум нарсаларга ижарага берарди».

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْمَاءَ، عَنْ جُوَيْرِيَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَنَّ سَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، وَذَكَرَ، نَحْوَهُ‏.‏‏ تَابَعَهُ عُقَيْلُ بْنُ خَالِدٍ‏.‏‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Salim ibn Abdulloh ham shunga oʻxshash hadisni rivoyat qildi.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Салим ибн Абдуллоҳ ҳам шунга ўхшаш ҳадисни ривоят қилди.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ جَدِّي، قَالَ أَخْبَرَنِي عُقَيْلُ بْنُ خَالِدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يُكْرِي أَرْضَهُ حَتَّى بَلَغَهُ أَنَّ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ كَانَ يَنْهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ فَلَقِيَهُ عَبْدُ اللَّهِ فَقَالَ يَا ابْنَ خَدِيجٍ مَاذَا تُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي كِرَاءِ الأَرْضِ فَقَالَ رَافِعٌ لِعَبْدِ اللَّهِ سَمِعْتُ عَمَّىَّ - وَكَانَا قَدْ شَهِدَا بَدْرًا - يُحَدِّثَانِ أَهْلَ الدَّارِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ‏.‏‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَلَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ الأَرْضَ تُكْرَى ثُمَّ خَشِيَ عَبْدُ اللَّهِ أَنْ يَكُونَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَحْدَثَ فِي ذَلِكَ شَيْئًا لَمْ يَكُنْ يَعْلَمُهُ فَتَرَكَ كِرَاءَ الأَرْضِ‏.‏‏ أَرْسَلَهُ شُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ‏.‏‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Umar yerini ijaraga berib turardi. Rofiʼ ibn Xadij yerni ijaraga berishdan qaytarayotgani unga yetib borgach, Abdulloh uni uchratib: «Ey Ibn Xadij, yerni ijaraga berish haqida Rasululloh ﷺdan nima rivoyat qilyapsan?» dedi. Rofiʼ Abdullohga: «Ikki amakimdan eshitdim — ular Badrda qatnashgan edilar — ular uy ahliga Rasululloh ﷺ yerni ijaraga berishdan qaytarganlarini soʻzlab berardilar», dedi. Abdulloh: «Men Rasululloh ﷺ zamonlarida yer ijaraga berilishini bilardim», dedi. Soʻng Abdulloh Rasululloh ﷺ bu borada oʻzi bilmagan bir narsani chiqargan boʻlishlaridan xavotir oldi va yerni ijaraga berishni tark etdi.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Умар ерини ижарага бериб турарди. Рофиъ ибн Хадиж ерни ижарага беришдан қайтараётгани унга етиб боргач, Абдуллоҳ уни учратиб: «Эй Ибн Хадиж, ерни ижарага бериш ҳақида Расулуллоҳ ﷺдан нима ривоят қиляпсан?» деди. Рофиъ Абдуллоҳга: «Икки амакимдан эшитдим — улар Бадрда қатнашган эдилар — улар уй аҳлига Расулуллоҳ ﷺ ерни ижарага беришдан қайтарганларини сўзлаб берардилар», деди. Абдуллоҳ: «Мен Расулуллоҳ ﷺ замонларида ер ижарага берилишини билардим», деди. Сўнг Абдуллоҳ Расулуллоҳ ﷺ бу борада ўзи билмаган бир нарсани чиқарган бўлишларидан хавотир олди ва ерни ижарага беришни тарк этди.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ خَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ بَلَغَنَا أَنَّ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ، كَانَ يُحَدِّثُ أَنَّ عَمَّيْهِ، وَكَانَا، - يَزْعُمُ - شَهِدَا بَدْرًا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ‏.‏‏ رَوَاهُ عُثْمَانُ بْنُ سَعِيدٍ عَنْ شُعَيْبٍ وَلَمْ يَذْكُرْ عَمَّيْهِ‏.‏‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U ikki amakisi — ular Badrda qatnashgan edilar — Rasululloh ﷺ yerni ijaraga berishdan qaytarganlarini soʻzlab berardi.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У икки амакиси — улар Бадрда қатнашган эдилар — Расулуллоҳ ﷺ ерни ижарага беришдан қайтарганларини сўзлаб берарди.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُغِيرَةِ، قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ شُعَيْبٍ، قَالَ الزُّهْرِيُّ كَانَ ابْنُ الْمُسَيَّبِ يَقُولُ لَيْسَ بِاسْتِكْرَاءِ الأَرْضِ بِالذَّهَبِ وَالْوَرِقِ بَأْسٌ وَكَانَ رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ يُحَدِّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ ذَلِكَ‏.‏‏ وَافَقَهُ عَلَى إِرْسَالِهِ عَبْدُ الْكَرِيمِ بْنُ الْحَارِثِ‏.‏‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ibn Musayyab: «Yerni oltin va kumushga ijaraga berishda zarar yoʻq», deb aytardi. Rofiʼ ibn Xadij esa Rasululloh ﷺ bundan qaytarganlarini soʻzlab berardi.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ибн Мусайяб: «Ерни олтин ва кумушга ижарага беришда зарар йўқ», деб айтарди. Рофиъ ибн Хадиж эса Расулуллоҳ ﷺ бундан қайтарганларини сўзлаб берарди.

قَالَ الْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو خُزَيْمَةَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ طَرِيفٍ، عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ‏.‏‏ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَسُئِلَ رَافِعٌ بَعْدَ ذَلِكَ كَيْفَ كَانُوا يُكْرُونَ الأَرْضَ قَالَ بِشَىْءٍ مِنَ الطَّعَامِ مُسَمًّى وَيُشْتَرَطُ أَنَّ لَنَا مَا تُنْبِتُ مَاذِيَانَاتُ الأَرْضِ وَأَقْبَالُ الْجَدَاوِلِ‏.‏‏ رَوَاهُ نَافِعٌ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ وَاخْتُلِفَ عَلَيْهِ فِيهِ‏.‏‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ yerni ijaraga berishdan qaytardilar». Keyin Rofiʼdan: «Yerni qanday ijaraga berardingiz?» deb soʻralganda, u: «Maʼlum miqdordagi ozgina hosilga, hamda yerning ariq boʻylari va suv chiqadigan joylarida oʻsadigan narsa bizniki boʻlishi sharti bilan», dedi.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ ерни ижарага беришдан қайтардилар». Кейин Рофиъдан: «Ерни қандай ижарага берардингиз?» деб сўралганда, у: «Маълум миқдордаги озгина ҳосилга, ҳамда ернинг ариқ бўйлари ва сув чиқадиган жойларида ўсадиган нарса бизники бўлиши шарти билан», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَزِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا فُضَيْلٌ، قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، أَنَّ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ، أَخْبَرَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، أَنَّ عُمُومَتَهُ، جَاءُوا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ رَجَعُوا فَأَخْبَرُوا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الْمَزَارِعِ‏.‏‏ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ قَدْ عَلِمْنَا أَنَّهُ كَانَ كُلُّ صَاحِبَ مَزْرَعَةٍ يُكْرِيهَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى أَنَّ لَهُ مَا عَلَى الرَّبِيعِ السَّاقِي الَّذِي يَتَفَجَّرُ مِنْهُ الْمَاءُ وَطَائِفَةٌ مِنَ التِّبْنِ لاَ أَدْرِي كَمْ هِيَ‏.‏‏ رَوَاهُ ابْنُ عَوْنٍ عَنْ نَافِعٍ فَقَالَ عَنْ بَعْضِ عُمُومَتِهِ‏.‏‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Abdulloh ibn Umarga amakilari Rasululloh ﷺ huzuriga borib, soʻng qaytib kelib, Rasululloh ﷺ ekinzorlarni ijaraga berishdan qaytarganlarini xabar berganlarini aytdi. Abdulloh: «Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida har bir ekinzor egasi oʻz yerini ariq boʻyida suv otilib chiqadigan joyda oʻsadigan hosilga va bir hovuch somonga — qancha ekanini bilmayman — ijaraga berishini bilardik», dedi.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Абдуллоҳ ибн Умарга амакилари Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига бориб, сўнг қайтиб келиб, Расулуллоҳ ﷺ экинзорларни ижарага беришдан қайтарганларини хабар берганларини айтди. Абдуллоҳ: «Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида ҳар бир экинзор эгаси ўз ерини ариқ бўйида сув отилиб чиқадиган жойда ўсадиган ҳосилга ва бир ҳовуч сомонга — қанча эканини билмайман — ижарага беришини билардик», деди.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنْ نَافِعٍ، كَانَ ابْنُ عُمَرَ يَأْخُذُ كِرَاءَ الأَرْضِ فَبَلَغَهُ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، شَىْءٌ فَأَخَذَ بِيَدِي فَمَشَى إِلَى رَافِعٍ وَأَنَا مَعَهُ فَحَدَّثَهُ رَافِعٌ عَنْ بَعْضِ عُمُومَتِهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ‏.‏‏ فَتَرَكَ عَبْدُ اللَّهِ بَعْدُ‏.‏‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ibn Umar yerni ijaraga berib turardi. Unga Rofiʼ ibn Xadijdan bir narsa yetib borgach, u qoʻlimdan ushlab, Rofiʼ huzuriga bordi, men ham u bilan birga edim. Rofiʼ unga baʼzi amakilaridan Rasululloh ﷺ yerni ijaraga berishdan qaytarganlarini soʻzlab berdi. Shundan soʻng Abdulloh buni tark etdi.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ибн Умар ерни ижарага бериб турарди. Унга Рофиъ ибн Хадиждан бир нарса етиб боргач, у қўлимдан ушлаб, Рофиъ ҳузурига борди, мен ҳам у билан бирга эдим. Рофиъ унга баъзи амакиларидан Расулуллоҳ ﷺ ерни ижарага беришдан қайтарганларини сўзлаб берди. Шундан сўнг Абдуллоҳ буни тарк этди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ الأَزْرَقُ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ كَانَ يَأْخُذُ كِرَاءَ الأَرْضِ حَتَّى حَدَّثَهُ رَافِعٌ عَنْ بَعْضِ عُمُومَتِهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ فَتَرَكَهَا بَعْدُ‏.‏‏ رَوَاهُ أَيُّوبُ عَنْ نَافِعٍ عَنْ رَافِعٍ وَلَمْ يَذْكُرْ عُمُومَتَهُ‏.‏‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ibn Umar yerni ijaraga berib turardi, toki Rofiʼ unga baʼzi amakilaridan Rasululloh ﷺ yerni ijaraga berishdan qaytarganlarini soʻzlab berdi. Shundan soʻng u buni tark etdi.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ибн Умар ерни ижарага бериб турарди, токи Рофиъ унга баъзи амакиларидан Расулуллоҳ ﷺ ерни ижарага беришдан қайтарганларини сўзлаб берди. Шундан сўнг у буни тарк этди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَزِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - وَهُوَ ابْنُ زُرَيْعٍ - قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، كَانَ يُكْرِي مَزَارِعَهُ حَتَّى بَلَغَهُ فِي آخِرِ خِلاَفَةِ مُعَاوِيَةَ أَنَّ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ يُخْبِرُ فِيهَا بِنَهْىِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَتَاهُ وَأَنَا مَعَهُ فَسَأَلَهُ فَقَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْهَى عَنْ كِرَاءِ الْمَزَارِعِ فَتَرَكَهَا ابْنُ عُمَرَ بَعْدُ فَكَانَ إِذَا سُئِلَ عَنْهَا قَالَ زَعَمَ رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْهَا‏.‏‏ وَافَقَهُ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَكَثِيرُ بْنُ فَرْقَدٍ وَجُوَيْرِيَةُ بْنُ أَسْمَاءَ‏.‏‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ibn Umar ekinzorlarini ijaraga berib turardi, toki Muoviya xalifaligining oxirida unga Rofiʼ ibn Xadij bu haqda Rasululloh ﷺning qaytariqlarini xabar berayotgani yetib bordi. U Rofiʼ huzuriga keldi, men ham u bilan birga edim, va undan soʻradi. Rofiʼ: «Rasululloh ﷺ ekinzorlarni ijaraga berishdan qaytarardilar», dedi. Shundan soʻng Ibn Umar buni tark etdi. Bu haqda soʻralganda esa: «Rofiʼ ibn Xadij Nabiy ﷺ bundan qaytarganlarini aytdi», derdi.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ибн Умар экинзорларини ижарага бериб турарди, токи Муовия халифалигининг охирида унга Рофиъ ибн Хадиж бу ҳақда Расулуллоҳ ﷺнинг қайтариқларини хабар бераётгани етиб борди. У Рофиъ ҳузурига келди, мен ҳам у билан бирга эдим, ва ундан сўради. Рофиъ: «Расулуллоҳ ﷺ экинзорларни ижарага беришдан қайтарардилар», деди. Шундан сўнг Ибн Умар буни тарк этди. Бу ҳақда сўралганда эса: «Рофиъ ибн Хадиж Набий ﷺ бундан қайтарганларини айтди», дерди.

أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ بْنِ أَعْيَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ اللَّيْثِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ فَرْقَدٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يُكْرِي الْمَزَارِعَ فَحُدِّثَ أَنَّ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ يَأْثُرُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ نَهَى عَنْ ذَلِكَ‏.‏‏ قَالَ نَافِعٌ فَخَرَجَ إِلَيْهِ عَلَى الْبَلاَطِ وَأَنَا مَعَهُ فَسَأَلَهُ فَقَالَ نَعَمْ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ كِرَاءِ الْمَزَارِعِ‏.‏‏ فَتَرَكَ عَبْدُ اللَّهِ كِرَاءَهَا‏.‏‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Umar ekinzorlarni ijaraga berib turardi. Unga Rofiʼ ibn Xadij Rasululloh ﷺdan buni qaytarganlarini rivoyat qilayotgani soʻzlanib berildi. U Balotda uning oldiga chiqdi, men ham u bilan birga edim, va undan soʻradi. Rofiʼ: «Ha, Rasululloh ﷺ ekinzorlarni ijaraga berishdan qaytardilar», dedi. Shundan soʻng Abdulloh uni ijaraga berishni tark etdi.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Умар экинзорларни ижарага бериб турарди. Унга Рофиъ ибн Хадиж Расулуллоҳ ﷺдан буни қайтарганларини ривоят қилаётгани сўзланиб берилди. У Балотда унинг олдига чиқди, мен ҳам у билан бирга эдим, ва ундан сўради. Рофиъ: «Ҳа, Расулуллоҳ ﷺ экинзорларни ижарага беришдан қайтардилар», деди. Шундан сўнг Абдуллоҳ уни ижарага беришни тарк этди.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، - وَهُوَ ابْنُ الْحَارِثِ - قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ رَجُلاً، أَخْبَرَ ابْنَ عُمَرَ، أَنَّ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ، يَأْثُرُ فِي كِرَاءِ الأَرْضِ حَدِيثًا فَانْطَلَقْتُ مَعَهُ أَنَا وَالرَّجُلُ الَّذِي أَخْبَرَهُ حَتَّى أَتَى رَافِعًا فَأَخْبَرَهُ رَافِعٌ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ‏.‏‏ فَتَرَكَ عَبْدُ اللَّهِ كِرَاءَ الأَرْضِ‏.‏‏

Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ yerni ijaraga berishdan qaytardilar. Shundan soʻng Abdulloh ibn Umar yerni ijaraga berishni tark etdi.Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ерни ижарага беришдан қайтардилар. Шундан сўнг Абдуллоҳ ибн Умар ерни ижарага беришни тарк этди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ، حَدَّثَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الْمَزَارِعِ‏.‏‏

Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ekinzorlarni ijaraga berishdan qaytardilar.Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ экинзорларни ижарага беришдан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي حَفْصُ بْنُ عِنَانٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ قَالَ كَانَ ابْنُ عُمَرَ يُكْرِي أَرْضَهُ بِبَعْضِ مَا يَخْرُجُ مِنْهَا فَبَلَغَهُ أَنَّ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ يَزْجُرُ عَنْ ذَلِكَ وَقَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ ذَلِكَ قَالَ كُنَّا نُكْرِي الأَرْضَ قَبْلَ أَنْ نَعْرِفَ رَافِعًا ثُمَّ وَجَدَ فِي نَفْسِهِ فَوَضَعَ يَدَهُ عَلَى مَنْكِبِي حَتَّى دُفِعْنَا إِلَى رَافِعٍ فَقَالَ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ أَسَمِعْتَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ فَقَالَ رَافِعٌ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏‏"‏‏ لاَ تُكْرُوا الأَرْضَ بِشَىْءٍ ‏‏"‏‏‏.‏‏

Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ibn Umar yerini undan chiqadigan hosilning bir qismi evaziga ijaraga berardi. Soʻng unga Rofeʼ ibn Xadij bundan qaytarayotgani va: «Rasululloh ﷺ bundan qaytardilar», deganligi yetib bordi. Ibn Umar aytdi: «Biz Rofeʼni tanishdan oldin yerni ijaraga berardik». Keyin uning koʻnglida shubha paydo boʻlib, qoʻlini mening yelkamga qoʻydi va biz Rofeʼning oldiga bordik. Abdulloh unga: «Nabiy ﷺ yerni ijaraga berishdan qaytarganlarini eshitganmiding?» dedi. Rofeʼ: «Men Nabiy ﷺ ‹Yerni biror narsa evaziga ijaraga bermanglar› deb aytayotganlarini eshitdim», dedi.Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ибн Умар ерини ундан чиқадиган ҳосилнинг бир қисми эвазига ижарага берарди. Сўнг унга Рофеъ ибн Хадиж бундан қайтараётгани ва: «Расулуллоҳ ﷺ бундан қайтардилар», деганлиги етиб борди. Ибн Умар айтди: «Биз Рофеъни танишдан олдин ерни ижарага берардик». Кейин унинг кўнглида шубҳа пайдо бўлиб, қўлини менинг елкамга қўйди ва биз Рофеънинг олдига бордик. Абдуллоҳ унга: «Набий ﷺ ерни ижарага беришдан қайтарганларини эшитганмидинг?» деди. Рофеъ: «Мен Набий ﷺ ‹Ерни бирор нарса эвазига ижарага берманглар› деб айтаётганларини эшитдим», деди.

أَخْبَرَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، عَنْ عَبْدِ الْوَهَّابِ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ مُحَمَّدٍ، وَنَافِعٍ، أَخْبَرَاهُ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ‏.‏‏ رَوَاهُ ابْنُ عُمَرَ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ‏.‏‏ وَاخْتُلِفَ عَلَى عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ‏.‏‏

Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ yerni ijaraga berishdan qaytardilar.Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ерни ижарага беришдан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ أَنْبَأَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ، يَقُولُ كُنَّا نُخَابِرُ وَلاَ نَرَى بِذَلِكَ بَأْسًا حَتَّى زَعَمَ رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُخَابَرَةِ‏.‏‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz muxobara qilardik va buni ayb deb bilmasdik. Toki Rofeʼ ibn Xadij Rasululloh ﷺ muxobaradan qaytarganliklarini aytmagunga qadar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз мухобара қилардик ва буни айб деб билмасдик. Токи Рофеъ ибн Хадиж Расулуллоҳ ﷺ мухобарадан қайтарганликларини айтмагунга қадар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ دِينَارٍ، يَقُولُ أَشْهَدُ لَسَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ وَهُوَ يُسْأَلُ عَنِ الْخِبْرِ، فَيَقُولُ مَا كُنَّا نَرَى بِذَلِكَ بَأْسًا حَتَّى أَخْبَرَنَا عَامَ الأَوَّلِ ابْنُ خَدِيجٍ أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْخِبْرِ‏.‏‏ وَافَقَهُمَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ‏.‏‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, undan xibr (yerni hosil evaziga ijaraga berish) haqida soʻralganda u: «Biz buni ayb deb bilmasdik, toki oʻtgan yili Ibn Xadij bizga Nabiy ﷺ xibrdan qaytarganlarini eshitganligini xabar bergunicha», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, ундан хибр (ерни ҳосил эвазига ижарага бериш) ҳақида сўралганда у: «Биз буни айб деб билмасдик, токи ўтган йили Ибн Хадиж бизга Набий ﷺ хибрдан қайтарганларини эшитганлигини хабар бергунича», деди.

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبِ بْنِ عَرَبِيٍّ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ، يَقُولُ كُنَّا لاَ نَرَى بِالْخِبْرِ بَأْسًا حَتَّى كَانَ عَامَ الأَوَّلِ فَزَعَمَ رَافِعٌ أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْهُ‏.‏‏ خَالَفَهُ عَارِمٌ فَقَالَ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ عَمْرٍو عَنْ جَابِرٍ‏.‏‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz xibrni ayb deb bilmasdik, toki oʻtgan yili Rofeʼ Allohning Nabiysi ﷺ undan qaytarganliklarini aytmagunga qadar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз хибрни айб деб билмасдик, токи ўтган йили Рофеъ Аллоҳнинг Набийси ﷺ ундан қайтарганликларини айтмагунга қадар.

قَالَ حَدَّثَنَا حَرَمِيُّ بْنُ يُونُسَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَارِمٌ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ‏.‏‏ تَابَعَهُ مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ الطَّائِفِيُّ‏.‏‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ yerni ijaraga berishdan qaytardilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ерни ижарага беришдан қайтардилар.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَامِرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُرَيْجٌ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ نَهَانِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمُخَابَرَةِ وَالْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ‏.‏‏ جَمَعَ سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ الْحَدِيثَيْنِ فَقَالَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَجَابِرٍ‏.‏‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ meni muxobara, muhoqala va muzobanadan qaytardilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мени мухобара, муҳоқала ва музобанадан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْمِسْوَرِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، وَجَابِرٍ، نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعِ الثَّمَرِ حَتَّى يَبْدُوَ صَلاَحُهُ وَنَهَى عَنِ الْمُخَابَرَةِ كِرَاءِ الأَرْضِ بِالثُّلُثِ وَالرُّبُعِ‏.‏‏ رَوَاهُ أَبُو النَّجَاشِيِّ عَطَاءُ بْنُ صُهَيْبٍ وَاخْتُلِفَ عَلَيْهِ فِيهِ‏.‏‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ mevani pishib yetilgani maʼlum boʻlmaguncha sotishdan va muxobaradan, yaʼni yerni uchdan yoki toʻrtdan bir qismi evaziga ijaraga berishdan qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мевани пишиб етилгани маълум бўлмагунча сотишдан ва мухобарадан, яъни ерни учдан ёки тўртдан бир қисми эвазига ижарага беришдан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو بَكْرٍ، مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الطَّبَرَانِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بَحْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُبَارَكُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو النَّجَاشِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِرَافِعٍ ‏‏"‏‏ أَتُؤَاجِرُونَ مَحَاقِلَكُمْ ‏‏"‏‏‏.‏‏ قُلْتُ نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ نُؤَاجِرُهَا عَلَى الرُّبُعِ وَعَلَى الأَوْسَاقِ مِنَ الشَّعِيرِ‏.‏‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏‏"‏‏ لاَ تَفْعَلُوا ازْرَعُوهَا أَوْ أَعِيرُوهَا أَوْ أَمْسِكُوهَا ‏‏"‏‏‏.‏‏ خَالَفَهُ الأَوْزَاعِيُّ فَقَالَ عَنْ رَافِعٍ عَنْ ظُهَيْرِ بْنِ رَافِعٍ‏.‏‏

Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga: «Ekinzorlaringizni ijaraga berasizlarmi?» dedilar. Men: «Ha, ey Allohning Rasuli, biz ularni toʻrtdan bir qism evaziga va bir necha vasq arpa evaziga ijaraga beramiz», dedim. Shunda Rasululloh ﷺ: «Bunday qilmanglar. Uni oʻzlaringiz ekinglar, yoki (birovga) berib qoʻyinglar, yoki (boʻsh) ushlab turinglar», dedilar.Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Экинзорларингизни ижарага берасизларми?» дедилар. Мен: «Ҳа, эй Аллоҳнинг Расули, биз уларни тўртдан бир қисм эвазига ва бир неча васқ арпа эвазига ижарага берамиз», дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бундай қилманглар. Уни ўзларингиз экинглар, ёки (бировга) бериб қўйинглар, ёки (бўш) ушлаб туринглар», дедилар.

أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ أَبِي النَّجَاشِيِّ، عَنْ رَافِعٍ، قَالَ أَتَانَا ظُهَيْرُ بْنُ رَافِعٍ فَقَالَ نَهَانِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَمْرٍ كَانَ لَنَا رَافِقًا‏.‏‏ قُلْتُ وَمَا ذَاكَ قَالَ أَمْرُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ حَقٌّ سَأَلَنِي ‏‏"‏‏ كَيْفَ تَصْنَعُونَ فِي مَحَاقِلِكُمْ ‏‏"‏‏‏.‏‏ قُلْتُ نُؤَاجِرُهَا عَلَى الرُّبُعِ وَالأَوْسَاقِ مِنَ التَّمْرِ أَوِ الشَّعِيرِ‏.‏‏ قَالَ ‏‏"‏‏ فَلاَ تَفْعَلُوا ازْرَعُوهَا أَوْ أَزْرِعُوهَا أَوْ أَمْسِكُوهَا ‏‏"‏‏‏.‏‏ رَوَاهُ بُكَيْرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الأَشَجِّ عَنْ أُسَيْدِ بْنِ رَافِعٍ فَجَعَلَ الرِّوَايَةَ لأَخِي رَافِعٍ‏.‏‏

Rofeʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Zuhayr ibn Rofeʼ oldimizga kelib: «Rasululloh ﷺ bizga qulay boʻlgan bir ishdan meni qaytardilar», dedi. Men: «U nima?» dedim. U: «Rasululloh ﷺ ning amri va u haqdir. U mendan: ‹Ekinzorlaringizni nima qilasizlar?› deb soʻradilar. Men: ‹Biz ularni toʻrtdan bir qism va bir necha vasq xurmo yoki arpa evaziga ijaraga beramiz›, dedim. U: ‹Bunday qilmanglar. Uni oʻzlaringiz ekinglar, yoki (birovga) ektiringlar, yoki (boʻsh) ushlab turinglar›, dedilar», dedi.Рофеъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Зуҳайр ибн Рофеъ олдимизга келиб: «Расулуллоҳ ﷺ бизга қулай бўлган бир ишдан мени қайтардилар», деди. Мен: «У нима?» дедим. У: «Расулуллоҳ ﷺ нинг амри ва у ҳақдир. У мендан: ‹Экинзорларингизни нима қиласизлар?› деб сўрадилар. Мен: ‹Биз уларни тўртдан бир қисм ва бир неча васқ хурмо ёки арпа эвазига ижарага берамиз›, дедим. У: ‹Бундай қилманглар. Уни ўзларингиз экинглар, ёки (бировга) эктиринглар, ёки (бўш) ушлаб туринглар›, дедилар», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حِبَّانُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ لَيْثٍ، قَالَ حَدَّثَنِي بُكَيْرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الأَشَجِّ، عَنْ أُسَيْدِ بْنِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، أَنَّ أَخَا، رَافِعٍ قَالَ لِقَوْمِهِ قَدْ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْيَوْمَ عَنْ شَىْءٍ كَانَ لَكُمْ رَافِقًا وَأَمْرُهُ طَاعَةٌ وَخَيْرٌ نَهَى عَنِ الْحَقْلِ‏.‏‏

Zuhayr ibn Rofeʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u oʻz qavmiga: «Bugun Rasululloh ﷺ sizlarga qulay boʻlgan bir narsadan qaytardilar. Uning amriga itoat etmoq (Allohga) toat va yaxshilikdir. U muhoqaladan qaytardilar», dedi.Зуҳайр ибн Рофеъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у ўз қавмига: «Бугун Расулуллоҳ ﷺ сизларга қулай бўлган бир нарсадан қайтардилар. Унинг амрига итоат этмоқ (Аллоҳга) тоат ва яхшиликдир. У муҳоқаладан қайтардилар», деди.

أَخْبَرَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ اللَّيْثِ، عَنِ اللَّيْثِ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ هُرْمُزَ، قَالَ سَمِعْتُ أُسَيْدَ بْنَ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ الأَنْصَارِيَّ، يَذْكُرُ أَنَّهُمْ مَنَعُوا الْمُحَاقَلَةَ وَهِيَ أَرْضٌ تُزْرَعُ عَلَى بَعْضِ مَا فِيهَا‏.‏‏ رَوَاهُ عِيسَى بْنُ سَهْلِ بْنِ رَافِعٍ‏.‏‏

Usayd ibn Rofeʼ ibn Xadij al-Ansoriy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, ular muhoqaladan, yaʼni yerni undan chiqadigan hosilning bir qismi evaziga ekishdan man etganlar.Усайд ибн Рофеъ ибн Хадиж ал-Ансорий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, улар муҳоқаладан, яъни ерни ундан чиқадиган ҳосилнинг бир қисми эвазига экишдан ман этганлар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا حِبَّانُ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ يَزِيدَ أَبِي شُجَاعٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عِيسَى بْنُ سَهْلِ بْنِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ إِنِّي لَيَتِيمٌ فِي حَجْرِ جَدِّي رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ وَبَلَغْتُ رَجُلاً وَحَجَجْتُ مَعَهُ فَجَاءَ أَخِي عِمْرَانُ بْنُ سَهْلِ بْنِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ فَقَالَ يَا أَبَتَاهُ إِنَّهُ قَدْ أَكْرَيْنَا أَرْضَنَا فُلاَنَةَ بِمِائَتَىْ دِرْهَمٍ‏.‏‏ فَقَالَ يَا بُنَىَّ دَعْ ذَاكَ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ سَيَجْعَلُ لَكُمْ رِزْقًا غَيْرَهُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ نَهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ‏.‏‏

Iso ibn Sahl ibn Rofiʼ ibn Xadij (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Men bobom Rofiʼ ibn Xadijning tarbiyasida yetim edim. Voyaga yetib, u kishi bilan birga haj qildim. Shunda akam Imron ibn Sahl ibn Rofiʼ ibn Xadij kelib: ‹Ey ota, biz yerimizni falon ayolga ikki yuz dirhamga ijaraga berdik›, dedi. U kishi: ‹Ey oʻgʻlim, buni qoʻy, chunki Aziz va Jalil boʻlgan Alloh sizlarga undan boshqa rizq beradi. Chunki Rasululloh ﷺ yerni ijaraga berishdan qaytardilar›, dedi.»Исо ибн Саҳл ибн Рофиъ ибн Хадиж (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Мен бобом Рофиъ ибн Хадижнинг тарбиясида етим эдим. Вояга етиб, у киши билан бирга ҳаж қилдим. Шунда акам Имрон ибн Саҳл ибн Рофиъ ибн Хадиж келиб: ‹Эй ота, биз еримизни фалон аёлга икки юз дирҳамга ижарага бердик›, деди. У киши: ‹Эй ўғлим, буни қўй, чунки Азиз ва Жалил бўлган Аллоҳ сизларга ундан бошқа ризқ беради. Чунки Расулуллоҳ ﷺ ерни ижарага беришдан қайтардилар›, деди.»

أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ أَبِي الْوَلِيدِ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، قَالَ قَالَ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ يَغْفِرُ اللَّهُ لِرَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ أَنَا وَاللَّهِ، أَعْلَمُ بِالْحَدِيثِ مِنْهُ إِنَّمَا كَانَا رَجُلَيْنِ اقْتَتَلاَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏‏"‏‏ إِنْ كَانَ هَذَا شَأْنُكُمْ فَلاَ تُكْرُوا الْمَزَارِعَ ‏‏"‏‏‏.‏‏ فَسَمِعَ قَوْلَهُ ‏‏"‏‏ لاَ تُكْرُوا الْمَزَارِعَ ‏‏"‏‏‏.‏‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ كِتَابَةُ مُزَارَعَةٍ عَلَى أَنَّ الْبَذْرَ وَالنَّفَقَةَ عَلَى صَاحِبِ الأَرْضِ وَلِلْمُزَارِعِ رُبُعُ مَا يُخْرِجُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مِنْهَا هَذَا كِتَابٌ كَتَبَهُ فُلاَنُ بْنُ فُلاَنِ بْنِ فُلاَنٍ فِي صِحَّةٍ مِنْهُ وَجَوَازِ أَمْرٍ لِفُلاَنِ بْنِ فُلاَنٍ إِنَّكَ دَفَعْتَ إِلَىَّ جَمِيعَ أَرْضِكَ الَّتِي بِمَوْضِعِ كَذَا فى مَدِينَةِ كَذَا مُزَارَعَةً وَهِيَ الأَرْضُ الَّتِي تُعْرَفُ بِكَذَا وَتَجْمَعُهَا حُدُودٌ أَرْبَعَةٌ يُحِيطُ بِهَا كُلِّهَا وَأَحَدُ تِلْكَ الْحُدُودِ بِأَسْرِهِ لَزِيقُ كَذَا وَالثَّانِي وَالثَّالِثُ وَالرَّابِعُ دَفَعْتَ إِلَىَّ جَمِيعَ أَرْضِكَ هَذِهِ الْمَحْدُودَةِ فِي هَذَا الْكِتَابِ بِحُدُودِهَا الْمُحِيطَةِ بِهَا وَجَمِيعِ حُقُوقِهَا وَشِرْبِهَا وَأَنْهَارِهَا وَسَوَاقِيهَا أَرْضًا بَيْضَاءَ فَارِغَةً لاَ شَىْءَ فِيهَا مِنْ غَرْسٍ وَ لاَ زَرْعٍ سَنَةً تَامَّةً أَوَّلُهَا مُسْتَهَلَّ شَهْرِ كَذَا مِنْ سَنَةِ كَذَا وَآخِرُهَا انْسِلاَخُ شَهْرِ كَذَا مِنْ سَنَةِ كَذَا عَلَى أَنْ أَزْرَعَ جَمِيعَ هَذِهِ الأَرْضِ الْمَحْدُودَةِ فِي هَذَا الْكِتَابِ الْمَوْصُوفُ مَوْضِعُهَا فِيهِ هَذِهِ السَّنَةَ الْمُؤَقَّتَةَ فِيهَا مِنْ أَوَّلِهَا إِلَى آخِرِهَا كُلَّ مَا أَرَدْتُ وَبَدَا لِي أَنْ أَزْرَعَ فِيهَا مِنْ حِنْطَةٍ وَشَعِيرٍ وَسَمَاسِمَ وَأُرْزٍ وَأَقْطَانٍ وَرِطَابٍ وَبَاقِلاَّ وَحِمَّصٍ وَلُوبِيَا وَعَدَسٍ وَمَقَاثِي وَمَبَاطِيخَ وَجَزَرٍ وَشَلْجَمٍ وَفِجْلٍ وَبَصَلٍ وَثُومٍ وَبُقُولٍ وَرَيَاحِينَ وَغَيْرِ ذَلِكَ مِنْ جَمِيعِ الْغَلاَّتِ شِتَاءً وَصَيْفًا بِبُذُورِكَ وَبَذْرِكَ وَجَمِيعُهُ عَلَيْكَ دُونِي عَلَى أَنْ أَتَوَلَّى ذَلِكَ بِيَدِي وَبِمَنْ أَرَدْتُ مِنْ أَعْوَانِي وَأُجَرَائِي وَبَقَرِي وَأَدَوَاتِي وَإِلَى زِرَاعَةِ ذَلِكَ وَعِمَارَتِهِ وَالْعَمَلِ بِمَا فِيهِ نَمَاؤُهُ وَمَصْلَحَتُهُ وَكِرَابُ أَرْضِهِ وَتَنْقِيَةُ حَشِيشِهَا وَسَقْىِ مَا يُحْتَاجُ إِلَى سَقْيِهِ مِمَّا زُرِعَ وَتَسْمِيدِ مَا يُحْتَاجُ إِلَى تَسْمِيدِهِ وَحَفْرِ سَوَاقِيهِ وَأَنْهَارِهِ وَاجْتِنَاءِ مَا يُجْتَنَى مِنْهُ وَالْقِيَامِ بِحَصَادِ مَا يُحْصَدُ مِنْهُ وَجَمْعِهِ وَدِيَاسَةِ مَا يُدَاسُ مِنْهُ وَتَذْرِيَتِهِ بِنَفَقَتِكَ عَلَى ذَلِكَ كُلِّهِ دُونِي وَأَعْمَلَ فِيهِ كُلِّهِ بِيَدِي وَأَعْوَانِي دُونَكَ عَلَى أَنَّ لَكَ مِنْ جَمِيعِ مَا يُخْرِجُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مِنْ ذَلِكَ كُلِّهِ فِي هَذِهِ الْمُدَّةِ الْمَوْصُوفَةِ فِي هَذَا الْكِتَابِ مِنْ أَوَّلِهَا إِلَى آخِرِهَا فَلَكَ ثَلاَثَةُ أَرْبَاعِهِ بِحَظِّ أَرْضِكَ وَشِرْبِكَ وَبَذْرِكَ وَنَفَقَاتِكَ وَلِيَ الرُّبُعُ الْبَاقِي مِنْ جَمِيعِ ذَلِكَ بِزِرَاعَتِي وَعَمَلِي وَقِيَامِي عَلَى ذَلِكَ بِيَدِي وَأَعْوَانِي وَدَفَعْتَ إِلَىَّ جَمِيعَ أَرْضِكَ هَذِهِ الْمَحْدُودَةِ فِي هَذَا الْكِتَابِ بِجَمِيعِ حُقُوقِهَا وَمَرَافِقِهَا وَقَبَضْتُ ذَلِكَ كُلَّهُ مِنْكَ يَوْمَ كَذَا مِنْ شَهْرِ كَذَا مِنْ سَنَةِ كَذَا فَصَارَ جَمِيعُ ذَلِكَ فِي يَدِي لَكَ لاَ مِلْكَ لِي فِي شَىْءٍ مِنْهُ وَلاَ دَعْوَى وَلاَ طَلِبَةَ إِلاَّ هَذِهِ الْمُزَارَعَةَ الْمَوْصُوفَةَ فِي هَذَا الْكِتَابِ فِي هَذِهِ السَّنَةِ الْمُسَمَّاةِ فِيهِ فَإِذَا انْقَضَتْ فَذَلِكَ كُلُّهُ مَرْدُودٌ إِلَيْكَ وَإِلَى يَدِكَ وَلَكَ أَنْ تُخْرِجَنِي بَعْدَ انْقِضَائِهَا مِنْهَا وَتُخْرِجَهَا مِنْ يَدِي وَيَدِ كُلِّ مَنْ صَارَتْ لَهُ فِيهَا يَدٌ بِسَبَبِي أَقَرَّ فُلاَنٌ وَفُلاَنٌ وَكُتِبَ هَذَا الْكِتَابُ نُسْخَتَيْنِ‏.‏‏

Urva ibn az-Zubayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) dedi: «Alloh Rofiʼ ibn Xadijni magʻfirat qilsin. Alloh nomiga qasamki, men bu hadisni undan koʻra yaxshiroq bilaman. Aslida ular urishib qolgan ikki kishi edi. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Agar sizlarning ahvolingiz shunday boʻlsa, ekinzorlarni ijaraga bermanglar›, dedilar. U esa faqat: ‹Ekinzorlarni ijaraga bermanglar› degan soʻzni eshitib qolgan edi.»Урва ибн аз-Зубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) деди: «Аллоҳ Рофиъ ибн Хадижни мағфират қилсин. Аллоҳ номига қасамки, мен бу ҳадисни ундан кўра яхшироқ биламан. Аслида улар уришиб қолган икки киши эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Агар сизларнинг аҳволингиз шундай бўлса, экинзорларни ижарага берманглар›, дедилар. У эса фақат: ‹Экинзорларни ижарага берманглар› деган сўзни эшитиб қолган эди.»

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ زُرَارَةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، قَالَ كَانَ مُحَمَّدٌ يَقُولُ الأَرْضُ عِنْدِي مِثْلُ مَالِ الْمُضَارَبَةِ فَمَا صَلُحَ فِي مَالِ الْمُضَارَبَةِ صَلُحَ فِي الأَرْضِ وَمَا لَمْ يَصْلُحْ فِي مَالِ الْمُضَارَبَةِ لَمْ يَصْلُحْ فِي الأَرْضِ‏.‏‏ قَالَ وَكَانَ لاَ يَرَى بَأْسًا أَنْ يَدْفَعَ أَرْضَهُ إِلَى الأَكَّارِ عَلَى أَنْ يَعْمَلَ فِيهَا بِنَفْسِهِ وَوَلَدِهِ وَأَعْوَانِهِ وَبَقَرِهِ وَلاَ يُنْفِقَ شَيْئًا وَتَكُونَ النَّفَقَةُ كُلُّهَا مِنْ رَبِّ الأَرْضِ‏.‏‏

Ibn Avn (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Muhammad shunday der edi: «Men uchun yer muzoraba moliga oʻxshaydi. Muzoraba molida joiz boʻlgan narsa yerda ham joiz, muzoraba molida joiz boʻlmagan narsa yerda ham joiz emas.» Yana u: «Kishi oʻz yerini dehqonga, u oʻzi, bolalari, yordamchilari va hoʻkizlari bilan ishlashi hamda hech narsa sarflamasligi, barcha xarajat yer egasidan boʻlishi sharti bilan berishida hech qanday zarar koʻrmas edi», dedi.Ибн Авн (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Муҳаммад шундай дер эди: «Мен учун ер музораба молига ўхшайди. Музораба молида жоиз бўлган нарса ерда ҳам жоиз, музораба молида жоиз бўлмаган нарса ерда ҳам жоиз эмас.» Яна у: «Киши ўз ерини деҳқонга, у ўзи, болалари, ёрдамчилари ва ҳўкизлари билан ишлаши ҳамда ҳеч нарса сарфламаслиги, барча харажат ер эгасидан бўлиши шарти билан беришида ҳеч қандай зарар кўрмас эди», деди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، رضى الله عَنْهُمَا أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَفَعَ إِلَى يَهُودِ خَيْبَرَ نَخْلَ خَيْبَرَ وَأَرْضَهَا عَلَى أَنْ يَعْمَلُوهَا مِنْ أَمْوَالِهِمْ وَأَنَّ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَطْرَ مَا يَخْرُجُ مِنْهَا‏.‏‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Xaybar yahudiylariga Xaybarning xurmozorlari va yerini, ular oʻz mollari bilan ishlashlari hamda undan chiqadigan hosilning yarmi Rasululloh ﷺga tegishli boʻlishi sharti bilan berdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Хайбар яҳудийларига Хайбарнинг хурмозорлари ва ерини, улар ўз моллари билан ишлашлари ҳамда ундан чиқадиган ҳосилнинг ярми Расулуллоҳ ﷺга тегишли бўлиши шарти билан бердилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ اللَّيْثِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَفَعَ إِلَى يَهُودِ خَيْبَرَ نَخْلَ خَيْبَرَ وَأَرْضَهَا عَلَى أَنْ يَعْمَلُوهَا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنَّ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَطْرَ ثَمَرَتِهَا‏.‏‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Xaybar yahudiylariga Xaybarning xurmozorlari va yerini, ular oʻz mollari bilan ishlashlari hamda uning mevasining yarmi Rasululloh ﷺga tegishli boʻlishi sharti bilan berdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Хайбар яҳудийларига Хайбарнинг хурмозорлари ва ерини, улар ўз моллари билан ишлашлари ҳамда унинг мевасининг ярми Расулуллоҳ ﷺга тегишли бўлиши шарти билан бердилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ اللَّيْثِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يَقُولُ كَانَتِ الْمَزَارِعُ تُكْرَى عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى أَنَّ لِرَبِّ الأَرْضِ مَا عَلَى رَبِيعِ السَّاقِي مِنَ الزَّرْعِ وَطَائِفَةً مِنَ التِّبْنِ لاَ أَدْرِي كَمْ هُوَ‏.‏‏

Nofiʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) shunday der edi: «Rasululloh ﷺ davrida ekinzorlar, ariq boʻyida oʻsgan ekin va bir qism somon yer egasiga tegishli boʻlishi sharti bilan ijaraga berilar edi. Uning miqdori qancha ekanini bilmayman.»Нофиъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) шундай дер эди: «Расулуллоҳ ﷺ даврида экинзорлар, ариқ бўйида ўсган экин ва бир қисм сомон ер эгасига тегишли бўлиши шарти билан ижарага берилар эди. Унинг миқдори қанча эканини билмайман.»

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا شَرِيكٌ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَسْوَدِ، قَالَ كَانَ عَمَّاىَ يَزْرَعَانِ بِالثُّلُثِ وَالرُّبُعِ وَأَبِي شَرِيكَهُمَا وَعَلْقَمَةُ وَالأَسْوَدُ يَعْلَمَانِ فَلاَ يُغَيِّرَانِ‏.‏‏

Abdurrahmon ibn al-Asvad (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Ikki amakim yerni hosilning uchdan yoki toʻrtdan bir qismiga ekar, otam esa ularning sherigi edi. Alqama va al-Asvad buni bilar, lekin oʻzgartirmas edilar.»Абдурраҳмон ибн ал-Асвад (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Икки амаким ерни ҳосилнинг учдан ёки тўртдан бир қисмига экар, отам эса уларнинг шериги эди. Алқама ва ал-Асвад буни билар, лекин ўзгартирмас эдилар.»

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، قَالَ سَمِعْتُ مَعْمَرًا، عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ الْجَزَرِيِّ، قَالَ قَالَ سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ إِنَّ خَيْرَ مَا أَنْتُمْ صَانِعُونَ أَنْ يُؤَاجِرَ أَحَدُكُمْ أَرْضَهُ بِالذَّهَبِ وَالْوَرِقِ‏.‏‏

Saʼid ibn Jubayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo): «Siz qiladigan eng yaxshi ish — biringiz oʻz yerini oltin va kumushga ijaraga berishidir», dedi.Саъид ибн Жубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо): «Сиз қиладиган энг яхши иш — бирингиз ўз ерини олтин ва кумушга ижарага беришидир», деди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، وَسَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، أَنَّهُمَا كَانَا لاَ يَرَيَانِ بَأْسًا بِاسْتِئْجَارِ الأَرْضِ الْبَيْضَاءِ‏.‏‏

Ibrohim (rahimahulloh) va Saʼid ibn Jubayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, ular boʻsh yerni ijaraga olishda hech qanday zarar koʻrmas edilar.Иброҳим (раҳимаҳуллоҳ) ва Саъид ибн Жубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, улар бўш ерни ижарага олишда ҳеч қандай зарар кўрмас эдилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ زُرَارَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، قَالَ لَمْ أَعْلَمْ شُرَيْحًا كَانَ يَقْضِي فِي الْمُضَارِبِ إِلاَّ بِقَضَاءَيْنِ كَانَ رُبَّمَا قَالَ لِلْمُضَارِبِ بَيِّنَتَكَ عَلَى مُصِيبَةٍ تُعْذَرُ بِهَا‏.‏‏ وَرُبَّمَا قَالَ لِصَاحِبِ الْمَالِ بَيِّنَتَكَ أَنَّ أَمِينَكَ خَائِنٌ وَإِلاَّ فَيَمِينُهُ بِاللَّهِ مَا خَانَكَ‏.‏‏

Muhammad (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Shurayhning muzorabachi (mudorib) toʻgʻrisida faqat ikki xil hukm qilganini bilaman. U baʼzan mudoribga: ‹Sen uzr boʻladigan bir musibat yetganiga dalil keltir›, der edi. Baʼzan esa mol egasiga: ‹Sening ishonchli kishing xiyonat qilganiga dalil keltir, aks holda uning senga xiyonat qilmaganiga Alloh nomiga ichgan qasami yetarli›, der edi.»Муҳаммад (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Шурайҳнинг музорабачи (мудориб) тўғрисида фақат икки хил ҳукм қилганини биламан. У баъзан мудорибга: ‹Сен узр бўладиган бир мусибат етганига далил келтир›, дер эди. Баъзан эса мол эгасига: ‹Сенинг ишончли кишинг хиёнат қилганига далил келтир, акс ҳолда унинг сенга хиёнат қилмаганига Аллоҳ номига ичган қасами етарли›, дер эди.»

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ طَارِقٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، قَالَ لاَ بَأْسَ بِإِجَارَةِ الأَرْضِ الْبَيْضَاءِ بِالذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ‏.‏‏ وَقَالَ إِذَا دَفَعَ رَجُلٌ إِلَى رَجُلٍ مَالاً قِرَاضًا فَأَرَادَ أَنْ يَكْتُبَ عَلَيْهِ بِذَلِكَ كِتَابًا كَتَبَ هَذَا كِتَابٌ كَتَبَهُ فُلاَنُ بْنُ فُلاَنٍ طَوْعًا مِنْهُ فِي صِحَّةٍ مِنْهُ وَجَوَازِ أَمْرِهِ لِفُلاَنِ بْنِ فُلاَنٍ أَنَّكَ دَفَعْتَ إِلَىَّ مُسْتَهَلَّ شَهْرِ كَذَا مِنْ سَنَةِ كَذَا عَشْرَةَ آلاَفِ دِرْهَمٍ وُضْحًا جِيَادًا وَزْنَ سَبْعَةٍ قِرَاضًا عَلَى تَقْوَى اللَّهِ فِي السِّرِّ وَالْعَلاَنِيَةِ وَأَدَاءِ الأَمَانَةِ عَلَى أَنْ أَشْتَرِيَ بِهَا مَا شِئْتُ مِنْهَا كُلَّ مَا أَرَى أَنْ أَشْتَرِيَهُ وَأَنْ أُصَرِّفَهَا وَمَا شِئْتُ مِنْهَا فِيمَا أَرَى أَنْ أُصَرِّفَهَا فِيهِ مِنْ صُنُوفِ التِّجَارَاتِ وَأَخْرُجَ بِمَا شِئْتُ مِنْهَا حَيْثُ شِئْتُ وَأَبِيعَ مَا أَرَى أَنْ أَبِيعَهُ مِمَّا أَشْتَرِيهِ بِنَقْدٍ رَأَيْتُ أَمْ بِنَسِيئَةٍ وَبِعَيْنٍ رَأَيْتُ أَمْ بِعَرْضٍ عَلَى أَنْ أَعْمَلَ فِي جَمِيعِ ذَلِكَ كُلِّهِ بِرَأْيِي وَأُوَكِّلَ فِي ذَلِكَ مَنْ رَأَيْتُ وَكُلُّ مَا رَزَقَ اللَّهُ فِي ذَلِكَ مِنْ فَضْلٍ وَرِبْحٍ بَعْدَ رَأْسِ الْمَالِ الَّذِي دَفَعْتَهُ الْمَذْكُورِ إِلَىَّ الْمُسَمَّى مَبْلَغُهُ فِي هَذَا الْكِتَابِ فَهُوَ بَيْنِي وَبَيْنَكَ نِصْفَيْنِ لَكَ مِنْهُ النِّصْفُ بِحَظِّ رَأْسِ مَالِكَ وَلِيَ فِيهِ النِّصْفُ تَامًّا بِعَمَلِي فِيهِ وَمَا كَانَ فِيهِ مِنْ وَضِيعَةٍ فَعَلَى رَأْسِ الْمَالِ فَقَبَضْتُ مِنْكَ هَذِهِ الْعَشَرَةَ آلاَفِ دِرْهَمٍ الْوُضْحَ الْجِيَادَ مُسْتَهَلَّ شَهْرِ كَذَا فِي سَنَةِ كَذَا وَصَارَتْ لَكَ فِي يَدِي قِرَاضًا عَلَى الشُّرُوطِ الْمُشْتَرَطَةِ فِي هَذَا الْكِتَابِ أَقَرَّ فُلاَنٌ وَفُلاَنٌ وَإِذَا أَرَادَ أَنْ يُطْلِقَ لَهُ أَنْ يَشْتَرِيَ وَيَبِيعَ بِالنَّسِيئَةِ كَتَبَ وَقَدْ نَهَيْتَنِي أَنْ أَشْتَرِيَ وَأَبِيعَ بِالنَّسِيئَةِ‏.‏‏

Saʼid ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Boʻsh yerni oltin va kumushga ijaraga berishda hech qanday zarar yoʻq», dedi.Саъид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Бўш ерни олтин ва кумушга ижарага беришда ҳеч қандай зарар йўқ», деди.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ اشْتَرَكْتُ أَنَا وَعَمَّارٌ، وَسَعْدٌ، يَوْمَ بَدْرٍ فَجَاءَ سَعْدٌ بِأَسِيرَيْنِ وَلَمْ أَجِئْ أَنَا وَلاَ عَمَّارٌ بِشَىْءٍ‏.‏‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Badr kuni men, Ammor va Saʼd sherik boʻldik. Saʼd ikki asir olib keldi, men va Ammor esa hech narsa keltirmadik.»Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Бадр куни мен, Аммор ва Саъд шерик бўлдик. Саъд икки асир олиб келди, мен ва Аммор эса ҳеч нарса келтирмадик.»

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، فِي عَبْدَيْنِ مُتَفَاوِضَيْنِ كَاتَبَ أَحَدُهُمَا قَالَ جَائِزٌ إِذَا كَانَا مُتَفَاوِضَيْنِ يَقْضِي أَحَدُهُمَا عَنِ الآخَرِ‏.‏‏

az-Zuhriy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bir-biriga sherik boʻlgan ikki qulning biri mukotaba (ozodlik shartnomasi) qilgani haqida u: «Agar ular sherik boʻlgan boʻlsalar, buning zarari yoʻq; biri ikkinchisi nomidan toʻlashi mumkin», dedi.аз-Зуҳрий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бир-бирига шерик бўлган икки қулнинг бири мукотаба (озодлик шартномаси) қилгани ҳақида у: «Агар улар шерик бўлган бўлсалар, бунинг зарари йўқ; бири иккинчиси номидан тўлаши мумкин», деди.