Abdulloh ibn Abbos al-Hoshimiy

وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُمَرَ، - وَتَقَارَبَا فِي لَفْظِ الْحَدِيثِ - قَالَ ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا وَقَالَ، إِسْحَاقُ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي ثَوْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمْ أَزَلْ حَرِيصًا أَنْأَسْأَلَ عُمَرَ عَنِ الْمَرْأَتَيْنِ مِنْ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم اللَّتَيْنِ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا‏}‏ حَتَّى حَجَّ عُمَرُ وَحَجَجْتُ مَعَهُ فَلَمَّا كُنَّا بِبَعْضِ الطَّرِيقِ عَدَلَ عُمَرُ وَعَدَلْتُ مَعَهُ بِالإِدَاوَةِ فَتَبَرَّزَ ثُمَّ أَتَانِي فَسَكَبْتُ عَلَى يَدَيْهِ فَتَوَضَّأَ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ مَنِ الْمَرْأَتَانِ مِنْ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم اللَّتَانِ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لَهُمَا ‏{‏ إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا‏}‏ قَالَ عُمَرُ وَاعَجَبًا لَكَ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ - قَالَ الزُّهْرِيُّ كَرِهَ وَاللَّهِ مَا سَأَلَهُ عَنْهُ وَلَمْ يَكْتُمْهُ - قَالَ هِيَ حَفْصَةُ وَعَائِشَةُ ‏.‏ ثُمَّ أَخَذَ يَسُوقُ الْحَدِيثَ قَالَ كُنَّا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ قَوْمًا نَغْلِبُ النِّسَاءَ فَلَمَّا قَدِمْنَا الْمَدِينَةَ وَجَدْنَا قَوْمًا تَغْلِبُهُمْ نِسَاؤُهُمْ فَطَفِقَ نِسَاؤُنَا يَتَعَلَّمْنَ مِنْ نِسَائِهِمْ - قَالَ - وَكَانَ مَنْزِلِي فِي بَنِي أُمَيَّةَ بْنِ زَيْدٍ بِالْعَوَالِي فَتَغَضَّبْتُ يَوْمًا عَلَى امْرَأَتِي فَإِذَا هِيَ تُرَاجِعُنِي فَأَنْكَرْتُ أَنْ تُرَاجِعَنِي ‏.‏ فَقَالَتْ مَا تُنْكِرُ أَنْ أُرَاجِعَكَ فَوَاللَّهِ إِنَّ أَزْوَاجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لَيُرَاجِعْنَهُ وَتَهْجُرُهُ إِحْدَاهُنَّ الْيَوْمَ إِلَى اللَّيْلِ ‏.‏ فَانْطَلَقْتُ فَدَخَلْتُ عَلَى حَفْصَةَ فَقُلْتُ أَتُرَاجِعِينَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ نَعَمْ ‏.‏ فَقُلْتُ أَتَهْجُرُهُ إِحْدَاكُنَّ الْيَوْمَ إِلَى اللَّيْلِ قَالَتْ نَعَمْ ‏.‏ قُلْتُ قَدْ خَابَ مَنْ فَعَلَ ذَلِكَ مِنْكُنَّ وَخَسِرَ أَفَتَأْمَنُ إِحْدَاكُنَّ أَنْ يَغْضَبَ اللَّهُ عَلَيْهَا لِغَضَبِ رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا هِيَ قَدْ هَلَكَتْ لاَ تُرَاجِعِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلاَ تَسْأَلِيهِ شَيْئًا وَسَلِينِي مَا بَدَا لَكِ وَلاَ يَغُرَّنَّكِ أَنْ كَانَتْ جَارَتُكِ هِيَ أَوْسَمَ وَأَحَبَّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْكِ - يُرِيدُ عَائِشَةَ - قَالَ وَكَانَ لِي جَارٌ مِنَ الأَنْصَارِ فَكُنَّا نَتَنَاوَبُ النُّزُولَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَيَنْزِلُ يَوْمًا وَأَنْزِلُ يَوْمًا فَيَأْتِينِي بِخَبَرِ الْوَحْىِ وَغَيْرِهِ وَآتِيهِ بِمِثْلِ ذَلِكَ وَكُنَّا نَتَحَدَّثُ أَنَّ غَسَّانَ تُنْعِلُ الْخَيْلَ لِتَغْزُوَنَا فَنَزَلَ صَاحِبِي ثُمَّ أَتَانِي عِشَاءً فَضَرَبَ بَابِي ثُمَّ نَادَانِي فَخَرَجْتُ إِلَيْهِ فَقَالَ حَدَثَ أَمْرٌ عَظِيمٌ ‏.‏ قُلْتُ مَاذَا أَجَاءَتْ غَسَّانُ قَالَ لاَ بَلْ أَعْظَمُ مِنْ ذَلِكَ وَأَطْوَلُ طَلَّقَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم نِسَاءَهُ ‏.‏ فَقُلْتُ قَدْ خَابَتْ حَفْصَةُ وَخَسِرَتْ قَدْ كُنْتُ أَظُنُّ هَذَا كَائِنًا حَتَّى إِذَا صَلَّيْتُ الصُّبْحَ شَدَدْتُ عَلَىَّ ثِيَابِي ثُمَّ نَزَلْتُ فَدَخَلْتُ عَلَى حَفْصَةَ وَهْىَ تَبْكِي فَقُلْتُ أَطَلَّقَكُنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ لاَ أَدْرِي هَا هُوَ ذَا مُعْتَزِلٌ فِي هَذِهِ الْمَشْرُبَةِ ‏.‏ فَأَتَيْتُ غُلاَمًا لَهُ أَسْوَدَ فَقُلْتُ اسْتَأْذِنْ لِعُمَرَ ‏.‏ فَدَخَلَ ثُمَّ خَرَجَ إِلَىَّ فَقَالَ قَدْ ذَكَرْتُكَ لَهُ فَصَمَتَ فَانْطَلَقْتُ حَتَّى انْتَهَيْتُ إِلَى الْمِنْبَرِ فَجَلَسْتُ فَإِذَا عِنْدَهُ رَهْطٌ جُلُوسٌ يَبْكِي بَعْضُهُمْ فَجَلَسْتُ قَلِيلاً ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَجِدُ ثُمَّ أَتَيْتُ الْغُلاَمَ فَقُلْتُ اسْتَأْذِنْ لِعُمَرَ ‏.‏ فَدَخَلَ ثُمَّ خَرَجَ إِلَىَّ ‏.‏ فَقَالَ قَدْ ذَكَرْتُكَ لَهُ فَصَمَتَ ‏.‏ فَوَلَّيْتُ مُدْبِرًا فَإِذَا الْغُلاَمُ يَدْعُونِي فَقَالَ ادْخُلْ فَقَدْ أَذِنَ لَكَ فَدَخَلْتُ فَسَلَّمْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا هُوَ مُتَّكِئٌ عَلَى رَمْلِ حَصِيرٍ قَدْ أَثَّرَ فِي جَنْبِهِ فَقُلْتُ أَطَلَّقْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ نِسَاءَكَ فَرَفَعَ رَأْسَهُ إِلَىَّ وَقَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ اللَّهُ أَكْبَرُ لَوْ رَأَيْتَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَكُنَّا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ قَوْمًا نَغْلِبُ النِّسَاءَ فَلَمَّا قَدِمْنَا الْمَدِينَةَ وَجَدْنَا قَوْمًا تَغْلِبُهُمْ نِسَاؤُهُمْ فَطَفِقَ نِسَاؤُنَا يَتَعَلَّمْنَ مِنْ نِسَائِهِمْ فَتَغَضَّبْتُ عَلَى امْرَأَتِي يَوْمًا فَإِذَا هِيَ تُرَاجِعُنِي فَأَنْكَرْتُ أَنْ تُرَاجِعَنِي ‏.‏ فَقَالَتْ مَا تُنْكِرُ أَنْ أُرَاجِعَكَ فَوَاللَّهِ إِنَّ أَزْوَاجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لَيُرَاجِعْنَهُ وَتَهْجُرُهُ إِحْدَاهُنَّ الْيَوْمَ إِلَى اللَّيْلِ ‏.‏ فَقُلْتُ قَدْ خَابَ مَنْ فَعَلَ ذَلِكَ مِنْهُنَّ وَخَسِرَ أَفَتَأْمَنُ إِحْدَاهُنَّ أَنْ يَغْضَبَ اللَّهُ عَلَيْهَا لِغَضَبِ رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا هِيَ قَدْ هَلَكَتْ فَتَبَسَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَدْ دَخَلْتُ عَلَى حَفْصَةَ فَقُلْتُ لاَ يَغُرَّنَّكِ أَنْ كَانَتْ جَارَتُكِ هِيَ أَوْسَمُ مِنْكِ وَأَحَبُّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْكِ ‏.‏ فَتَبَسَّمَ أُخْرَى فَقُلْتُ أَسْتَأْنِسُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏ ‏.‏ فَجَلَسْتُ فَرَفَعْتُ رَأْسِي فِي الْبَيْتِ فَوَاللَّهِ مَا رَأَيْتُ فِيهِ شَيْئًا يَرُدُّ الْبَصَرَ إِلاَّ أُهُبًا ثَلاَثَةً فَقُلْتُ ادْعُ اللَّهَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْ يُوَسِّعَ عَلَى أُمَّتِكَ فَقَدْ وَسَّعَ عَلَى فَارِسَ وَالرُّومِ وَهُمْ لاَ يَعْبُدُونَ اللَّهَ فَاسْتَوَى جَالِسًا ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَفِي شَكٍّ أَنْتَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ أُولَئِكَ قَوْمٌ عُجِّلَتْ لَهُمْ طَيِّبَاتُهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ اسْتَغْفِرْ لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ وَكَانَ أَقْسَمَ أَنْ لاَ يَدْخُلَ عَلَيْهِنَّ شَهْرًا مِنْ شِدَّةِ مَوْجِدَتِهِ عَلَيْهِنَّ ‏.‏ حَتَّى عَاتَبَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏.‏ قَالَ الزُّهْرِيُّ فَأَخْبَرَنِي عُرْوَةُ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا مَضَى تِسْعٌ وَعِشْرُونَ لَيْلَةً دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَدَأَ بِي فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ أَقْسَمْتَ أَنْ لاَ تَدْخُلَ عَلَيْنَا شَهْرًا وَإِنَّكَ دَخَلْتَ مِنْ تِسْعٍ وَعِشْرِينَ أَعُدُّهُنَّ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ الشَّهْرَ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ - ثُمَّ قَالَ - يَا عَائِشَةُ إِنِّي ذَاكِرٌ لَكِ أَمْرًا فَلاَ عَلَيْكِ أَنْ لاَ تَعْجَلِي فِيهِ حَتَّى تَسْتَأْمِرِي أَبَوَيْكِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَرَأَ عَلَىَّ الآيَةَ ‏{‏ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لأَزْوَاجِكَ‏}‏ حَتَّى بَلَغَ ‏{‏ أَجْرًا عَظِيمًا‏}‏ قَالَتْ عَائِشَةُ قَدْ عَلِمَ وَاللَّهِ أَنَّ أَبَوَىَّ لَمْ يَكُونَا لِيَأْمُرَانِي بِفِرَاقِهِ قَالَتْ فَقُلْتُ أَوَفِي هَذَا أَسْتَأْمِرُ أَبَوَىَّ فَإِنِّي أُرِيدُ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالدَّارَ الآخِرَةَ ‏.‏ قَالَ مَعْمَرٌ فَأَخْبَرَنِي أَيُّوبُ أَنَّ عَائِشَةَ قَالَتْ لاَ تُخْبِرْ نِسَاءَكَ أَنِّي اخْتَرْتُكَ فَقَالَ لَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ أَرْسَلَنِي مُبَلِّغًا وَلَمْ يُرْسِلْنِي مُتَعَنِّتًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قَتَادَةُ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا مَالَتْ قُلُوبُكُمَا‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Men Umardan, Alloh taolo: {Agar ikkovingiz Allohga tavba qilsangiz, (yaxshi boʻladi, chunki) qalblaringiz (haqdan) ogʻib ketgan} (Tahrim 4) degan Nabiy ﷺ ning ikki xotini haqida soʻrashga doim ishtiyoqmand edim, toki Umar haj qildi va men ham u bilan haj qildim. Yoʻlning bir joyiga yetganimizda Umar koʻza bilan (yoʻldan) burildi, men ham u bilan burildim. U hojatga chiqdi, soʻng oldimga keldi va men uning qoʻllariga (suv) quydim, u tahorat oldi. Men: ‹Yo amirul-moʻminin! Alloh azza va jalla ular haqida: {Agar ikkovingiz Allohga tavba qilsangiz, qalblaringiz (haqdan) ogʻib ketgan} degan, Nabiy ﷺ ning xotinlaridan boʻlgan u ikki ayol kim?› dedim. Umar: ‹Senga ajabo, ey Ibn Abbos!› dedi.» — Zuhriy: «Vallohi, u (Umar) undan soʻralgan narsani yoqtirmadi, lekin uni yashirmadi ham», dedi. — (Umar) dedi: «Ular Hafsa bilan Oisha». Soʻng u hadisni davom ettira boshlab dedi: «Biz Quraysh jamoasi xotinlardan ustun keladigan qavm edik. Madinaga kelganimizda esa xotinlari ularning ustidan keladigan qavmni koʻrdik, shunda bizning xotinlarimiz ularning xotinlaridan (shu odatni) oʻrgana boshladilar. Mening uyim Avoliyda Banu Umayya ibn Zayd (mahallasi)da edi. Bir kuni xotinimga gʻazablandim, qarasam u menga (gap) qaytaryapti. Menga gap qaytarishini inkor qildim. U: ‹Sen menga gap qaytarishimni inkor qilasanmi? Vallohi, Nabiy ﷺ ning xotinlari u zotga gap qaytaradilar, ulardan biri u zotni kundan tunga qadar tark etib turadi›, dedi. Men yoʻlga chiqib Hafsaning oldiga kirdim va: ‹Sen Rasululloh ﷺ ga gap qaytarasanmi?› dedim. U: ‹Ha›, dedi. Men: ‹Sizlardan biringiz u zotni kundan tunga qadar tark etib turasizmi?› dedim. U: ‹Ha›, dedi. Men: ‹Sizlardan kim shunday qilgan boʻlsa, u zarar koʻrdi va xor boʻldi. Sizlardan biringiz Allohning Rasuli ﷺ ning gʻazabi sababli Allohning unga gʻazablanishidan, soʻng halok boʻlib qolishidan xotirjammisiz? Rasululloh ﷺ ga gap qaytarma va undan hech narsa soʻrama. (Nima xohlasang) mendan soʻra. Qoʻshning (Oisha) sendan koʻra goʻzalroq va Rasululloh ﷺ ga sendan koʻra suyukliroq boʻlsa ham, bu seni aldab qoʻymasin› dedim» — u Oishani nazarda tutardi. (Umar) dedi: «Mening ansorlardan bir qoʻshnim bor edi, biz navbatma-navbat Rasululloh ﷺ ning oldiga tushib turardik: u bir kun tushardi, men bir kun tushardim. U menga vahiy va boshqa xabarlarni keltirardi, men ham unga shunga oʻxshashini keltirardim. Biz Gʻassonliklar bizga hujum qilish uchun otlarni naʼllayotgani haqida gaplashib yurardik. Sherigim (bir kuni) tushdi, soʻng menga xufton paytida keldi, eshigimni qoqdi va meni chaqirdi. Men uning oldiga chiqdim. U: ‹Katta bir ish yuz berdi›, dedi. Men: ‹Nima boʻldi? Gʻassonliklar keldimi?› dedim. U: ‹Yoʻq, undan ham kattaroq va ogʻirroq: Nabiy ﷺ xotinlarini taloq qildilar›, dedi. Men: ‹Hafsa zarar koʻrdi va xor boʻldi. Men buning boʻlishini gumon qilib yurardim›, dedim. Bomdod namozini oʻqigach, kiyimimni mahkam bogʻladim, soʻng (uydan) tushib Hafsaning oldiga kirdim, u yigʻlardi. Men: ‹Rasululloh ﷺ sizlarni taloq qildilarmi?› dedim. U: ‹Bilmadim. Mana u zot ana shu balanddagi (hujradan) chetlanib turibdilar›, dedi. Men u zotning qora bir xizmatkori oldiga keldim va: ‹Umar uchun (kirishga) izn soʻra›, dedim. U kirdi, soʻng oldimga chiqib: ‹Men seni u zotga aytdim, lekin u zot jim qoldilar›, dedi. Men yoʻlga tushib minbar oldiga yetdim va oʻtirdim. Qarasam, u zotning yonida bir guruh odam oʻtirgan, baʼzilari yigʻlardi. Men ozgina oʻtirdim, soʻng (dilimdagi) narsa meni yengdi. Yana xizmatkor oldiga keldim va: ‹Umar uchun izn soʻra›, dedim. U kirdi, soʻng oldimga chiqib: ‹Men seni u zotga aytdim, lekin u zot jim qoldilar›, dedi. Men ortga qaytib ketayotgan edim, qarasam, xizmatkor meni chaqiryapti va: ‹Kir, u zot senga izn berdilar›, dedi. Men kirib Rasululloh ﷺ ga salom berdim. Qarasam, u zot boʻyrali toʻshakka suyanib yotgan ekanlar, (boʻyra) yon bagʻirlarida iz qoldirgan edi. Men: ‹Yo Rasululloh! Xotinlaringizni taloq qildingizmi?› dedim. U zot menga boshlarini koʻtarib: ‹Yoʻq›, dedilar. Men: ‹Allohu akbar! Yo Rasululloh, qaniydi bizni koʻrsangiz! Biz Quraysh jamoasi xotinlardan ustun keladigan qavm edik. Madinaga kelganimizda xotinlari ularning ustidan keladigan qavmni koʻrdik, shunda bizning xotinlarimiz ularning xotinlaridan (shuni) oʻrgana boshladilar. Bir kuni xotinimga gʻazablandim, qarasam u menga gap qaytaryapti. Menga gap qaytarishini inkor qildim. U: ‹Menga gap qaytarishimni inkor qilasanmi? Vallohi, Nabiy ﷺ ning xotinlari u zotga gap qaytaradilar, ulardan biri u zotni kundan tunga qadar tark etib turadi›, dedi. Men: ‹Ulardan kim shunday qilgan boʻlsa, u zarar koʻrdi va xor boʻldi. Ulardan biri Allohning Rasuli ﷺ ning gʻazabi sababli Allohning unga gʻazablanishidan, soʻng halok boʻlib qolishidan xotirjammi?› dedim›, dedim. Shunda Rasululloh ﷺ tabassum qildilar. Men: ‹Yo Rasululloh! Men Hafsaning oldiga kirib: Qoʻshning (Oisha) sendan goʻzalroq va Rasululloh ﷺ ga sendan suyukliroq boʻlsa ham, bu seni aldab qoʻymasin, dedim›, dedim. Shunda u zot yana tabassum qildilar. Men: ‹Yo Rasululloh, suhbatlashsam (boʻladimi)?› dedim. U zot: ‹Ha›, dedilar. Men oʻtirdim va boshimni koʻtarib uy (ichi)ga qaradim. Vallohi, men u yerda koʻzni qamashtiradigan (qimmatli) hech narsa koʻrmadim, faqat uchta oshlangan teri (bor edi). Men: ‹Yo Rasululloh! Allohga ummatingizga (rizq) keng qilishi uchun duo qiling. Forslar va rumliklarga (rizqni) keng qildi, holbuki ular Allohga ibodat qilmaydilar›, dedim. Shunda u zot tik oʻtirib oldilar, soʻng: ‹Sen shubhadamisan, ey Ibn Xattob? Ular shunday qavmki, ularga yaxshiliklari (huzurlari) shu dunyo hayotidayoq tezlatib berilgan›, dedilar. Men: ‹Yo Rasululloh, men uchun magʻfirat soʻrang›, dedim. U zot ularga boʻlgan qattiq gʻazabi sababli bir oy ularning oldiga kirmaslikka qasam ichgan edilar, toki Alloh azza va jalla u zotga (bu haqda) eslatdi.» Zuhriy dedi: menga Urva Oishadan xabar berdi, u shunday dedi: «Yigirma toʻqqiz kecha oʻtgach, Rasululloh ﷺ mening oldimga kirdilar, mendan boshladilar. Men: ‹Yo Rasululloh, siz bir oy oldimizga kirmaslikka qasam ichgan edingiz, holbuki yigirma toʻqqiz (kun)dayoq kirdingiz, men ularni sanab turibman›, dedim. U zot: ‹Bir oy yigirma toʻqqiz (kun ham) boʻladi›, dedilar. Soʻng: ‹Ey Oisha, men senga bir ishni aytmoqchiman, sen unda ota-onang bilan maslahatlashmaguningcha shoshilmasang ham boʻladi›, dedilar. Soʻng menga ushbu oyatni: {Ey Nabiy! Xotinlaringga aytgin} (oyatdan) {ulkan ajr} (Ahzob 28-29) gacha oʻqib berdilar.» Oisha dedi: «Vallohi, u zot ota-onam meni u zotdan ajralishga buyurmasligini bilardilar. Men: ‹Shu narsada ota-onam bilan maslahatlashamanmi?! Men Allohni, Rasulini va oxirat diyorini istayman›, dedim.» Maʼmar dedi: menga Ayyub xabar berishicha, Oisha: «Xotinlaringga men sizni ixtiyor qildim, deb aytmang», dedi. Shunda Nabiy ﷺ unga: «Alloh meni (din)ni yetkazuvchi qilib yubordi, qiynovchi qilib yubormadi», dedilar. Qatoda dedi: «{Sagʻat qulubukumo} — qalblaringiz (haqdan) ogʻib ketdi (degani)».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Мен Умардан, Аллоҳ таоло: {Агар икковингиз Аллоҳга тавба қилсангиз, (яхши бўлади, чунки) қалбларингиз (ҳақдан) оғиб кетган} (Таҳрим 4) деган Набий ﷺ нинг икки хотини ҳақида сўрашга доим иштиёқманд эдим, токи Умар ҳаж қилди ва мен ҳам у билан ҳаж қилдим. Йўлнинг бир жойига етганимизда Умар кўза билан (йўлдан) бурилди, мен ҳам у билан бурилдим. У ҳожатга чиқди, сўнг олдимга келди ва мен унинг қўлларига (сув) қуйдим, у таҳорат олди. Мен: ‹Ё амирул-мўминин! Аллоҳ азза ва жалла улар ҳақида: {Агар икковингиз Аллоҳга тавба қилсангиз, қалбларингиз (ҳақдан) оғиб кетган} деган, Набий ﷺ нинг хотинларидан бўлган у икки аёл ким?› дедим. Умар: ‹Сенга ажабо, эй Ибн Аббос!› деди.» — Зуҳрий: «Валлоҳи, у (Умар) ундан сўралган нарсани ёқтирмади, лекин уни яширмади ҳам», деди. — (Умар) деди: «Улар Ҳафса билан Оиша». Сўнг у ҳадисни давом эттира бошлаб деди: «Биз Қурайш жамоаси хотинлардан устун келадиган қавм эдик. Мадинага келганимизда эса хотинлари уларнинг устидан келадиган қавмни кўрдик, шунда бизнинг хотинларимиз уларнинг хотинларидан (шу одатни) ўргана бошладилар. Менинг уйим Аволийда Бану Умайя ибн Зайд (маҳалласи)да эди. Бир куни хотинимга ғазабландим, қарасам у менга (гап) қайтаряпти. Менга гап қайтаришини инкор қилдим. У: ‹Сен менга гап қайтаришимни инкор қиласанми? Валлоҳи, Набий ﷺ нинг хотинлари у зотга гап қайтарадилар, улардан бири у зотни кундан тунга қадар тарк этиб туради›, деди. Мен йўлга чиқиб Ҳафсанинг олдига кирдим ва: ‹Сен Расулуллоҳ ﷺ га гап қайтарасанми?› дедим. У: ‹Ҳа›, деди. Мен: ‹Сизлардан бирингиз у зотни кундан тунга қадар тарк этиб турасизми?› дедим. У: ‹Ҳа›, деди. Мен: ‹Сизлардан ким шундай қилган бўлса, у зарар кўрди ва хор бўлди. Сизлардан бирингиз Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг ғазаби сабабли Аллоҳнинг унга ғазабланишидан, сўнг ҳалок бўлиб қолишидан хотиржаммисиз? Расулуллоҳ ﷺ га гап қайтарма ва ундан ҳеч нарса сўрама. (Нима хоҳласанг) мендан сўра. Қўшнинг (Оиша) сендан кўра гўзалроқ ва Расулуллоҳ ﷺ га сендан кўра суюклироқ бўлса ҳам, бу сени алдаб қўймасин› дедим» — у Оишани назарда тутарди. (Умар) деди: «Менинг ансорлардан бир қўшним бор эди, биз навбатма-навбат Расулуллоҳ ﷺ нинг олдига тушиб турардик: у бир кун тушарди, мен бир кун тушардим. У менга ваҳий ва бошқа хабарларни келтирарди, мен ҳам унга шунга ўхшашини келтирардим. Биз Ғассонликлар бизга ҳужум қилиш учун отларни наъллаётгани ҳақида гаплашиб юрардик. Шеригим (бир куни) тушди, сўнг менга хуфтон пайтида келди, эшигимни қоқди ва мени чақирди. Мен унинг олдига чиқдим. У: ‹Катта бир иш юз берди›, деди. Мен: ‹Нима бўлди? Ғассонликлар келдими?› дедим. У: ‹Йўқ, ундан ҳам каттароқ ва оғирроқ: Набий ﷺ хотинларини талоқ қилдилар›, деди. Мен: ‹Ҳафса зарар кўрди ва хор бўлди. Мен бунинг бўлишини гумон қилиб юрардим›, дедим. Бомдод намозини ўқигач, кийимимни маҳкам боғладим, сўнг (уйдан) тушиб Ҳафсанинг олдига кирдим, у йиғларди. Мен: ‹Расулуллоҳ ﷺ сизларни талоқ қилдиларми?› дедим. У: ‹Билмадим. Мана у зот ана шу баланддаги (ҳужрадан) четланиб турибдилар›, деди. Мен у зотнинг қора бир хизматкори олдига келдим ва: ‹Умар учун (киришга) изн сўра›, дедим. У кирди, сўнг олдимга чиқиб: ‹Мен сени у зотга айтдим, лекин у зот жим қолдилар›, деди. Мен йўлга тушиб минбар олдига етдим ва ўтирдим. Қарасам, у зотнинг ёнида бир гуруҳ одам ўтирган, баъзилари йиғларди. Мен озгина ўтирдим, сўнг (дилимдаги) нарса мени енгди. Яна хизматкор олдига келдим ва: ‹Умар учун изн сўра›, дедим. У кирди, сўнг олдимга чиқиб: ‹Мен сени у зотга айтдим, лекин у зот жим қолдилар›, деди. Мен ортга қайтиб кетаётган эдим, қарасам, хизматкор мени чақиряпти ва: ‹Кир, у зот сенга изн бердилар›, деди. Мен кириб Расулуллоҳ ﷺ га салом бердим. Қарасам, у зот бўйрали тўшакка суяниб ётган эканлар, (бўйра) ён бағирларида из қолдирган эди. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ! Хотинларингизни талоқ қилдингизми?› дедим. У зот менга бошларини кўтариб: ‹Йўқ›, дедилар. Мен: ‹Аллоҳу акбар! Ё Расулуллоҳ, қанийди бизни кўрсангиз! Биз Қурайш жамоаси хотинлардан устун келадиган қавм эдик. Мадинага келганимизда хотинлари уларнинг устидан келадиган қавмни кўрдик, шунда бизнинг хотинларимиз уларнинг хотинларидан (шуни) ўргана бошладилар. Бир куни хотинимга ғазабландим, қарасам у менга гап қайтаряпти. Менга гап қайтаришини инкор қилдим. У: ‹Менга гап қайтаришимни инкор қиласанми? Валлоҳи, Набий ﷺ нинг хотинлари у зотга гап қайтарадилар, улардан бири у зотни кундан тунга қадар тарк этиб туради›, деди. Мен: ‹Улардан ким шундай қилган бўлса, у зарар кўрди ва хор бўлди. Улардан бири Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг ғазаби сабабли Аллоҳнинг унга ғазабланишидан, сўнг ҳалок бўлиб қолишидан хотиржамми?› дедим›, дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ табассум қилдилар. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ! Мен Ҳафсанинг олдига кириб: Қўшнинг (Оиша) сендан гўзалроқ ва Расулуллоҳ ﷺ га сендан суюклироқ бўлса ҳам, бу сени алдаб қўймасин, дедим›, дедим. Шунда у зот яна табассум қилдилар. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ, суҳбатлашсам (бўладими)?› дедим. У зот: ‹Ҳа›, дедилар. Мен ўтирдим ва бошимни кўтариб уй (ичи)га қарадим. Валлоҳи, мен у ерда кўзни қамаштирадиган (қимматли) ҳеч нарса кўрмадим, фақат учта ошланган тери (бор эди). Мен: ‹Ё Расулуллоҳ! Аллоҳга умматингизга (ризқ) кенг қилиши учун дуо қилинг. Форслар ва румликларга (ризқни) кенг қилди, ҳолбуки улар Аллоҳга ибодат қилмайдилар›, дедим. Шунда у зот тик ўтириб олдилар, сўнг: ‹Сен шубҳадамисан, эй Ибн Хаттоб? Улар шундай қавмки, уларга яхшиликлари (ҳузурлари) шу дунё ҳаётидаёқ тезлатиб берилган›, дедилар. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ, мен учун мағфират сўранг›, дедим. У зот уларга бўлган қаттиқ ғазаби сабабли бир ой уларнинг олдига кирмасликка қасам ичган эдилар, токи Аллоҳ азза ва жалла у зотга (бу ҳақда) эслатди.» Зуҳрий деди: менга Урва Оишадан хабар берди, у шундай деди: «Йигирма тўққиз кеча ўтгач, Расулуллоҳ ﷺ менинг олдимга кирдилар, мендан бошладилар. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ, сиз бир ой олдимизга кирмасликка қасам ичган эдингиз, ҳолбуки йигирма тўққиз (кун)даёқ кирдингиз, мен уларни санаб турибман›, дедим. У зот: ‹Бир ой йигирма тўққиз (кун ҳам) бўлади›, дедилар. Сўнг: ‹Эй Оиша, мен сенга бир ишни айтмоқчиман, сен унда ота-онанг билан маслаҳатлашмагунингча шошилмасанг ҳам бўлади›, дедилар. Сўнг менга ушбу оятни: {Эй Набий! Хотинларингга айтгин} (оятдан) {улкан ажр} (Аҳзоб 28-29) гача ўқиб бердилар.» Оиша деди: «Валлоҳи, у зот ота-онам мени у зотдан ажралишга буюрмаслигини билардилар. Мен: ‹Шу нарсада ота-онам билан маслаҳатлашаманми?! Мен Аллоҳни, Расулини ва охират диёрини истайман›, дедим.» Маъмар деди: менга Айюб хабар беришича, Оиша: «Хотинларингга мен сизни ихтиёр қилдим, деб айтманг», деди. Шунда Набий ﷺ унга: «Аллоҳ мени (дин)ни етказувчи қилиб юборди, қийновчи қилиб юбормади», дедилар. Қатода деди: «{Сағат қулубукумо} — қалбларингиз (ҳақдан) оғиб кетди (дегани)».

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحِ بْنِ الْمُهَاجِرِ، وَعِيسَى بْنُ حَمَّادٍ الْمِصْرِيَّانِ، - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ رُمْحٍ - قَالاَ أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنِ الْقَاسِمِ، بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ قَالَ ذُكِرَ التَّلاَعُنُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ عَاصِمُ بْنُ عَدِيٍّ فِي ذَلِكَ قَوْلاً ثُمَّ انْصَرَفَ فَأَتَاهُ رَجُلٌ مِنْ قَوْمِهِ يَشْكُو إِلَيْهِ أَنَّهُ وَجَدَ مَعَ أَهْلِهِ رَجُلاً ‏.‏ فَقَالَ عَاصِمٌ مَا ابْتُلِيتُ بِهَذَا إِلاَّ لِقَوْلِي فَذَهَبَ بِهِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَهُ بِالَّذِي وَجَدَ عَلَيْهِ امْرَأَتَهُ وَكَانَ ذَلِكَ الرَّجُلُ مُصْفَرًّا قَلِيلَ اللَّحْمِ سَبِطَ الشَّعَرِ وَكَانَ الَّذِي ادَّعَى عَلَيْهِ أَنَّهُ وَجَدَ عِنْدَ أَهْلِهِ خَدْلاً آدَمَ كَثِيرَ اللَّحْمِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اللَّهُمَّ بَيِّنْ ‏"‏ ‏.‏ فَوَضَعَتْ شَبِيهًا بِالرَّجُلِ الَّذِي ذَكَرَ زَوْجُهَا أَنَّهُ وَجَدَهُ عِنْدَهَا فَلاَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَهُمَا فَقَالَ رَجُلٌ لاِبْنِ عَبَّاسٍ فِي الْمَجْلِسِ أَهِيَ الَّتِي قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَوْ رَجَمْتُ أَحَدًا بِغَيْرِ بَيِّنَةٍ رَجَمْتُ هَذِهِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ لاَ تِلْكَ امْرَأَةٌ كَانَتْ تُظْهِرُ فِي الإِسْلاَمِ السُّوءَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ huzurida laʼnlashish (tilga olinib) zikr qilindi. Shunda Osim ibn Adiy bu haqda (gap) gapirdi, soʻng qaytib ketdi. Keyin uning qavmidan bir kishi uning oldiga kelib: «Men xotinim bilan (yot) bir erkakni topib qoldim», — deb shikoyat qildi. Osim: «Bu (balo)ga faqat (oldingi) gapim sababli mubtalo boʻldim», — dedi. Soʻng uni Rasululloh ﷺ huzuriga olib bordi va xotinini qaysi holatda topganini (Rasulullohga) xabar berdi. U kishi (eri) sargʻish rang, eti oz, sochi tekis edi; xotinining huzurida topdim deb daʼvo qilingan kishi esa baquvvat boldirli, bugʻdoyrang (qoramtir), eti koʻp (toʻladan) kishi edi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Allohim! (Haqiqatni) ayon qilgin», — dedilar. Soʻng (xotin) eri uning huzurida topdim deb zikr qilgan kishiga oʻxshash (bola) tugʻdi. Shunda Rasululloh ﷺ ikkovining orasida laʼnlashtirdi. Majlisda bir kishi Ibn Abbosga: «Rasululloh ﷺ ‹Agar birovni dalilsiz toshboʻron qiladigan boʻlganimda, mana shuni toshboʻron qilardim› deganlari shu (ayol)mi?» — dedi. Ibn Abbos: «Yoʻq. U esa Islomda yomonlikni oshkora qilib yurgan (boshqa) bir ayol edi», — dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳузурида лаънлашиш (тилга олиниб) зикр қилинди. Шунда Осим ибн Адий бу ҳақда (гап) гапирди, сўнг қайтиб кетди. Кейин унинг қавмидан бир киши унинг олдига келиб: «Мен хотиним билан (ёт) бир эркакни топиб қолдим», — деб шикоят қилди. Осим: «Бу (бало)га фақат (олдинги) гапим сабабли мубтало бўлдим», — деди. Сўнг уни Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига олиб борди ва хотинини қайси ҳолатда топганини (Расулуллоҳга) хабар берди. У киши (эри) сарғиш ранг, эти оз, сочи текис эди; хотинининг ҳузурида топдим деб даъво қилинган киши эса бақувват болдирли, буғдойранг (қорамтир), эти кўп (тўладан) киши эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳим! (Ҳақиқатни) аён қилгин», — дедилар. Сўнг (хотин) эри унинг ҳузурида топдим деб зикр қилган кишига ўхшаш (бола) туғди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ икковининг орасида лаънлаштирди. Мажлисда бир киши Ибн Аббосга: «Расулуллоҳ ﷺ ‹Агар бировни далилсиз тошбўрон қиладиган бўлганимда, мана шуни тошбўрон қилардим› деганлари шу (аёл)ми?» — деди. Ибн Аббос: «Йўқ. У эса Исломда ёмонликни ошкора қилиб юрган (бошқа) бир аёл эди», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا أَبُو الْمُتَوَكِّلِ، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، بَاتَ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ لَيْلَةٍ فَقَامَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ آخِرِ اللَّيْلِ فَخَرَجَ فَنَظَرَ فِي السَّمَاءِ ثُمَّ تَلاَ هَذِهِ الآيَةَ فِي آلِ عِمْرَانَ ‏{‏ إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَاخْتِلاَفِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ‏}‏ حَتَّى بَلَغَ ‏{‏ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ‏}‏ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى الْبَيْتِ فَتَسَوَّكَ وَتَوَضَّأَ ثُمَّ قَامَ فَصَلَّى ثُمَّ اضْطَجَعَ ثُمَّ قَامَ فَخَرَجَ فَنَظَرَ إِلَى السَّمَاءِ فَتَلاَ هَذِهِ الآيَةَ ثُمَّ رَجَعَ فَتَسَوَّكَ فَتَوَضَّأَ ثُمَّ قَامَ فَصَلَّى ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U bir kecha Paygʻambar ﷺ ning oldilarida tunadi. Bas, Allohning Paygʻambari ﷺ kechaning oxirida turib, (tashqariga) chiqdilar-da, osmonga qaradilar. Soʻng Ol-i Imron(dagi) mana bu oyatni tilovat qildilar: {Albatta osmonlar va yer yaratilishida hamda kecha bilan kunduzning almashinishida...} — toki {...bizni doʻzax azobidan saqla} (degan joy)gacha —. Soʻng uyga qaytib, misvok qildi (tish tozaladi) va tahorat qildi; soʻng turib, namoz oʻqidi; soʻng yotdi. Soʻng (yana) turib, (tashqariga) chiqdi-da, osmonga qaradi va mana shu oyatni tilovat qildi; soʻng qaytib, misvok qildi va tahorat qildi; soʻng turib, namoz oʻqidi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У бир кеча Пайғамбар ﷺ нинг олдиларида тунади. Бас, Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ кечанинг охирида туриб, (ташқарига) чиқдилар-да, осмонга қарадилар. Сўнг Ол-и Имрон(даги) мана бу оятни тиловат қилдилар: {Албатта осмонлар ва ер яратилишида ҳамда кеча билан кундузнинг алмашинишида...} — токи {...бизни дўзах азобидан сақла} (деган жой)гача —. Сўнг уйга қайтиб, мисвок қилди (тиш тозалади) ва таҳорат қилди; сўнг туриб, намоз ўқиди; сўнг ётди. Сўнг (яна) туриб, (ташқарига) чиқди-да, осмонга қаради ва мана шу оятни тиловат қилди; сўнг қайтиб, мисвок қилди ва таҳорат қилди; сўнг туриб, намоз ўқиди.

وَحَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ، وَأَبُو كُرَيْبٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ إِسْحَاقُ أَخْبَرَنَا وَقَالَ الآخَرَانِ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، قَالَ سَمِعْتُ مُجَاهِدًا، يُحَدِّثُ عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى قَبْرَيْنِ فَقَالَ ‏"‏ أَمَا إِنَّهُمَا لَيُعَذَّبَانِ وَمَا يُعَذَّبَانِ فِي كَبِيرٍ أَمَّا أَحَدُهُمَا فَكَانَ يَمْشِي بِالنَّمِيمَةِ وَأَمَّا الآخَرُ فَكَانَ لاَ يَسْتَتِرُ مِنْ بَوْلِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَدَعَا بِعَسِيبٍ رَطْبٍ فَشَقَّهُ بِاثْنَيْنِ ثُمَّ غَرَسَ عَلَى هَذَا وَاحِدًا وَعَلَى هَذَا وَاحِدًا ثُمَّ قَالَ ‏"‏ لَعَلَّهُ أَنْ يُخَفَّفَ عَنْهُمَا مَا لَمْ يَيْبَسَا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ikki qabr yonidan oʻtdilar-da: «Ogohki, albatta bu ikkovi azoblanayapti; va ular katta (deb sanalgan) bir (gunoh) sababli azoblanayotgani ham yoʻq (yaʼni ularga oson koʻringan narsa sababli). Biriga kelsak, u chaqimchilik (gʻiybat tarqatish) bilan yurar edi; ikkinchisiga kelsak, u oʻz bavlidan (saqlanib) berkinmas (poklanmas) edi», dedilar. (Roviy) dedi: Soʻng U Zot hoʻl (yashil) bir xurmo shoxini soʻradilar-da, uni ikkiga boʻldilar; soʻng bunga (qabrga) bittasini, bunga bittasini sanchib (ekib) qoʻydilar. Soʻng: «Shoyad, ular ikkovi qurib qolmaguniga qadar, ular(ning azobi)dan yengillashtirilsa», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ икки қабр ёнидан ўтдилар-да: «Огоҳки, албатта бу иккови азобланаяпти; ва улар катта (деб саналган) бир (гуноҳ) сабабли азобланаётгани ҳам йўқ (яъни уларга осон кўринган нарса сабабли). Бирига келсак, у чақимчилик (ғийбат тарқатиш) билан юрар эди; иккинчисига келсак, у ўз бавлидан (сақланиб) беркинмас (покланмас) эди», дедилар. (Ровий) деди: Сўнг У Зот ҳўл (яшил) бир хурмо шохини сўрадилар-да, уни иккига бўлдилар; сўнг бунга (қабрга) биттасини, бунга биттасини санчиб (экиб) қўйдилар. Сўнг: «Шояд, улар иккови қуриб қолмагунига қадар, улар(нинг азоби)дан енгиллаштирилса», дедилар.

وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ تُتَلَقَّى الرُّكْبَانُ وَأَنْ يَبِيعَ حَاضِرٌ لِبَادٍ ‏.‏ قَالَ فَقُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ مَا قَوْلُهُ حَاضِرٌ لِبَادٍ قَالَ لاَ يَكُنْ لَهُ سِمْسَارًا.

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ulovlilarni (yoʻlda) qarshilab chiqishdan va shaharlik kishi sahroyilik uchun sotishidan man etdilar. (Roviy) dedi: men Ibn Abbosga: «‹Shaharlik kishi sahroyilik uchun› degan soʻzining maʼnosi nima?» dedim. U: «Unga dallol boʻlmasin (degani)», dedi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ уловлиларни (йўлда) қаршилаб чиқишдан ва шаҳарлик киши саҳройилик учун сотишидан ман этдилар. (Ровий) деди: мен Ибн Аббосга: «‹Шаҳарлик киши саҳройилик учун› деган сўзининг маъноси нима?» дедим. У: «Унга даллол бўлмасин (дегани)», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو الرَّبِيعِ الْعَتَكِيُّ، وَقُتَيْبَةُ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنِ ابْتَاعَ طَعَامًا فَلاَ يَبِعْهُ حَتَّى يَسْتَوْفِيَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَأَحْسِبُ كُلَّ شَىْءٍ مِثْلَهُ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim taom (oziq-ovqat) sotib olsa, uni oʻz tasarrufiga toʻliq olib boʻlguniga qadar sotmasin», — dedilar. Ibn Abbos: «Men har bir narsa ham xuddi shunday (hukmda) deb oʻylayman», — dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким таом (озиқ-овқат) сотиб олса, уни ўз тасарруфига тўлиқ олиб бўлгунига қадар сотмасин», — дедилар. Ибн Аббос: «Мен ҳар бир нарса ҳам худди шундай (ҳукмда) деб ўйлайман», — деди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالَ ابْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا وَقَالَ الآخَرَانِ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنِ ابْتَاعَ طَعَامًا فَلاَ يَبِعْهُ حَتَّى يَقْبِضَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَأَحْسِبُ كُلَّ شَىْءٍ بِمَنْزِلَةِ الطَّعَامِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim taom (oziq-ovqat) sotib olsa, uni qoʻliga olib boʻlguniga qadar sotmasin», — dedilar. Ibn Abbos: «Men har bir narsa ham taom oʻrnida (xuddi shunday hukmda) deb oʻylayman», — dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким таом (озиқ-овқат) сотиб олса, уни қўлига олиб бўлгунига қадар сотмасин», — дедилар. Ибн Аббос: «Мен ҳар бир нарса ҳам таом ўрнида (худди шундай ҳукмда) деб ўйлайман», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَبُو كُرَيْبٍ وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ إِسْحَاقُ أَخْبَرَنَا وَقَالَ الآخَرَانِ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنِ ابْتَاعَ طَعَامًا فَلاَ يَبِعْهُ حَتَّى يَكْتَالَهُ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ لِمَ فَقَالَ أَلاَ تَرَاهُمْ يَتَبَايَعُونَ بِالذَّهَبِ وَالطَّعَامُ مُرْجَأٌ وَلَمْ يَقُلْ أَبُو كُرَيْبٍ مُرْجَأٌ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim taom (oziq-ovqat) sotib olsa, uni oʻlchab olib boʻlguniga qadar sotmasin», — dedilar. Men Ibn Abbosga: «Nega?» — dedim. U: «Ular oltinga (qarzga) savdo qilayotganini, taom esa keyinga qoldirilayotganini koʻrmayapsanmi?» — dedi. Abu Kurayb «keyinga qoldirilgan (murja)» (soʻzini) aytmadi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким таом (озиқ-овқат) сотиб олса, уни ўлчаб олиб бўлгунига қадар сотмасин», — дедилар. Мен Ибн Аббосга: «Нега?» — дедим. У: «Улар олтинга (қарзга) савдо қилаётганини, таом эса кейинга қолдирилаётганини кўрмаяпсанми?» — деди. Абу Курайб «кейинга қолдирилган (муржа)» (сўзини) айтмади.

وَحَدَّثَنِي عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، - قَالَ عَبْدٌ أَخْبَرَنَا وَقَالَ ابْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، - أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لأَنْ يَمْنَحَ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ أَرْضَهُ خَيْرٌ لَهُ مِنْ أَنْ يَأْخُذَ عَلَيْهَا كَذَا وَكَذَا ‏"‏ ‏.‏ لِشَىْءٍ مَعْلُومٍ ‏.‏ قَالَ وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ هُوَ الْحَقْلُ وَهُوَ بِلِسَانِ الأَنْصَارِ الْمُحَاقَلَةُ.

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Birortangizning oʻz birodariga yerini (bepul) berishi, undan maʼlum bir narsa uchun ancha-muncha (haq) olishidan koʻra oʻzi uchun yaxshiroqdir», dedilar. (Roviy) dedi: Ibn Abbos: «U haqldir, ansorlarning tilida esa u muhoqaladir», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Бирортангизнинг ўз биродарига ерини (бепул) бериши, ундан маълум бир нарса учун анча-мунча (ҳақ) олишидан кўра ўзи учун яхшироқдир», дедилар. (Ровий) деди: Ибн Аббос: «У ҳақлдир, ансорларнинг тилида эса у муҳоқаладир», деди.

وَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الدَّارِمِيُّ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الرَّقِّيُّ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَبِي أُنَيْسَةَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ أَبِي زَيْدٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ، عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ كَانَتْ لَهُ أَرْضٌ فَإِنَّهُ أَنْ يَمْنَحَهَا أَخَاهُ خَيْرٌ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kimning yeri boʻlsa, uni oʻz birodariga (bepul) berishi yaxshiroqdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Кимнинг ери бўлса, уни ўз биродарига (бепул) бериши яхшироқдир», дедилар.

وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ بْنُ مُسْلِمٍ، ح وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا الْمَخْزُومِيُّ، كِلاَهُمَا عَنْ وُهَيْبٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم احْتَجَمَ وَأَعْطَى الْحَجَّامَ أَجْرَهُ وَاسْتَعَطَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qon oldirdilar va hajjomga uning haqini berdilar hamda burunlariga dori tomizdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қон олдирдилар ва ҳажжомга унинг ҳақини бердилар ҳамда бурунларига дори томиздилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، - وَاللَّفْظُ لِعَبْدٍ - قَالاَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ، الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ حَجَمَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَبْدٌ لِبَنِي بَيَاضَةَ فَأَعْطَاهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَجْرَهُ وَكَلَّمَ سَيِّدَهُ فَخَفَّفَ عَنْهُ مِنْ ضَرِيبَتِهِ وَلَوْ كَانَ سُحْتًا لَمْ يُعْطِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ni Banu Bayoza (qabilasi)ning bir quli qon olib davoladi, shunda Nabiy ﷺ unga haqini berdilar va uning xoʻjayini bilan gaplashdilar, u esa uning (toʻlashi lozim boʻlgan) belgilangan haqidan yengillatdi. Agar u (daromad) harom boʻlganida, Nabiy ﷺ unga (haqini) bermagan boʻlardilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ни Бану Баёза (қабиласи)нинг бир қули қон олиб даволади, шунда Набий ﷺ унга ҳақини бердилар ва унинг хўжайини билан гаплашдилар, у эса унинг (тўлаши лозим бўлган) белгиланган ҳақидан енгиллатди. Агар у (даромад) ҳаром бўлганида, Набий ﷺ унга (ҳақини) бермаган бўлардилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، - وَاللَّفْظُ لأَبِي بَكْرٍ - قَالُوا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ بَلَغَ عُمَرَ أَنَّ سَمُرَةَ، بَاعَ خَمْرًا فَقَالَ قَاتَلَ اللَّهُ سَمُرَةَ أَلَمْ يَعْلَمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَعَنَ اللَّهُ الْيَهُودَ حُرِّمَتْ عَلَيْهِمُ الشُّحُومُ فَجَمَلُوهَا فَبَاعُوهَا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Umarga Samuraning xamr sotgani xabari yetib bordi. Shunda u: ‹Alloh Samurani halok qilsin! Rasululloh ﷺ ning: ‹Alloh yahudiylarni laʼnatlasin! Ularga yogʻlar harom qilingan edi, ular uni eritib, soʻng sotdilar› deganlarini u bilmasmidi?› dedi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Умарга Самуранинг хамр сотгани хабари етиб борди. Шунда у: ‹Аллоҳ Самурани ҳалок қилсин! Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Аллоҳ яҳудийларни лаънатласин! Уларга ёғлар ҳаром қилинган эди, улар уни эритиб, сўнг сотдилар› деганларини у билмасмиди?› деди».

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، وَعَمْرٌو النَّاقِدُ، - وَاللَّفْظُ لِيَحْيَى قَالَ عَمْرٌو حَدَّثَنَا وَقَالَ يَحْيَى - أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَثِيرٍ عَنْ أَبِي الْمِنْهَالِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ وَهُمْ يُسْلِفُونَ فِي الثِّمَارِ السَّنَةَ وَالسَّنَتَيْنِ فَقَالَ ‏"‏ مَنْ أَسْلَفَ فِي تَمْرٍ فَلْيُسْلِفْ فِي كَيْلٍ مَعْلُومٍ وَوَزْنٍ مَعْلُومٍ إِلَى أَجَلٍ مَعْلُومٍ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Madinaga keldilar va ular mevalarga bir yil hamda ikki yilga oldindan toʻlov (salaf) qilishar edi. Shunda u zot: «Kim xurmoga oldindan toʻlov qilsa, belgilangan oʻlchov, belgilangan vazn bilan belgilangan muddatga oldindan toʻlov qilsin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Мадинага келдилар ва улар меваларга бир йил ҳамда икки йилга олдиндан тўлов (салаф) қилишар эди. Шунда у зот: «Ким хурмога олдиндан тўлов қилса, белгиланган ўлчов, белгиланган вазн билан белгиланган муддатга олдиндан тўлов қилсин», дедилар.

حَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ، بْنُ كَثِيرٍ عَنْ أَبِي الْمِنْهَالِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالنَّاسُ يُسْلِفُونَ فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ أَسْلَفَ فَلاَ يُسْلِفْ إِلاَّ فِي كَيْلٍ مَعْلُومٍ وَوَزْنٍ مَعْلُومٍ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ (Madinaga) keldilar va odamlar oldindan toʻlov (salaf) qilishar edi. Shunda Rasululloh ﷺ ularga: «Kim oldindan toʻlov qilsa, faqat belgilangan oʻlchov va belgilangan vazn bilangina oldindan toʻlov qilsin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ (Мадинага) келдилар ва одамлар олдиндан тўлов (салаф) қилишар эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уларга: «Ким олдиндан тўлов қилса, фақат белгиланган ўлчов ва белгиланган вазн билангина олдиндан тўлов қилсин», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ حَمَّادٍ، - وَهُوَ النَّرْسِيُّ - حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَلْحِقُوا الْفَرَائِضَ بِأَهْلِهَا فَمَا بَقِيَ فَهُوَ لأَوْلَى رَجُلٍ ذَكَرٍ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Farzlarni (belgilangan ulushlarni) ularning ahliga yetkazinglar; ortib qolgani esa eng yaqin erkak kishiniki boʻladi», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Фарзларни (белгиланган улушларни) уларнинг аҳлига етказинглар; ортиб қолгани эса энг яқин эркак кишиники бўлади», — дедилар.

حَدَّثَنَا أُمَيَّةُ بْنُ بِسْطَامَ الْعَيْشِيُّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ الْقَاسِمِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَلْحِقُوا الْفَرَائِضَ بِأَهْلِهَا فَمَا تَرَكَتِ الْفَرَائِضُ فَلأَوْلَى رَجُلٍ ذَكَرٍ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Farzlarni (belgilangan ulushlarni) ularning ahliga yetkazinglar; farzlardan ortib qolgani esa eng yaqin erkak kishiniki boʻladi», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Фарзларни (белгиланган улушларни) уларнинг аҳлига етказинглар; фарзлардан ортиб қолгани эса энг яқин эркак кишиники бўлади», — дедилар.

حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى الرَّازِيُّ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالاَ أَخْبَرَنَا عِيسَى، بْنُ يُونُسَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ، مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ عَنِ ابْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَثَلُ الَّذِي يَرْجِعُ فِي صَدَقَتِهِ كَمَثَلِ الْكَلْبِ يَقِيءُ ثُمَّ يَعُودُ فِي قَيْئِهِ فَيَأْكُلُهُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Sadaqasiga qaytadigan kishining misoli xuddi qusib, soʻng qusugʻiga qaytib uni yeydigan itning misoliga oʻxshaydi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Садақасига қайтадиган кишининг мисоли худди қусиб, сўнг қусуғига қайтиб уни ейдиган итнинг мисолига ўхшайди», — дедилар.

وَحَدَّثَنِي هَارُونُ بْنُ سَعِيدٍ الأَيْلِيُّ، وَأَحْمَدُ بْنُ عِيسَى، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، - وَهُوَ ابْنُ الْحَارِثِ - عَنْ بُكَيْرٍ، أَنَّهُ سَمِعَ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، يَقُولُ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّمَا مَثَلُ الَّذِي يَتَصَدَّقُ بِصَدَقَةٍ ثُمَّ يَعُودُ فِي صَدَقَتِهِ كَمَثَلِ الْكَلْبِ يَقِيءُ ثُمَّ يَأْكُلُ قَيْأَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim: «Bir sadaqa berib, soʻng sadaqasiga qaytadigan kishining misoli xuddi qusib, soʻng qusugʻini yeydigan itning misoliga oʻxshaydi».Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим: «Бир садақа бериб, сўнг садақасига қайтадиган кишининг мисоли худди қусиб, сўнг қусуғини ейдиган итнинг мисолига ўхшайди».

وَحَدَّثَنَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، سَمِعْتُ قَتَادَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ الْعَائِدُ فِي هِبَتِهِ كَالْعَائِدِ فِي قَيْئِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Hadyasiga (sovgʻasiga) qaytadigan kishi qusugʻiga qaytadigan kishiga oʻxshaydi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ҳадясига (совғасига) қайтадиган киши қусуғига қайтадиган кишига ўхшайди», — дедилар.

حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى الرَّازِيُّ، أَخْبَرَنَا عِيسَى يَعْنِي ابْنَ يُونُسَ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، كُلُّهُمْ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَوْ أَنَّ النَّاسَ، غَضُّوا مِنَ الثُّلُثِ إِلَى الرُّبُعِ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الثُّلُثُ وَالثُّلُثُ كَثِيرٌ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي حَدِيثِ وَكِيعٍ ‏"‏ كَبِيرٌ أَوْ كَثِيرٌ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Koshki, odamlar (vasiyatda mulkning) uchdan biridan toʻrtdan biriga tushsalar edi! Zero, Rasululloh ﷺ: ‹Uchdan bir. Uchdan bir ham koʻp›, — dedilar». Vakiʼning rivoyatida esa: «Katta yoki koʻp», — deyilgan.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Кошки, одамлар (васиятда мулкнинг) учдан биридан тўртдан бирига тушсалар эди! Зеро, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Учдан бир. Учдан бир ҳам кўп›, — дедилар». Вакиънинг ривоятида эса: «Катта ёки кўп», — дейилган.

وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، - قَالَ عَبْدٌ أَخْبَرَنَا وَقَالَ ابْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، - أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا حُضِرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَفِي الْبَيْتِ رِجَالٌ فِيهِمْ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَلُمَّ أَكْتُبْ لَكُمْ كِتَابًا لاَ تَضِلُّونَ بَعْدَهُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ غَلَبَ عَلَيْهِ الْوَجَعُ وَعِنْدَكُمُ الْقُرْآنُ حَسْبُنَا كِتَابُ اللَّهِ ‏.‏ فَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْبَيْتِ فَاخْتَصَمُوا فَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ قَرِّبُوا يَكْتُبْ لَكُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كِتَابًا لَنْ تَضِلُّوا بَعْدَهُ ‏.‏ وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ مَا قَالَ عُمَرُ ‏.‏ فَلَمَّا أَكْثَرُوا اللَّغْوَ وَالاِخْتِلاَفَ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ قُومُوا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ فَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقُولُ إِنَّ الرَّزِيَّةَ كُلَّ الرَّزِيَّةِ مَا حَالَ بَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَبَيْنَ أَنْ يَكْتُبَ لَهُمْ ذَلِكَ الْكِتَابَ مِنِ اخْتِلاَفِهِمْ وَلَغَطِهِمْ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ ning vafotlari yaqinlashganda, uyda bir necha kishilar bor edi, ular orasida Umar ibn al-Xattob ham bor edi. Shunda Nabiy ﷺ: ‹Keltiringlar, sizlarga bir hujjat yozib qoldiray, undan keyin adashmaysizlar›, dedilar. Umar: ‹Albatta Rasululloh ﷺ ni ogʻriq yengib qoʻydi, sizlarning oldingizda Qurʼon bor; bizga Allohning Kitobi yetarli›, dedi. Shunda uydagilar ixtilofga tushib, tortishib ketdilar. Ulardan baʼzilari: ‹(Yozish anjomini) yaqinlashtiringlar, Rasululloh ﷺ sizlarga shunday hujjat yozib bersinlarki, undan keyin adashmaysizlar›, deyishar, baʼzilari esa Umar aytgan gapni aytishar edi. Ular Rasululloh ﷺ ning oldida behuda gap va ixtilofni koʻpaytirib yuborishgach, Rasululloh ﷺ: ‹Turinglar (chiqib ketinglar)›, dedilar.» Ubaydulloh dedi: «Ibn Abbos: ‹Albatta musibatlarning eng katta musibati Rasululloh ﷺ bilan u zot ularga oʻsha hujjatni yozib berishlari oʻrtasiga ularning ixtilofi va shovqin-suroni toʻsiq boʻlganidir›, der edi.»Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ нинг вафотлари яқинлашганда, уйда бир неча кишилар бор эди, улар орасида Умар ибн ал-Хаттоб ҳам бор эди. Шунда Набий ﷺ: ‹Келтиринглар, сизларга бир ҳужжат ёзиб қолдирай, ундан кейин адашмайсизлар›, дедилар. Умар: ‹Албатта Расулуллоҳ ﷺ ни оғриқ енгиб қўйди, сизларнинг олдингизда Қуръон бор; бизга Аллоҳнинг Китоби етарли›, деди. Шунда уйдагилар ихтилофга тушиб, тортишиб кетдилар. Улардан баъзилари: ‹(Ёзиш анжомини) яқинлаштиринглар, Расулуллоҳ ﷺ сизларга шундай ҳужжат ёзиб берсинларки, ундан кейин адашмайсизлар›, дейишар, баъзилари эса Умар айтган гапни айтишар эди. Улар Расулуллоҳ ﷺ нинг олдида беҳуда гап ва ихтилофни кўпайтириб юборишгач, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Туринглар (чиқиб кетинглар)›, дедилар.» Убайдуллоҳ деди: «Ибн Аббос: ‹Албатта мусибатларнинг энг катта мусибати Расулуллоҳ ﷺ билан у зот уларга ўша ҳужжатни ёзиб беришлари ўртасига уларнинг ихтилофи ва шовқин-сурони тўсиқ бўлганидир›, дер эди.»

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى التَّمِيمِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ رُمْحِ بْنِ الْمُهَاجِرِ، قَالاَ أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ، ح وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ، عَبَّاسٍ أَنَّهُ قَالَ اسْتَفْتَى سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي نَذْرٍ كَانَ عَلَى أُمِّهِ تُوُفِّيَتْ قَبْلَ أَنْ تَقْضِيَهُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَاقْضِهِ عَنْهَا‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Saʼd ibn Uboda Rasululloh ﷺ dan onasi zimmasidagi, uni bajarmasidan oldin vafot etib qolgan nazr haqida fatvo soʻradi. Rasululloh ﷺ: «Buni uning oʻrniga bajar», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Саъд ибн Убода Расулуллоҳ ﷺ дан онаси зиммасидаги, уни бажармасидан олдин вафот этиб қолган назр ҳақида фатво сўради. Расулуллоҳ ﷺ: «Буни унинг ўрнига бажар», — дедилар.

حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، وَحَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ قَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَهُوَ جَالِسٌ عَلَى مِنْبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم بِالْحَقِّ وَأَنْزَلَ عَلَيْهِ الْكِتَابَ فَكَانَ مِمَّا أُنْزِلَ عَلَيْهِ آيَةُ الرَّجْمِ قَرَأْنَاهَا وَوَعَيْنَاهَا وَعَقَلْنَاهَا فَرَجَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرَجَمْنَا بَعْدَهُ فَأَخْشَى إِنْ طَالَ بِالنَّاسِ زَمَانٌ أَنْ يَقُولَ قَائِلٌ مَا نَجِدُ الرَّجْمَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَيَضِلُّوا بِتَرْكِ فَرِيضَةٍ أَنْزَلَهَا اللَّهُ وَإِنَّ الرَّجْمَ فِي كِتَابِ اللَّهِ حَقٌّ عَلَى مَنْ زَنَى إِذَا أَحْصَنَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ إِذَا قَامَتِ الْبَيِّنَةُ أَوْ كَانَ الْحَبَلُ أَوْ الاِعْتِرَافُ ‏.‏

Umar ibn Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺ ning minbarida oʻtirgan holda dedi: «Albatta Alloh Muhammad ﷺ ni haq bilan yubordi va u zotga Kitobni nozil qildi. U zotga nozil qilingan narsalar orasida toshboʻron oyati ham bor edi. Biz uni oʻqidik, yodladik va anglab yetdik. Rasululloh ﷺ (zinokorni) toshboʻron qildilar, u zotdan keyin biz ham toshboʻron qildik. Men odamlar ustidan zamon uzaygach, kimdir: ‹Biz Allohning Kitobida toshboʻronni topmayapmiz›, — deb, Alloh nozil qilgan bir farzni tark etib, adashib ketishlaridan qoʻrqaman. Albatta, toshboʻron Allohning Kitobida, hujjat qoim boʻlsa yoki homiladorlik (yuz bersa) yoxud iqror (qilingan) boʻlsa, turmush qurgan zino qilgan erkak va ayollar ustiga haqdir», — dedi.Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺ нинг минбарида ўтирган ҳолда деди: «Албатта Аллоҳ Муҳаммад ﷺ ни ҳақ билан юборди ва у зотга Китобни нозил қилди. У зотга нозил қилинган нарсалар орасида тошбўрон ояти ҳам бор эди. Биз уни ўқидик, ёдладик ва англаб етдик. Расулуллоҳ ﷺ (зинокорни) тошбўрон қилдилар, у зотдан кейин биз ҳам тошбўрон қилдик. Мен одамлар устидан замон узайгач, кимдир: ‹Биз Аллоҳнинг Китобида тошбўронни топмаяпмиз›, — деб, Аллоҳ нозил қилган бир фарзни тарк этиб, адашиб кетишларидан қўрқаман. Албатта, тошбўрон Аллоҳнинг Китобида, ҳужжат қоим бўлса ёки ҳомиладорлик (юз берса) ёхуд иқрор (қилинган) бўлса, турмуш қурган зино қилган эркак ва аёллар устига ҳақдир», — деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَأَبُو كَامِلٍ الْجَحْدَرِيُّ - وَاللَّفْظُ لِقُتَيْبَةَ - قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِمَاعِزِ بْنِ مَالِكٍ ‏"‏ أَحَقٌّ مَا بَلَغَنِي عَنْكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَمَا بَلَغَكَ عَنِّي قَالَ ‏"‏ بَلَغَنِي أَنَّكَ وَقَعْتَ بِجَارِيَةِ آلِ فُلاَنٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ فَشَهِدَ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ ‏.‏ ثُمَّ أَمَرَ بِهِ فَرُجِمَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Moiz ibn Molikka: «Sen haqingda menga yetib kelgan (gap) rostmi?» — dedilar. U: «Mening haqimda sizga nima yetib keldi?» — dedi. U zot: «Menga sen falon (qabila)ning bir choʻrisi bilan (zino) qilibsan, deb yetib keldi», — dedilar. U: «Ha», — dedi. (Rovi) dedi: Soʻng u toʻrt marta guvohlik berdi. Keyin u zot u haqida buyruq berdilar va u toshboʻron qilindi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Моиз ибн Моликка: «Сен ҳақингда менга етиб келган (гап) ростми?» — дедилар. У: «Менинг ҳақимда сизга нима етиб келди?» — деди. У зот: «Менга сен фалон (қабила)нинг бир чўриси билан (зино) қилибсан, деб етиб келди», — дедилар. У: «Ҳа», — деди. (Рови) деди: Сўнг у тўрт марта гувоҳлик берди. Кейин у зот у ҳақида буйруқ бердилар ва у тошбўрон қилинди.

وَحَدَّثَنِي هَارُونُ بْنُ سَعِيدٍ الأَيْلِيُّ، وَأَحْمَدُ بْنُ عِيسَى، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي مَخْرَمَةُ بْنُ بُكَيْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ أَرْسَلْنَا الْمِقْدَادَ بْنَ الأَسْوَدِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَهُ عَنِ الْمَذْىِ يَخْرُجُ مِنَ الإِنْسَانِ كَيْفَ يَفْعَلُ بِهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ تَوَضَّأْ وَانْضَحْ فَرْجَكَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ali ibn Abu Tolib dedi: Biz al-Miqdod ibn al-Asvadni Rasululloh ﷺ ga yubordik; bas, u U Zotdan — insondan chiqadigan maziy haqida, u bilan nima qiladi (deb) — soʻradi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Tahorat qil va farjingni (jinsiy aʼzoyingni) (suv bilan) sep (yuv)», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Али ибн Абу Толиб деди: Биз ал-Миқдод ибн ал-Асвадни Расулуллоҳ ﷺ га юбордик; бас, у У Зотдан — инсондан чиқадиган мазий ҳақида, у билан нима қилади (деб) — сўради. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Таҳорат қил ва фаржингни (жинсий аъзойингни) (сув билан) сеп (юв)», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَامَ مِنَ اللَّيْلِ فَقَضَى حَاجَتَهُ ثُمَّ غَسَلَ وَجْهَهُ وَيَدَيْهِ ثُمَّ نَامَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ kechasi turdilar-da, hojatlarini ado etdilar; soʻng yuzlari va ikki qoʻllarini yuvdilar; soʻng (yana) uxladilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ кечаси турдилар-да, ҳожатларини адо этдилар; сўнг юзлари ва икки қўлларини ювдилар; сўнг (яна) ухладилар.

وَحَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ السَّعْدِيُّ، حَدَّثَنِي عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ حَدَّثَتْنِي خَالَتِي، مَيْمُونَةُ قَالَتْ أَدْنَيْتُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غُسْلَهُ مِنَ الْجَنَابَةِ فَغَسَلَ كَفَّيْهِ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا ثُمَّ أَدْخَلَ يَدَهُ فِي الإِنَاءِ ثُمَّ أَفْرَغَ بِهِ عَلَى فَرْجِهِ وَغَسَلَهُ بِشِمَالِهِ ثُمَّ ضَرَبَ بِشِمَالِهِ الأَرْضَ فَدَلَكَهَا دَلْكًا شَدِيدًا ثُمَّ تَوَضَّأَ وُضُوءَهُ لِلصَّلاَةِ ثُمَّ أَفْرَغَ عَلَى رَأْسِهِ ثَلاَثَ حَفَنَاتٍ مِلْءَ كَفِّهِ ثُمَّ غَسَلَ سَائِرَ جَسَدِهِ ثُمَّ تَنَحَّى عَنْ مَقَامِهِ ذَلِكَ فَغَسَلَ رِجْلَيْهِ ثُمَّ أَتَيْتُهُ بِالْمِنْدِيلِ فَرَدَّهُ ‏.‏

Maymuna (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ga janobat gʻusli (uchun suv)ni yaqin qoʻydim. Bas, U Zot ikki kaftlarini ikki yoki uch marta yuvdilar; soʻng qoʻllarini idishga kiritdilar; soʻng u bilan farjlariga (avratlariga) (suv) quydilar va uni chap (qoʻl)lari bilan yuvdilar; soʻng chap (qoʻl)larini yerga urdilar-da, uni qattiq ishqaladilar; soʻng namoz uchun (qiladigan) tahoratlaridek tahorat qildilar; soʻng boshlariga — kaftlari toʻla — uch hovuch (suv) quydilar; soʻng butun tanlarini yuvdilar; soʻng oʻsha joydan chetga surilib, oyoqlarini yuvdilar. Soʻng men Unga sochiq (mato) keltirdim; bas, U Zot uni qaytardilar (olmadilar).Маймуна (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ га жанобат ғусли (учун сув)ни яқин қўйдим. Бас, У Зот икки кафтларини икки ёки уч марта ювдилар; сўнг қўлларини идишга киритдилар; сўнг у билан фаржларига (авратларига) (сув) қуйдилар ва уни чап (қўл)лари билан ювдилар; сўнг чап (қўл)ларини ерга урдилар-да, уни қаттиқ ишқаладилар; сўнг намоз учун (қиладиган) таҳоратларидек таҳорат қилдилар; сўнг бошларига — кафтлари тўла — уч ҳовуч (сув) қуйдилар; сўнг бутун танларини ювдилар; сўнг ўша жойдан четга сурилиб, оёқларини ювдилар. Сўнг мен Унга сочиқ (мато) келтирдим; бас, У Зот уни қайтардилар (олмадилар).

وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ مَيْمُونَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أُتِيَ بِمِنْدِيلٍ فَلَمْ يَمَسَّهُ وَجَعَلَ يَقُولُ بِالْمَاءِ هَكَذَا يَعْنِي يَنْفُضُهُ ‏.‏

Maymuna (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ga sochiq (mato) keltirildi, ammo U Zot uni (badaniga) tegizmadilar va: «Suv bilan shunday (qildi)» — yaʼni uni (suvni qoʻl bilan) qoqib tashlardilar — deya boshladilar.Маймуна (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ га сочиқ (мато) келтирилди, аммо У Зот уни (баданига) тегизмадилар ва: «Сув билан шундай (қилди)» — яъни уни (сувни қўл билан) қоқиб ташлардилар — дея бошладилар.

وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ جَمِيعًا عَنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ، قَالَ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي الشَّعْثَاءِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَخْبَرَتْنِي مَيْمُونَةُ، أَنَّهَا كَانَتْ تَغْتَسِلُ هِيَ وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي إِنَاءٍ وَاحِدٍ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Menga Maymuna xabar berdiki, u va Paygʻambar ﷺ bitta idishdan gʻusl qilar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Менга Маймуна хабар бердики, у ва Пайғамбар ﷺ битта идишдан ғусл қилар эдилар.

وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، قَالَ إِسْحَاقُ أَخْبَرَنَا وَقَالَ ابْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، قَالَ أَكْبَرُ عِلْمِي وَالَّذِي يَخْطُرُ عَلَى بَالِي أَنَّ أَبَا الشَّعْثَاءِ أَخْبَرَنِي أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَغْتَسِلُ بِفَضْلِ مَيْمُونَةَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Maymunaning ortidan qolgan (suvi) bilan gʻusl qilar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Маймунанинг ортидан қолган (суви) билан ғусл қилар эдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ بْنِ قَعْنَبٍ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَكَلَ كَتِفَ شَاةٍ ثُمَّ صَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qoʻyning kuragini (goʻshtini) yedilar, soʻng namoz oʻqidilar va tahorat qilmadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қўйнинг курагини (гўштини) едилар, сўнг намоз ўқидилар ва таҳорат қилмадилар.

وَحَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، أَخْبَرَنِي وَهْبُ بْنُ كَيْسَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، ح وَحَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، ح وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَكَلَ عَرْقًا - أَوْ لَحْمًا - ثُمَّ صَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ وَلَمْ يَمَسَّ مَاءً ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ suyak (ustidagi goʻsht)ni — yoki goʻshtni — yedilar, soʻng namoz oʻqidilar va tahorat qilmadilar hamda suvga (ham) tegmadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ суяк (устидаги гўшт)ни — ёки гўштни — едилар, сўнг намоз ўқидилар ва таҳорат қилмадилар ҳамда сувга (ҳам) тегмадилар.

قَالَ عَمْرٌو وَحَدَّثَنِي بُكَيْرُ بْنُ الأَشَجِّ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ مَيْمُونَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَكَلَ عِنْدَهَا كَتِفًا ثُمَّ صَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ ‏.‏

Maymuna (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ uning huzurida kurak (goʻshti)ni yedilar, soʻng namoz oʻqidilar va tahorat qilmadilar.Маймуна (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ унинг ҳузурида курак (гўшти)ни едилар, сўнг намоз ўқидилар ва таҳорат қилмадилар.

قَالَ عَمْرٌو حَدَّثَنِي جَعْفَرُ بْنُ رَبِيعَةَ، عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ الأَشَجِّ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ مَيْمُونَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِذَلِكَ ‏.‏

Maymuna (roziyallohu anho)dan boshqa isnod bilan ham shunga oʻxshash rivoyat qilingan.Маймуна (розияллоҳу анҳо)дан бошқа иснод билан ҳам шунга ўхшаш ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم شَرِبَ لَبَنًا ثُمَّ دَعَا بِمَاءٍ فَتَمَضْمَضَ وَقَالَ ‏"‏ إِنَّ لَهُ دَسَمًا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ sut ichdilar, soʻng suv soʻrab ogʻizlarini chayqadilar va: «Albatta, uning yogʻi bor», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ сут ичдилар, сўнг сув сўраб оғизларини чайқадилар ва: «Албатта, унинг ёғи бор», — дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ حَلْحَلَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَمَعَ عَلَيْهِ ثِيَابَهُ ثُمَّ خَرَجَ إِلَى الصَّلاَةِ فَأُتِيَ بِهَدِيَّةٍ خُبْزٍ وَلَحْمٍ فَأَكَلَ ثَلاَثَ لُقَمٍ ثُمَّ صَلَّى بِالنَّاسِ وَمَا مَسَّ مَاءً ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ustlariga kiyimlarini kiyib, soʻng namozga (chiqish uchun) yoʻl oldilar. Shunda u zotga non va goʻshtdan hadya keltirildi, u zot uch luqma yedilar, soʻng odamlarga (imom boʻlib) namoz oʻqib berdilar va suvga (qoʻl) tegizmadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ устларига кийимларини кийиб, сўнг намозга (чиқиш учун) йўл олдилар. Шунда у зотга нон ва гўштдан ҳадя келтирилди, у зот уч луқма едилар, сўнг одамларга (имом бўлиб) намоз ўқиб бердилар ва сувга (қўл) тегизмадилар.

وَحَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، وَحَرْمَلَةُ، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَجَدَ شَاةً مَيْتَةً أُعْطِيَتْهَا مَوْلاَةٌ لِمَيْمُونَةَ مِنَ الصَّدَقَةِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَلاَّ انْتَفَعْتُمْ بِجِلْدِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا إِنَّهَا مَيْتَةٌ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّمَا حَرُمَ أَكْلُهَا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Maymunaning bir choʻri (ozod qilgan) ayoliga sadaqadan berilgan oʻlik bir qoʻyni koʻrib qoldilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Uning terisidan foydalansangiz boʻlmasmidi?» — dedilar. Ular: «U oʻlimtik-ku», — deyishdi. U zot: «Faqat uni yeyishgina harom qilingan», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Маймунанинг бир чўри (озод қилган) аёлига садақадан берилган ўлик бир қўйни кўриб қолдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Унинг терисидан фойдалансангиз бўлмасмиди?» — дедилар. Улар: «У ўлимтик-ку», — дейишди. У зот: «Фақат уни ейишгина ҳаром қилинган», — дедилар.

وَحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الزُّهْرِيُّ، - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ أَبِي عُمَرَ - قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَرَّ بِشَاةٍ مَطْرُوحَةٍ أُعْطِيَتْهَا مَوْلاَةٌ لِمَيْمُونَةَ مِنَ الصَّدَقَةِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَلاَّ أَخَذُوا إِهَابَهَا فَدَبَغُوهُ فَانْتَفَعُوا بِهِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Maymunaning bir choʻri (ozod qilgan) ayoliga sadaqadan berilgan, tashlab qoʻyilgan bir qoʻyning yonidan oʻtib qoldilar. Shunda Nabiy ﷺ: «Uning terisini olib, oshlab, undan foydalansalar boʻlmasmidi?» — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Маймунанинг бир чўри (озод қилган) аёлига садақадан берилган, ташлаб қўйилган бир қўйнинг ёнидан ўтиб қолдилар. Шунда Набий ﷺ: «Унинг терисини олиб, ошлаб, ундан фойдалансалар бўлмасмиди?» — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي سُلَيْمَانَ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مَرَّ بِشَاةٍ لِمَوْلاَةٍ لِمَيْمُونَةَ فَقَالَ ‏"‏ أَلاَّ انْتَفَعْتُمْ بِإِهَابِهَا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Maymunaning ozod qilingan choʻrisiga tegishli boʻlgan bir qoʻyning (oʻligi) yonidan oʻtib: «Uning terisidan foydalansangiz boʻlmasmidi?» — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Маймунанинг озод қилинган чўрисига тегишли бўлган бир қўйнинг (ўлиги) ёнидан ўтиб: «Унинг терисидан фойдалансангиз бўлмасмиди?» — дедилар.