حَدَّثَنَا هَاشِمٌ حَدَّثَنَا عَاصِمٌ عَنْ أَبِيهِ عَنْ ابْنِ عُمَرَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ بُنِيَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَحَجِّ الْبَيْتِ وَصَوْمِ رَمَضَانَ
Ibn Umardan (roziyallohu anhumo), u Nabiy ﷺ dan rivoyat qiladi. U zot: «Islom besh asos ustiga bino qilindi: Allohdan boʻlak iloh yoʻq va Muhammad Allohning Rasuli deb guvohlik berish, namozni barpo qilish, zakot berish, Baytni haj qilish va Ramazon roʻzasini tutish», dedilar.Ибн Умардан (розияллоҳу анҳумо), у Набий ﷺ дан ривоят қилади. У зот: «Ислом беш асос устига бино қилинди: Аллоҳдан бўлак илоҳ йўқ ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расули деб гувоҳлик бериш, намозни барпо қилиш, закот бериш, Байтни ҳаж қилиш ва Рамазон рўзасини тутиш», дедилар.
حَدَّثَنَا هَاشِمٌ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ سَعِيدٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَصَدَرْتُ مَعَ ابْنِ عُمَرَ يَوْمَ الصَّدَرِ فَمَرَّتْ بِنَا رُفْقَةٌ يَمَانِيَةٌ وَرِحَالُهُمْ الْأُدُمُ وَخُطُمُ إِبِلِهِمْ الْخُزُمُ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ مَنْ أَحَبَّ أَنْ يَنْظُرَ إِلَى أَشْبَهِ رُفْقَةٍ وَرَدَتْ الْحَجَّ الْعَامَ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابِهِ إِذْ قَدِمُوا فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ فَلْيَنْظُرْ إِلَى هَذِهِ الرُّفْقَةِ
Saʼid (ibn Amr) aytdi: Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo) bilan birga nafr (qaytish) kuni qaytdim. Shunda yonimizdan yamanlik bir hamroh (karvon) oʻtdi; ularning egarlari teridan, tuyalarining jilovlari esa xurmo poʻstlogʻidan edi. Shunda Abdulloh ibn Umar: «Kim shu yili hajga kelgan hamrohlar ichida Rasululloh ﷺ va u zotning sahobalariga — ular Vidolashuv hajida kelganlaridagi holatlariga — eng oʻxshaganini koʻrishni yaxshi koʻrsa, mana shu hamrohga qarasin», dedi.Саъид (ибн Амр) айтди: Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) билан бирга нафр (қайтиш) куни қайтдим. Шунда ёнимиздан яманлик бир ҳамроҳ (карвон) ўтди; уларнинг эгарлари теридан, туяларининг жиловлари эса хурмо пўстлоғидан эди. Шунда Абдуллоҳ ибн Умар: «Ким шу йили ҳажга келган ҳамроҳлар ичида Расулуллоҳ ﷺ ва у зотнинг саҳобаларига — улар Видолашув ҳажида келганларидаги ҳолатларига — энг ўхшаганини кўришни яхши кўрса, мана шу ҳамроҳга қарасин», деди.
حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ وَإِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى قَالَا حَدَّثَنَا لَيْثُ بْنُ سَعْدٍ وَقَالَ هَاشِمٌ حَدَّثَنَا لَيْثٌ حَدَّثَنِي ابْنُ شِهَابٍ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِأَنَّهُ قَالَ لَمْ أَرَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَمْسَحُ مِنْ الْبَيْتِ إِلَّا الرُّكْنَيْنِ الْيَمَانِيَيْنِ
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ni Baytdan faqat ikki yaman ruknini silaganlarini koʻrdim.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ ни Байтдан фақат икки яман рукнини силаганларини кўрдим.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ قَالَخَرَجْتُ مَعَ ابْنِ عُمَرَ نَتَلَقَّى الْحَاجَّ فَنُسَلِّمُ عَلَيْهِمْ قَبْلَ أَنْ يَتَدَنَّسُوا
Habib ibn Abu Sobit aytdi: Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo) bilan birga hojilarni kutib olish uchun chiqar va ular (yoʻl kirlariga) bulgʻanmasidan oldin ularga salom berar edik.Ҳабиб ибн Абу Собит айтди: Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) билан бирга ҳожиларни кутиб олиш учун чиқар ва улар (йўл кирларига) булғанмасидан олдин уларга салом берар эдик.
حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ حَدَّثَنَا لَيْثٌ وَهَاشِمٌ قَالَ حَدَّثَنَا لَيْثٌ حَدَّثَنِي ابْنُ شِهَابٍ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَدَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْبَيْتَ وَأُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ وَبِلَالٌ وَعُثْمَانُ بْنُ طَلْحَةَ الْحَجَبِيُّ فَأَغْلَقُوا عَلَيْهِمْ فَلَمَّا فَتَحُوا كُنْتُ أَوَّلَ مَنْ وَلَجَ فَلَقِيتُ بِلَالًا فَسَأَلْتُهُ هَلْ صَلَّى فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ نَعَمْ بَيْنَ الْعَمُودَيْنِ الْيَمَانِيَيْنِ قَالَ هَاشِمٌ صَلَّى بَيْنَ الْعَمُودَيْنِ
Solim otasidan rivoyat qiladi: Otam dedi: «Rasululloh ﷺ, Usoma ibn Zayd, Bilol va Usmon ibn Talha al-Hajabiy Baytga kirdilar va eshikni oʻzlariga berkitib olishdi. Ular eshikni ochganlarida, men (ichkariga) birinchi boʻlib kirgan kishi edim. Men Bilolni uchratib, undan: ‹Rasululloh ﷺ uning ichida namoz oʻqidilarmi?› deb soʻradim. U: ‹Ha, ikki yaman ustun orasida›, dedi». Hoshim: «Ikki ustun orasida namoz oʻqidilar», dedi.Солим отасидан ривоят қилади: Отам деди: «Расулуллоҳ ﷺ, Усома ибн Зайд, Билол ва Усмон ибн Талҳа ал-Ҳажабий Байтга кирдилар ва эшикни ўзларига беркитиб олишди. Улар эшикни очганларида, мен (ичкарига) биринчи бўлиб кирган киши эдим. Мен Билолни учратиб, ундан: ‹Расулуллоҳ ﷺ унинг ичида намоз ўқидиларми?› деб сўрадим. У: ‹Ҳа, икки яман устун орасида›, деди». Ҳошим: «Икки устун орасида намоз ўқидилар», деди.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى حَدَّثَنِي لَيْثٌ حَدَّثَنِي ابْنُ شِهَابٍ وَيُونُسُ قَالَ حَدَّثَنَا لَيْثٌ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَعَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ مَنْ جَاءَ مِنْكُمْ الْجُمُعَةَ فَلْيَغْتَسِلْ
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ minbar ustida turgan hollarida: «Sizlardan kim jumaga kelsa, gʻusl qilsin», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ минбар устида турган ҳолларида: «Сизлардан ким жумага келса, ғусл қилсин», дедилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ إِسْحَاقَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ أَخْبَرَنَا يُونُسُ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُهِلُّ مُلَبِّدًا يَقُولُ لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ لَا يَزِيدُ عَلَى هَؤُلَاءِ الْكَلِمَاتِ
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Rasululloh ﷺ ning mulabbid (sochlarini yelimlab tartiblagan) holda talbiya aytayotganlarini eshitdim; u zot: «Labbayka-llohumma labbayk, labbayka la sharika laka labbayk, innal-hamda van-niʼmata laka val-mulk, la sharika lak (Mana men, ey Alloh, amringga hozirman; mana men hozirman, Sening sheriging yoʻq, mana men hozirman; albatta, hamd, neʼmat va mulk Senikidir, Sening sheriging yoʻq)», der edilar. U zot bu kalimalarga (boshqa narsa) qoʻshmas edilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг мулаббид (сочларини елимлаб тартиблаган) ҳолда талбия айтаётганларини эшитдим; у зот: «Лаббайка-ллоҳумма лаббайк, лаббайка ла шарика лака лаббайк, иннал-ҳамда ван-ниъмата лака вал-мулк, ла шарика лак (Мана мен, эй Аллоҳ, амрингга ҳозирман; мана мен ҳозирман, Сенинг шеригинг йўқ, мана мен ҳозирман; албатта, ҳамд, неъмат ва мулк Сеникидир, Сенинг шеригинг йўқ)», дер эдилар. У зот бу калималарга (бошқа нарса) қўшмас эдилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ إِسْحَاقَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زَيْدٍ حَدَّثَنِي أَبِي عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا صَارَ أَهْلُ الْجَنَّةِ إِلَى الْجَنَّةِ وَأَهْلُ النَّارِ إِلَى النَّارِ جِيءَ بِالْمَوْتِ حَتَّى يُجْعَلَ بَيْنَ الْجَنَّةِ وَالنَّارِ ثُمَّ يُذْبَحُ ثُمَّ يُنَادِي مُنَادٍ يَا أَهْلَ الْجَنَّةِ لَا مَوْتَ يَا أَهْلَ النَّارِ لَا مَوْتَ فَيَزْدَادُ أَهْلُ الْجَنَّةِ فَرَحًا إِلَى فَرَحِهِمْ وَيَزْدَادُ أَهْلُ النَّارِ حُزْنًا إِلَى حُزْنِهِمْحَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ أَخِيهِ عُمَرَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زَيْدٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا صَارَ أَهْلُ الْجَنَّةِ إِلَى الْجَنَّةِ فَذَكَرَ نَحْوَهُ
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Jannat ahli jannatga, doʻzax ahli doʻzaxga oʻtgach, oʻlim keltirilib, jannat bilan doʻzax orasiga qoʻyiladi, soʻng soʻyiladi. Soʻng bir munodiy (jarchi): ‹Ey jannat ahli, (endi) oʻlim yoʻq! Ey doʻzax ahli, (endi) oʻlim yoʻq!› deb nido qiladi. Shunda jannat ahlining xursandligi ustiga xursandlik ziyoda boʻladi; doʻzax ahlining qaygʻusi ustiga qaygʻu ziyoda boʻladi», dedilar. Boshqa bir sanad bilan ham Ibn Umardan rivoyat qilinib: Rasululloh ﷺ: «Jannat ahli jannatga oʻtgach...» dedilar, deb shunga oʻxshashi zikr qilindi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Жаннат аҳли жаннатга, дўзах аҳли дўзахга ўтгач, ўлим келтирилиб, жаннат билан дўзах орасига қўйилади, сўнг сўйилади. Сўнг бир мунодий (жарчи): ‹Эй жаннат аҳли, (энди) ўлим йўқ! Эй дўзах аҳли, (энди) ўлим йўқ!› деб нидо қилади. Шунда жаннат аҳлининг хурсандлиги устига хурсандлик зиёда бўлади; дўзах аҳлининг қайғуси устига қайғу зиёда бўлади», дедилар. Бошқа бир санад билан ҳам Ибн Умардан ривоят қилиниб: Расулуллоҳ ﷺ: «Жаннат аҳли жаннатга ўтгач...» дедилар, деб шунга ўхшаши зикр қилинди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَيَّاشٍ حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا اجْتَمَعَ ثَلَاثَةٌ فَلَا يَتَنَاجَى اثْنَانِ دُونَ الثَّالِثِ وَلَا يُقِيمَنَّ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ مِنْ مَجْلِسِهِ ثُمَّ يَجْلِسُ فِيهِ
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Uch kishi bir joyga yigʻilsa, ikkovi uchinchisidan yashirib pichirlashmasin; va sizlardan biringiz oʻz birodarini majlisidagi joyidan turgizib, soʻng oʻzi oʻsha yerga oʻtirib olmasin», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Уч киши бир жойга йиғилса, иккови учинчисидан яшириб пичирлашмасин; ва сизлардан бирингиз ўз биродарини мажлисидаги жойидан тургизиб, сўнг ўзи ўша ерга ўтириб олмасин», дедилар.
حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ أَخْبَرَنِي أَبِي عَنِ الزُّهْرِيِّ فَذَكَرَ حَدِيثًا وَقَالَ سَالِمٌ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَائِمًا عَلَى الْمِنْبَرِ يَقُولُ اقْتُلُوا الْحَيَّاتِ وَاقْتُلُوا ذَا الطُّفْيَتَيْنِ وَالْأَبْتَرَ فَإِنَّهُمَا يَلْتَمِسَانِ الْبَصَرَ وَيُسْقِطَانِ الْحَبَلَ
Zuhriydan rivoyat qilinib, u bir hadisni zikr qildi. Solim aytdi: Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Rasululloh ﷺ ning minbar ustida turib: «Ilonlarni oʻldiringlar, ikki chiziqli (ilon) va dumi kalta (ilon)ni oʻldiringlar, chunki bu ikkisi koʻzni koʻr qiladi va homilani tushiradi», deyayotganlarini eshitdim.Зуҳрийдан ривоят қилиниб, у бир ҳадисни зикр қилди. Солим айтди: Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг минбар устида туриб: «Илонларни ўлдиринглар, икки чизиқли (илон) ва думи калта (илон)ни ўлдиринглар, чунки бу иккиси кўзни кўр қилади ва ҳомилани туширади», деяётганларини эшитдим.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَأَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ كُلُّكُمْ رَاعٍ وَمَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ الْإِمَامُ رَاعٍ وَهُوَ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ وَالرَّجُلُ فِي أَهْلِهِ رَاعٍ وَهُوَ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ وَالْمَرْأَةُ رَاعِيَةٌ فِي بَيْتِ زَوْجِهَا وَهِيَ مَسْئُولَةٌ عَنْ رَعِيَّتِهَا وَالْخَادِمُ فِي مَالِ سَيِّدِهِ رَاعٍ وَهُوَ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ قَالَ سَمِعْتُ هَؤُلَاءِ مِنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَحْسَبُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَالرَّجُلُ فِي مَالِ أَبِيهِ رَاعٍ وَهُوَ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ فَكُلُّكُمْ رَاعٍ وَكُلُّكُمْ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Allohning Rasuli ﷺ ning shunday deganini eshitdim: «Har biringiz — posbon(dir) va oʻz qoʻlidagi (masʼuliyati)dan javobgar(dir). Hokim (rahbar) — oʻz fuqarosining posboni va ulardan javobgar(dir); er — oʻz oilasining posboni va undan javobgar(dir); ayol — oʻz erining uyining posboni va undan javobgar(dir); xizmatkor (qul) — oʻz xojasining molining posboni va undan javobgar(dir)». Men buni Allohning Rasuli ﷺ dan eshitdim va menimcha, Paygʻambar ﷺ yana: «Kishi — oʻz otasining molining posboni va undan javobgar(dir); bas, hammangiz — posbon(siz) va oʻz qoʻl ostingizdagi (narsa)dan javobgar(siz)», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: «Ҳар бирингиз — посбон(дир) ва ўз қўлидаги (масъулияти)дан жавобгар(дир). Ҳоким (раҳбар) — ўз фуқаросининг посбони ва улардан жавобгар(дир); эр — ўз оиласининг посбони ва ундан жавобгар(дир); аёл — ўз эрининг уйининг посбони ва ундан жавобгар(дир); хизматкор (қул) — ўз хожасининг молининг посбони ва ундан жавобгар(дир)». Мен буни Аллоҳнинг Расули ﷺ дан эшитдим ва менимча, Пайғамбар ﷺ яна: «Киши — ўз отасининг молининг посбони ва ундан жавобгар(дир); бас, ҳаммангиз — посбон(сиз) ва ўз қўл остингиздаги (нарса)дан жавобгар(сиз)», — дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ قَالَسَمِعْتُ عُمَرَ يَقُولُ مَنْ ضَفَرَ فَلْيَحْلِقْ وَلَا تَشَبَّهُوا بِالتَّلْبِيدِ وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ يَقُولُ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُلَبِّدًا
(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Men Umar (roziyallohu anhu)ning: «Kim (sochini) oʻrgan (talbid qilgan) boʻlsa, (hajda sochini) qirsin; (faqat soch qisqartirib) talbid (qilganlar)ga oʻxshamang» deganlarini eshitdim. Ibn Umar (shunday) der edi: «Men Rasululloh ﷺni mulabbid (sochlarini yelimlab tartiblagan) holda koʻrganman».(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мен Умар (розияллоҳу анҳу)нинг: «Ким (сочини) ўрган (талбид қилган) бўлса, (ҳажда сочини) қирсин; (фақат соч қисқартириб) талбид (қилганлар)га ўхшаманг» деганларини эшитдим. Ибн Умар (шундай) дер эди: «Мен Расулуллоҳ ﷺни мулаббид (сочларини елимлаб тартиблаган) ҳолда кўрганман».
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ حَدَّثَنَا سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ وَأَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي حَثْمَةَ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ قَالَصَلَّى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاةَ الْعِشَاءِ فِي آخِرِ حَيَاتِهِ فَلَمَّا قَامَ قَالَ أَرَأَيْتَكُمْ لَيْلَتَكُمْ هَذِهِ فَإِنَّ رَأْسَ مِائَةِ سَنَةٍ مِنْهَا لَا يَبْقَى مِمَّنْ هُوَ الْيَوْمَ عَلَى ظَهْرِ الْأَرْضِ أَحَدٌقَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَوَهَلَ النَّاسُ فِي مَقَالَةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تِلْكَ إِلَى مَا يُحَدِّثُونَ مِنْ هَذِهِ الْأَحَادِيثِ عَنْ مِائَةِ سَنَةٍ فَإِنَّمَا قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَبْقَى مِمَّنْ هُوَ الْيَوْمَ عَلَى ظَهْرِ الْأَرْضِ أَحَدٌ يُرِيدُ بِذَلِكَ أَنَّهُ يَنْخَرِمُ ذَلِكَ الْقَرْنُ
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ umrlarining oxirida bir xufton namozini oʻqidilar; namozdan turganlarida: «Shu kechangizni bilasizlarmi? Undan yuz yil bosh boʻlganda, bugun yer yuzida boʻlganlardan biror kishi qolmaydi», dedilar. Abdulloh aytdi: Odamlar Nabiy ﷺ ning bu soʻzlarini tushunishda adashdilar va yuz yil haqida oʻzlari soʻzlaydigan hadislarga bordilar. Holbuki Nabiy ﷺ: «Bugun yer yuzida boʻlganlardan biror kishi qolmaydi», degan edilar; u zot bu bilan oʻsha asr(dagilar) tugab ketishini nazarda tutgan edilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ умрларининг охирида бир хуфтон намозини ўқидилар; намоздан турганларида: «Шу кечангизни биласизларми? Ундан юз йил бош бўлганда, бугун ер юзида бўлганлардан бирор киши қолмайди», дедилар. Абдуллоҳ айтди: Одамлар Набий ﷺ нинг бу сўзларини тушунишда адашдилар ва юз йил ҳақида ўзлари сўзлайдиган ҳадисларга бордилар. Ҳолбуки Набий ﷺ: «Бугун ер юзида бўлганлардан бирор киши қолмайди», деган эдилар; у зот бу билан ўша аср(дагилар) тугаб кетишини назарда тутган эдилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ حَدَّثَنَا شُعَيْبٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ حَدَّثَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ قَالَسَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ قَائِمٌ عَلَى الْمِنْبَرِ يَقُولُ أَلَا إِنَّ بَقَاءَكُمْ فِيمَا سَلَفَ قَبْلَكُمْ مِنْ الْأُمَمِ كَمَا بَيْنَ صَلَاةِ الْعَصْرِ إِلَى غُرُوبِ الشَّمْسِ أُعْطِيَ أَهْلُ التَّوْرَاةِ التَّوْرَاةَ فَعَمِلُوا بِهَا حَتَّى إِذَا انْتَصَفَ النَّهَارُ عَجَزُوا فَأُعْطُوا قِيرَاطًا قِيرَاطًا وَأُعْطِيَ أَهْلُ الْإِنْجِيلِ الْإِنْجِيلَ فَعَمِلُوا بِهِ حَتَّى صَلَاةِ الْعَصْرِ ثُمَّ عَجَزُوا فَأُعْطُوا قِيرَاطًا قِيرَاطًا ثُمَّ أُعْطِيتُمْ الْقُرْآنَ فَعَمِلْتُمْ بِهِ حَتَّى غَرَبَتْ الشَّمْسُ فَأُعْطِيتُمْ قِيرَاطَيْنِ قِيرَاطَيْنِ فَقَالَ أَهْلُ التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ رَبَّنَا هَؤُلَاءِ أَقَلُّ عَمَلًا وَأَكْثَرُ أَجْرًا فَقَالَ هَلْ ظَلَمْتُكُمْ مِنْ أَجْرِكُمْ مِنْ شَيْءٍ فَقَالُوا لَا فَقَالَ فَضْلِي أُوتِيهِ مَنْ أَشَاءُ
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Nabiy ﷺ ning minbar ustida turib shunday deganlarini eshitdim: «Ogoh boʻlinglar! Albatta, sizlardan oldin oʻtgan ummatlarga nisbatan sizlarning (dunyoda) qolishingiz — asr namozidan quyosh botguncha boʻlgan (vaqt) kabidir. Tavrot ahliga Tavrot berildi, ular u bilan amal qildilar; kunduz yarimlaganda ojiz qoldilar, bas, ularga bir qiyrotdan berildi. Injil ahliga Injil berildi, ular u bilan asr namozigacha amal qildilar, soʻng ojiz qoldilar, bas, ularga bir qiyrotdan berildi. Soʻng sizlarga Qurʼon berildi, sizlar u bilan quyosh botguncha amal qildingiz, bas, sizlarga ikki qiyrotdan berildi. Shunda Tavrot va Injil ahli: ‹Robbimiz, bularning ameli kamroq, ajri esa koʻproq›, dedilar. U: ‹Men sizlarning ajringizdan biror narsani zulm qilib kamaytirdimmi?› dedi. Ular: ‹Yoʻq›, dedilar. U: ‹Bu — Mening fazlim, uni kimga xohlasam, beraman›, dedi».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Набий ﷺ нинг минбар устида туриб шундай деганларини эшитдим: «Огоҳ бўлинглар! Албатта, сизлардан олдин ўтган умматларга нисбатан сизларнинг (дунёда) қолишингиз — аср намозидан қуёш ботгунча бўлган (вақт) кабидир. Таврот аҳлига Таврот берилди, улар у билан амал қилдилар; кундуз яримлаганда ожиз қолдилар, бас, уларга бир қийротдан берилди. Инжил аҳлига Инжил берилди, улар у билан аср намозигача амал қилдилар, сўнг ожиз қолдилар, бас, уларга бир қийротдан берилди. Сўнг сизларга Қуръон берилди, сизлар у билан қуёш ботгунча амал қилдингиз, бас, сизларга икки қийротдан берилди. Шунда Таврот ва Инжил аҳли: ‹Роббимиз, буларнинг амели камроқ, ажри эса кўпроқ›, дедилар. У: ‹Мен сизларнинг ажрингиздан бирор нарсани зулм қилиб камайтирдимми?› деди. Улар: ‹Йўқ›, дедилар. У: ‹Бу — Менинг фазлим, уни кимга хоҳласам, бераман›, деди».
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ حَدَّثَنَا شُعَيْبٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ قَالَسَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّمَا النَّاسُ كَالْإِبِلِ الْمِائَةِ لَا تَكَادُ تَجِدُ فِيهَا رَاحِلَةً
(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Odamlar — xuddi yuzta tuyaga oʻxshaydi: ulardan (minishga yaroqli) bir ulov tuyani topa olmaysan.»(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Одамлар — худди юзта туяга ўхшайди: улардан (минишга яроқли) бир улов туяни топа олмайсан.»
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ قَالَسَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَقُولُ عَلَى الْمِنْبَرِ أَلَا إِنَّ الْفِتْنَةَ هَاهُنَا يُشِيرُ إِلَى الْمَشْرِقِ مِنْ حَيْثُ يَطْلُعُ قَرْنُ الشَّيْطَانِ
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Nabiy ﷺ ning minbar ustida turib: «Ogoh boʻlinglar! Albatta, fitna mana bu yerdadir», deb, shayton shoxi chiqadigan tomonga — mashriqqa ishora qilib deganlarini eshitdim.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Набий ﷺ нинг минбар устида туриб: «Огоҳ бўлинглар! Албатта, фитна мана бу ердадир», деб, шайтон шохи чиқадиган томонга — машриққа ишора қилиб деганларини эшитдим.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ قَالَسَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ يُقَاتِلُكُمْ يَهُودُ فَتُسَلَّطُونَ عَلَيْهِمْ حَتَّى يَقُولَ الْحَجَرُ يَا مُسْلِمُ هَذَا يَهُودِيٌّ وَرَائِي فَاقْتُلْهُ
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Nabiy ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim: «Yahudiylar sizlar bilan jang qiladilar va sizlarga ular ustidan gʻalaba beriladi — shu darajadaki, bir tosh: ‹Ey musulmon! Mening orqamda bir yahudiy bor, uni oʻldir!› — deydi».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Набий ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим: «Яҳудийлар сизлар билан жанг қиладилар ва сизларга улар устидан ғалаба берилади — шу даражадаки, бир тош: ‹Эй мусулмон! Менинг орқамда бир яҳудий бор, уни ўлдир!› — дейди».
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ حَدَّثَنَا شُعَيْبٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ رَأَيْتُنِي أَطُوفُ بِالْكَعْبَةِ فَإِذَا رَجُلٌ آدَمُ سَبْطُ الشَّعَرِ بَيْنَ رَجُلَيْنِ يَنْطِفُ رَأْسُهُ مَاءً فَقُلْتُ مَنْ هَذَا فَقَالُوا ابْنُ مَرْيَمَ فَذَهَبْتُ أَلْتَفِتُ فَإِذَا رَجُلٌ أَحْمَرُ جَسِيمٌ جَعْدُ الرَّأْسِ أَعْوَرُ عَيْنِ الْيُمْنَى كَأَنَّ عَيْنَهُ عِنَبَةٌ طَافِيَةٌ فَقُلْتُ مَنْ هَذَا فَقَالُوا الدَّجَّالُ أَقْرَبُ النَّاسِ بِهِ شَبَهًا ابْنُ قَطَنٍ رَجُلٌ مِنْ بَنِي الْمُصْطَلِقِ
(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Men uxlab yotganimda, oʻzimni Kaʼbani tavof qilayotgan holda koʻrdim. Mana, bugʻdoyrang (qoramagʻiz), tep-tekis (silliq) sochli bir kishi ikki kishi orasida (turibdi); boshidan suv tomib turardi. Men: ‹Bu kim?› dedim. Ular: ‹Ibn Maryam (Iso)›, dedilar. Soʻng men oʻgirilib qarasam, mana, qizil tanli, baquvvat (kelishgan), jingalak sochli, oʻng koʻzi koʻr — goʻyo koʻzi qalqib turgan uzum donasidek — bir kishi (turibdi). Men: ‹Bu kim?› dedim. Ular: ‹Bu — Dajjol; odamlar ichida unga eng oʻxshashi — Ibn Qatan›, dedilar», dedilar. (Ibn Qatan — Banu Mustaliqdan boʻlgan bir kishi edi.)(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Мен ухлаб ётганимда, ўзимни Каъбани тавоф қилаётган ҳолда кўрдим. Мана, буғдойранг (қорамағиз), теп-текис (силлиқ) сочли бир киши икки киши орасида (турибди); бошидан сув томиб турарди. Мен: ‹Бу ким?› дедим. Улар: ‹Ибн Марям (Исо)›, дедилар. Сўнг мен ўгирилиб қарасам, мана, қизил танли, бақувват (келишган), жингалак сочли, ўнг кўзи кўр — гўё кўзи қалқиб турган узум донасидек — бир киши (турибди). Мен: ‹Бу ким?› дедим. Улар: ‹Бу — Дажжол; одамлар ичида унга энг ўхшаши — Ибн Қатан›, дедилар», дедилар. (Ибн Қатан — Бану Мусталиқдан бўлган бир киши эди.)
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ قَالَ قَالَ نَافِعٌ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا يَبِيعُ بَعْضُكُمْ عَلَى بَيْعِ بَعْضٍ وَلَا يَخْطُبُ بَعْضُكُمْ عَلَى خِطْبَةِ بَعْضٍ
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Rasululloh ﷺ ning: «Biringiz boshqangizning savdosi ustiga savdo qilmasin va biringiz boshqangizning sovchiligi ustiga sovchilik qilmasin», deganlarini eshitdim.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: «Бирингиз бошқангизнинг савдоси устига савдо қилмасин ва бирингиз бошқангизнинг совчилиги устига совчилик қилмасин», деганларини эшитдим.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ أَخْبَرَنِي شُعَيْبٌ قَالَ قَالَ نَافِعٌ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةَ قَالَ نَافِعٌ حَسِبْتُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ قَالَ جُزْءٌ مِنْ سَبْعِينَ جُزْءًا مِنْ النُّبُوَّةِ
Nofeʼ aytdi: Men Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning shunday deganini eshitdim: Albatta, Rasululloh ﷺ solih tush haqida soʻzladilar. Nofeʼ aytdi: Menimcha, Abdulloh ibn Umar: «(U) paygʻambarlikning yetmishdan bir juzʼidir», dedi.Нофеъ айтди: Мен Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай деганини эшитдим: Албатта, Расулуллоҳ ﷺ солиҳ туш ҳақида сўзладилар. Нофеъ айтди: Менимча, Абдуллоҳ ибн Умар: «(У) пайғамбарликнинг етмишдан бир жузъидир», деди.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ أَخْبَرَنَا نَافِعٌ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ قَالَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَخْطُبَ الرَّجُلُ عَلَى خِطْبَةِ أَخِيهِ حَتَّى يَدَعَهَا الَّذِي خَطَبَهَا أَوَّلَ مَرَّةٍ أَوْ يَأْذَنَ لَهُ
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ kishining oʻz birodarining sovchiligi ustiga sovchilik qilishidan — toki avval sovchilik qilgan kishi undan voz kechmaguncha yoki unga izn bermaguncha — qaytardilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ кишининг ўз биродарининг совчилиги устига совчилик қилишидан — токи аввал совчилик қилган киши ундан воз кечмагунча ёки унга изн бермагунча — қайтардилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَيَّاشٍ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ حَدَّثَنِي نَافِعٌ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ أَخْبَرَهُأَنَّ امْرَأَةً وُجِدَتْ فِي بَعْضِ مَغَازِي النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَقْتُولَةً فَأَنْكَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَتْلَ النِّسَاءِ وَالصِّبْيَانِ
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ning baʼzi gʻazotlarida bir ayol oʻldirilgan holda topildi. Allohning Rasuli ﷺ ayollar va bolalarning oʻldirilishini yoqtirmadi (man qildi).Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ нинг баъзи ғазотларида бир аёл ўлдирилган ҳолда топилди. Аллоҳнинг Расули ﷺ аёллар ва болаларнинг ўлдирилишини ёқтирмади (ман қилди).
حَدَّثَنَا هَاشِمٌ حَدَّثَنَا لَيْثٌ عَنْ نَافِعٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ أَيُّمَا مَمْلُوكٍ كَانَ بَيْنَ شَرِيكَيْنِ فَأَعْتَقَ أَحَدُهُمَا نَصِيبَهُ فَإِنَّهُ يُقَامُ فِي مَالِ الَّذِي أَعْتَقَ قِيمَةَ عَدْلٍ فَيُعْتِقُ إِنْ بَلَغَ ذَلِكَ مَالَهُ
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim: «Qaysi bir qul ikki sherik orasida boʻlsa-yu, ulardan biri oʻz ulushini ozod qilsa, ozod qilgan kishining molidan adolatli baho belgilanadi; agar bu (baho) uning moliga yetsa, (qul butunlay) ozod qilinadi».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим: «Қайси бир қул икки шерик орасида бўлса-ю, улардан бири ўз улушини озод қилса, озод қилган кишининг молидан адолатли баҳо белгиланади; агар бу (баҳо) унинг молига етса, (қул бутунлай) озод қилинади».
حَدَّثَنَا هَاشِمٌ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ سَعِيدِ بْنِ الْعَاصِ عَنْ أَبِيهِ سَعِيدِ بْنِ عَمْرٍو عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ الْيَدُ الْعُلْيَا خَيْرٌ مِنْ الْيَدِ السُّفْلَىقَالَ ابْنُ عُمَرَ فَلَمْ أَسْأَلْ عُمَرَ فَمَنْ سِوَاهُ مِنْ النَّاسِ
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Rasululloh ﷺ ning: «Yuqori qoʻl quyi qoʻldan yaxshiroqdir», deganlarini eshitdim. Ibn Umar aytdi: Bas, men bu haqda na Umardan, na odamlardan boshqa birovdan soʻramadim.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: «Юқори қўл қуйи қўлдан яхшироқдир», деганларини эшитдим. Ибн Умар айтди: Бас, мен бу ҳақда на Умардан, на одамлардан бошқа бировдан сўрамадим.
حَدَّثَنَا هَاشِمٌ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ سَعِيدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ أَسْلَمُ سَالَمَهَا اللَّهُ وَغِفَارٌ غَفَرَ اللَّهُ لَهَا
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Rasululloh ﷺ ning: «Aslam — Alloh unga salomatlik berdi, Gʻifor — Alloh uni magʻfirat qildi», deganlarini eshitdim.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: «Аслам — Аллоҳ унга саломатлик берди, Ғифор — Аллоҳ уни мағфират қилди», деганларини эшитдим.
حَدَّثَنَا هَاشِمٌ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ سَعِيدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْنُ أُمَّةٌ أُمِّيُّونَ لَا نَحْسُبُ وَلَا نَكْتُبُ الشَّهْرُ هَكَذَا وَهَكَذَا وَهَكَذَا وَقَبَضَ إِبْهَامَهُ فِي الثَّالِثَةِ
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Biz ummiy ummatmiz: hisob ham qilmaymiz, yozmaymiz ham. Oy — mana shunday, mana shunday va mana shunday(dir)», dedilar va uchinchisida bosh barmoqlarini bukdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Биз уммий умматмиз: ҳисоб ҳам қилмаймиз, ёзмаймиз ҳам. Ой — мана шундай, мана шундай ва мана шундай(дир)», дедилар ва учинчисида бош бармоқларини букдилар.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْهَاشِمِيُّ أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ حَدَّثَنِي ابْنُ أَخِي ابْنِ شِهَابٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَعُثْمَانُ يَمْشُونَ أَمَامَ الْجِنَازَةِ
Solim otasidan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ, Abu Bakr, Umar va Usmon janoza oldida yurar edilar.Солим отасидан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ, Абу Бакр, Умар ва Усмон жаноза олдида юрар эдилар.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ وَيَعْقُوبُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِعَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ مَفَاتِيحُ الْغَيْبِ خَمْسٌ {إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ الْغَيْثَ وَيَعْلَمُ مَا فِي الْأَرْحَامِ وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ مَاذَا تَكْسِبُ غَدًا وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ}
(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Gʻaybning kalitlari beshtadir: ‹Albatta qiyomat (vaqti) ilmi Alloh huzuridadir; Yomgʻirni (ham) U yogʻdiradi; bachadonlardagi (narsa)ni U biladi; hech bir jon ertaga nima qilishini bilmaydi; hech bir jon qaysi yerda oʻlishini bilmaydi; albatta Alloh biluvchi, xabardordir› (Luqmon surasi, 34)», dedilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Ғайбнинг калитлари бештадир: ‹Албатта қиёмат (вақти) илми Аллоҳ ҳузуридадир; Ёмғирни (ҳам) У ёғдиради; бачадонлардаги (нарса)ни У билади; ҳеч бир жон эртага нима қилишини билмайди; ҳеч бир жон қайси ерда ўлишини билмайди; албатта Аллоҳ билувчи, хабардордир› (Луқмон сураси, 34)», дедилар.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ وَيَعْقُوبُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي عَنِ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّمَا النَّاسُ كَالْإِبِلِ الْمِائَةِ لَا تَكَادُ تَجِدُ فِيهَا رَاحِلَةً وَقَالَ يَعْقُوبُ كَإِبِلٍ مِائَةٍ مَا فِيهَا رَاحِلَةٌ
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Rasululloh ﷺ ning: «Odamlar — xuddi yuzta tuyaga oʻxshaydi: ulardan (minishga yaroqli) bir ulov tuyani topa olmaysan», deganlarini eshitdim. Yaʼqub: «yuzta tuya kabi: ularning ichida (minishga yaroqli) bir ulov tuya yoʻq», dedi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: «Одамлар — худди юзта туяга ўхшайди: улардан (минишга яроқли) бир улов туяни топа олмайсан», деганларини эшитдим. Яъқуб: «юзта туя каби: уларнинг ичида (минишга яроқли) бир улов туя йўқ», деди.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ يَعْنِي الْجُمَحِيَّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلُّوا فِي بُيُوتِكُمْ لَا تَتَّخِذُوهَا قُبُورًا
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Uylaringizda namoz oʻqinglar, ularni qabrlarga aylantirmanglar», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Уйларингизда намоз ўқинглар, уларни қабрларга айлантирманглар», дедилар.
حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ شَرِبَ الْخَمْرَ فِي الدُّنْيَا لَمْ يَشْرَبْهَا فِي الْآخِرَةِ
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim dunyoda xamr ichsa, oxiratda uni ichmaydi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким дунёда хамр ичса, охиратда уни ичмайди», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو نُوحٍ أَنْبَأَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَمَلَ مِنْ الْحَجَرِ الْأَسْوَدِ إِلَى الْحَجَرِ الْأَسْوَدِ
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Hajarul-asvaddan Hajarul-asvadgacha raml qildilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Ҳажарул-асваддан Ҳажарул-асвадгача рамл қилдилар.
حَدَّثَنَا هَاشِمٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَعَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ نَزَعَ يَدًا مِنْ طَاعَةٍ فَلَا حُجَّةَ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَمَنْ مَاتَ مُفَارِقًا لِلْجَمَاعَةِ فَقَدْ مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim itoatdan qoʻl tortsa, qiyomat kuni uning hujjati boʻlmaydi; kim jamoatdan ajralgan holda oʻlsa, johiliyat oʻlimi bilan oʻlibdi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким итоатдан қўл тортса, қиёмат куни унинг ҳужжати бўлмайди; ким жамоатдан ажралган ҳолда ўлса, жоҳилият ўлими билан ўлибди», дедилар.
حَدَّثَنَا هَاشِمٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنِ ابْنِ عُمَرَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّمَا النَّاسُ كَالْإِبِلِ الْمِائَةِ لَا تَكَادُ تَجِدُ فِيهَا رَاحِلَةً
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Odamlar — xuddi yuzta tuyaga oʻxshaydi: ulardan (minishga yaroqli) bir ulov tuyani topa olmaysan», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Одамлар — худди юзта туяга ўхшайди: улардан (минишга яроқли) бир улов туяни топа олмайсан», дедилар.
حَدَّثَنَا هَاشِمٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنِ ابْنِ عُمَرَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ بِلَالًا لَا يَدْرِي مَا اللَّيْلُ فَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يُنَادِيَ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Albatta, Bilol tunni bilmaydi; bas, Ibn Ummu Maktum azon aytguncha yeb-ichaveringlar», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Билол тунни билмайди; бас, Ибн Умму Мактум азон айтгунча еб-ичаверинглар», дедилар.
حَدَّثَنَا هَاشِمٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ أَخْبَرَنَا ابْنُ شِهَابٍ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ بِلَالًا يُنَادِي بِلَيْلٍ فَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى تَسْمَعُوا تَأْذِينَ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍقَالَ وَكَانَ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ رَجُلًا أَعْمَى لَا يُبْصِرُ لَا يُؤَذِّنُ حَتَّى يَقُولَ النَّاسُ أَذِّنْ قَدْ أَصْبَحْتَ
Solim otasidan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Bilol tunda azon aytadi; bas, Ibn Ummu Maktumning azonini eshitguningizcha yeb-ichaveringlar», dedilar. U aytdi: Ibn Ummu Maktum koʻzi ojiz, koʻrmaydigan kishi edi; unga: «Azon ayt, tong otdi», deyilmaguncha azon aytmas edi.Солим отасидан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Билол тунда азон айтади; бас, Ибн Умму Мактумнинг азонини эшитгунингизча еб-ичаверинглар», дедилар. У айтди: Ибн Умму Мактум кўзи ожиз, кўрмайдиган киши эди; унга: «Азон айт, тонг отди», дейилмагунча азон айтмас эди.
حَدَّثَنَا هَاشِمٌ وَحُجَيْنٌ قَالَا حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَثَلُ الْمُؤْمِنِ مَثَلُ شَجَرَةٍ لَا تَطْرَحُ وَرَقَهَا قَالَ فَوَقَعَ النَّاسُ فِي شَجَرِ الْبَدْوِ وَوَقَعَ فِي قَلْبِي أَنَّهَا النَّخْلَةُ فَاسْتَحْيَيْتُ أَنْ أَتَكَلَّمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هِيَ النَّخْلَةُ قَالَ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِعُمَرَ فَقَالَ يَا بُنَيَّ مَا مَنَعَكَ أَنْ تَتَكَلَّمَ فَوَاللَّهِ لَأَنْ تَكُونَ قُلْتَ ذَلِكَ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ أَنْ يَكُونَ لِي كَذَا وَكَذَا
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Moʻminning misoli bargini toʻkmaydigan daraxtning misoli kabidir», dedilar. Odamlar sahro daraxtlari haqida (fikr qilishga) tushdilar, mening koʻnglimga esa uning xurmo daraxti ekani tushdi, lekin gapirishdan uyaldim. Shunda Rasululloh ﷺ: «U — xurmo daraxtidir», dedilar. Men buni Umarga aytdim. U: «Ey oʻgʻlchagim, seni gapirishdan nima toʻsdi? Allohga qasamki, sening buni aytishing menga ana u va mana bu (narsalar) mening boʻlishidan koʻra sevimliroq edi», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Мўминнинг мисоли баргини тўкмайдиган дарахтнинг мисоли кабидир», дедилар. Одамлар саҳро дарахтлари ҳақида (фикр қилишга) тушдилар, менинг кўнглимга эса унинг хурмо дарахти экани тушди, лекин гапиришдан уялдим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «У — хурмо дарахтидир», дедилар. Мен буни Умарга айтдим. У: «Эй ўғлчагим, сени гапиришдан нима тўсди? Аллоҳга қасамки, сенинг буни айтишинг менга ана у ва мана бу (нарсалар) менинг бўлишидан кўра севимлироқ эди», деди.
حَدَّثَنَا حُجَيْنٌ وَمُوسَى بْنُ دَاوُدَ قَالَا حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ لِلْغَادِرِ لِوَاءً يَوْمَ الْقِيَامَةِ يُقَالُ أَلَا هَذِهِ غَدْرَةُ فُلَانٍ
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Albatta, xiyonat qilgan kishi uchun qiyomat kuni bir bayroq boʻladi va: ‹Ogoh boʻlinglar! Bu — falonchining xiyonatidir›, deyiladi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Албатта, хиёнат қилган киши учун қиёмат куни бир байроқ бўлади ва: ‹Огоҳ бўлинглар! Бу — фалончининг хиёнатидир›, дейилади», дедилар.
حَدَّثَنَا يُونُسُ حَدَّثَنَا لَيْثٌ عَنْ نَافِعٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَرَّقَ نَخْلَ بَنِي النَّضِيرِ وَقَطَّعَ وَهِيَ الْبُوَيْرَةُ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى {مَا قَطَعْتُمْ مِنْ لِينَةٍ أَوْ تَرَكْتُمُوهَا قَائِمَةً عَلَى أُصُولِهَا فَبِإِذْنِ اللَّهِ وَلِيُخْزِيَ الْفَاسِقِينَ}
(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ Banu Nazirning xurmo (daraxtlari)ni yoqdi va kesdi — u (joy) Buvayra (deb atalardi). Shunda Alloh taolo ‹Xurmo daraxtidan nimani kessangiz yoki uni oʻz ildizlari ustida tik qoldirsangiz — bas, (bu) Allohning izni bilan(dir); va (bu) fosiqlarni xor qilishi uchun(dir)› (Hashr surasi, 5) (oyatini) nozil qildi.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ Бану Назирнинг хурмо (дарахтлари)ни ёқди ва кесди — у (жой) Бувайра (деб аталарди). Шунда Аллоҳ таоло ‹Хурмо дарахтидан нимани кессангиз ёки уни ўз илдизлари устида тик қолдирсангиз — бас, (бу) Аллоҳнинг изни билан(дир); ва (бу) фосиқларни хор қилиши учун(дир)› (Ҳашр сураси, 5) (оятини) нозил қилди.
حَدَّثَنَا يُونُسُ حَدَّثَنَا لَيْثٌ عَنْ نَافِعٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ أَخْبَرَهُأَنَّ امْرَأَةً وُجِدَتْ فِي بَعْضِ مَغَازِي رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَقْتُولَةً فَأَنْكَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَتْلَ النِّسَاءِ وَالصِّبْيَانِ
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ning gʻazotlaridan birida bir ayol oʻldirilgan holda topildi. Shunda Rasululloh ﷺ ayollar va bolalarni oʻldirishni inkor qildilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ нинг ғазотларидан бирида бир аёл ўлдирилган ҳолда топилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ аёллар ва болаларни ўлдиришни инкор қилдилар.