Abu Hurayra bu

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، ح وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ، بْنُ رَافِعٍ - وَاللَّفْظُ لَهُ - حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ بْنُ هَمَّامٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي عَبْدُ الْمَلِكِ، بْنُ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي بَكْرٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، - رضى الله عنه - يَقُصُّ يَقُولُ فِي قَصَصِهِ مَنْ أَدْرَكَهُ الْفَجْرُ جُنُبًا فَلاَ يَصُمْ ‏.‏ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ - لأَبِيهِ - فَأَنْكَرَ ذَلِكَ ‏.‏ فَانْطَلَقَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ وَانْطَلَقْتُ مَعَهُ حَتَّى دَخَلْنَا عَلَى عَائِشَةَ وَأُمِّ سَلَمَةَ - رضى الله عنهما - فَسَأَلَهُمَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ ذَلِكَ - قَالَ - فَكِلْتَاهُمَا قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُصْبِحُ جُنُبًا مِنْ غَيْرِ حُلُمٍ ثُمَّ يَصُومُ - قَالَ - فَانْطَلَقْنَا حَتَّى دَخَلْنَا عَلَى مَرْوَانَ فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ ‏.‏ فَقَالَ مَرْوَانُ عَزَمْتُ عَلَيْكَ إِلاَّ مَا ذَهَبْتَ إِلَى أَبِي هُرَيْرَةَ فَرَدَدْتَ عَلَيْهِ مَا يَقُولُ - قَالَ - فَجِئْنَا أَبَا هُرَيْرَةَ وَأَبُو بَكْرٍ حَاضِرُ ذَلِكَ كُلِّهِ - قَالَ - فَذَكَرَ لَهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ فَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ أَهُمَا قَالَتَاهُ لَكَ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ هُمَا أَعْلَمُ ‏.‏ ثُمَّ رَدَّ أَبُو هُرَيْرَةَ مَا كَانَ يَقُولُ فِي ذَلِكَ إِلَى الْفَضْلِ بْنِ الْعَبَّاسِ فَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ سَمِعْتُ ذَلِكَ مِنَ الْفَضْلِ وَلَمْ أَسْمَعْهُ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ فَرَجَعَ أَبُو هُرَيْرَةَ عَمَّا كَانَ يَقُولُ فِي ذَلِكَ ‏.‏ قُلْتُ لِعَبْدِ الْمَلِكِ أَقَالَتَا فِي رَمَضَانَ قَالَ كَذَلِكَ كَانَ يُصْبِحُ جُنُبًا مِنْ غَيْرِ حُلُمٍ ثُمَّ يَصُومُ ‏.‏

Abu Bakr ibn Abdurahmon (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Abu Hurayraning oʻz hikoyalarida shunday deganini eshitdim: «Kimni tong junublik holatida topsa, roʻza tutmasin». Men buni Abdurahmon ibn al-Horisga — yaʼni uning (Abu Bakrning) otasiga — aytdim, u esa buni inkor qildi. Soʻng Abdurahmon yoʻlga chiqdi, men ham u bilan yoʻlga chiqdim, hatto Oisha va Umm Salamaning huzuriga kirdik. Abdurahmon ulardan bu haqda soʻradi. (Rivoyatchi) dedi: Ikkovi ham: «Nabiy ﷺ ihtilomsiz (tush koʻrmasdan) junub holatda tongga kirar, soʻng roʻza tutar edilar», dedilar. (Rivoyatchi) dedi: Soʻng biz yoʻlga chiqdik, hatto Marvonning huzuriga kirdik. Abdurahmon buni unga aytdi. Shunda Marvon: «Senga qattiq tayinlaymanki, albatta Abu Hurayraning oldiga borib, u aytayotgan gapni unga qaytib aytasan (rad etasan)», dedi. (Rivoyatchi) dedi: Soʻng biz Abu Hurayraning oldiga keldik — Abu Bakr bularning hammasida hozir edi. (Rivoyatchi) dedi: Abdurahmon buni unga aytdi. Shunda Abu Hurayra: «U ikkovi senga shunday deyishdimi?» dedi. U: «Ha», dedi. (Abu Hurayra): «Ular yaxshiroq biluvchidir», dedi. Soʻng Abu Hurayra bu haqda aytayotgan gapini al-Fadl ibn al-Abbosga (oid qilib) qaytardi va: «Men buni al-Fadldan eshitganman, uni Nabiy ﷺ dan eshitmaganman», dedi. (Rivoyatchi) dedi: Shunda Abu Hurayra bu haqda aytayotgan gapidan qaytdi. Men Abdulmalikka: «Ular ikkovi buni Ramazon haqida aytdimi?» dedim. U: «Shunday, u (Nabiy) ihtilomsiz junub holatda tongga kirar, soʻng roʻza tutar edilar», dedi.Абу Бакр ибн Абдураҳмон (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Абу Ҳурайранинг ўз ҳикояларида шундай деганини эшитдим: «Кимни тонг жунублик ҳолатида топса, рўза тутмасин». Мен буни Абдураҳмон ибн ал-Ҳорисга — яъни унинг (Абу Бакрнинг) отасига — айтдим, у эса буни инкор қилди. Сўнг Абдураҳмон йўлга чиқди, мен ҳам у билан йўлга чиқдим, ҳатто Оиша ва Умм Саламанинг ҳузурига кирдик. Абдураҳмон улардан бу ҳақда сўради. (Ривоятчи) деди: Иккови ҳам: «Набий ﷺ иҳтиломсиз (туш кўрмасдан) жунуб ҳолатда тонгга кирар, сўнг рўза тутар эдилар», дедилар. (Ривоятчи) деди: Сўнг биз йўлга чиқдик, ҳатто Марвоннинг ҳузурига кирдик. Абдураҳмон буни унга айтди. Шунда Марвон: «Сенга қаттиқ тайинлайманки, албатта Абу Ҳурайранинг олдига бориб, у айтаётган гапни унга қайтиб айтасан (рад этасан)», деди. (Ривоятчи) деди: Сўнг биз Абу Ҳурайранинг олдига келдик — Абу Бакр буларнинг ҳаммасида ҳозир эди. (Ривоятчи) деди: Абдураҳмон буни унга айтди. Шунда Абу Ҳурайра: «У иккови сенга шундай дейишдими?» деди. У: «Ҳа», деди. (Абу Ҳурайра): «Улар яхшироқ билувчидир», деди. Сўнг Абу Ҳурайра бу ҳақда айтаётган гапини ал-Фадл ибн ал-Аббосга (оид қилиб) қайтарди ва: «Мен буни ал-Фадлдан эшитганман, уни Набий ﷺ дан эшитмаганман», деди. (Ривоятчи) деди: Шунда Абу Ҳурайра бу ҳақда айтаётган гапидан қайтди. Мен Абдулмаликка: «Улар иккови буни Рамазон ҳақида айтдими?» дедим. У: «Шундай, у (Набий) иҳтиломсиз жунуб ҳолатда тонгга кирар, сўнг рўза тутар эдилар», деди.

وَحَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، وَحَرْمَلَةُ، - وَتَقَارَبَا فِي اللَّفْظِ - قَالاَ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ أَبَا سَلَمَةَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، حَدَّثَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ عَدْوَى ‏"‏ ‏.‏ وَيُحَدِّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يُورِدُ مُمْرِضٌ عَلَى مُصِحٍّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو سَلَمَةَ كَانَ أَبُو هُرَيْرَةَ يُحَدِّثُهُمَا كِلْتَيْهِمَا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ صَمَتَ أَبُو هُرَيْرَةَ بَعْدَ ذَلِكَ عَنْ قَوْلِهِ ‏"‏ لاَ عَدْوَى ‏"‏ ‏.‏ وَأَقَامَ عَلَى ‏"‏ أَنْ لاَ يُورِدُ مُمْرِضٌ عَلَى مُصِحٍّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ الْحَارِثُ بْنُ أَبِي ذُبَابٍ - وَهُوَ ابْنُ عَمِّ أَبِي هُرَيْرَةَ - قَدْ كُنْتُ أَسْمَعُكَ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ تُحَدِّثَنَا مَعَ هَذَا الْحَدِيثِ حَدِيثًا آخَرَ قَدْ سَكَتَّ عَنْهُ كُنْتَ تَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ عَدْوَى ‏"‏ ‏.‏ فَأَبَى أَبُو هُرَيْرَةَ أَنْ يَعْرِفَ ذَلِكَ وَقَالَ ‏"‏ لاَ يُورِدُ مُمْرِضٌ عَلَى مُصِحٍّ ‏"‏ ‏.‏ فَمَا رَآهُ الْحَارِثُ فِي ذَلِكَ حَتَّى غَضِبَ أَبُو هُرَيْرَةَ فَرَطَنَ بِالْحَبَشِيَّةِ فَقَالَ لِلْحَارِثِ أَتَدْرِي مَاذَا قُلْتُ قَالَ لاَ ‏.‏ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ ‏.‏ قُلْتُ أَبَيْتُ ‏.‏ قَالَ أَبُو سَلَمَةَ وَلَعَمْرِي لَقَدْ كَانَ أَبُو هُرَيْرَةَ يُحَدِّثُنَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ عَدْوَى ‏"‏ ‏.‏ فَلاَ أَدْرِي أَنَسِيَ أَبُو هُرَيْرَةَ أَوْ نَسَخَ أَحَدُ الْقَوْلَيْنِ الآخَرَ

Abu Salama ibn Abdurahmon ibn Avfdan (rivoyat qilinadiki), Rasululloh ﷺ: «Kasal yuqishi yoʻq», dedilar. (Abu Salama) yana Rasululloh ﷺ ning: «Kasal tuyaning egasi (uni) sogʻ tuyaning egasiga (qoʻshib) keltirmasin», deganlarini ham aytib berardi. Abu Salama dedi: Abu Hurayra bu ikkalasini ham Rasululloh ﷺ dan rivoyat qilib aytib yurardi. Soʻng Abu Hurayra shundan keyin «Kasal yuqishi yoʻq» degan soʻzdan sukut saqlab, faqat «Kasal tuyaning egasi (uni) sogʻ tuyaning egasiga keltirmasin» degan (hadis)ni aytib yuradigan boʻldi. (Abu Salama) dedi: Shunda Horis ibn Abu Zubob — u Abu Hurayraning amakivachchasi edi — dedi: «Ey Abu Hurayra! Men sizdan bu hadis bilan birga, hozir sukut saqlab yurgan boshqa bir hadisni ham eshitar edim; ‹Rasululloh ﷺ: Kasal yuqishi yoʻq, dedilar› der edingiz». Lekin Abu Hurayra buni tan olishdan bosh tortdi va: «Kasal tuyaning egasi (uni) sogʻ tuyaning egasiga keltirmasin», dedi. Horis bu (rad etishini) inkor etib turaverdi, hatto Abu Hurayra gʻazablanib, habash tilida (gʻudranib) gapirdi-da, Horisga: «Bilasanmi, men nima dedim?» dedi. (Horis): «Yoʻq», dedi. Abu Hurayra dedi: «Men ‹Inkor etdim› dedim». Abu Salama dedi: Umrim bilan qasam ichamanki, Abu Hurayra bizga Rasululloh ﷺ: «Kasal yuqishi yoʻq», deganlarini aytib berardi. Bas, Abu Hurayra (buni) unutdimi yoki ikki soʻzdan biri ikkinchisini nasx (bekor) qildi deb (bildimi), bilmadim.Абу Салама ибн Абдураҳмон ибн Авфдан (ривоят қилинадики), Расулуллоҳ ﷺ: «Касал юқиши йўқ», дедилар. (Абу Салама) яна Расулуллоҳ ﷺ нинг: «Касал туянинг эгаси (уни) соғ туянинг эгасига (қўшиб) келтирмасин», деганларини ҳам айтиб берарди. Абу Салама деди: Абу Ҳурайра бу иккаласини ҳам Расулуллоҳ ﷺ дан ривоят қилиб айтиб юрарди. Сўнг Абу Ҳурайра шундан кейин «Касал юқиши йўқ» деган сўздан сукут сақлаб, фақат «Касал туянинг эгаси (уни) соғ туянинг эгасига келтирмасин» деган (ҳадис)ни айтиб юрадиган бўлди. (Абу Салама) деди: Шунда Ҳорис ибн Абу Зубоб — у Абу Ҳурайранинг амакиваччаси эди — деди: «Эй Абу Ҳурайра! Мен сиздан бу ҳадис билан бирга, ҳозир сукут сақлаб юрган бошқа бир ҳадисни ҳам эшитар эдим; ‹Расулуллоҳ ﷺ: Касал юқиши йўқ, дедилар› дер эдингиз». Лекин Абу Ҳурайра буни тан олишдан бош тортди ва: «Касал туянинг эгаси (уни) соғ туянинг эгасига келтирмасин», деди. Ҳорис бу (рад этишини) инкор этиб тураверди, ҳатто Абу Ҳурайра ғазабланиб, ҳабаш тилида (ғудраниб) гапирди-да, Ҳорисга: «Биласанми, мен нима дедим?» деди. (Ҳорис): «Йўқ», деди. Абу Ҳурайра деди: «Мен ‹Инкор этдим› дедим». Абу Салама деди: Умрим билан қасам ичаманки, Абу Ҳурайра бизга Расулуллоҳ ﷺ: «Касал юқиши йўқ», деганларини айтиб берарди. Бас, Абу Ҳурайра (буни) унутдими ёки икки сўздан бири иккинчисини насх (бекор) қилди деб (билдими), билмадим.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُهُ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا اسْتَأْذَنَ أَحَدَكُمْ جَارُهُ أَنْ يَغْرِزَ خَشَبَةً فِي جِدَارِهِ فَلاَ يَمْنَعْهُ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا حَدَّثَ أَبُو هُرَيْرَةَ طَأْطَئُوا رُءُوسَهُمْ فَقَالَ مَا لِي أَرَاكُمْ عَنْهَا مُعْرِضِينَ وَاللَّهِ لأَرْمِيَنَّ بِهَا بَيْنَ أَكْتَافِكُمْ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَمُجَمِّعِ بْنِ جَارِيَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ ‏.‏ وَرُوِيَ عَنْ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْهُمْ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ قَالُوا لَهُ أَنْ يَمْنَعَ جَارَهُ أَنْ يَضَعَ خَشَبَهُ فِي جِدَارِهِ ‏.‏ وَالْقَوْلُ الأَوَّلُ أَصَحُّ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Agar biringizning qoʻshnisi devoriga yogʻoch (xoda) qoʻyishga undan ruxsat soʻrasa, uni man qilmasin», dedilar. Abu Hurayra bu (hadis)ni aytganda, (odamlar) boshlarini quyi solishdi. Shunda u: «Sizlarga nima boʻldi, koʻraman, undan yuz oʻgiryapsizlar? Alloh nomi bilan ont ichamanki, men uni yelkalaringiz orasiga (toʻxtovsiz) otaveraman (yaʼni bu hadisni aytaveraman)», dedi. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan sahihdir. Baʼzi ilm ahli shunga amal qilganlar, Shofiʼiy ham shuni aytadi. Baʼzi ilm ahlidan, jumladan Molik ibn Anasdan rivoyat qilinishicha, ular: «Kishi qoʻshnisini oʻz devoriga yogʻoch qoʻyishdan man qilishi mumkin», deganlar. Birinchi soʻz sahihroqdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Агар бирингизнинг қўшниси деворига ёғоч (хода) қўйишга ундан рухсат сўраса, уни ман қилмасин», дедилар. Абу Ҳурайра бу (ҳадис)ни айтганда, (одамлар) бошларини қуйи солишди. Шунда у: «Сизларга нима бўлди, кўраман, ундан юз ўгиряпсизлар? Аллоҳ номи билан онт ичаманки, мен уни елкаларингиз орасига (тўхтовсиз) отавераман (яъни бу ҳадисни айтавераман)», деди. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Баъзи илм аҳли шунга амал қилганлар, Шофиъий ҳам шуни айтади. Баъзи илм аҳлидан, жумладан Молик ибн Анасдан ривоят қилинишича, улар: «Киши қўшнисини ўз деворига ёғоч қўйишдан ман қилиши мумкин», деганлар. Биринчи сўз саҳиҳроқдир.

- وعن عائشة وأم سلمة رضي الله عنهما قالتا‏:‏ كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يصبح جنبًا من غير حلم ثم يصوم‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏

Abu Bakr ibn Abdurahmon (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Abu Hurayraning oʻz hikoyalarida shunday deganini eshitdim: «Kimni tong junublik holatida topsa, roʻza tutmasin». Men buni Abdurahmon ibn al-Horisga — yaʼni uning (Abu Bakrning) otasiga — aytdim, u esa buni inkor qildi. Soʻng Abdurahmon yoʻlga chiqdi, men ham u bilan yoʻlga chiqdim, hatto Oisha va Umm Salamaning huzuriga kirdik. Abdurahmon ulardan bu haqda soʻradi. (Rivoyatchi) dedi: Ikkovi ham: «Nabiy ﷺ ihtilomsiz (tush koʻrmasdan) junub holatda tongga kirar, soʻng roʻza tutar edilar», dedilar. (Rivoyatchi) dedi: Soʻng biz yoʻlga chiqdik, hatto Marvonning huzuriga kirdik. Abdurahmon buni unga aytdi. Shunda Marvon: «Senga qattiq tayinlaymanki, albatta Abu Hurayraning oldiga borib, u aytayotgan gapni unga qaytib aytasan (rad etasan)», dedi. (Rivoyatchi) dedi: Soʻng biz Abu Hurayraning oldiga keldik — Abu Bakr bularning hammasida hozir edi. (Rivoyatchi) dedi: Abdurahmon buni unga aytdi. Shunda Abu Hurayra: «U ikkovi senga shunday deyishdimi?» dedi. U: «Ha», dedi. (Abu Hurayra): «Ular yaxshiroq biluvchidir», dedi. Soʻng Abu Hurayra bu haqda aytayotgan gapini al-Fadl ibn al-Abbosga (oid qilib) qaytardi va: «Men buni al-Fadldan eshitganman, uni Nabiy ﷺ dan eshitmaganman», dedi. (Rivoyatchi) dedi: Shunda Abu Hurayra bu haqda aytayotgan gapidan qaytdi. Men Abdulmalikka: «Ular ikkovi buni Ramazon haqida aytdimi?» dedim. U: «Shunday, u (Nabiy) ihtilomsiz junub holatda tongga kirar, soʻng roʻza tutar edilar», dedi.Абу Бакр ибн Абдураҳмон (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Абу Ҳурайранинг ўз ҳикояларида шундай деганини эшитдим: «Кимни тонг жунублик ҳолатида топса, рўза тутмасин». Мен буни Абдураҳмон ибн ал-Ҳорисга — яъни унинг (Абу Бакрнинг) отасига — айтдим, у эса буни инкор қилди. Сўнг Абдураҳмон йўлга чиқди, мен ҳам у билан йўлга чиқдим, ҳатто Оиша ва Умм Саламанинг ҳузурига кирдик. Абдураҳмон улардан бу ҳақда сўради. (Ривоятчи) деди: Иккови ҳам: «Набий ﷺ иҳтиломсиз (туш кўрмасдан) жунуб ҳолатда тонгга кирар, сўнг рўза тутар эдилар», дедилар. (Ривоятчи) деди: Сўнг биз йўлга чиқдик, ҳатто Марвоннинг ҳузурига кирдик. Абдураҳмон буни унга айтди. Шунда Марвон: «Сенга қаттиқ тайинлайманки, албатта Абу Ҳурайранинг олдига бориб, у айтаётган гапни унга қайтиб айтасан (рад этасан)», деди. (Ривоятчи) деди: Сўнг биз Абу Ҳурайранинг олдига келдик — Абу Бакр буларнинг ҳаммасида ҳозир эди. (Ривоятчи) деди: Абдураҳмон буни унга айтди. Шунда Абу Ҳурайра: «У иккови сенга шундай дейишдими?» деди. У: «Ҳа», деди. (Абу Ҳурайра): «Улар яхшироқ билувчидир», деди. Сўнг Абу Ҳурайра бу ҳақда айтаётган гапини ал-Фадл ибн ал-Аббосга (оид қилиб) қайтарди ва: «Мен буни ал-Фадлдан эшитганман, уни Набий ﷺ дан эшитмаганман», деди. (Ривоятчи) деди: Шунда Абу Ҳурайра бу ҳақда айтаётган гапидан қайтди. Мен Абдулмаликка: «Улар иккови буни Рамазон ҳақида айтдими?» дедим. У: «Шундай, у (Набий) иҳтиломсиз жунуб ҳолатда тонгга кирар, сўнг рўза тутар эдилар», деди.

نَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّدَفِيُّ ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، أَنَّ مَالِكًا حَدَّثَهُمْ ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَيْنِ ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ مَوْلًى لِبَنِي أَبِي أَحْمَدَ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ ، يَقُولُ : " صَلَّى لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعَصْرَ فَسَلَّمَ فِي رَكْعَتَيْنِ ، فَقَامَ ذُو الْيَدَيْنِ ، فَقَالَ : أَقَصُرَتِ الصَّلاةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَمْ نَسِيتَ ؟ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " كُلُّ ذَلِكَ لَمْ يَكُنْ " ، فَقَالَ : قَدْ كَانَ بَعْضُ ذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ، فَأَقْبَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى النَّاسِ ، فَقَالَ : " أَصَدَقَ ذُو الْيَدَيْنِ ؟ " فَقَالُوا : نَعَمْ ، فَأَتَمَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا بَقِيَ مِنَ الصَّلاةِ ، ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ بَعْدَ التَّسْلِيمِ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : وَهَكَذَا رَوَاهُ أَبَانُ بْنُ يَزِيدَ الْعَطَّارِ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى بِهِمْ فَذَكَرَ الْقِصَّةَ . ثناهُ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، نَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، ثنا أَبَانُ بْنُ يَزِيدَ ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : فَأَبُو هُرَيْرَةَ يُخْبِرُ أَنَّهُ شَهِدَ هَذِهِ الصَّلاةَ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّتِي فِيهَا هَذِهِ الْقِصَّةُ ، فَكَيْفَ تَكُونُ قِصَّةُ ذِي الْيَدَيْنِ هَذِهِ قَبْلَ نَهْيِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنِ الْكَلامِ فِي الصَّلاةِ ؟ وَابْنُ مَسْعُودٍ يُخْبِرُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَعْلَمَهُ عِنْدَ رُجُوعِهِ مِنْ أَرْضِ الْحَبَشَةِ لَمَّا سَلَّمَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، أَنَّ مِمَّا أَحْدَثَ اللَّهُ أَنْ لا يَتَكَلَّمُوا فِي الصَّلاةِ ، وَرُجُوعُ ابْنِ مَسْعُودَ مِنْ أَرْضِ الْحَبَشَةِ كَانَ قَبْلَ وَقْعَةِ بَدْرٍ ، إِذِ ابْنُ مَسْعُودٍ قَدْ كَانَ شَهِدَ بَدْرًا ، وَادَّعَى أَنَّهُ قَتَلَ أَبَا جَهْلِ بْنَ هِشَامٍ يَوْمَئِذٍ ، قَدْ أَمْلَيْتُ هَذِهِ الْقِصَّةَ فِي كِتَابِ الْجِهَادِ ، وَأَبُو هُرَيْرَةَ إِنَّمَا قَدِمَ الْمَدِينَةَ بَعْدَ بَدْرٍ بِسِنِينَ ، قَدِمَ الْمَدِينَةَ وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِخَيْبَرَ ، وَقَدِ اسْتَخْلَفَ عَلَى الْمَدِينَةِ سِبَاعَ بْنَ عُرْفُطَةَ الْغِفَارِيَّ ، أنا أَبُو عَمَّارٍ ، نَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى ، نَا خُثَيْمُ بْنُ عِرَاكِ بْنِ مَالِكٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَدِمْتُ الْمَدِينَةَ وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِخَيْبَرَ ، وَقَدِ اسْتُخْلِفَ عَلَى الْمَدِينَةِ سِبَاعُ ابْنُ عُرْفُطَةَ . قَدْ خَرَّجْتُ هَذَا الْخَبَرَ فِي غَيْرِ هَذَا الْمَوْضِعِ ، وَخَرَّجْتُ قُدُومَهُ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِخَيْبَرَ فِي كِتَابِ الْجِهَادِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga asr namozini oʻqib berdilar va ikki rakaatda salom berdilar. Shunda Zul-Yadayn turib: «Yo Rasululloh! Namoz qisqartirildimi yoki unutdingizmi?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Bularning hech biri boʻlmadi», dedilar. (Zul-Yadayn): «Yo Rasululloh! Bularning baʼzisi boʻldi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ odamlarga yuzlanib: «Zul-Yadayn rost aytdimi?» dedilar. Ular: «Ha», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ namozning qolganini toʻliq oʻqidilar, soʻng salomdan keyin oʻtirgan holida ikki sajda qildilar. Abu Bakr aytdi: Abon ibn Yazid al-Attor ham buni Yahyo ibn Abu Kasirdan, u Abu Salamadan, u Abu Hurayradan — Nabiy ﷺ ularga namoz oʻqib berganlari haqida — shu tariqa rivoyat qilib, qissani zikr qildi. Abu Bakr aytdi: Bas, Abu Hurayra bu qissa boʻlgan oʻsha namozda Nabiy ﷺ bilan birga hozir boʻlganini xabar bermoqda. Unday boʻlsa, bu Zul-Yadayn qissasi qanday qilib Nabiy ﷺ namozda gapirishdan qaytarishlaridan oldin boʻlsin? Holbuki Ibn Masʼud Habasha yeridan qaytib kelib, Nabiy ﷺga salom berganida, u zot unga Alloh yangi (hukm) qilgan narsalardan biri — namozda gapirmasliklari ekanini bildirganlarini xabar bermoqda. Ibn Masʼudning Habasha yeridan qaytishi esa Badr voqeasidan oldin boʻlgan; zero Ibn Masʼud Badrda hozir boʻlgan va oʻsha kuni Abu Jahl ibn Hishomni oʻldirganini aytgan. Men bu qissani Kitobul-jihodda yozdirganman. Abu Hurayra esa Madinaga Badrdan bir necha yil keyin kelgan: u Madinaga Nabiy ﷺ Xaybarda ekanlarida kelgan, u zot Madinaga Sibo ibn Urfuta al-Gʻiforiyni oʻrinbosar qilgan edilar. Abu Hurayra aytdi: Men Madinaga Nabiy ﷺ Xaybarda ekanlarida keldim; Madinaga Sibo ibn Urfuta oʻrinbosar qilingan edi. Men bu xabarni bundan boshqa joyda ham chiqarganman; uning Xaybarda Nabiy ﷺ huzurlariga kelishini esa Kitobul-jihodda chiqarganman.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга аср намозини ўқиб бердилар ва икки ракаатда салом бердилар. Шунда Зул-Ядайн туриб: «Ё Расулуллоҳ! Намоз қисқартирилдими ёки унутдингизми?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Буларнинг ҳеч бири бўлмади», дедилар. (Зул-Ядайн): «Ё Расулуллоҳ! Буларнинг баъзиси бўлди», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ одамларга юзланиб: «Зул-Ядайн рост айтдими?» дедилар. Улар: «Ҳа», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ намознинг қолганини тўлиқ ўқидилар, сўнг саломдан кейин ўтирган ҳолида икки сажда қилдилар. Абу Бакр айтди: Абон ибн Язид ал-Аттор ҳам буни Яҳё ибн Абу Касирдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан — Набий ﷺ уларга намоз ўқиб берганлари ҳақида — шу тариқа ривоят қилиб, қиссани зикр қилди. Абу Бакр айтди: Бас, Абу Ҳурайра бу қисса бўлган ўша намозда Набий ﷺ билан бирга ҳозир бўлганини хабар бермоқда. Ундай бўлса, бу Зул-Ядайн қиссаси қандай қилиб Набий ﷺ намозда гапиришдан қайтаришларидан олдин бўлсин? Ҳолбуки Ибн Масъуд Ҳабаша еридан қайтиб келиб, Набий ﷺга салом берганида, у зот унга Аллоҳ янги (ҳукм) қилган нарсалардан бири — намозда гапирмасликлари эканини билдирганларини хабар бермоқда. Ибн Масъуднинг Ҳабаша еридан қайтиши эса Бадр воқеасидан олдин бўлган; зеро Ибн Масъуд Бадрда ҳозир бўлган ва ўша куни Абу Жаҳл ибн Ҳишомни ўлдирганини айтган. Мен бу қиссани Китобул-жиҳодда ёздирганман. Абу Ҳурайра эса Мадинага Бадрдан бир неча йил кейин келган: у Мадинага Набий ﷺ Хайбарда эканларида келган, у зот Мадинага Сибо ибн Урфута ал-Ғифорийни ўринбосар қилган эдилар. Абу Ҳурайра айтди: Мен Мадинага Набий ﷺ Хайбарда эканларида келдим; Мадинага Сибо ибн Урфута ўринбосар қилинган эди. Мен бу хабарни бундан бошқа жойда ҳам чиқарганман; унинг Хайбарда Набий ﷺ ҳузурларига келишини эса Китобул-жиҳодда чиқарганман.