حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ، أَنَّهُمَا أَخْبَرَاهُ أَنَّ رَجُلَيْنِ اخْتَصَمَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَحَدُهُمَا اقْضِ بَيْنَنَا بِكِتَابِ اللَّهِ. وَقَالَ الآخَرُ وَهْوَ أَفْقَهُهُمَا أَجَلْ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَاقْضِ بَيْنَنَا بِكِتَابِ اللَّهِ، وَأْذَنْ لِي أَنْ أَتَكَلَّمَ. قَالَ " تَكَلَّمْ ". قَالَ إِنَّ ابْنِي كَانَ عَسِيفًا عَلَى هَذَا ـ قَالَ مَالِكٌ وَالْعَسِيفُ الأَجِيرُ ـ فَزَنَى بِامْرَأَتِهِ، فَأَخْبَرُونِي أَنَّ عَلَى ابْنِي الرَّجْمَ، فَافْتَدَيْتُ مِنْهُ بِمِائَةِ شَاةٍ وَبِجَارِيَةٍ لِي، ثُمَّ إِنِّي سَأَلْتُ أَهْلَ الْعِلْمِ فَأَخْبَرُونِي أَنَّ مَا عَلَى ابْنِي جَلْدُ مِائَةٍ وَتَغْرِيبُ عَامٍ، وَإِنَّمَا الرَّجْمُ عَلَى امْرَأَتِهِ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَمَا وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لأَقْضِيَنَّ بَيْنَكُمَا بِكِتَابِ اللَّهِ، أَمَّا غَنَمُكَ وَجَارِيَتُكَ فَرَدٌّ عَلَيْكَ ". وَجَلَدَ ابْنَهُ مِائَةً وَغَرَّبَهُ عَامًا، وَأَمَرَ أُنَيْسًا الأَسْلَمِيَّ أَنْ يَأْتِيَ امْرَأَةَ الآخَرِ، فَإِنِ اعْتَرَفَتْ فَارْجُمْهَا، فَاعْتَرَفَتْ فَرَجَمَهَا.
(Abu Hurayra va Zayd ibn Xolid (roziyallohu anhumo) xabar berdilarki,) Ikki kishi Rasululloh ﷺning huzurlarida talashib (daʼvolashib) qoldilar. Ulardan biri: «Oramizda Allohning Kitobi bilan hukm qiling», dedi. Boshqasi — u ikkovining fiqhliroqi edi — : «Ha, yo Rasululloh, oramizda Allohning Kitobi bilan hukm qiling va menga gapirishga izn bering», dedi. U zot: «Gapir», dedilar. U: «Mening oʻgʻlim mana shu (kishi)ning oldida yollanma ishchi (asif) edi — (Molik aytdi: ‹asif› — yollanma ishchi (demakdir)) — u (oʻgʻlim) uning xotini bilan zino qildi. Menga: ‹Oʻgʻlingga rajm (lozim)›, deb aytdilar; men undan (qarshi tomondan) yuz qoʻy va oʻzimning bir choʻrimni berib, (oʻgʻlimni) qutqarib oldim. Soʻng ilm ahlidan soʻraganimda, ular menga: ‹Oʻgʻlingga yuz darra va bir yil surgun (lozim), rajm esa faqat uning (qarshi tomonning) xotiniga (lozim)›, deb aytdilar», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ogoh boʻl, jonim qoʻlida boʻlgan Zot ila qasamki, men oramizda Allohning Kitobi bilan hukm qilaman: qoʻylaring va choʻring senga qaytariladi», dedilar va uning oʻgʻlini yuz darra urdilar hamda bir yil surgun qildilar; Unays al-Aslamiyga esa, boshqa (kishi)ning xotini oldiga borib, agar u iqror boʻlsa, uni rajm qilishni buyurdilar. Bas, u (ayol) iqror boʻldi va (Unays) uni rajm qildi.(Абу Ҳурайра ва Зайд ибн Холид (розияллоҳу анҳумо) хабар бердиларки,) Икки киши Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида талашиб (даъволашиб) қолдилар. Улардан бири: «Орамизда Аллоҳнинг Китоби билан ҳукм қилинг», деди. Бошқаси — у икковининг фиқҳлироқи эди — : «Ҳа, ё Расулуллоҳ, орамизда Аллоҳнинг Китоби билан ҳукм қилинг ва менга гапиришга изн беринг», деди. У зот: «Гапир», дедилар. У: «Менинг ўғлим мана шу (киши)нинг олдида ёлланма ишчи (асиф) эди — (Молик айтди: ‹асиф› — ёлланма ишчи (демакдир)) — у (ўғлим) унинг хотини билан зино қилди. Менга: ‹Ўғлингга ражм (лозим)›, деб айтдилар; мен ундан (қарши томондан) юз қўй ва ўзимнинг бир чўримни бериб, (ўғлимни) қутқариб олдим. Сўнг илм аҳлидан сўраганимда, улар менга: ‹Ўғлингга юз дарра ва бир йил сургун (лозим), ражм эса фақат унинг (қарши томоннинг) хотинига (лозим)›, деб айтдилар», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Огоҳ бўл, жоним қўлида бўлган Зот ила қасамки, мен орамизда Аллоҳнинг Китоби билан ҳукм қиламан: қўйларинг ва чўринг сенга қайтарилади», дедилар ва унинг ўғлини юз дарра урдилар ҳамда бир йил сургун қилдилар; Унайс ал-Асламийга эса, бошқа (киши)нинг хотини олдига бориб, агар у иқрор бўлса, уни ражм қилишни буюрдилар. Бас, у (аёл) иқрор бўлди ва (Унайс) уни ражм қилди.
حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ وَزَيْدَ بْنَ خَالِدٍ أَخْبَرَاهُ أَنَّ رَجُلَيْنِ اخْتَصَمَا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
(Ibn Shihob (rivoyat qildiki,) Ubaydulloh ibn Abdulloh unga xabar berdiki, Abu Hurayra va Zayd ibn Xolid (roziyallohu anhum) unga xabar berdilarki,) Ikki kishi Paygʻambar ﷺning huzurlarida daʼvolashdilar.(Ибн Шиҳоб (ривоят қилдики,) Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ унга хабар бердики, Абу Ҳурайра ва Зайд ибн Холид (розияллоҳу анҳум) унга хабар бердиларки,) Икки киши Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларида даъволашдилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، بِإِسْنَادِهِ نَحْوَ حَدِيثِ مَالِكٍ بِمَعْنَاهُ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَكْرَةَ وَعُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَجَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ وَهَزَّالٍ وَبُرَيْدَةَ وَسَلَمَةَ بْنِ الْمُحَبِّقِ وَأَبِي بَرْزَةَ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَهَكَذَا رَوَى مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ وَمَعْمَرٌ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
وَرَوَوْا بِهَذَا الإِسْنَادِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " إِذَا زَنَتِ الأَمَةُ فَاجْلِدُوهَا فَإِنْ زَنَتْ فِي الرَّابِعَةِ فَبِيعُوهَا وَلَوْ بِضَفِيرٍ " . وَرَوَى سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ وَشِبْلٍ قَالُوا كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . هَكَذَا رَوَى ابْنُ عُيَيْنَةَ الْحَدِيثَيْنِ جَمِيعًا عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ وَشِبْلٍ وَحَدِيثُ ابْنِ عُيَيْنَةَ وَهَمٌ وَهِمَ فِيهِ سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ أَدْخَلَ حَدِيثًا فِي حَدِيثٍ . وَالصَّحِيحُ مَا رَوَى مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ الزُّبَيْدِيُّ وَيُونُسُ بْنُ يَزِيدَ وَابْنُ أَخِي الزُّهْرِيِّ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا زَنَتِ الأَمَةُ فَاجْلِدُوهَا " . وَالزُّهْرِيُّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ شِبْلِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَالِكٍ الأَوْسِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا زَنَتِ الأَمَةُ " . وَهَذَا الصَّحِيحُ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ . - وَشِبْلُ بْنُ خَالِدٍ لَمْ يُدْرِكِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم إِنَّمَا رَوَى شِبْلٌ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَالِكٍ الأَوْسِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهَذَا الصَّحِيحُ وَحَدِيثُ ابْنِ عُيَيْنَةَ غَيْرُ مَحْفُوظٍ وَرُوِيَ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَ شِبْلُ بْنُ حَامِدٍ وَهُوَ خَطَأٌ إِنَّمَا هُوَ شِبْلُ بْنُ خَالِدٍ وَيُقَالُ أَيْضًا شِبْلُ بْنُ خُلَيْدٍ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan Molik hadisiga oʻxshash, oʻsha maʼnoda rivoyat qilinadi. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Abu Bakra, Uboda ibn Somit, Abu Hurayra, Abu Said, Ibn Abbos, Jobir ibn Samura, Hazzol, Burayda, Salama ibn al-Muhabbiq, Abu Barza va Imron ibn Husaynlardan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Abu Hurayra va Zayd ibn Xolid hadisi hasan sahih hadisdir. Molik ibn Anas, Maʼmar va boshqa koʻplar az-Zuhriydan, u Ubaydulloh ibn Abdulloh ibn Utbadan, u Abu Hurayra va Zayd ibn Xoliddan, ular Nabiy ﷺdan shu tarzda rivoyat qilganlar. Ular shu isnod bilan Nabiy ﷺdan: «Choʻri zino qilsa, uni qamchilanglar. Toʻrtinchi (marta) zino qilsa, gar bir tutam soch(baho)ga boʻlsa-da, uni soting», deganlarini rivoyat qilganlar. Sufyon ibn Uyayna az-Zuhriydan, u Ubaydullohdan, u Abu Hurayra, Zayd ibn Xolid va Shibldan, ular: «Biz Nabiy ﷺ huzurida edik», deganlarini rivoyat qildi. Ibn Uyayna har ikkala hadisni Abu Hurayra, Zayd ibn Xolid va Shibldan shu tarzda rivoyat qildi. Ibn Uyaynaning hadisi xatodir, unda Sufyon ibn Uyayna bir hadisni boshqa hadisga aralashtirib yanglishgan. Sahih (rivoyat) — Muhammad ibn al-Valid az-Zubaydiy, Yunus ibn Yazid va az-Zuhriyning jiyani az-Zuhriydan, u Ubaydullohdan, u Abu Hurayra va Zayd ibn Xoliddan, ular Nabiy ﷺdan: «Choʻri zino qilsa, uni qamchilanglar», deganlarini rivoyat qilgan (rivoyat)dir. Yana az-Zuhriy Ubaydullohdan, u Shibl ibn Xoliddan, u Abdulloh ibn Molik al-Avsiydan, u Nabiy ﷺdan: «Choʻri zino qilsa...», deganlarini (rivoyat qilgan). Hadis ahli nazdida sahih shudir. Shibl ibn Xolid Nabiy ﷺga yetishmagan, balki Shibl Abdulloh ibn Molik al-Avsiydan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan. Sahih shudir, Ibn Uyaynaning hadisi esa mahfuz emas. Undan «Shibl ibn Homid» deb (aytgani) ham rivoyat qilingan, bu xatodir; u faqat Shibl ibn Xoliddir, yana Shibl ibn Xulayd ham deyiladi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан Молик ҳадисига ўхшаш, ўша маънода ривоят қилинади. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Абу Бакра, Убода ибн Сомит, Абу Ҳурайра, Абу Саид, Ибн Аббос, Жобир ибн Самура, Ҳаззол, Бурайда, Салама ибн ал-Муҳаббиқ, Абу Барза ва Имрон ибн Ҳусайнлардан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайра ва Зайд ибн Холид ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Молик ибн Анас, Маъмар ва бошқа кўплар аз-Зуҳрийдан, у Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Утбадан, у Абу Ҳурайра ва Зайд ибн Холиддан, улар Набий ﷺдан шу тарзда ривоят қилганлар. Улар шу иснод билан Набий ﷺдан: «Чўри зино қилса, уни қамчиланглар. Тўртинчи (марта) зино қилса, гар бир тутам соч(баҳо)га бўлса-да, уни сотинг», деганларини ривоят қилганлар. Суфён ибн Уяйна аз-Зуҳрийдан, у Убайдуллоҳдан, у Абу Ҳурайра, Зайд ибн Холид ва Шиблдан, улар: «Биз Набий ﷺ ҳузурида эдик», деганларини ривоят қилди. Ибн Уяйна ҳар иккала ҳадисни Абу Ҳурайра, Зайд ибн Холид ва Шиблдан шу тарзда ривоят қилди. Ибн Уяйнанинг ҳадиси хатодир, унда Суфён ибн Уяйна бир ҳадисни бошқа ҳадисга аралаштириб янглишган. Саҳиҳ (ривоят) — Муҳаммад ибн ал-Валид аз-Зубайдий, Юнус ибн Язид ва аз-Зуҳрийнинг жияни аз-Зуҳрийдан, у Убайдуллоҳдан, у Абу Ҳурайра ва Зайд ибн Холиддан, улар Набий ﷺдан: «Чўри зино қилса, уни қамчиланглар», деганларини ривоят қилган (ривоят)дир. Яна аз-Зуҳрий Убайдуллоҳдан, у Шибл ибн Холиддан, у Абдуллоҳ ибн Молик ал-Авсийдан, у Набий ﷺдан: «Чўри зино қилса...», деганларини (ривоят қилган). Ҳадис аҳли наздида саҳиҳ шудир. Шибл ибн Холид Набий ﷺга етишмаган, балки Шибл Абдуллоҳ ибн Молик ал-Авсийдан, у Набий ﷺдан ривоят қилган. Саҳиҳ шудир, Ибн Уяйнанинг ҳадиси эса маҳфуз эмас. Ундан «Шибл ибн Ҳомид» деб (айтгани) ҳам ривоят қилинган, бу хатодир; у фақат Шибл ибн Холиддир, яна Шибл ибн Хулайд ҳам дейилади.