حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، قَالَ جَاءَنَا مَالِكُ بْنُ الْحُوَيْرِثِ فِي مَسْجِدِنَا هَذَا فَقَالَ إِنِّي لأُصَلِّي بِكُمْ، وَمَا أُرِيدُ الصَّلاَةَ، أُصَلِّي كَيْفَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي. فَقُلْتُ لأَبِي قِلاَبَةَ كَيْفَ كَانَ يُصَلِّي قَالَ مِثْلَ شَيْخِنَا هَذَا. قَالَ وَكَانَ شَيْخًا يَجْلِسُ إِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ السُّجُودِ قَبْلَ أَنْ يَنْهَضَ فِي الرَّكْعَةِ الأُولَى.
Ayyub (Abu Qilobadan) rivoyat qiladi: Abu Qiloba dedi: «Molik ibn Huvayris bizning shu masjidimizga kelib: ‹Men sizning oldingizda namoz oʻqiyaman; maqsadim imomlik qilish emas, balki Paygʻambar ﷺ qanday namoz oʻqir edilar — shuni sizlarga koʻrsatish›, — dedi». Men Abu Qilobadan: «U qanday namoz oʻqir edi?» — deb soʻradim. U: «(Paygʻambar ﷺ) bizning shu shayximizdek (namoz oʻqir edilar); shayx birinchi rakatdan keyin turishdan oldin sajdadan soʻng biroz oʻtirar edi», — dedi.Айюб (Абу Қилобадан) ривоят қилади: Абу Қилоба деди: «Молик ибн Ҳувайрис бизнинг шу масжидимизга келиб: ‹Мен сизнинг олдингизда намоз ўқияман; мақсадим имомлик қилиш эмас, балки Пайғамбар ﷺ қандай намоз ўқир эдилар — шуни сизларга кўрсатиш›, — деди». Мен Абу Қилобадан: «У қандай намоз ўқир эди?» — деб сўрадим. У: «(Пайғамбар ﷺ) бизнинг шу шайхимиздек (намоз ўқир эдилар); шайх биринчи ракатдан кейин туришдан олдин саждадан сўнг бироз ўтирар эди», — деди.
حَدَّثَنَا أَبُو الرَّبِيعِ الزَّهْرَانِيُّ، وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، كِلاَهُمَا عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ، - قَالَ أَبُو الرَّبِيعِ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، - حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي أَسْمَاءَ، عَنْ ثَوْبَانَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَفْضَلُ دِينَارٍ يُنْفِقُهُ الرَّجُلُ دِينَارٌ يُنْفِقُهُ عَلَى عِيَالِهِ وَدِينَارٌ يُنْفِقُهُ الرَّجُلُ عَلَى دَابَّتِهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَدِينَارٌ يُنْفِقُهُ عَلَى أَصْحَابِهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ " . قَالَ أَبُو قِلاَبَةَ وَبَدَأَ بِالْعِيَالِ ثُمَّ قَالَ أَبُو قِلاَبَةَ وَأَىُّ رَجُلٍ أَعْظَمُ أَجْرًا مِنْ رَجُلٍ يُنْفِقُ عَلَى عِيَالٍ صِغَارٍ يُعِفُّهُمْ أَوْ يَنْفَعُهُمُ اللَّهُ بِهِ وَيُغْنِيهِمْ .
Savbon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kishi sarflaydigan dinorlarning eng afzali — kishi oʻz ahli (oilasi)ga sarflaydigan dinor, kishi Alloh yoʻlida oʻz ulovi (otini boqish)ga sarflaydigan dinor va Alloh yoʻlida oʻz hamrohlariga sarflaydigan dinordir», dedilar. Abu Qiloba: «U (Savbon) avval oilani (zikr qilishdan) boshladi», dedi. Soʻng Abu Qiloba: «Qaysi kishi oʻzining kichik bolalariga sarflab, ularni (haromdan) saqlaydigan — yoki Alloh ular orqali (ularga) manfaat yetkazib, ularni boy qiladigan — kishidan koʻra (savob jihatidan) buyukroqdir?» dedi.Савбон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Киши сарфлайдиган динорларнинг энг афзали — киши ўз аҳли (оиласи)га сарфлайдиган динор, киши Аллоҳ йўлида ўз улови (отини боқиш)га сарфлайдиган динор ва Аллоҳ йўлида ўз ҳамроҳларига сарфлайдиган динордир», дедилар. Абу Қилоба: «У (Савбон) аввал оилани (зикр қилишдан) бошлади», деди. Сўнг Абу Қилоба: «Қайси киши ўзининг кичик болаларига сарфлаб, уларни (ҳаромдан) сақлайдиган — ёки Аллоҳ улар орқали (уларга) манфаат етказиб, уларни бой қиладиган — кишидан кўра (савоб жиҳатидан) буюкроқдир?» деди.
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي الأَشْعَثِ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الذَّهَبُ بِالذَّهَبِ مِثْلاً بِمِثْلٍ وَالْفِضَّةُ بِالْفِضَّةِ مِثْلاً بِمِثْلٍ وَالتَّمْرُ بِالتَّمْرِ مِثْلاً بِمِثْلٍ وَالْبُرُّ بِالْبُرِّ مِثْلاً بِمِثْلٍ وَالْمِلْحُ بِالْمِلْحِ مِثْلاً بِمِثْلٍ وَالشَّعِيرُ بِالشَّعِيرِ مِثْلاً بِمِثْلٍ فَمَنْ زَادَ أَوِ ازْدَادَ فَقَدْ أَرْبَى بِيعُوا الذَّهَبَ بِالْفِضَّةِ كَيْفَ شِئْتُمْ يَدًا بِيَدٍ وَبِيعُوا الْبُرَّ بِالتَّمْرِ كَيْفَ شِئْتُمْ يَدًا بِيَدٍ وَبِيعُوا الشَّعِيرَ بِالتَّمْرِ كَيْفَ شِئْتُمْ يَدًا بِيَدٍ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَبِلاَلٍ وَأَنَسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عُبَادَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ خَالِدٍ بِهَذَا الإِسْنَادِ وَقَالَ " بِيعُوا الْبُرَّ بِالشَّعِيرِ كَيْفَ شِئْتُمْ يَدًا بِيَدٍ " . وَرَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ خَالِدٍ عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ عَنْ أَبِي الأَشْعَثِ عَنْ عُبَادَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الْحَدِيثَ وَزَادَ فِيهِ قَالَ خَالِدٌ قَالَ أَبُو قِلاَبَةَ " بِيعُوا الْبُرَّ بِالشَّعِيرِ كَيْفَ شِئْتُمْ " فَذَكَرَ الْحَدِيثَ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ لاَ يَرَوْنَ أَنْ يُبَاعَ الْبُرُّ بِالْبُرِّ إِلاَّ مِثْلاً بِمِثْلٍ وَالشَّعِيرُ بِالشَّعِيرِ إِلاَّ مِثْلاً بِمِثْلٍ فَإِذَا اخْتَلَفَ الأَصْنَافُ فَلاَ بَأْسَ أَنْ يُبَاعَ مُتَفَاضِلاً إِذَا كَانَ يَدًا بِيَدٍ . وَهَذَا قَوْلُ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . قَالَ الشَّافِعِيُّ وَالْحُجَّةُ فِي ذَلِكَ قَوْلُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " بِيعُوا الشَّعِيرَ بِالْبُرِّ كَيْفَ شِئْتُمْ يَدًا بِيَدٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ كَرِهَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ تُبَاعَ الْحِنْطَةُ بِالشَّعِيرِ إِلاَّ مِثْلاً بِمِثْلٍ . وَهُوَ قَوْلُ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَالْقَوْلُ الأَوَّلُ أَصَحُّ .
Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Oltin oltinga teng-bateng, kumush kumushga teng-bateng, xurmo xurmoga teng-bateng, bugʻdoy bugʻdoyga teng-bateng, tuz tuzga teng-bateng, arpa arpaga teng-bateng (sotilsin). Kim ziyoda qilsa yoki ziyoda olsa, riboga qoʻl urgan boʻladi. Oltinni kumushga xohlaganingizcha qoʻlma-qoʻl soting, bugʻdoyni xurmoga xohlaganingizcha qoʻlma-qoʻl soting, arpani xurmoga xohlaganingizcha qoʻlma-qoʻl soting», dedilar. Abu Iso aytdi: Ubodaning hadisi hasan sahihdir. Baʼzilari bu hadisni Xoliddan shu isnod bilan rivoyat qilib: «Bugʻdoyni arpaga xohlaganingizcha qoʻlma-qoʻl soting», deganlar. Ilm ahli shu hadis bilan amal qilib, bugʻdoy bugʻdoyga teng-batengdan boshqa, arpa arpaga teng-batengdan boshqa koʻrinishda sotilishini joiz koʻrmaydilar. Turlari farq qilsa, qoʻlma-qoʻl boʻlgani holda kam-koʻp qilib sotilishida zarari yoʻq. Bu Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalardan aksar ilm ahlining soʻzi boʻlib, Sufyon as-Savriy, Shofeiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Shofeiy aytdi: Bunga hujjat Nabiy ﷺning: «Arpani bugʻdoyga xohlaganingizcha qoʻlma-qoʻl soting», degan soʻzlaridir. Abu Iso aytdi: Ilm ahlidan bir qavm bugʻdoyni arpaga teng-batengdan boshqa koʻrinishda sotilishini makruh sanaganlar; bu Molik ibn Anasning soʻzidir, biroq birinchi soʻz sahihroqdir.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Олтин олтинга тенг-батенг, кумуш кумушга тенг-батенг, хурмо хурмога тенг-батенг, буғдой буғдойга тенг-батенг, туз тузга тенг-батенг, арпа арпага тенг-батенг (сотилсин). Ким зиёда қилса ёки зиёда олса, рибога қўл урган бўлади. Олтинни кумушга хоҳлаганингизча қўлма-қўл сотинг, буғдойни хурмога хоҳлаганингизча қўлма-қўл сотинг, арпани хурмога хоҳлаганингизча қўлма-қўл сотинг», дедилар. Абу Исо айтди: Убоданинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Баъзилари бу ҳадисни Холиддан шу иснод билан ривоят қилиб: «Буғдойни арпага хоҳлаганингизча қўлма-қўл сотинг», деганлар. Илм аҳли шу ҳадис билан амал қилиб, буғдой буғдойга тенг-батенгдан бошқа, арпа арпага тенг-батенгдан бошқа кўринишда сотилишини жоиз кўрмайдилар. Турлари фарқ қилса, қўлма-қўл бўлгани ҳолда кам-кўп қилиб сотилишида зарари йўқ. Бу Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан аксар илм аҳлининг сўзи бўлиб, Суфён ас-Саврий, Шофеий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Шофеий айтди: Бунга ҳужжат Набий ﷺнинг: «Арпани буғдойга хоҳлаганингизча қўлма-қўл сотинг», деган сўзларидир. Абу Исо айтди: Илм аҳлидан бир қавм буғдойни арпага тенг-батенгдан бошқа кўринишда сотилишини макруҳ санаганлар; бу Молик ибн Анаснинг сўзидир, бироқ биринчи сўз саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي الأَشْعَثِ، عَنْ شَدَّادِ بْنِ أَوْسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَتَى عَلَى رَجُلٍ بِالْبَقِيعِ وَهُوَ يَحْتَجِمُ وَهُوَ آخِذٌ بِيَدِي لِثَمَانَ عَشْرَةَ خَلَتْ مِنْ رَمَضَانَ فَقَالَ " أَفْطَرَ الْحَاجِمُ وَالْمَحْجُومُ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَى خَالِدٌ الْحَذَّاءُ عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ بِإِسْنَادِ أَيُّوبَ مِثْلَهُ .
Shaddod ibn Avs (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Ramazonning oʻn sakkizinchi kuni Baqiʼda qon oldirayotgan bir kishining oldiga keldilar — u zot oʻsha payt mening qoʻlimdan ushlab turgan edilar — va: «Qon oluvchi ham, qon oldiruvchi ham roʻzasini buzdi», dedilar. Abu Dovud aytadi: Xolid al-Hazzoʼ Abu Qilobadan, Ayyubning isnodi bilan, bunga oʻxshashini rivoyat qilgan.Шаддод ибн Авс (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Рамазоннинг ўн саккизинчи куни Бақиъда қон олдираётган бир кишининг олдига келдилар — у зот ўша пайт менинг қўлимдан ушлаб турган эдилар — ва: «Қон олувчи ҳам, қон олдирувчи ҳам рўзасини бузди», дедилар. Абу Довуд айтади: Холид ал-Ҳаззў Абу Қилобадан, Айюбнинг исноди билан, бунга ўхшашини ривоят қилган.
أَخْبَرَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُرَيْجٌ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو قِلاَبَةَ، هَذَا الْحَدِيثَ ثُمَّ قَالَ هَلْ لَكَ فِي صَاحِبِ الْحَدِيثِ فَدَلَّنِي عَلَيْهِ فَلَقِيتُهُ فَقَالَ حَدَّثَنِي قَرِيبٌ لِي يُقَالُ لَهُ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ قَالَ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي إِبِلٍ كَانَتْ لِي أُخِذَتْ فَوَافَقْتُهُ وَهُوَ يَأْكُلُ فَدَعَانِي إِلَى طَعَامِهِ فَقُلْتُ إِنِّي صَائِمٌ . فَقَالَ " ادْنُ أُخْبِرْكَ عَنْ ذَلِكَ إِنَّ اللَّهَ وَضَعَ عَنِ الْمُسَافِرِ الصَّوْمَ وَشَطْرَ الصَّلاَةِ " .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men olib qoʻyilgan tuyalarim uchun Rasululloh ﷺ huzuriga keldim, u zot taom yeb oʻtirgan ekanlar va meni taomlariga chorladilar. Men: «Men roʻzadorman», dedim. Shunda u zot: «Yaqin kel, senga u haqda aytib beray. Alloh musofirdan roʻzani va namozning yarmini soqit qilgan», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен олиб қўйилган туяларим учун Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келдим, у зот таом еб ўтирган эканлар ва мени таомларига чорладилар. Мен: «Мен рўзадорман», дедим. Шунда у зот: «Яқин кел, сенга у ҳақда айтиб берай. Аллоҳ мусофирдан рўзани ва намознинг ярмини соқит қилган», дедилар.
وَعَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَنَسٍ قَالَ: مِنَ السُّنَّةِ إِذَا تَزَوَّجَ الرَّجُلُ الْبِكْرَ عَلَى الثَّيِّبِ أَقَامَ عِنْدهَا سبعا وَقسم إِذا تَزَوَّجَ الثَّيِّبَ أَقَامَ عِنْدَهَا ثَلَاثًا ثُمَّ قَسَمَ. قَالَ أَبُو قلَابَة: وَلَو شِئْت لَقلت: إِن أَنَسًا رَفْعَهُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
(Abu Qiloba, Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi:) «Sunnatdan (shu)ki: kishi tul (beva) ustiga bokira (qiz)ga uylansa, uning huzurida yetti (kun) turadi, soʻng (navbatni teng) taqsimlaydi; bokira ustiga tul (beva)ga uylansa, uning huzurida uch (kun) turadi, soʻng taqsimlaydi.» Abu Qiloba: «Agar xohlasam, ‹Anas uni Paygʻambar ﷺga rafʼ qildi (bogʻ ladi)› degan boʻ lar edim», dedi. (Abdurrazzoq — Sufyondan, Ayyub va Xoliddan (rivoyat qildi); Xolid: «Agar xohlasam, ‹uni Paygʻambar ﷺga rafʼ qildi› degan boʻ lar edim» dedi.)(Абу Қилоба, Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди:) «Суннатдан (шу)ки: киши тул (бева) устига бокира (қиз)га уйланса, унинг ҳузурида етти (кун) туради, сўнг (навбатни тенг) тақсимлайди; бокира устига тул (бева)га уйланса, унинг ҳузурида уч (кун) туради, сўнг тақсимлайди.» Абу Қилоба: «Агар хоҳласам, ‹Анас уни Пайғамбар ﷺга рафъ қилди (боғ лади)› деган бў лар эдим», деди. (Абдурраззоқ — Суфёндан, Айюб ва Холиддан (ривоят қилди); Холид: «Агар хоҳласам, ‹уни Пайғамбар ﷺга рафъ қилди› деган бў лар эдим» деди.)
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، قَالَ كَانَ مَالِكُ بْنُ الْحُوَيْرِثِ يُرِينَا كَيْفَ كَانَ صَلاَةُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَذَاكَ فِي غَيْرِ وَقْتِ صَلاَةٍ، فَقَامَ فَأَمْكَنَ الْقِيَامَ، ثُمَّ رَكَعَ فَأَمْكَنَ الرُّكُوعَ، ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَأَنْصَتَ هُنَيَّةً، قَالَ فَصَلَّى بِنَا صَلاَةَ شَيْخِنَا هَذَا أَبِي بُرَيْدٍ. وَكَانَ أَبُو بُرَيْدٍ إِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ السَّجْدَةِ الآخِرَةِ اسْتَوَى قَاعِدًا ثُمَّ نَهَضَ.
Ayyub (Abu Qilobadan) rivoyat qiladi: Abu Qiloba dedi: «Molik ibn Huvayris bizga Paygʻambar ﷺ ning namozini farz (jamoat) namoz vaqtlaridan boshqa paytlarda koʻrsatar edi. Bas, (bir kuni) u namozga turdi va mukammal qiyom (tik turib Qurʼon oʻqish) qildi, soʻng rukuʼ qilib, uni mukammal bajardi; soʻng boshini koʻtarib, biroz tik turdi». Abu Qiloba qoʻshimcha qildi: «Molik ibn Huvayris oʻsha koʻrsatishda bizning shu shayximiz Abu Yaziddek namoz oʻqidi». Abu Yazid ikkinchi sajdadan boshini koʻtarganda — turishdan oldin — (biroz) oʻtirar edi.Айюб (Абу Қилобадан) ривоят қилади: Абу Қилоба деди: «Молик ибн Ҳувайрис бизга Пайғамбар ﷺ нинг намозини фарз (жамоат) намоз вақтларидан бошқа пайтларда кўрсатар эди. Бас, (бир куни) у намозга турди ва мукаммал қиём (тик туриб Қуръон ўқиш) қилди, сўнг рукуъ қилиб, уни мукаммал бажарди; сўнг бошини кўтариб, бироз тик турди». Абу Қилоба қўшимча қилди: «Молик ибн Ҳувайрис ўша кўрсатишда бизнинг шу шайхимиз Абу Язиддек намоз ўқиди». Абу Язид иккинчи саждадан бошини кўтарганда — туришдан олдин — (бироз) ўтирар эди.
وَحَدَّثَنِي عَمْرٌو النَّاقِدُ، وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، كِلاَهُمَا عَنِ ابْنِ عُلَيَّةَ، قَالَ زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا
إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَتَى عَلَى
أَزْوَاجِهِ وَسَوَّاقٌ يَسُوقُ بِهِنَّ يُقَالُ لَهُ أَنْجَشَةُ فَقَالَ " وَيْحَكَ يَا أَنْجَشَةُ رُوَيْدًا سَوْقَكَ بِالْقَوَارِيرِ
" . قَالَ قَالَ أَبُو قِلاَبَةَ تَكَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِكَلِمَةٍ لَوْ تَكَلَّمَ بِهَا بَعْضُكُمْ
لَعِبْتُمُوهَا عَلَيْهِ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ayollarining oldiga keldilar, Anjasha deb ataladigan bir haydovchi ularning (tuyalarini) haydab borardi. Shunda (u zot): «Voy senga, ey Anjasha! Shisha idishlarni (asta) hayda», dedilar. Abu Qiloba dedi: Rasululloh ﷺ shunday bir soʻzni aytdilarki, agar uni sizlardan biringiz aytganida, uni ayblagan boʻlardingiz.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ аёлларининг олдига келдилар, Анжаша деб аталадиган бир ҳайдовчи уларнинг (туяларини) ҳайдаб борарди. Шунда (у зот): «Вой сенга, эй Анжаша! Шиша идишларни (аста) ҳайда», дедилар. Абу Қилоба деди: Расулуллоҳ ﷺ шундай бир сўзни айтдиларки, агар уни сизлардан бирингиз айтганида, уни айблаган бўлардингиз.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، ح وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا مَسْلَمَةُ بْنُ مُحَمَّدٍ، - الْمَعْنَى وَاحِدٌ - عَنْ خَالِدٍ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ مَالِكِ بْنِ الْحُوَيْرِثِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهُ أَوْ لِصَاحِبٍ لَهُ " إِذَا حَضَرَتِ الصَّلاَةُ فَأَذِّنَا ثُمَّ أَقِيمَا ثُمَّ لْيَؤُمَّكُمَا أَكْبَرُكُمَا " . وَفِي حَدِيثِ مَسْلَمَةَ قَالَ وَكُنَّا يَوْمَئِذٍ مُتَقَارِبَيْنِ فِي الْعِلْمِ . وَقَالَ فِي حَدِيثِ إِسْمَاعِيلَ قَالَ خَالِدٌ قُلْتُ لأَبِي قِلاَبَةَ فَأَيْنَ الْقُرْآنُ قَالَ إِنَّهُمَا كَانَا مُتَقَارِبَيْنِ .
Molik ibn al-Huvayris (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ unga yoki uning bir hamrohiga: «Namoz vaqti kirganida, ikkovingiz azon ayting, soʻng iqomat ayting, soʻng ikkovingizdan kattaroq boʻlganingiz imomlik qilsin», dedilar. Maslama hadisida (shunday) keladi: U aytdi: O kunda biz ilmda bir-birimizga yaqin edik. Ismoil hadisida esa shunday dedi: Xolid aytdi: Men Abu Qilobaga: «Unda Qurʼon (bilimi) qayerda qoldi?» dedim. U: «Ikkovi (Qurʼon bilimida ham) bir-biriga yaqin edi», dedi.Молик ибн ал-Ҳувайрис (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ унга ёки унинг бир ҳамроҳига: «Намоз вақти кирганида, икковингиз азон айтинг, сўнг иқомат айтинг, сўнг икковингиздан каттароқ бўлганингиз имомлик қилсин», дедилар. Маслама ҳадисида (шундай) келади: У айтди: О кунда биз илмда бир-биримизга яқин эдик. Исмоил ҳадисида эса шундай деди: Холид айтди: Мен Абу Қилобага: «Унда Қуръон (билими) қаерда қолди?» дедим. У: «Иккови (Қуръон билимида ҳам) бир-бирига яқин эди», деди.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، قَالَ أَنْبَأَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ مُوسَى، - هُوَ ابْنُ أَبِي عَائِشَةَ - عَنْ غَيْلاَنَ، قَالَ خَرَجْتُ مَعَ أَبِي قِلاَبَةَ فِي سَفَرٍ فَقَرَّبَ طَعَامًا فَقُلْتُ إِنِّي صَائِمٌ . فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ فِي سَفَرٍ فَقَرَّبَ طَعَامًا فَقَالَ لِرَجُلٍ " ادْنُ فَاطْعَمْ " . قَالَ إِنِّي صَائِمٌ . قَالَ " إِنَّ اللَّهَ وَضَعَ عَنِ الْمُسَافِرِ نِصْفَ الصَّلاَةِ وَالصِّيَامَ فِي السَّفَرِ " . فَادْنُ فَاطْعَمْ فَدَنَوْتُ فَطَعِمْتُ .
Gʻaylon (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Men Abu Qiloba bilan bir safarga chiqdim, u taom keltirdi. Men: «Men roʻzadorman», dedim. Shunda u: «Rasululloh ﷺ bir safarga chiqib, taom keltirdilar va bir kishiga: ‹Yaqin kel, ye›, dedilar. U: ‹Men roʻzadorman›, dedi. U zot: ‹Alloh musofirdan safarda namozning yarmini va roʻzani soqit qilgan›, dedilar. Bas, yaqin kel, ye», dedi. Shunda men yaqin kelib, taom yedim.Ғайлон (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: У айтди: Мен Абу Қилоба билан бир сафарга чиқдим, у таом келтирди. Мен: «Мен рўзадорман», дедим. Шунда у: «Расулуллоҳ ﷺ бир сафарга чиқиб, таом келтирдилар ва бир кишига: ‹Яқин кел, е›, дедилар. У: ‹Мен рўзадорман›, деди. У зот: ‹Аллоҳ мусофирдан сафарда намознинг ярмини ва рўзани соқит қилган›, дедилар. Бас, яқин кел, е», деди. Шунда мен яқин келиб, таом едим.
حَدَّثَنَا مُعَلَّى بْنُ أَسَدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، قَالَ جَاءَنَا مَالِكُ بْنُ الْحُوَيْرِثِ فَصَلَّى بِنَا فِي مَسْجِدِنَا هَذَا فَقَالَ إِنِّي لأُصَلِّي بِكُمْ، وَمَا أُرِيدُ الصَّلاَةَ، وَلَكِنْ أُرِيدُ أَنْ أُرِيَكُمْ كَيْفَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي. قَالَ أَيُّوبُ فَقُلْتُ لأَبِي قِلاَبَةَ وَكَيْفَ كَانَتْ صَلاَتُهُ قَالَ مِثْلَ صَلاَةِ شَيْخِنَا هَذَا ـ يَعْنِي عَمْرَو بْنَ سَلِمَةَ ـ قَالَ أَيُّوبُ وَكَانَ ذَلِكَ الشَّيْخُ يُتِمُّ التَّكْبِيرَ، وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ عَنِ السَّجْدَةِ الثَّانِيَةِ جَلَسَ وَاعْتَمَدَ عَلَى الأَرْضِ، ثُمَّ قَامَ.
Ayyub (Abu Qilobadan) rivoyat qiladi: Abu Qiloba dedi: «Molik ibn Huvayris bizning oldimizga kelib, bizning shu masjidimizda imomlik qildi va: ‹Men sizlarga imomlik qilyapman, lekin (maqsadim) namoz oʻqish emas, balki Rasululloh ﷺ namozlarini qanday oʻqiganlarini sizlarga koʻrsatish›, — dedi». Men Abu Qilobadan: «Molik ibn Huvayrisning namozi qanday edi?» — deb soʻradim. U: «Bizning shu shayximiz — yaʼni Amr ibn Salamaning namozidek», — dedi. Oʻsha shayx takbirni toʻkis aytar va ikkinchi sajdadan boshini koʻtarganda biroz oʻtirar, soʻng yerga tayanib turar edi.Айюб (Абу Қилобадан) ривоят қилади: Абу Қилоба деди: «Молик ибн Ҳувайрис бизнинг олдимизга келиб, бизнинг шу масжидимизда имомлик қилди ва: ‹Мен сизларга имомлик қиляпман, лекин (мақсадим) намоз ўқиш эмас, балки Расулуллоҳ ﷺ намозларини қандай ўқиганларини сизларга кўрсатиш›, — деди». Мен Абу Қилобадан: «Молик ибн Ҳувайриснинг намози қандай эди?» — деб сўрадим. У: «Бизнинг шу шайхимиз — яъни Амр ибн Саламанинг намозидек», — деди. Ўша шайх такбирни тўкис айтар ва иккинчи саждадан бошини кўтарганда бироз ўтирар, сўнг ерга таяниб турар эди.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ عَمِّهِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَدَى رَجُلَيْنِ مِنَ الْمُسْلِمِينَ بِرَجُلٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَعَمُّ أَبِي قِلاَبَةَ هُوَ أَبُو الْمُهَلَّبِ وَاسْمُهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَمْرٍو وَيُقَالُ مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو وَأَبُو قِلاَبَةَ اسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدٍ الْجَرْمِيُّ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ أَنَّ لِلإِمَامِ أَنْ يَمُنَّ عَلَى مَنْ شَاءَ مِنَ الأُسَارَى وَيَقْتُلَ مَنْ شَاءَ مِنْهُمْ وَيَفْدِيَ مَنْ شَاءَ . وَاخْتَارَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ الْقَتْلَ عَلَى الْفِدَاءِ . وَقَالَ الأَوْزَاعِيُّ بَلَغَنِي أَنَّ هَذِهِ الآيَةَ مَنْسُوخَةٌ قَوْلُهُ تَعَالَى: (فَإِِمَّا مَنًّا بَعْدُ وَإِمَّا فِدَاءً) نَسَخَتْهَا: (وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ ) حَدَّثَنَا بِذَلِكَ هَنَّادٌ حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ عَنِ الأَوْزَاعِيِّ . قَالَ إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ قُلْتُ لأَحْمَدَ إِذَا أُسِرَ الأَسِيرُ يُقْتَلُ أَوْ يُفَادَى أَحَبُّ إِلَيْكَ قَالَ إِنْ قَدَرُوا أَنْ يُفَادُوا فَلَيْسَ بِهِ بَأْسٌ وَإِنْ قُتِلَ فَمَا أَعْلَمُ بِهِ بَأْسًا . قَالَ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الإِثْخَانُ أَحَبُّ إِلَىَّ إِلاَّ أَنْ يَكُونَ مَعْرُوفًا فَأَطْمَعُ بِهِ الْكَثِيرَ .
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ musulmonlardan ikki kishini mushriklardan bir kishi evaziga fido qildilar (asir almashtirib qutqardilar). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalardan boʻlgan koʻpchilik ilm ahli shunga amal qilganlar: imom asirlardan xohlaganiga minnat qoʻyib qoʻyib yuborishi, xohlaganini oʻldirishi va xohlaganini fido evaziga almashtirishi mumkin. Baʼzi ilm ahli esa fidodan koʻra oʻldirishni afzal koʻrgan. Avzoiy aytdi: Menga yetib kelishicha, Alloh taoloning {Soʻngra yo minnat qilib (qoʻyib yuborasizlar) yoki tovon olib (ozod qilasizlar)} (Muhammad 4) degan oyati mansux boʻlib, uni {Ularni qayerda topsangiz oʻldiringlar} (Baqara 191) degan oyat bekor qilgan. Ishoq ibn Mansur aytdi: Ahmaddan: «Asir asir olinganda, seningcha oʻldirilishi yoki fido evaziga almashtirilishi afzalmi?» deb soʻradim. U: «Agar fido qila olsalar, bunda gunoh yoʻq, agar oʻldirilsa ham, men bunda gunoh deb bilmayman», dedi.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ мусулмонлардан икки кишини мушриклардан бир киши эвазига фидо қилдилар (асир алмаштириб қутқардилар). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан бўлган кўпчилик илм аҳли шунга амал қилганлар: имом асирлардан хоҳлаганига миннат қўйиб қўйиб юбориши, хоҳлаганини ўлдириши ва хоҳлаганини фидо эвазига алмаштириши мумкин. Баъзи илм аҳли эса фидодан кўра ўлдиришни афзал кўрган. Авзоий айтди: Менга етиб келишича, Аллоҳ таолонинг {Сўнгра ё миннат қилиб (қўйиб юборасизлар) ёки товон олиб (озод қиласизлар)} (Муҳаммад 4) деган ояти мансух бўлиб, уни {Уларни қаерда топсангиз ўлдиринглар} (Бақара 191) деган оят бекор қилган. Ишоқ ибн Мансур айтди: Аҳмаддан: «Асир асир олинганда, сенингча ўлдирилиши ёки фидо эвазига алмаштирилиши афзалми?» деб сўрадим. У: «Агар фидо қила олсалар, бунда гуноҳ йўқ, агар ўлдирилса ҳам, мен бунда гуноҳ деб билмайман», деди.
حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، - يَعْنِي ابْنَ الْمُخْتَارِ - حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، بِإِسْنَادِهِ وَمَعْنَاهُ وَلَمْ يَقُلْ فَقَالَ لَهُ قَوْلاً شَدِيدًا .
Bu hadis Abu Qiloba orqali ham oʻz isnodi va shu maʼnoda (Imron ibn Husayndan) rivoyat qilingan, faqat unda: «U zot u haqida qattiq soʻz aytdilar», degan (jumla) zikr qilinmagan.Бу ҳадис Абу Қилоба орқали ҳам ўз исноди ва шу маънода (Имрон ибн Ҳусайндан) ривоят қилинган, фақат унда: «У зот у ҳақида қаттиқ сўз айтдилар», деган (жумла) зикр қилинмаган.
أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ سَلِمَةَ، فَقَالَ لِي أَبُو قِلاَبَةَ هُوَ حَىٌّ أَفَلاَ تَلْقَاهُ . قَالَ أَيُّوبُ فَلَقِيتُهُ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ لَمَّا كَانَ وَقْعَةُ الْفَتْحِ بَادَرَ كُلُّ قَوْمٍ بِإِسْلاَمِهِمْ فَذَهَبَ أَبِي بِإِسْلاَمِ أَهْلِ حِوَائِنَا فَلَمَّا قَدِمَ اسْتَقْبَلْنَاهُ فَقَالَ جِئْتُكُمْ وَاللَّهِ مِنْ عِنْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَقًّا فَقَالَ " صَلُّوا صَلاَةَ كَذَا فِي حِينِ كَذَا وَصَلاَةَ كَذَا فِي حِينِ كَذَا فَإِذَا حَضَرَتِ الصَّلاَةُ فَلْيُؤَذِّنْ لَكُمْ أَحَدُكُمْ وَلْيَؤُمَّكُمْ أَكْثَرُكُمْ قُرْآنًا " .
Amr ibn Salama (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Fath (Makka fathi) voqeasi boʻlganda, har bir qavm oʻz islomini (eʼlon qilishga) shoshildi. Otam bizning mahallamiz ahlining islomini (eʼlon qilib kelish uchun) bordi. U kelganida uni qarshi oldik. U: ‹Alloh nomiga qasamki, men sizlarga chindan ham Rasululloh ﷺ huzuridan keldim›, dedi va aytdi: ‹U zot: Falon namozni falon vaqtda oʻqinglar, falon namozni falon vaqtda oʻqinglar. Namoz vaqti kirsa, biringiz sizlarga azon aytsin, Qurʼonni koʻproq biladiganingiz sizlarga imom boʻlsin, dedilar.›»Амр ибн Салама (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Фатҳ (Макка фатҳи) воқеаси бўлганда, ҳар бир қавм ўз исломини (эълон қилишга) шошилди. Отам бизнинг маҳалламиз аҳлининг исломини (эълон қилиб келиш учун) борди. У келганида уни қарши олдик. У: ‹Аллоҳ номига қасамки, мен сизларга чиндан ҳам Расулуллоҳ ﷺ ҳузуридан келдим›, деди ва айтди: ‹У зот: Фалон намозни фалон вақтда ўқинглар, фалон намозни фалон вақтда ўқинглар. Намоз вақти кирса, бирингиз сизларга азон айтсин, Қуръонни кўпроқ биладиганингиз сизларга имом бўлсин, дедилар.›»
حَدَّثَنَا مُعَلَّى بْنُ أَسَدٍ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَهْطًا، مِنْ عُكْلٍ ثَمَانِيَةً قَدِمُوا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَاجْتَوَوُا الْمَدِينَةَ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ، ابْغِنَا رِسْلاً. قَالَ " مَا أَجِدُ لَكُمْ إِلاَّ أَنْ تَلْحَقُوا بِالذَّوْدِ ". فَانْطَلَقُوا فَشَرِبُوا مِنْ أَبْوَالِهَا وَأَلْبَانِهَا حَتَّى صَحُّوا وَسَمِنُوا، وَقَتَلُوا الرَّاعِيَ، وَاسْتَاقُوا الذَّوْدَ، وَكَفَرُوا بَعْدَ إِسْلاَمِهِمْ، فَأَتَى الصَّرِيخُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم، فَبَعَثَ الطَّلَبَ، فَمَا تَرَجَّلَ النَّهَارُ حَتَّى أُتِيَ بِهِمْ، فَقَطَّعَ أَيْدِيَهُمْ وَأَرْجُلَهُمْ، ثُمَّ أَمَرَ بِمَسَامِيرَ فَأُحْمِيَتْ فَكَحَلَهُمْ بِهَا، وَطَرَحَهُمْ بِالْحَرَّةِ، يَسْتَسْقُونَ فَمَا يُسْقَوْنَ حَتَّى مَاتُوا. قَالَ أَبُو قِلاَبَةَ قَتَلُوا وَسَرَقُوا وَحَارَبُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم وَسَعَوْا فِي الأَرْضِ فَسَادًا.
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ukl qabilasidan sakkiz kishilik bir guruh Paygʻambar ﷺ ning oldiga keldi, soʻng ular Madina iqlimini oʻzlariga nomuvofiq (yaʼni sogʻligʻiga zararli) topdi. Bas, ular: «Yo Rasululloh! Bizni biroz sut bilan taʼminlang», — dedi. Allohning Rasuli ﷺ: «Men sizlarga tuyalar podasiga qoʻshilishingizni tavsiya qilaman», — dedi. Bas, ular borib, tuyalarning siydigi va sutini (dori sifatida) ichdi — to sogʻ-salomat va semiz boʻlguncha. Soʻng ular choʻponni oʻldirib, tuyalarni haydab ketdi va musulmon boʻlganlaridan keyin kofir boʻldi. Paygʻambar ﷺ ga — yordam soʻrab faryod qilgan bir kishi orqali — bu xabar yetganda, u zot ularning ortidan baʼzi kishilarni yubordi va quyosh baland koʻtarilishidan oldin ular keltirildi; u zot ularning qoʻl-oyoqlarini kestirdi. Soʻng u zot — qizdirilgan — mixlarni buyurdi va ular ularning koʻzlari ustidan oʻtkazildi (dogʻlandi); ular Harra (Madinadagi toshloq yer)da (oʻz holiga) tashlandi. Ular suv soʻradi, lekin — to ular oʻlguncha — hech kim ularni suv bilan taʼminlamadi (Abu Qiloba — rivoyatchi: «Ular qotillik va oʻgʻrilik qildi, Alloh va Uning Rasuliga qarshi (urush qilib) jang qildi va yerda yomonlik (buzgʻunchilik) tarqatdi», — dedi).Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Укл қабиласидан саккиз кишилик бир гуруҳ Пайғамбар ﷺ нинг олдига келди, сўнг улар Мадина иқлимини ўзларига номувофиқ (яъни соғлиғига зарарли) топди. Бас, улар: «Ё Расулуллоҳ! Бизни бироз сут билан таъминланг», — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Мен сизларга туялар подасига қўшилишингизни тавсия қиламан», — деди. Бас, улар бориб, туяларнинг сийдиги ва сутини (дори сифатида) ичди — то соғ-саломат ва семиз бўлгунча. Сўнг улар чўпонни ўлдириб, туяларни ҳайдаб кетди ва мусулмон бўлганларидан кейин кофир бўлди. Пайғамбар ﷺ га — ёрдам сўраб фарёд қилган бир киши орқали — бу хабар етганда, у зот уларнинг ортидан баъзи кишиларни юборди ва қуёш баланд кўтарилишидан олдин улар келтирилди; у зот уларнинг қўл-оёқларини кестирди. Сўнг у зот — қиздирилган — михларни буюрди ва улар уларнинг кўзлари устидан ўтказилди (доғланди); улар Ҳарра (Мадинадаги тошлоқ ер)да (ўз ҳолига) ташланди. Улар сув сўради, лекин — то улар ўлгунча — ҳеч ким уларни сув билан таъминламади (Абу Қилоба — ривоятчи: «Улар қотиллик ва ўғрилик қилди, Аллоҳ ва Унинг Расулига қарши (уруш қилиб) жанг қилди ва ерда ёмонлик (бузғунчилик) тарқатди», — деди).
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي أَسْمَاءَ، عَنْ ثَوْبَانَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَفْضَلُ الدِّينَارِ دِينَارٌ يُنْفِقُهُ الرَّجُلُ عَلَى عِيَالِهِ وَدِينَارٌ يُنْفِقُهُ الرَّجُلُ عَلَى دَابَّتِهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَدِينَارٌ يُنْفِقُهُ الرَّجُلُ عَلَى أَصْحَابِهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ " . قَالَ أَبُو قِلاَبَةَ بَدَأَ بِالْعِيَالِ . ثُمَّ قَالَ فَأَىُّ رَجُلٍ أَعْظَمُ أَجْرًا مِنْ رَجُلٍ يُنْفِقُ عَلَى عِيَالٍ لَهُ صِغَارٍ يُعِفُّهُمُ اللَّهُ بِهِ وَيُغْنِيهِمُ اللَّهُ بِهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Savbon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Dinorlarning eng afzali — kishining oʻz oilasiga sarflagan dinori, kishining Alloh yoʻlidagi ulovi (otu uloqi)ga sarflagan dinori va kishining Alloh yoʻlida hamrohlariga sarflagan dinoridir», dedilar. Abu Qiloba aytdi: U zot (avval) oila bilan boshladilar. Soʻng: «Yosh bolalari boʻlgan oilasiga sarflaydigan, Alloh u sababli ularni (harom) dan saqlaydigan va boy qiladigan kishidan koʻra ajri ulugʻroq qaysi kishi bor?» dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Савбон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Динорларнинг энг афзали — кишининг ўз оиласига сарфлаган динори, кишининг Аллоҳ йўлидаги улови (оту улоқи)га сарфлаган динори ва кишининг Аллоҳ йўлида ҳамроҳларига сарфлаган диноридир», дедилар. Абу Қилоба айтди: У зот (аввал) оила билан бошладилар. Сўнг: «Ёш болалари бўлган оиласига сарфлайдиган, Аллоҳ у сабабли уларни (ҳаром) дан сақлайдиган ва бой қиладиган кишидан кўра ажри улуғроқ қайси киши бор?» дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ بَقِيَّةَ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، - هُوَ الطَّحَّانُ - عَنْ خَالِدٍ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي زَيْدٍ، أَنَّ رَجُلاً، مِنَ الأَنْصَارِ بِمَعْنَاهُ وَقَالَ - يَعْنِي النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم - " لَوْ شَهِدْتُهُ قَبْلَ أَنْ يُدْفَنَ لَمْ يُدْفَنْ فِي مَقَابِرِ الْمُسْلِمِينَ " .
Bu hadis Abu Qiloba orqali, Abu Zayddan, ansorlardan bir kishi haqida shu maʼnoda rivoyat qilingan. (Ushbu rivoyatda) u zot — yaʼni Nabiy ﷺ: «Agar men u dafn etilmasidan oldin hozir boʻlganimda edi, u musulmonlar qabristoniga dafn qilinmas edi», dedilar.Бу ҳадис Абу Қилоба орқали, Абу Зайддан, ансорлардан бир киши ҳақида шу маънода ривоят қилинган. (Ушбу ривоятда) у зот — яъни Набий ﷺ: «Агар мен у дафн этилмасидан олдин ҳозир бўлганимда эди, у мусулмонлар қабристонига дафн қилинмас эди», дедилар.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ أَبُو عُمَرَ الْحَوْضِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، وَالْحَجَّاجُ الصَّوَّافُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو رَجَاءٍ، مَوْلَى أَبِي قِلاَبَةَ وَكَانَ مَعَهُ بِالشَّأْمِ أَنَّ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ، اسْتَشَارَ النَّاسَ يَوْمًا قَالَ مَا تَقُولُونَ فِي هَذِهِ الْقَسَامَةِ فَقَالُوا حَقٌّ، قَضَى بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَضَتْ بِهَا الْخُلَفَاءُ، قَبْلَكَ. قَالَ وَأَبُو قِلاَبَةَ خَلْفَ سَرِيرِهِ فَقَالَ عَنْبَسَةُ بْنُ سَعِيدٍ فَأَيْنَ حَدِيثُ أَنَسٍ فِي الْعُرَنِيِّينَ قَالَ أَبُو قِلاَبَةَ إِيَّاىَ حَدَّثَهُ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ. قَالَ عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسٍ مِنْ عُرَيْنَةَ. وَقَالَ أَبُو قِلاَبَةَ عَنْ أَنَسٍ مِنْ عُكْلٍ. ذَكَرَ الْقِصَّةَ.
(Abu Rajo — Abu Qilobaning mavlosi, u (Abu Qiloba) bilan Shomda edi — rivoyat qildi)ki, Umar ibn Abdulaziz bir kuni odamlar bilan maslahatlashib: «Bu qasoma (qasamʼyordamida hukm) haqida nima deysizlar?» dedi. Ular: «(U) haqdir, Rasululloh ﷺ u bilan hukm qilganlar va sizdan oldingi xalifalar ham u bilan hukm qilganlar», deyishdi. Abu Qiloba uning soʻrisi ortida (oʻtirgan) edi. Anbasa ibn Saʼid: «Anasning Uraniylar haqidagi hadisi qani (uni unutdingmi)?» dedi. Abu Qiloba: «Uni menga Anas ibn Molik (oʻzi) rivoyat qildi», dedi. Abdulaziz ibn Suhayb Anasdan: ‹Uraynadan› deb (keltirdi); Abu Qiloba esa Anasdan: ‹Ukldan› deb (keltirdi). (Abu Rajo) bu qissani zikr qildi.(Абу Ражо — Абу Қилобанинг мавлоси, у (Абу Қилоба) билан Шомда эди — ривоят қилди)ки, Умар ибн Абдулазиз бир куни одамлар билан маслаҳатлашиб: «Бу қасома (қасамъёрдамида ҳукм) ҳақида нима дейсизлар?» деди. Улар: «(У) ҳақдир, Расулуллоҳ ﷺ у билан ҳукм қилганлар ва сиздан олдинги халифалар ҳам у билан ҳукм қилганлар», дейишди. Абу Қилоба унинг сўриси ортида (ўтирган) эди. Анбаса ибн Саъид: «Анаснинг Уранийлар ҳақидаги ҳадиси қани (уни унутдингми)?» деди. Абу Қилоба: «Уни менга Анас ибн Молик (ўзи) ривоят қилди», деди. Абдулазиз ибн Суҳайб Анасдан: ‹Урайнадан› деб (келтирди); Абу Қилоба эса Анасдан: ‹Уклдан› деб (келтирди). (Абу Ражо) бу қиссани зикр қилди.
حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ مَيْمُونٍ الْقَنَّادِ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ رُكُوبِ النِّمَارِ وَعَنْ لُبْسِ الذَّهَبِ إِلاَّ مُقَطَّعًا . قَالَ أَبُو دَاوُدَ أَبُو قِلاَبَةَ لَمْ يَلْقَ مُعَاوِيَةَ .
Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ qoplon terilarini (egar qilib) minishdan va oz miqdordagidan boshqa oltin taqishdan qaytardilar. Abu Dovud dedi: «Abu Qiloba Muoviyaga uchrashmagan».Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ қоплон териларини (эгар қилиб) минишдан ва оз миқдордагидан бошқа олтин тақишдан қайтардилар. Абу Довуд деди: «Абу Қилоба Муовияга учрашмаган».
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، وَأَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ فِي سَفَرٍ، وَكَانَ غُلاَمٌ يَحْدُو بِهِنَّ يُقَالُ لَهُ أَنْجَشَةُ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " رُوَيْدَكَ يَا أَنْجَشَةُ، سَوْقَكَ بِالْقَوَارِيرِ ". قَالَ أَبُو قِلاَبَةَ يَعْنِي النِّسَاءَ.
(Anas (roziyallohu anhu) rivoyat qilishicha,) Paygʻambar ﷺ safarda edilar, ularni (ulovlarni) haydab borayotgan Anjasha deb ataladigan bir qul bor edi; Paygʻambar ﷺ: «Ohista (boʻl), ey Anjasha, sening shisha (idish)lar bilan haydashing!» dedilar. Abu Qilaba aytdi: (U zot) ayollarni (nazarda tutdilar).(Анас (розияллоҳу анҳу) ривоят қилишича,) Пайғамбар ﷺ сафарда эдилар, уларни (уловларни) ҳайдаб бораётган Анжаша деб аталадиган бир қул бор эди; Пайғамбар ﷺ: «Оҳиста (бўл), эй Анжаша, сенинг шиша (идиш)лар билан ҳайдашинг!» дедилар. Абу Қилаба айтди: (У зот) аёлларни (назарда тутдилар).
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ قَوْمًا، مِنْ عُكْلٍ - أَوْ قَالَ مِنْ عُرَيْنَةَ - قَدِمُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاجْتَوَوُا الْمَدِينَةَ فَأَمَرَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِلِقَاحٍ وَأَمَرَهُمْ أَنْ يَشْرَبُوا مِنْ أَبْوَالِهَا وَأَلْبَانِهَا فَانْطَلَقُوا فَلَمَّا صَحُّوا قَتَلُوا رَاعِيَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاسْتَاقُوا النَّعَمَ فَبَلَغَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَبَرُهُمْ مِنْ أَوَّلِ النَّهَارِ فَأَرْسَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي آثَارِهِمْ فَمَا ارْتَفَعَ النَّهَارُ حَتَّى جِيءَ بِهِمْ فَأَمَرَ بِهِمْ فَقُطِعَتْ أَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ وَسُمِّرَ أَعْيُنُهُمْ وَأُلْقُوا فِي الْحَرَّةِ يَسْتَسْقُونَ فَلاَ يُسْقَوْنَ . قَالَ أَبُو قِلاَبَةَ فَهَؤُلاَءِ قَوْمٌ سَرَقُوا وَقَتَلُوا وَكَفَرُوا بَعْدَ إِيمَانِهِمْ وَحَارَبُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ukl (yoki: Urayna) qabilasidan bir qavm Rasululloh ﷺning huzurlariga keldi, lekin ularga Madinaning (ob-havosi) yoqmadi (kasal boʻlib qoldilar). Shunda Rasululloh ﷺ ularga (sadaqa) tuyalarini (berishni) buyurdilar va ularga oʻsha tuyalarning siydigi hamda sutidan ichishni amr qildilar. Ular borib, sogʻayganlaridan keyin Rasululloh ﷺning choʻponlarini oʻldirdilar va tuyalarni haydab ketdilar. Ularning bu xabari Nabiy ﷺga kunduzning avvalida yetib bordi. Nabiy ﷺ ularning izidan (odamlarni) yubordilar. Kun koʻtarilmasdanoq ular keltirildi. Shunda u zot (ular haqida) buyurdilar: ularning qoʻl-oyoqlari kesildi, koʻzlariga (qizigan) mix tortildi va ular Harraga tashlandi. Ular suv soʻrar edilar, lekin suv berilmas edi. Abu Qiloba (rahimahulloh) dedi: «Bular oʻgʻirlik qilgan, odam oʻldirgan, imonlaridan keyin kofir boʻlgan va Alloh hamda Uning Rasuliga qarshi urush qilgan qavm edilar».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Укл (ёки: Урайна) қабиласидан бир қавм Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келди, лекин уларга Мадинанинг (об-ҳавоси) ёқмади (касал бўлиб қолдилар). Шунда Расулуллоҳ ﷺ уларга (садақа) туяларини (беришни) буюрдилар ва уларга ўша туяларнинг сийдиги ҳамда сутидан ичишни амр қилдилар. Улар бориб, соғайганларидан кейин Расулуллоҳ ﷺнинг чўпонларини ўлдирдилар ва туяларни ҳайдаб кетдилар. Уларнинг бу хабари Набий ﷺга кундузнинг аввалида етиб борди. Набий ﷺ уларнинг изидан (одамларни) юбордилар. Кун кўтарилмасданоқ улар келтирилди. Шунда у зот (улар ҳақида) буюрдилар: уларнинг қўл-оёқлари кесилди, кўзларига (қизиган) мих тортилди ва улар Ҳаррага ташланди. Улар сув сўрар эдилар, лекин сув берилмас эди. Абу Қилоба (раҳимаҳуллоҳ) деди: «Булар ўғирлик қилган, одам ўлдирган, имонларидан кейин кофир бўлган ва Аллоҳ ҳамда Унинг Расулига қарши уруш қилган қавм эдилар».
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ وُهَيْبٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَدِمَ رَهْطٌ مِنْ عُكْلٍ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم كَانُوا فِي الصُّفَّةِ، فَاجْتَوَوُا الْمَدِينَةَ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَبْغِنَا رِسْلاً. فَقَالَ " مَا أَجِدُ لَكُمْ إِلاَّ أَنْ تَلْحَقُوا بِإِبِلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ". فَأَتَوْهَا فَشَرِبُوا مِنْ أَلْبَانِهَا وَأَبْوَالِهَا حَتَّى صَحُّوا وَسَمِنُوا، وَقَتَلُوا الرَّاعِيَ وَاسْتَاقُوا الذَّوْدَ، فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم الصَّرِيخُ، فَبَعَثَ الطَّلَبَ فِي آثَارِهِمْ، فَمَا تَرَجَّلَ النَّهَارُ حَتَّى أُتِيَ بِهِمْ، فَأَمَرَ بِمَسَامِيرَ فَأُحْمِيَتْ فَكَحَلَهُمْ وَقَطَعَ أَيْدِيَهُمْ وَأَرْجُلَهُمْ، وَمَا حَسَمَهُمْ، ثُمَّ أُلْقُوا فِي الْحَرَّةِ يَسْتَسْقُونَ فَمَا سُقُوا حَتَّى مَاتُوا. قَالَ أَبُو قِلاَبَةَ سَرَقُوا وَقَتَلُوا وَحَارَبُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ.
(Anas (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki, u aytdi:) Ukl (qabilasi)dan bir necha kishi Paygʻambar ﷺning huzurlariga keldi; ular Suffada (masjid soyabonida) edilar. Soʻng Madina (havosi) ularga yoqmadi va: «Yo Rasululloh, bizga sut(li hayvon) toping», dedilar. U zot: «Men sizlarga Rasululloh ﷺning tuyalariga qoʻshilishingizdan boshqa (narsa) topa olmayman», dedilar. Bas, ular (tuyalar) oldiga kelib, ularning suti va siydigidan ichib, sogʻayib, semirdilar. Soʻng choʻponni oʻldirib, podani haydab ketdilar. Paygʻambar ﷺga dod-voy yetib keldi va U zot ularning izidan quvgʻun yubordilar. Kun koʻtarilmasdan ular keltirildi. U zot mixlarni (keltirishni) buyurib, ular qizdirildi-da, (ularning koʻzlariga) surma (qilib tortildi); qoʻl-oyoqlarini kesdilar, (yaralarini) kuydirmadilar. Soʻng ular Harraga (toshloq joyga) tashlandi; suv soʻrar edilar, lekin oʻlguncha suv berilmadi. (Abu Qilaba aytdi: Ular oʻgʻirlik qildi, odam oʻldirdi va Alloh hamda Rasuliga qarshi urush qildi.)(Анас (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики, у айтди:) Укл (қабиласи)дан бир неча киши Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларига келди; улар Суффада (масжид соябонида) эдилар. Сўнг Мадина (ҳавоси) уларга ёқмади ва: «Ё Расулуллоҳ, бизга сут(ли ҳайвон) топинг», дедилар. У зот: «Мен сизларга Расулуллоҳ ﷺнинг туяларига қўшилишингиздан бошқа (нарса) топа олмайман», дедилар. Бас, улар (туялар) олдига келиб, уларнинг сути ва сийдигидан ичиб, соғайиб, семирдилар. Сўнг чўпонни ўлдириб, подани ҳайдаб кетдилар. Пайғамбар ﷺга дод-вой етиб келди ва У зот уларнинг изидан қувғун юбордилар. Кун кўтарилмасдан улар келтирилди. У зот михларни (келтиришни) буюриб, улар қиздирилди-да, (уларнинг кўзларига) сурма (қилиб тортилди); қўл-оёқларини кесдилар, (яраларини) куйдирмадилар. Сўнг улар Ҳаррага (тошлоқ жойга) ташланди; сув сўрар эдилар, лекин ўлгунча сув берилмади. (Абу Қилаба айтди: Улар ўғирлик қилди, одам ўлдирди ва Аллоҳ ҳамда Расулига қарши уруш қилди.)
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَهْطًا، مِنْ عُكْلٍ ـ أَوْ قَالَ عُرَيْنَةَ وَلاَ أَعْلَمُهُ إِلاَّ قَالَ مِنْ عُكْلٍ ـ قَدِمُوا الْمَدِينَةَ، فَأَمَرَ لَهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِلِقَاحٍ، وَأَمَرَهُمْ أَنْ يَخْرُجُوا فَيَشْرَبُوا مِنْ أَبْوَالِهَا وَأَلْبَانِهَا، فَشَرِبُوا حَتَّى إِذَا بَرِئُوا قَتَلُوا الرَّاعِيَ وَاسْتَاقُوا النَّعَمَ، فَبَلَغَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم غُدْوَةً فَبَعَثَ الطَّلَبَ فِي إِثْرِهِمْ، فَمَا ارْتَفَعَ النَّهَارُ حَتَّى جِيءَ بِهِمْ، فَأَمَرَ بِهِمْ فَقَطَعَ أَيْدِيَهُمْ وَأَرْجُلَهُمْ وَسَمَرَ أَعْيُنَهُمْ، فَأُلْقُوا بِالْحَرَّةِ يَسْتَسْقُونَ فَلاَ يُسْقَوْنَ. قَالَ أَبُو قِلاَبَةَ هَؤُلاَءِ قَوْمٌ سَرَقُوا، وَقَتَلُوا، وَكَفَرُوا بَعْدَ إِيمَانِهِمْ، وَحَارَبُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ.
(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Ukl — yoki Urayna — (qabilasi)dan bir necha kishi (uni faqat ‹Ukldan› degan deb bilaman) Madinaga keldi. Paygʻambar ﷺ ular uchun sut(li tuyalar)ni buyurdilar va ularga (shahardan) chiqib, (tuyalarning) siydigi va sutidan ichishni amr etdilar. Ular ichdilar, sogʻaygach esa choʻponni oʻldirib, podani haydab ketdilar. Bu (xabar) ertalab Paygʻambar ﷺga yetdi va U zot ularning izidan quvgʻun yubordilar. Kun koʻtarilmasdan ular keltirildi. U zot (buyruq berib), ularning qoʻl-oyoqlarini kesdilar va koʻzlarini (qizdirilgan temir bilan) dogʻladilar. Ular Harraga tashlandi; suv soʻrar edilar, lekin suv berilmadi. (Abu Qilaba aytdi: Bular oʻgʻirlik qilgan, odam oʻldirgan, iymonidan keyin kofir boʻlgan va Alloh hamda Rasuliga qarshi urush qilgan bir qavm edi.)(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Укл — ёки Урайна — (қабиласи)дан бир неча киши (уни фақат ‹Уклдан› деган деб биламан) Мадинага келди. Пайғамбар ﷺ улар учун сут(ли туялар)ни буюрдилар ва уларга (шаҳардан) чиқиб, (туяларнинг) сийдиги ва сутидан ичишни амр этдилар. Улар ичдилар, соғайгач эса чўпонни ўлдириб, подани ҳайдаб кетдилар. Бу (хабар) эрталаб Пайғамбар ﷺга етди ва У зот уларнинг изидан қувғун юбордилар. Кун кўтарилмасдан улар келтирилди. У зот (буйруқ бериб), уларнинг қўл-оёқларини кесдилар ва кўзларини (қиздирилган темир билан) доғладилар. Улар Ҳаррага ташланди; сув сўрар эдилар, лекин сув берилмади. (Абу Қилаба айтди: Булар ўғирлик қилган, одам ўлдирган, иймонидан кейин кофир бўлган ва Аллоҳ ҳамда Расулига қарши уруш қилган бир қавм эди.)