Abu Said Sa'd ibn Molik al-Xudriy

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ خَالِدِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِلاَلٍ، عَنْ زَيْدٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ نَرَى رَبَّنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَالَ ‏"‏ هَلْ تُضَارُونَ فِي رُؤْيَةِ الشَّمْسِ وَالْقَمَرِ إِذَا كَانَتْ صَحْوًا ‏"‏‏.‏ قُلْنَا لاَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّكُمْ لاَ تُضَارُونَ فِي رُؤْيَةِ رَبِّكُمْ يَوْمَئِذٍ، إِلاَّ كَمَا تُضَارُونَ فِي رُؤْيَتِهِمَا ـ ثُمَّ قَالَ ـ يُنَادِي مُنَادٍ لِيَذْهَبْ كُلُّ قَوْمٍ إِلَى مَا كَانُوا يَعْبُدُونَ‏.‏ فَيَذْهَبُ أَصْحَابُ الصَّلِيبِ مَعَ صَلِيبِهِمْ، وَأَصْحَابُ الأَوْثَانِ مَعَ أَوْثَانِهِمْ، وَأَصْحَابُ كُلِّ آلِهَةٍ مَعَ آلِهَتِهِمْ حَتَّى يَبْقَى مَنْ كَانَ يَعْبُدُ اللَّهَ مِنْ بَرٍّ أَوْ فَاجِرٍ، وَغُبَّرَاتٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ، ثُمَّ يُؤْتَى بِجَهَنَّمَ تُعْرَضُ كَأَنَّهَا سَرَابٌ فَيُقَالُ لِلْيَهُودِ مَا كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ قَالُوا كُنَّا نَعْبُدُ عُزَيْرَ ابْنَ اللَّهِ‏.‏ فَيُقَالُ كَذَبْتُمْ لَمْ يَكُنْ لِلَّهِ صَاحِبَةٌ وَلاَ وَلَدٌ فَمَا تُرِيدُونَ قَالُوا نُرِيدُ أَنْ تَسْقِيَنَا، فَيُقَالُ اشْرَبُوا فَيَتَسَاقَطُونَ فِي جَهَنَّمَ ثُمَّ يُقَالُ لِلنَّصَارَى مَا كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ فَيَقُولُونَ كُنَّا نَعْبُدُ الْمَسِيحَ ابْنَ اللَّهِ‏.‏ فَيُقَالُ كَذَبْتُمْ لَمْ يَكُنْ لِلَّهِ صَاحِبَةٌ وَلاَ وَلَدٌ، فَمَا تُرِيدُونَ فَيَقُولُونَ نُرِيدُ أَنْ تَسْقِيَنَا‏.‏ فَيُقَالُ اشْرَبُوا‏.‏ فَيَتَسَاقَطُونَ حَتَّى يَبْقَى مَنْ كَانَ يَعْبُدُ اللَّهَ مِنْ بَرٍّ أَوْ فَاجِرٍ فَيُقَالُ لَهُمْ مَا يَحْبِسُكُمْ وَقَدْ ذَهَبَ النَّاسُ فَيَقُولُونَ فَارَقْنَاهُمْ وَنَحْنُ أَحْوَجُ مِنَّا إِلَيْهِ الْيَوْمَ وَإِنَّا سَمِعْنَا مُنَادِيًا يُنَادِي لِيَلْحَقْ كُلُّ قَوْمٍ بِمَا كَانُوا يَعْبُدُونَ‏.‏ وَإِنَّمَا نَنْتَظِرُ رَبَّنَا ـ قَالَ ـ فَيَأْتِيهِمُ الْجَبَّارُ‏.‏ فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ‏.‏ فَيَقُولُونَ أَنْتَ رَبُّنَا‏.‏ فَلاَ يُكَلِّمُهُ إِلاَّ الأَنْبِيَاءُ فَيَقُولُ هَلْ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ آيَةٌ تَعْرِفُونَهُ فَيَقُولُونَ السَّاقُ‏.‏ فَيَكْشِفُ عَنْ سَاقِهِ فَيَسْجُدُ لَهُ كُلُّ مُؤْمِنٍ، وَيَبْقَى مَنْ كَانَ يَسْجُدُ لِلَّهِ رِيَاءً وَسُمْعَةً، فَيَذْهَبُ كَيْمَا يَسْجُدَ فَيَعُودُ ظَهْرُهُ طَبَقًا وَاحِدًا، ثُمَّ يُؤْتَى بِالْجَسْرِ فَيُجْعَلُ بَيْنَ ظَهْرَىْ جَهَنَّمَ ‏"‏‏.‏ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا الْجَسْرُ قَالَ ‏"‏ مَدْحَضَةٌ مَزِلَّةٌ، عَلَيْهِ خَطَاطِيفُ وَكَلاَلِيبُ وَحَسَكَةٌ مُفَلْطَحَةٌ، لَهَا شَوْكَةٌ عُقَيْفَاءُ تَكُونُ بِنَجْدٍ يُقَالُ لَهَا السَّعْدَانُ، الْمُؤْمِنُ عَلَيْهَا كَالطَّرْفِ وَكَالْبَرْقِ وَكَالرِّيحِ وَكَأَجَاوِيدِ الْخَيْلِ وَالرِّكَابِ، فَنَاجٍ مُسَلَّمٌ وَنَاجٍ مَخْدُوشٌ وَمَكْدُوسٌ فِي نَارِ جَهَنَّمَ، حَتَّى يَمُرَّ آخِرُهُمْ يُسْحَبُ سَحْبًا، فَمَا أَنْتُمْ بِأَشَدَّ لِي مُنَاشَدَةً فِي الْحَقِّ، قَدْ تَبَيَّنَ لَكُمْ مِنَ الْمُؤْمِنِ يَوْمَئِذٍ لِلْجَبَّارِ، وَإِذَا رَأَوْا أَنَّهُمْ قَدْ نَجَوْا فِي إِخْوَانِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا إِخْوَانُنَا كَانُوا يُصَلُّونَ مَعَنَا وَيَصُومُونَ مَعَنَا وَيَعْمَلُونَ مَعَنَا‏.‏ فَيَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى اذْهَبُوا فَمَنْ وَجَدْتُمْ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالَ دِينَارٍ مِنْ إِيمَانٍ فَأَخْرِجُوهُ‏.‏ وَيُحَرِّمُ اللَّهُ صُوَرَهُمْ عَلَى النَّارِ، فَيَأْتُونَهُمْ وَبَعْضُهُمْ قَدْ غَابَ فِي النَّارِ إِلَى قَدَمِهِ وَإِلَى أَنْصَافِ سَاقَيْهِ، فَيُخْرِجُونَ مَنْ عَرَفُوا، ثُمَّ يَعُودُونَ فَيَقُولُ اذْهَبُوا فَمَنْ وَجَدْتُمْ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالَ نِصْفِ دِينَارٍ فَأَخْرِجُوهُ‏.‏ فَيُخْرِجُونَ مَنْ عَرَفُوا، ثُمَّ يَعُودُونَ فَيَقُولُ اذْهَبُوا فَمَنْ وَجَدْتُمْ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ مِنْ إِيمَانٍ فَأَخْرِجُوهُ‏.‏ فَيُخْرِجُونَ مَنْ عَرَفُوا ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ فَإِنْ لَمْ تُصَدِّقُونِي فَاقْرَءُوا ‏[quran sura="4" aya_start="27" aya_end="27"]{‏إِنَّ اللَّهَ لاَ يَظْلِمُ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ وَإِنْ تَكُ حَسَنَةً يُضَاعِفْهَا‏}‏ ‏"‏ فَيَشْفَعُ النَّبِيُّونَ وَالْمَلاَئِكَةُ وَالْمُؤْمِنُونَ فَيَقُولُ الْجَبَّارُ بَقِيَتْ شَفَاعَتِي‏.‏ فَيَقْبِضُ قَبْضَةً مِنَ النَّارِ فَيُخْرِجُ أَقْوَامًا قَدِ امْتُحِشُوا، فَيُلْقَوْنَ فِي نَهَرٍ بِأَفْوَاهِ الْجَنَّةِ يُقَالُ لَهُ مَاءُ الْحَيَاةِ، فَيَنْبُتُونَ فِي حَافَتَيْهِ كَمَا تَنْبُتُ الْحِبَّةُ فِي حَمِيلِ السَّيْلِ، قَدْ رَأَيْتُمُوهَا إِلَى جَانِبِ الصَّخْرَةِ إِلَى جَانِبِ الشَّجَرَةِ، فَمَا كَانَ إِلَى الشَّمْسِ مِنْهَا كَانَ أَخْضَرَ، وَمَا كَانَ مِنْهَا إِلَى الظِّلِّ كَانَ أَبْيَضَ، فَيَخْرُجُونَ كَأَنَّهُمُ اللُّؤْلُؤُ، فَيُجْعَلُ فِي رِقَابِهِمُ الْخَوَاتِيمُ فَيَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ فَيَقُولُ أَهْلُ الْجَنَّةِ هَؤُلاَءِ عُتَقَاءُ الرَّحْمَنِ أَدْخَلَهُمُ الْجَنَّةَ بِغَيْرِ عَمَلٍ عَمِلُوهُ وَلاَ خَيْرٍ قَدَّمُوهُ‏.‏ فَيُقَالُ لَهُمْ لَكُمْ مَا رَأَيْتُمْ وَمِثْلُهُ مَعَهُ ‏"‏‏.‏

(Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz: «Yo Rasululloh, biz Qiyomat kuni Robbimizni koʻramizmi?» dedik. U zot: «Sizlar quyosh va oyni — ochiq (havo) boʻlganida — koʻrishda (bir-biringizga) halaqit berib (qiynalib) qolasizmi?» dedilar. Biz: «Yoʻq», dedik. U zot: «Bas, albatta sizlar oʻsha kuni Robbingizni koʻrishda — ularni (quyosh va oyni) koʻrishda qiynalmaganingiz kabi — qiynalmaysizlar. — Soʻng U zot dedilar: — Bir nido qiluvchi: ‹Har bir qavm oʻzi ibodat qilgan narsaga borsin!› deb nido qiladi. Bas, salib (xoch) egalari oʻz salibi bilan, but egalari oʻz butlari bilan, har bir (soxta) iloh egalari oʻz ilohlari bilan ketadilar — toki Allohga ibodat qilgan — yaxshi yoki yomon (kishi) — va Ahli Kitobdan (qolgan) qoldiqlar qoladi. Soʻng jahannam — goʻyo sarobdek koʻrsatilib — keltiriladi. Yahudiylarga: ‹Sizlar nimaga ibodat qilardingiz?› deyiladi. Ular: ‹Biz Uzayr — Allohning oʻgʻliga — ibodat qilardik›, deydilar. ‹Yolgʻon aytdingiz; Allohning (na) xotini, na bolasi boʻlmagan. Bas, nima istaysiz?› deyiladi. Ular: ‹Bizni sugʻorishingni istaymiz›, deydilar. ‹Iching!› deyiladi-da, ular jahannamga toʻkilib (qulab) tushaveradilar. Soʻng nasorolarga: ‹Sizlar nimaga ibodat qilardingiz?› deyiladi. Ular: ‹Biz Masih — Allohning oʻgʻliga — ibodat qilardik›, deydilar. ‹Yolgʻon aytdingiz; Allohning (na) xotini, na bolasi boʻlmagan. Bas, nima istaysiz?› deyiladi. Ular: ‹Bizni sugʻorishingni istaymiz›, deydilar. ‹Iching!› deyiladi-da, ular (jahannamga) toʻkilib tushaveradilar — toki Allohga ibodat qilgan — yaxshi yoki yomon (kishi) — qoladi. Bas, ularga: ‹Odamlar ketdi, sizlarni nima ushlab turibdi?› deyiladi. Ular: ‹Biz ulardan (dunyoda) ajraldik; holbuki, biz bugun ularga — oʻtmishdagidan koʻra — muhtojroqmiz; va biz bir nido qiluvchini: ‹Har bir qavm oʻzi ibodat qilgan narsaga qoʻshilsin!› deb nido qilayotganini eshitdik; biz esa faqat Robbimizni kutyapmiz›, deydilar. — U zot: — Bas, ularga al-Jabbor (Alloh) kelib: ‹Men — sizning Robbingizman›, deydi. Ular: ‹Sen — bizning Robbimizsan›, deydilar. Unga paygʻambarlardan boshqa hech kim soʻzlamaydi. U: ‹Sizning bilan Uning orasida — Uni taniydigan bir alomat (belgi) bormi?› deydi. Ular: ‹Soq (boldir)!› deydilar. Bas, U Oʻz soqini ochadi (kashf qiladi); shunda har bir muʼmin Unga sajda qiladi. (Faqat) Allohga riyo (koʻz-koʻz qilish) va sumʼa (eshittirish) uchun sajda qilgan kishi qoladi; u sajda qilishga boradi-yu, uning beli bir (yagona) tabaqa (qotib qolgan) boʻlib qoladi (egilmaydi). Soʻng al-Jasr (koʻprik) keltirilib, jahannamning ikki (qirgʻogʻi) orasiga qoʻyiladi», dedilar. Biz: «Yo Rasululloh, al-Jasr nima?» dedik. U zot: «(U) — sirpanchiq, toydiruvchi (joy)dir; uning ustida ilmoqlar, kalloblar va (yapaloq) tikanlar bor — uning egik tikoni bor, (u) Najdda boʻladi, unga saʼdon deyiladi. Muʼmin uning ustida — koʻz ochib-yumgandek, chaqmoqdek, shamoldek, yaxshi otlar va ulovlardek (oʻtib ketadi); bas, (baʼzisi) najot topgan-salomat, (baʼzisi) najot topgan-tirnalgan (yaralangan), (baʼzisi esa) jahannam oʻtiga qulab tashlangan (boʻladi) — toki ularning eng oxirgisi sudralib (tortib) oʻtkaziladi. Bas, sizlar — oʻzingizga ayon boʻlgan bir haq (talab)da menga (yalinib) murojaat qilishda — oʻsha kuni muʼminning al-Jabborga (oʻz birodarlari haqida) murojaat qilishidan koʻra qattiqroq emassiz. Qachon ular oʻzlarining (doʻzaxdan) najot topganini koʻrsalar, oʻz birodarlari haqida: ‹Robbimiz, birodarlarimiz biz bilan (birga) namoz oʻqirdilar, biz bilan (birga) roʻza tutardilar va biz bilan (birga) (yaxshi) amal qilardilar (— ularni ham chiqar)›, deydilar. Bas, Alloh taolo: ‹Boringlar; kimning qalbida bir dinor ogʻirligicha iymon topsangiz, uni (doʻzaxdan) chiqaringlar›, deydi va Alloh ularning suratlarini doʻzaxga harom qiladi. Bas, ular ularning oldiga keladilar — ulardan baʼzisi doʻzaxda oyogʻigacha va boldirlarining yarmigacha (botib) gʻoyib boʻlgan (holda). Bas, ular oʻzlari tanigan kishilarni chiqaradilar; soʻng (yana) qaytadilar. Bas, U: ‹Boringlar; kimning qalbida yarim dinor ogʻirligicha (iymon) topsangiz, uni chiqaringlar›, deydi. Bas, ular taniganlarini chiqaradilar; soʻng (yana) qaytadilar. Bas, U: ‹Boringlar; kimning qalbida zarra ogʻirligicha iymon topsangiz, uni chiqaringlar›, deydi. Bas, ular taniganlarini chiqaradilar». Abu Said aytdi: Agar meni tasdiqlamasangiz, ‹Albatta, Alloh zarra ogʻirligicha (ham) zulm qilmaydi; agar (u) bir yaxshilik boʻlsa, uni ikki baravar qiladi...› (Niso surasi, 40-oyat)ni oʻqinglar. «Bas, paygʻambarlar, farishtalar va muʼminlar shafoat qiladi; soʻng al-Jabbor: ‹Mening shafoatim (hali) qoldi›, deydi-da, doʻzaxdan bir hovuch (qabza) tutib, kuyib (qoraygan) baʼzi qavmlarni chiqaradi. Bas, ular jannat ogʻzidagi bir naharga (daryoga) — unga hayot suvi deyiladi — tashlanadi; ular uning ikki chetida — toshqin (oqimi) keltirgan narsada urugʻ unib chiqqani kabi — unib chiqadilar. Sizlar uni (oʻsha urugʻni) qoyatosh yonida, daraxt yonida koʻrgansiz: undagi quyoshga (tomon) boʻlgani yashil, soyaga (tomon) boʻlgani oq boʻladi. Bas, ular — goʻyo marvariddek — chiqadilar; ularning boʻyinlariga muhrlar (xotamlar) solinadi-da, ular jannatga kiradilar. Bas, jannat ahli: ‹Mana bular — Rahmonning ozod qilganlari; (Alloh) ularni — oʻzlari qilgan biror amalsiz va oldindan yuborgan biror yaxshiliksiz — jannatga kiritdi›, deydilar. Soʻng ularga: ‹Sizlarga — koʻrgan narsangiz va u bilan birga shuncha (misli) — bordir›, deyiladi», dedilar.(Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз: «Ё Расулуллоҳ, биз Қиёмат куни Роббимизни кўрамизми?» дедик. У зот: «Сизлар қуёш ва ойни — очиқ (ҳаво) бўлганида — кўришда (бир-бирингизга) ҳалақит бериб (қийналиб) қоласизми?» дедилар. Биз: «Йўқ», дедик. У зот: «Бас, албатта сизлар ўша куни Роббингизни кўришда — уларни (қуёш ва ойни) кўришда қийналмаганингиз каби — қийналмайсизлар. — Сўнг У зот дедилар: — Бир нидо қилувчи: ‹Ҳар бир қавм ўзи ибодат қилган нарсага борсин!› деб нидо қилади. Бас, салиб (хоч) эгалари ўз салиби билан, бут эгалари ўз бутлари билан, ҳар бир (сохта) илоҳ эгалари ўз илоҳлари билан кетадилар — токи Аллоҳга ибодат қилган — яхши ёки ёмон (киши) — ва Аҳли Китобдан (қолган) қолдиқлар қолади. Сўнг жаҳаннам — гўё саробдек кўрсатилиб — келтирилади. Яҳудийларга: ‹Сизлар нимага ибодат қилардингиз?› дейилади. Улар: ‹Биз Узайр — Аллоҳнинг ўғлига — ибодат қилардик›, дейдилар. ‹Ёлғон айтдингиз; Аллоҳнинг (на) хотини, на боласи бўлмаган. Бас, нима истайсиз?› дейилади. Улар: ‹Бизни суғоришингни истаймиз›, дейдилар. ‹Ичинг!› дейилади-да, улар жаҳаннамга тўкилиб (қулаб) тушаверадилар. Сўнг насороларга: ‹Сизлар нимага ибодат қилардингиз?› дейилади. Улар: ‹Биз Масиҳ — Аллоҳнинг ўғлига — ибодат қилардик›, дейдилар. ‹Ёлғон айтдингиз; Аллоҳнинг (на) хотини, на боласи бўлмаган. Бас, нима истайсиз?› дейилади. Улар: ‹Бизни суғоришингни истаймиз›, дейдилар. ‹Ичинг!› дейилади-да, улар (жаҳаннамга) тўкилиб тушаверадилар — токи Аллоҳга ибодат қилган — яхши ёки ёмон (киши) — қолади. Бас, уларга: ‹Одамлар кетди, сизларни нима ушлаб турибди?› дейилади. Улар: ‹Биз улардан (дунёда) ажралдик; ҳолбуки, биз бугун уларга — ўтмишдагидан кўра — муҳтожроқмиз; ва биз бир нидо қилувчини: ‹Ҳар бир қавм ўзи ибодат қилган нарсага қўшилсин!› деб нидо қилаётганини эшитдик; биз эса фақат Роббимизни кутяпмиз›, дейдилар. — У зот: — Бас, уларга ал-Жаббор (Аллоҳ) келиб: ‹Мен — сизнинг Роббингизман›, дейди. Улар: ‹Сен — бизнинг Роббимизсан›, дейдилар. Унга пайғамбарлардан бошқа ҳеч ким сўзламайди. У: ‹Сизнинг билан Унинг орасида — Уни танийдиган бир аломат (белги) борми?› дейди. Улар: ‹Соқ (болдир)!› дейдилар. Бас, У Ўз соқини очади (кашф қилади); шунда ҳар бир муъмин Унга сажда қилади. (Фақат) Аллоҳга риё (кўз-кўз қилиш) ва сумъа (эшиттириш) учун сажда қилган киши қолади; у сажда қилишга боради-ю, унинг бели бир (ягона) табақа (қотиб қолган) бўлиб қолади (эгилмайди). Сўнг ал-Жаср (кўприк) келтирилиб, жаҳаннамнинг икки (қирғоғи) орасига қўйилади», дедилар. Биз: «Ё Расулуллоҳ, ал-Жаср нима?» дедик. У зот: «(У) — сирпанчиқ, тойдирувчи (жой)дир; унинг устида илмоқлар, каллоблар ва (япалоқ) тиканлар бор — унинг эгик тикони бор, (у) Наждда бўлади, унга саъдон дейилади. Муъмин унинг устида — кўз очиб-юмгандек, чақмоқдек, шамолдек, яхши отлар ва уловлардек (ўтиб кетади); бас, (баъзиси) нажот топган-саломат, (баъзиси) нажот топган-тирналган (яраланган), (баъзиси эса) жаҳаннам ўтига қулаб ташланган (бўлади) — токи уларнинг энг охиргиси судралиб (тортиб) ўтказилади. Бас, сизлар — ўзингизга аён бўлган бир ҳақ (талаб)да менга (ялиниб) мурожаат қилишда — ўша куни муъминнинг ал-Жабборга (ўз биродарлари ҳақида) мурожаат қилишидан кўра қаттиқроқ эмассиз. Қачон улар ўзларининг (дўзахдан) нажот топганини кўрсалар, ўз биродарлари ҳақида: ‹Роббимиз, биродарларимиз биз билан (бирга) намоз ўқирдилар, биз билан (бирга) рўза тутардилар ва биз билан (бирга) (яхши) амал қилардилар (— уларни ҳам чиқар)›, дейдилар. Бас, Аллоҳ таоло: ‹Боринглар; кимнинг қалбида бир динор оғирлигича иймон топсангиз, уни (дўзахдан) чиқаринглар›, дейди ва Аллоҳ уларнинг суратларини дўзахга ҳаром қилади. Бас, улар уларнинг олдига келадилар — улардан баъзиси дўзахда оёғигача ва болдирларининг ярмигача (ботиб) ғойиб бўлган (ҳолда). Бас, улар ўзлари таниган кишиларни чиқарадилар; сўнг (яна) қайтадилар. Бас, У: ‹Боринглар; кимнинг қалбида ярим динор оғирлигича (иймон) топсангиз, уни чиқаринглар›, дейди. Бас, улар таниганларини чиқарадилар; сўнг (яна) қайтадилар. Бас, У: ‹Боринглар; кимнинг қалбида зарра оғирлигича иймон топсангиз, уни чиқаринглар›, дейди. Бас, улар таниганларини чиқарадилар». Абу Саид айтди: Агар мени тасдиқламасангиз, ‹Албатта, Аллоҳ зарра оғирлигича (ҳам) зулм қилмайди; агар (у) бир яхшилик бўлса, уни икки баравар қилади...› (Нисо сураси, 40-оят)ни ўқинглар. «Бас, пайғамбарлар, фаришталар ва муъминлар шафоат қилади; сўнг ал-Жаббор: ‹Менинг шафоатим (ҳали) қолди›, дейди-да, дўзахдан бир ҳовуч (қабза) тутиб, куйиб (қорайган) баъзи қавмларни чиқаради. Бас, улар жаннат оғзидаги бир наҳарга (дарёга) — унга ҳаёт суви дейилади — ташланади; улар унинг икки четида — тошқин (оқими) келтирган нарсада уруғ униб чиққани каби — униб чиқадилар. Сизлар уни (ўша уруғни) қоятош ёнида, дарахт ёнида кўргансиз: ундаги қуёшга (томон) бўлгани яшил, сояга (томон) бўлгани оқ бўлади. Бас, улар — гўё марвариддек — чиқадилар; уларнинг бўйинларига муҳрлар (хотамлар) солинади-да, улар жаннатга кирадилар. Бас, жаннат аҳли: ‹Мана булар — Раҳмоннинг озод қилганлари; (Аллоҳ) уларни — ўзлари қилган бирор амалсиз ва олдиндан юборган бирор яхшиликсиз — жаннатга киритди›, дейдилар. Сўнг уларга: ‹Сизларга — кўрган нарсангиз ва у билан бирга шунча (мисли) — бордир›, дейилади», дедилар.

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَقُولُ اللَّهُ يَا آدَمُ‏.‏ فَيَقُولُ لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْكَ‏.‏ فَيُنَادَى بِصَوْتٍ إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكَ أَنْ تُخْرِجَ مِنْ ذُرِّيَّتِكَ بَعْثًا إِلَى النَّارِ ‏"‏‏.‏

(Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Alloh: ‹Ey Odam!› deydi. U (Odam): ‹Labbayka va saʼdayka (Sening amringga shay turibman, baxt-saodatim Sen bilan)›, deydi. Bas, bir ovoz bilan nido qilinadi: ‹Albatta, Alloh seni — oʻz zurriyotingdan doʻzaxga (yuboriladigan) bir guruhni chiqarishingga — buyuradi›, deydi», dedilar.(Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ: ‹Эй Одам!› дейди. У (Одам): ‹Лаббайка ва саъдайка (Сенинг амрингга шай турибман, бахт-саодатим Сен билан)›, дейди. Бас, бир овоз билан нидо қилинади: ‹Албатта, Аллоҳ сени — ўз зурриётингдан дўзахга (юбориладиган) бир гуруҳни чиқаришингга — буюради›, дейди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي الأَسْوَدِ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، سَمِعْتُ أَبِي، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَبْدِ الْغَافِرِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَنَّهُ ذَكَرَ رَجُلاً فِيمَنْ سَلَفَ ـ أَوْ فِيمَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ قَالَ كَلِمَةً يَعْنِي ـ أَعْطَاهُ اللَّهُ مَالاً وَوَلَدًا ـ فَلَمَّا حَضَرَتِ الْوَفَاةُ قَالَ لِبَنِيهِ أَىَّ أَبٍ كُنْتُ لَكُمْ قَالُوا خَيْرَ أَبٍ‏.‏ قَالَ فَإِنَّهُ لَمْ يَبْتَئِرْ ـ أَوْ لَمْ يَبْتَئِزْ ـ عِنْدَ اللَّهِ خَيْرًا، وَإِنْ يَقْدِرِ اللَّهُ عَلَيْهِ يُعَذِّبْهُ، فَانْظُرُوا إِذَا مُتُّ فَأَحْرِقُونِي حَتَّى إِذَا صِرْتُ فَحْمًا فَاسْحَقُونِي ـ أَوْ قَالَ فَاسْحَكُونِي ـ فَإِذَا كَانَ يَوْمُ رِيحٍ عَاصِفٍ فَأَذْرُونِي فِيهَا ‏"‏ فَقَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَأَخَذَ مَوَاثِيقَهُمْ عَلَى ذَلِكَ وَرَبِّي، فَفَعَلُوا ثُمَّ أَذْرَوْهُ فِي يَوْمٍ عَاصِفٍ، فَقَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ كُنْ‏.‏ فَإِذَا هُوَ رَجُلٌ قَائِمٌ‏.‏ قَالَ اللَّهُ أَىْ عَبْدِي مَا حَمَلَكَ عَلَى أَنْ فَعَلْتَ مَا فَعَلْتَ قَالَ مَخَافَتُكَ أَوْ فَرَقٌ مِنْكَ قَالَ فَمَا تَلاَفَاهُ أَنْ رَحِمَهُ عِنْدَهَا ـ وَقَالَ مَرَّةً أُخْرَى فَمَا تَلاَفَاهُ غَيْرُهَا ـ ‏"‏‏.‏ فَحَدَّثْتُ بِهِ أَبَا عُثْمَانَ فَقَالَ سَمِعْتُ هَذَا مِنْ سَلْمَانَ غَيْرَ أَنَّهُ زَادَ فِيهِ أَذْرُونِي فِي الْبَحْرِ‏.‏ أَوْ كَمَا حَدَّثَ‏.‏ حَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، وَقَالَ، لَمْ يَبْتَئِرْ‏.‏ وَقَالَ خَلِيفَةُ حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، وَقَالَ، لَمْ يَبْتَئِزْ‏.‏ فَسَّرَهُ قَتَادَةُ لَمْ يَدَّخِرْ‏.‏

(Abu Said (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot oʻtganlardan — yoki: sizlardan oldin boʻlganlardan — bir kishini zikr qildilar — (Qatoda): U zot bir soʻz (ishlatib) aytdilar, yaʼni: — Alloh unga mol va farzand bergan edi. Qachon vafot (oʻlimi) yetib kelganida, u oʻz oʻgʻillariga: ‹Men sizlarga qanday ota boʻldim?› dedi. Ular: ‹Eng yaxshi ota›, dedilar. U: ‹Lekin u (men) Alloh huzurida hech bir yaxshilik gʻamlamabdi (toʻplamabdi) — (yoki boshqa lahjada aytdi) — bas, agar Alloh menga qodir boʻlsa (qoʻlga olsa), meni azoblaydi. Bas, qarang: qachon men oʻlsam, meni kuydiringlar — toki men koʻmir boʻlganimda, meni yanchinglar (ezginglar); qachon shamolli (boʻronli) kun boʻlsa, meni unda sochinglar›, dedi.» Allohning Paygʻambari ﷺ: «Bas, Robbim bilan (qasamki,) u ulardan shu (ish) ustida ahd-paymon oldi; ular (shunday) qildilar, soʻng uni boʻronli bir kunda sochib yubordilar. Bas, Alloh azza va jalla: ‹Boʻl!› dedi — mana, u tik turgan bir kishi (boʻldi). Alloh: ‹Ey bandam, seni qilgan (ish)ingni qilishga nima undadi?› dedi. U: ‹Sendan qoʻrqqanim — yoki: Sendan hadiksiraganim›, dedi. (Alloh) buni — uni shu payt rahm qilgani(dan) boshqa (narsa bilan) qoplamadi (yaʼni faqat rahmati uni qutqardi)», dedilar. (Roviy:) Men buni Abu Usmonga (rivoyat qilib) aytdim; u: «Men buni Salmondan eshitganman; faqat u unda: ‹meni dengizga sochinglar› (degan)ni ziyoda qildi», dedi — yoki u (qanday) rivoyat qilgan boʻlsa. (Muso Muʼtamirdan: ‹lam yabtair›, dedi. Xalifa Muʼtamirdan: ‹lam yabtaiz›, dedi. Qatoda uni: ‹toʻplamadi (gʻamlamadi)›, deb tafsir qildi.)(Абу Саид (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот ўтганлардан — ёки: сизлардан олдин бўлганлардан — бир кишини зикр қилдилар — (Қатода): У зот бир сўз (ишлатиб) айтдилар, яъни: — Аллоҳ унга мол ва фарзанд берган эди. Қачон вафот (ўлими) етиб келганида, у ўз ўғилларига: ‹Мен сизларга қандай ота бўлдим?› деди. Улар: ‹Энг яхши ота›, дедилар. У: ‹Лекин у (мен) Аллоҳ ҳузурида ҳеч бир яхшилик ғамламабди (тўпламабди) — (ёки бошқа лаҳжада айтди) — бас, агар Аллоҳ менга қодир бўлса (қўлга олса), мени азоблайди. Бас, қаранг: қачон мен ўлсам, мени куйдиринглар — токи мен кўмир бўлганимда, мени янчинглар (эзгинглар); қачон шамолли (бўронли) кун бўлса, мени унда сочинглар›, деди.» Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ: «Бас, Роббим билан (қасамки,) у улардан шу (иш) устида аҳд-паймон олди; улар (шундай) қилдилар, сўнг уни бўронли бир кунда сочиб юбордилар. Бас, Аллоҳ азза ва жалла: ‹Бўл!› деди — мана, у тик турган бир киши (бўлди). Аллоҳ: ‹Эй бандам, сени қилган (иш)ингни қилишга нима ундади?› деди. У: ‹Сендан қўрққаним — ёки: Сендан ҳадиксираганим›, деди. (Аллоҳ) буни — уни шу пайт раҳм қилгани(дан) бошқа (нарса билан) қопламади (яъни фақат раҳмати уни қутқарди)», дедилар. (Ровий:) Мен буни Абу Усмонга (ривоят қилиб) айтдим; у: «Мен буни Салмондан эшитганман; фақат у унда: ‹мени денгизга сочинглар› (деган)ни зиёда қилди», деди — ёки у (қандай) ривоят қилган бўлса. (Мусо Муътамирдан: ‹лам ябтаир›, деди. Халифа Муътамирдан: ‹лам ябтаиз›, деди. Қатода уни: ‹тўпламади (ғамламади)›, деб тафсир қилди.)

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ يَقُولُ لأَهْلِ الْجَنَّةِ يَا أَهْلَ الْجَنَّةِ‏.‏ فَيَقُولُونَ لَبَّيْكَ رَبَّنَا وَسَعْدَيْكَ وَالْخَيْرُ فِي يَدَيْكَ‏.‏ فَيَقُولُ هَلْ رَضِيتُمْ فَيَقُولُونَ وَمَا لَنَا لاَ نَرْضَى يَا رَبِّ وَقَدْ أَعْطَيْتَنَا مَا لَمْ تُعْطِ أَحَدًا مِنْ خَلْقِكَ‏.‏ فَيَقُولُ أَلاَ أُعْطِيكُمْ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ‏.‏ فَيَقُولُونَ يَا رَبِّ وَأَىُّ شَىْءٍ أَفْضَلُ مِنْ ذَلِكَ فَيَقُولُ أُحِلُّ عَلَيْكُمْ رِضْوَانِي فَلاَ أَسْخَطُ عَلَيْكُمْ بَعْدَهُ أَبَدًا ‏"‏‏.‏

(Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Albatta, Alloh jannat ahliga: ‹Ey jannat ahli!› deydi. Bas, ular: ‹Labbayka, Robbimiz, va saʼdayka; (barcha) yaxshilik Sening Qoʻlingdadir›, deydilar. (Alloh): ‹Rozi boʻldingizmi?› deydi. Ular: ‹Bizga nima boʻldiki, rozi boʻlmasak, ey Robbim — holbuki Sen bizga oʻz xalqingdan hech kimga bermagan (neʼmat)ni berding?!› deydilar. (Alloh): ‹Sizlarga bundan afzalrogʻini bermaymi?› deydi. Ular: ‹Ey Robbim, bundan afzalroq qanday narsa boʻladi?!› deydilar. (Alloh): ‹Men sizlarga Oʻz rizvonimni (rizoligimni) halol (nozil) qilaman — bas, undan keyin sizlardan hech qachon gʻazablanmayman›, deydi», dedilar.(Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Албатта, Аллоҳ жаннат аҳлига: ‹Эй жаннат аҳли!› дейди. Бас, улар: ‹Лаббайка, Роббимиз, ва саъдайка; (барча) яхшилик Сенинг Қўлингдадир›, дейдилар. (Аллоҳ): ‹Рози бўлдингизми?› дейди. Улар: ‹Бизга нима бўлдики, рози бўлмасак, эй Роббим — ҳолбуки Сен бизга ўз халқингдан ҳеч кимга бермаган (неъмат)ни бердинг?!› дейдилар. (Аллоҳ): ‹Сизларга бундан афзалроғини бермайми?› дейди. Улар: ‹Эй Роббим, бундан афзалроқ қандай нарса бўлади?!› дейдилар. (Аллоҳ): ‹Мен сизларга Ўз ризвонимни (ризолигимни) ҳалол (нозил) қиламан — бас, ундан кейин сизлардан ҳеч қачон ғазабланмайман›, дейди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا مَهْدِيُّ بْنُ مَيْمُونٍ، سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ سِيرِينَ، يُحَدِّثُ عَنْ مَعْبَدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يَخْرُجُ نَاسٌ مِنْ قِبَلِ الْمَشْرِقِ وَيَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ لاَ يُجَاوِزُ تَرَاقِيَهُمْ، يَمْرُقُونَ مِنَ الدِّينِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ، ثُمَّ لاَ يَعُودُونَ فِيهِ حَتَّى يَعُودَ السَّهْمُ إِلَى فُوقِهِ ‏"‏‏.‏ قِيلَ مَا سِيمَاهُمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ سِيمَاهُمُ التَّحْلِيقُ ‏"‏‏.‏ أَوْ قَالَ ‏"‏ التَّسْبِيدُ ‏"‏‏.‏

(Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot: «Mashriq tomonidan baʼzi kishilar chiqadi; ular Qurʼon oʻqiydilar, (lekin u) ularning halqumlaridan (oʻtib) oʻtmaydi (qalblariga yetmaydi). Ular dindan — oʻq ovdan (otilgan hayvondan) chiqib ketganidek — chiqib ketadilar, soʻng unga (dinga) qaytmaydilar — toki oʻq oʻz (kamon) ipiga qaytmaguncha», dedilar. «Ularning alomati (belgisi) nima?» deyildi. U zot: «Ularning alomati — (boshni) qirib (taqir) qilish», — yoki: «sochni butunlay yoʻqotish», — dedilar.)(Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот: «Машриқ томонидан баъзи кишилар чиқади; улар Қуръон ўқийдилар, (лекин у) уларнинг ҳалқумларидан (ўтиб) ўтмайди (қалбларига етмайди). Улар диндан — ўқ овдан (отилган ҳайвондан) чиқиб кетганидек — чиқиб кетадилар, сўнг унга (динга) қайтмайдилар — токи ўқ ўз (камон) ипига қайтмагунча», дедилар. «Уларнинг аломати (белгиси) нима?» дейилди. У зот: «Уларнинг аломати — (бошни) қириб (тақир) қилиш», — ёки: «сочни бутунлай йўқотиш», — дедилар.)