حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ ابْنِ عَقِيلٍ، عَنْ مُحَمَّدِ ابْنِ الْحَنَفِيَّةِ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مِفْتَاحُ الصَّلاَةِ الطُّهُورُ وَتَحْرِيمُهَا التَّكْبِيرُ وَتَحْلِيلُهَا التَّسْلِيمُ " .
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Namozning kaliti — tahorat, (namozga) kirishi — takbir, (undan) chiqishi esa salomdir», — dedilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Намознинг калити — таҳорат, (намозга) кириши — такбир, (ундан) чиқиши эса саломдир», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ خَالِدِ بْنِ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ خَيْرٍ، قَالَ أَتَانَا عَلِيٌّ - رضى الله عنه - وَقَدْ صَلَّى فَدَعَا بِطَهُورٍ فَقُلْنَا مَا يَصْنَعُ بِالطَّهُورِ وَقَدْ صَلَّى مَا يُرِيدُ إِلاَّ أَنْ يُعَلِّمَنَا فَأُتِيَ بِإِنَاءٍ فِيهِ مَاءٌ وَطَسْتٍ فَأَفْرَغَ مِنَ الإِنَاءِ عَلَى يَمِينِهِ فَغَسَلَ يَدَيْهِ ثَلاَثًا ثُمَّ تَمَضْمَضَ وَاسْتَنْثَرَ ثَلاَثًا فَمَضْمَضَ وَنَثَرَ مِنَ الْكَفِّ الَّذِي يَأْخُذُ فِيهِ ثُمَّ غَسَلَ وَجْهَهُ ثَلاَثًا ثُمَّ غَسَلَ يَدَهُ الْيُمْنَى ثَلاَثًا وَغَسَلَ يَدَهُ الشِّمَالَ ثَلاَثًا ثُمَّ جَعَلَ يَدَهُ فِي الإِنَاءِ فَمَسَحَ بِرَأْسِهِ مَرَّةً وَاحِدَةً ثُمَّ غَسَلَ رِجْلَهُ الْيُمْنَى ثَلاَثًا وَرِجْلَهُ الشِّمَالَ ثَلاَثًا ثُمَّ قَالَ مَنْ سَرَّهُ أَنْ يَعْلَمَ وُضُوءَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَهُوَ هَذَا .
Abdu Xayr aytadi: Ali (roziyallohu anhu) bizning oldimizga keldi — u allaqachon namoz oʻqigan edi — va tahorat (suvi) soʻradi. Biz: «Namoz oʻqib boʻlgan boʻlsa, suvni nima qiladi? — Faqat bizga oʻrgatmoqchi (boʻlsa kerak)», — dedik. Shunda unga ichida suv boʻlgan idish va tos keltirildi; u idishdan oʻng qoʻliga (suv) quyib, qoʻllarini uch marta yuvdi; soʻng uch marta ogʻzini chaydi va burnini qoqdi — suv olgan oʻsha hovuchidan ogʻzini chayib, burnini qoqdi; soʻng yuzini uch marta yuvdi; soʻng oʻng qoʻlini uch marta, chap qoʻlini uch marta yuvdi; soʻng qoʻlini idishga solib, boshini bir marta mash qildi; soʻng oʻng oyogʻini uch marta, chap oyogʻini uch marta yuvdi va: «Kim Rasululloh ﷺ ning tahoratlarini bilishni xohlasa — bu mana shudir», — dedi.Абду Хайр айтади: Али (розияллоҳу анҳу) бизнинг олдимизга келди — у аллақачон намоз ўқиган эди — ва таҳорат (суви) сўради. Биз: «Намоз ўқиб бўлган бўлса, сувни нима қилади? — Фақат бизга ўргатмоқчи (бўлса керак)», — дедик. Шунда унга ичида сув бўлган идиш ва тос келтирилди; у идишдан ўнг қўлига (сув) қуйиб, қўлларини уч марта ювди; сўнг уч марта оғзини чайди ва бурнини қоқди — сув олган ўша ҳовучидан оғзини чайиб, бурнини қоқди; сўнг юзини уч марта ювди; сўнг ўнг қўлини уч марта, чап қўлини уч марта ювди; сўнг қўлини идишга солиб, бошини бир марта маш қилди; сўнг ўнг оёғини уч марта, чап оёғини уч марта ювди ва: «Ким Расулуллоҳ ﷺ нинг таҳоратларини билишни хоҳласа — бу мана шудир», — деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا حَفْصٌ، - يَعْنِي ابْنَ غِيَاثٍ - عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ خَيْرٍ، عَنْ عَلِيٍّ، - رضى الله عنه - قَالَ لَوْ كَانَ الدِّينُ بِالرَّأْىِ لَكَانَ أَسْفَلُ الْخُفِّ أَوْلَى بِالْمَسْحِ مِنْ أَعْلاَهُ وَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَمْسَحُ عَلَى ظَاهِرِ خُفَّيْهِ .
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Agar din raʼy (shaxsiy fikr) bilan boʻlganida, maxsining tagi ustki (tomoni)dan koʻra mash tortishga loyiqroq boʻlardi; (lekin) men Rasululloh ﷺ ning maxsilarining ustiga mash tortganlarini koʻrganman», — dedi.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Агар дин раъй (шахсий фикр) билан бўлганида, махсининг таги устки (томони)дан кўра маш тортишга лойиқроқ бўларди; (лекин) мен Расулуллоҳ ﷺ нинг махсиларининг устига маш тортганларини кўрганман», — деди.
حَدَّثَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ الْحِمْصِيُّ، - فِي آخَرِينَ - قَالُوا حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، عَنِ الْوَضِينِ بْنِ عَطَاءٍ، عَنْ مَحْفُوظِ بْنِ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَائِذٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، - رضى الله عنه - قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وِكَاءُ السَّهِ الْعَيْنَانِ فَمَنْ نَامَ فَلْيَتَوَضَّأْ " .
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Koʻzlar — orqa (chiqaruv joyi)ning bogʻichidir; bas, kim uxlasa, tahorat olsin», — dedilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кўзлар — орқа (чиқарув жойи)нинг боғичидир; бас, ким ухласа, таҳорат олсин», — дедилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبِيدَةُ بْنُ حُمَيْدٍ الْحَذَّاءُ، عَنِ الرُّكَيْنِ بْنِ الرَّبِيعِ، عَنْ حُصَيْنِ بْنِ قَبِيصَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، - رضى الله عنه - قَالَ كُنْتُ رَجُلاً مَذَّاءً فَجَعَلْتُ أَغْتَسِلُ حَتَّى تَشَقَّقَ ظَهْرِي فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم - أَوْ ذُكِرَ لَهُ - فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَفْعَلْ إِذَا رَأَيْتَ الْمَذْىَ فَاغْسِلْ ذَكَرَكَ وَتَوَضَّأْ وُضُوءَكَ لِلصَّلاَةِ فَإِذَا فَضَخْتَ الْمَاءَ فَاغْتَسِلْ " .
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men maziy koʻp (chiqadigan) kishi edim; (shu sababli) orqam (terisi) yorilib ketguncha gʻusl qilaverardim. Men buni Paygʻambar ﷺ ga aytdim — yoki u zotga (boshqa birov tomonidan) aytildi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Bunday qilma! Maziyni koʻrganingda, zakaringni yuv va namozga (oladigan) tahorating(dek) tahorat ol; (maniy) suvi otilib chiqsa, gʻusl qil», — dedilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен мазий кўп (чиқадиган) киши эдим; (шу сабабли) орқам (териси) ёрилиб кетгунча ғусл қилаверардим. Мен буни Пайғамбар ﷺ га айтдим — ёки у зотга (бошқа биров томонидан) айтилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бундай қилма! Мазийни кўрганингда, закарингни юв ва намозга (оладиган) таҳоратинг(дек) таҳорат ол; (маний) суви отилиб чиқса, ғусл қил», — дедилар.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ النَّمَرِيُّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُدْرِكٍ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ بْنِ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُجَىٍّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، - رضى الله عنه - عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تَدْخُلُ الْمَلاَئِكَةُ بَيْتًا فِيهِ صُورَةٌ وَلاَ كَلْبٌ وَلاَ جُنُبٌ " .
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Farishtalar ichida surat, yoki it, yoki junub (kishi) boʻlgan uyga kirmaydi», — dedilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Фаришталар ичида сурат, ёки ит, ёки жунуб (киши) бўлган уйга кирмайди», — дедилар.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلِمَةَ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى عَلِيٍّ - رضى الله عنه - أَنَا وَرَجُلاَنِ رَجُلٌ مِنَّا وَرَجُلٌ مِنْ بَنِي أَسَدٍ - أَحْسِبُ فَبَعَثَهُمَا عَلِيٌّ - رضى الله عنه - وَجْهًا وَقَالَ إِنَّكُمَا عِلْجَانِ فَعَالِجَا عَنْ دِينِكُمَا . ثُمَّ قَامَ فَدَخَلَ الْمَخْرَجَ ثُمَّ خَرَجَ فَدَعَا بِمَاءٍ فَأَخَذَ مِنْهُ حَفْنَةً فَتَمَسَّحَ بِهَا ثُمَّ جَعَلَ يَقْرَأُ الْقُرْآنَ فَأَنْكَرُوا ذَلِكَ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَخْرُجُ مِنَ الْخَلاَءِ فَيُقْرِئُنَا الْقُرْآنَ وَيَأْكُلُ مَعَنَا اللَّحْمَ وَلَمْ يَكُنْ يَحْجُبُهُ - أَوْ قَالَ يَحْجُزُهُ - عَنِ الْقُرْآنِ شَىْءٌ لَيْسَ الْجَنَابَةَ .
Abdulloh ibn Salama aytadi: Men va ikki kishi — bizdan biri va Banu Asaddan bir kishi — Ali (roziyallohu anhu)ning oldiga kirdik. (Gumonimcha,) Ali (roziyallohu anhu) ikkalasini bir (vazifaga) joʻnatdi va: «Sizlar ikkovingiz baquvvat (kishilar)siz; bas, diningiz uchun kuch sarflanglar», — dedi. Soʻng u turib, hojatxonaga kirdi, keyin chiqdi va suv soʻrab, undan bir hovuch (suv) olib, (qoʻllarini) artdi; soʻng Qurʼon oʻqiy boshladi. (Hozir boʻlganlar) buni gʻalati (inkor qilib) koʻrishdi. Shunda u: «Albatta, Rasululloh ﷺ hojatxonadan chiqar va bizga Qurʼon (oʻrgatib) oʻqitar, biz bilan birga goʻsht yer edilar; u zotni janobatdan boshqa hech narsa Qurʼon (oʻqish)dan toʻsmas edi», — dedi.Абдуллоҳ ибн Салама айтади: Мен ва икки киши — биздан бири ва Бану Асаддан бир киши — Али (розияллоҳу анҳу)нинг олдига кирдик. (Гумонимча,) Али (розияллоҳу анҳу) иккаласини бир (вазифага) жўнатди ва: «Сизлар икковингиз бақувват (кишилар)сиз; бас, динингиз учун куч сарфланглар», — деди. Сўнг у туриб, ҳожатхонага кирди, кейин чиқди ва сув сўраб, ундан бир ҳовуч (сув) олиб, (қўлларини) артди; сўнг Қуръон ўқий бошлади. (Ҳозир бўлганлар) буни ғалати (инкор қилиб) кўришди. Шунда у: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺ ҳожатхонадан чиқар ва бизга Қуръон (ўргатиб) ўқитар, биз билан бирга гўшт ер эдилар; у зотни жанобатдан бошқа ҳеч нарса Қуръон (ўқиш)дан тўсмас эди», — деди.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، أَخْبَرَنَا عَطَاءُ بْنُ السَّائِبِ، عَنْ زَاذَانَ، عَنْ عَلِيٍّ، - رضى الله عنه - أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ تَرَكَ مَوْضِعَ شَعْرَةٍ مِنْ جَنَابَةٍ لَمْ يَغْسِلْهَا فُعِلَ بِهِ كَذَا وَكَذَا مِنَ النَّارِ " . قَالَ عَلِيٌّ فَمِنْ ثَمَّ عَادَيْتُ رَأْسِي فَمِنْ ثَمَّ عَادَيْتُ رَأْسِي ثَلاَثًا . وَكَانَ يَجِزُّ شَعْرَهُ .
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim janobatdan bir soch (tola)cha joyni (yuvmay) qoldirsa, unga doʻzaxdan ana shunday-ana shunday (azob) qilinadi», — dedilar. Ali: «Shuning uchun men boshim (sochim)ni (oʻzimga) dushman tutdim», — dedi — buni uch marta (aytdi) — va u sochini (kalta) qirqar edi.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким жанобатдан бир соч (тола)ча жойни (ювмай) қолдирса, унга дўзахдан ана шундай-ана шундай (азоб) қилинади», — дедилар. Али: «Шунинг учун мен бошим (сочим)ни (ўзимга) душман тутдим», — деди — буни уч марта (айтди) — ва у сочини (калта) қирқар эди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي إِسْمَاعِيلَ، - وَهُوَ مُحَمَّدُ بْنُ رَاشِدٍ - عَنْ مَعْقِلٍ الْخَثْعَمِيِّ، عَنْ عَلِيٍّ، - رضى الله عنه - قَالَ الْمُسْتَحَاضَةُ إِذَا انْقَضَى حَيْضُهَا اغْتَسَلَتْ كُلَّ يَوْمٍ وَاتَّخَذَتْ صُوفَةً فِيهَا سَمْنٌ أَوْ زَيْتٌ .
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Istihoza (toʻxtovsiz qon ketishi) boʻlgan ayolning hayzi tugagach, har kuni gʻusl qiladi va ichida sariyogʻ yoki zaytun moyi boʻlgan bir parcha jun oladi (va uni avratiga qoʻyadi)», dedi.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Истиҳоза (тўхтовсиз қон кетиши) бўлган аёлнинг ҳайзи тугагач, ҳар куни ғусл қилади ва ичида сариёғ ёки зайтун мойи бўлган бир парча жун олади (ва уни авратига қўяди)», деди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ ابْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي حَرْبِ بْنِ أَبِي الأَسْوَدِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيٍّ، - رضى الله عنه - قَالَ يُغْسَلُ مِنْ بَوْلِ الْجَارِيَةِ وَيُنْضَحُ مِنْ بَوْلِ الْغُلاَمِ مَا لَمْ يَطْعَمْ .
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Qiz bolaning siydigi yuviladi, oʻgʻil bola taom yemaguncha uning siydigiga (suv) sepiladi», dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Қиз боланинг сийдиги ювилади, ўғил бола таом емагунча унинг сийдигига (сув) сепилади», деди.
حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي حَرْبِ بْنِ أَبِي الأَسْوَدِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، - رضى الله عنه - أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَذَكَرَ مَعْنَاهُ وَلَمْ يَذْكُرْ " مَا لَمْ يَطْعَمْ " . زَادَ قَالَ قَتَادَةُ هَذَا مَا لَمْ يَطْعَمَا الطَّعَامَ فَإِذَا طَعِمَا غُسِلاَ جَمِيعًا .
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ — soʻng (rovi) shu maʼnoni zikr qildi, ammo «taom yemaguncha» degan soʻzni aytmadi. Bunga (rovi) shuni qoʻshdi: Qatoda aytdi: «Bu — ular ikkalasi taom yemaganlarida shunday; agar taom yesalar, ikkalasiniki ham yuviladi».Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ — сўнг (рови) шу маънони зикр қилди, аммо «таом емагунча» деган сўзни айтмади. Бунга (рови) шуни қўшди: Қатода айтди: «Бу — улар иккаласи таом емаганларида шундай; агар таом есалар, иккаласиники ҳам ювилади».
حَدَّثَنَا الْهَيْثَمُ بْنُ خَالِدٍ الْجُهَنِيُّ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سَعْدِ بْنِ أَوْسٍ، عَنْ بِلاَلِ بْنِ يَحْيَى الْعَبْسِيِّ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه أَنَّهُ الْتَقَطَ دِينَارًا فَاشْتَرَى بِهِ دَقِيقًا فَعَرَفَهُ صَاحِبُ الدَّقِيقِ فَرَدَّ عَلَيْهِ الدِّينَارَ فَأَخَذَهُ عَلِيٌّ وَقَطَعَ مِنْهُ قِيرَاطَيْنِ فَاشْتَرَى بِهِ لَحْمًا .
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U bir dinor topib oldi va unga un sotib oldi. Un sotuvchi uni tanib qoldi va dinorni unga qaytarib berdi. Shunda Ali (roziyallohu anhu) uni olib, undan ikki qiyrot kesib oldi-da, unga goʻsht sotib oldi.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У бир динор топиб олди ва унга ун сотиб олди. Ун сотувчи уни таниб қолди ва динорни унга қайтариб берди. Шунда Али (розияллоҳу анҳу) уни олиб, ундан икки қийрот кесиб олди-да, унга гўшт сотиб олди.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، وَيَعْلَى، ابْنَا عُبَيْدٍ قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ عَلِيٍّ، - رضى الله عنه - قَالَ لَمَّا نَحَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بُدْنَهُ فَنَحَرَ ثَلاَثِينَ بِيَدِهِ وَأَمَرَنِي فَنَحَرْتُ سَائِرَهَا .
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻz qurbonlik tuyalarini soʻyganlarida, ulardan oʻttiztasini oʻz qoʻllari bilan soʻydilar va menga buyurdilar, men esa qolganlarini soʻydim.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўз қурбонлик туяларини сўйганларида, улардан ўттизтасини ўз қўллари билан сўйдилар ва менга буюрдилар, мен эса қолганларини сўйдим.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَيَّاشٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ ثُمَّ أَرْدَفَ أُسَامَةَ فَجَعَلَ يُعْنِقُ عَلَى نَاقَتِهِ وَالنَّاسُ يَضْرِبُونَ الإِبِلَ يَمِينًا وَشِمَالاً لاَ يَلْتَفِتُ إِلَيْهِمْ وَيَقُولُ " السَّكِينَةَ أَيُّهَا النَّاسُ " . وَدَفَعَ حِينَ غَابَتِ الشَّمْسُ .
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Soʻng (Rasululloh ﷺ) ortlariga Usomani mingashtirdilar va tuyalarini tez yurish (anaq) bilan haydadilar. Odamlar tuyalarini oʻngu soʻlga urar (haydar) edilar, (u zot) esa ularga eʼtibor bermay: «Vazmin boʻlinglar, ey odamlar!» der edilar. (U zot Arafadan) quyosh botgan paytda qaytdilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Сўнг (Расулуллоҳ ﷺ) ортларига Усомани мингаштирдилар ва туяларини тез юриш (анақ) билан ҳайдадилар. Одамлар туяларини ўнгу сўлга урар (ҳайдар) эдилар, (у зот) эса уларга эътибор бермай: «Вазмин бўлинглар, эй одамлар!» дер эдилар. (У зот Арафадан) қуёш ботган пайтда қайтдилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَيَّاشٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ فَلَمَّا أَصْبَحَ - يَعْنِي النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم - وَوَقَفَ عَلَى قُزَحَ فَقَالَ " هَذَا قُزَحُ وَهُوَ الْمَوْقِفُ وَجَمْعٌ كُلُّهَا مَوْقِفٌ وَنَحَرْتُ هَا هُنَا وَمِنًى كُلُّهَا مَنْحَرٌ فَانْحَرُوا فِي رِحَالِكُمْ " .
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U: «U zot — yaʼni Nabiy ﷺ — tong otgach, Quzah (togʻi) ustida toʻxtab: ‹Mana bu Quzahdir va u toʻxtaydigan joydir, Jamʼ (Muzdalifa)ning hammasi toʻxtaydigan joydir. Men shu yerda qurbonlik soʻydim, Minoning hammasi qurbonlik soʻyiladigan joydir. Bas, oʻz manzillaringizda qurbonlik soʻyaveringlar›, dedilar», dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У: «У зот — яъни Набий ﷺ — тонг отгач, Қузаҳ (тоғи) устида тўхтаб: ‹Мана бу Қузаҳдир ва у тўхтайдиган жойдир, Жамъ (Муздалифа)нинг ҳаммаси тўхтайдиган жойдир. Мен шу ерда қурбонлик сўйдим, Минонинг ҳаммаси қурбонлик сўйиладиган жойдир. Бас, ўз манзилларингизда қурбонлик сўяверинглар›, дедилар», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيٍّ، - رضى الله عنه - قَالَ مَا كَتَبْنَا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ الْقُرْآنَ وَمَا فِي هَذِهِ الصَّحِيفَةِ . قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْمَدِينَةُ حَرَامٌ مَا بَيْنَ عَائِرٍ إِلَى ثَوْرٍ فَمَنْ أَحْدَثَ حَدَثًا أَوْ آوَى مُحْدِثًا فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَالْمَلاَئِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ لاَ يُقْبَلُ مِنْهُ عَدْلٌ وَلاَ صَرْفٌ وَذِمَّةُ الْمُسْلِمِينَ وَاحِدَةٌ يَسْعَى بِهَا أَدْنَاهُمْ فَمَنْ أَخْفَرَ مُسْلِمًا فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَالْمَلاَئِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ لاَ يُقْبَلُ مِنْهُ عَدْلٌ وَلاَ صَرْفٌ وَمَنْ وَالَى قَوْمًا بِغَيْرِ إِذْنِ مَوَالِيهِ فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَالْمَلاَئِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ لاَ يُقْبَلُ مِنْهُ عَدْلٌ وَلاَ صَرْفٌ " .
Ali (roziyallohu anhu) aytadi: biz Rasululloh ﷺdan Qurʼondan va mana shu sahifada borlardan boshqa hech narsa yozib olmaganmiz. U aytadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Madina haromdir, Oir (togʻi)dan Savr (togʻi)gacha. Kim (unda) biror bidʼat ish qilsa yoki bidʼatchini panoh berib himoya qilsa, unga Allohning, farishtalarning va barcha odamlarning laʼnati boʻlsin. Undan na farz, na nafl (ibodat) qabul qilinadi. Musulmonlarning zimmasi (himoyasi) bittadir, uni ularning eng pasti (eng oddiyi) ham berishi mumkin. Kim bir musulmonning (bergan) ahdini buzsa, unga Allohning, farishtalarning va barcha odamlarning laʼnati boʻlsin. Undan na farz, na nafl qabul qilinadi. Kim oʻz xojalarining ruxsatisiz boshqa bir qavmni (oʻziga vali) tutsa, unga Allohning, farishtalarning va barcha odamlarning laʼnati boʻlsin. Undan na farz, na nafl qabul qilinadi».Али (розияллоҳу анҳу) айтади: биз Расулуллоҳ ﷺдан Қуръондан ва мана шу саҳифада борлардан бошқа ҳеч нарса ёзиб олмаганмиз. У айтади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Мадина ҳаромдир, Оир (тоғи)дан Савр (тоғи)гача. Ким (унда) бирор бидъат иш қилса ёки бидъатчини паноҳ бериб ҳимоя қилса, унга Аллоҳнинг, фаришталарнинг ва барча одамларнинг лаънати бўлсин. Ундан на фарз, на нафл (ибодат) қабул қилинади. Мусулмонларнинг зиммаси (ҳимояси) биттадир, уни уларнинг энг пасти (энг оддийи) ҳам бериши мумкин. Ким бир мусулмоннинг (берган) аҳдини бузса, унга Аллоҳнинг, фаришталарнинг ва барча одамларнинг лаънати бўлсин. Ундан на фарз, на нафл қабул қилинади. Ким ўз хожаларининг рухсатисиз бошқа бир қавмни (ўзига вали) тутса, унга Аллоҳнинг, фаришталарнинг ва барча одамларнинг лаънати бўлсин. Ундан на фарз, на нафл қабул қилинади».
حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَبِي حَسَّانَ، عَنْ عَلِيٍّ، - رضى الله عنه - فِي هَذِهِ الْقِصَّةِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يُخْتَلَى خَلاَهَا وَلاَ يُنَفَّرُ صَيْدُهَا وَلاَ تُلْتَقَطُ لُقَطَتُهَا إِلاَّ لِمَنْ أَشَادَ بِهَا وَلاَ يَصْلُحُ لِرَجُلٍ أَنْ يَحْمِلَ فِيهَا السِّلاَحَ لِقِتَالٍ وَلاَ يَصْلُحُ أَنْ يُقْطَعَ مِنْهَا شَجَرَةٌ إِلاَّ أَنْ يَعْلِفَ رَجُلٌ بَعِيرَهُ " .
Ali (roziyallohu anhu)dan mana shu qissada Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadiki, u zot shunday dedilar: «Uning (Madinaning) koʻkati oʻrilmaydi, ovi quvilmaydi, tushib qolgan narsasi (luqatasi) faqat uni eʼlon qiluvchi kishi tomonidangina olinadi. Kishiga unda jang uchun qurol koʻtarishi joiz emas. Va undan biror daraxtni kesish joiz emas, faqat kishi tuyasiga yem qilish uchungina (boʻlsa, mustasno)».Али (розияллоҳу анҳу)дан мана шу қиссада Набий ﷺдан ривоят қилинадики, у зот шундай дедилар: «Унинг (Мадинанинг) кўкати ўрилмайди, ови қувилмайди, тушиб қолган нарсаси (луқатаси) фақат уни эълон қилувчи киши томонидангина олинади. Кишига унда жанг учун қурол кўтариши жоиз эмас. Ва ундан бирор дарахтни кесиш жоиз эмас, фақат киши туясига ем қилиш учунгина (бўлса, мустасно)».
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنِي إِسْمَاعِيلُ، عَنْ عَامِرٍ، عَنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه - قَالَ إِسْمَاعِيلُ وَأُرَاهُ قَدْ رَفَعَهُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم - أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَعَنَ اللَّهُ الْمُحَلِّلَ وَالْمُحَلَّلَ لَهُ " .
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi — Ismoil dedi: «Men uni (ash-Shaʼbiy) Nabiy ﷺga koʻtargan (marfu qilgan) deb oʻylayman» — Nabiy ﷺ: «Alloh muhallilni ham, uning uchun (xotin) halol qilinadigan kishini ham laʼnatladi», dedilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади — Исмоил деди: «Мен уни (аш-Шаъбий) Набий ﷺга кўтарган (марфу қилган) деб ўйлайман» — Набий ﷺ: «Аллоҳ муҳаллилни ҳам, унинг учун (хотин) ҳалол қилинадиган кишини ҳам лаънатлади», дедилар.
حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ بَقِيَّةَ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ عَامِرٍ، عَنِ الْحَارِثِ الأَعْوَرِ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَرَأَيْنَا أَنَّهُ عَلِيٌّ - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمَعْنَاهُ .
Yuqoridagi hadis Ali (roziyallohu anhu)dan boshqa bir sanad orqali Nabiy ﷺdan ham shu maʼnoda rivoyat qilingan. Homidul Aʼvar Nabiy ﷺ ashoblaridan bir kishidan rivoyat qilib aytdi: «Biz uni Ali — alayhissalom — deb bildik».Юқоридаги ҳадис Али (розияллоҳу анҳу)дан бошқа бир санад орқали Набий ﷺдан ҳам шу маънода ривоят қилинган. Ҳомидул Аъвар Набий ﷺ ашобларидан бир кишидан ривоят қилиб айтди: «Биз уни Али — алайҳиссалом — деб билдик».
حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ الْهَادِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ نَافِعِ بْنِ عُجَيْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيٍّ، - رضى الله عنه - قَالَ خَرَجَ زَيْدُ بْنُ حَارِثَةَ إِلَى مَكَّةَ فَقَدِمَ بِابْنَةِ حَمْزَةَ فَقَالَ جَعْفَرٌ أَنَا آخُذُهَا أَنَا أَحَقُّ بِهَا ابْنَةُ عَمِّي وَعِنْدِي خَالَتُهَا وَإِنَّمَا الْخَالَةُ أُمٌّ . فَقَالَ عَلِيٌّ أَنَا أَحَقُّ بِهَا ابْنَةُ عَمِّي وَعِنْدِي ابْنَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهِيَ أَحَقُّ بِهَا . فَقَالَ زَيْدٌ أَنَا أَحَقُّ بِهَا أَنَا خَرَجْتُ إِلَيْهَا وَسَافَرْتُ وَقَدِمْتُ بِهَا . فَخَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ حَدِيثًا قَالَ " وَأَمَّا الْجَارِيَةُ فَأَقْضِي بِهَا لِجَعْفَرٍ تَكُونُ مَعَ خَالَتِهَا وَإِنَّمَا الْخَالَةُ أُمٌّ " . .
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) aytadi: Zayd ibn Horisa Makkaga chiqdi va Hamzaning qizini olib keldi. Shunda Jaʼfar: «Men uni olaman, men unga haqliroqman, u mening amakimning qizi, xolasi esa mening nikohimda, xola esa onadek», dedi. Ali: «Men unga haqliroqman, u mening amakimning qizi, Rasululloh ﷺning qizlari mening nikohimda, u esa unga haqliroqdir», dedi. Zayd esa: «Men unga haqliroqman, men uning oldiga chiqdim, safar qildim va uni olib keldim», dedi. Soʻng Nabiy ﷺ chiqdilar — (roviy) hadisni zikr qildi — va: «Qizga kelsak, men uni Jaʼfarga hukm qildim, u xolasi bilan birga boʻladi, xola esa onadek», dedilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) айтади: Зайд ибн Ҳориса Маккага чиқди ва Ҳамзанинг қизини олиб келди. Шунда Жаъфар: «Мен уни оламан, мен унга ҳақлироқман, у менинг амакимнинг қизи, холаси эса менинг никоҳимда, хола эса онадек», деди. Али: «Мен унга ҳақлироқман, у менинг амакимнинг қизи, Расулуллоҳ ﷺнинг қизлари менинг никоҳимда, у эса унга ҳақлироқдир», деди. Зайд эса: «Мен унга ҳақлироқман, мен унинг олдига чиқдим, сафар қилдим ва уни олиб келдим», деди. Сўнг Набий ﷺ чиқдилар — (ровий) ҳадисни зикр қилди — ва: «Қизга келсак, мен уни Жаъфарга ҳукм қилдим, у холаси билан бирга бўлади, хола эса онадек», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ مُوسَى، أَنَّ إِسْمَاعِيلَ بْنَ جَعْفَرٍ، حَدَّثَهُمْ عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ هَانِئٍ، وَهُبَيْرَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ لَمَّا خَرَجْنَا مِنْ مَكَّةَ تَبِعَتْنَا بِنْتُ حَمْزَةَ تُنَادِي يَا عَمِّ يَا عَمِّ . فَتَنَاوَلَهَا عَلِيٌّ فَأَخَذَ بِيَدِهَا وَقَالَ دُونَكِ بِنْتَ عَمِّكِ . فَحَمَلَتْهَا فَقَصَّ الْخَبَرَ قَالَ وَقَالَ جَعْفَرٌ ابْنَةُ عَمِّي وَخَالَتُهَا تَحْتِي . فَقَضَى بِهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِخَالَتِهَا وَقَالَ " الْخَالَةُ بِمَنْزِلَةِ الأُمِّ " .
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) aytadi: Biz Makkadan chiqqanimizda, Hamzaning qizi: «Ey amaki, ey amaki», deb chaqirib bizning ortimizdan ergashdi. Ali uni koʻtarib qoʻlidan ushladi va (Fotimaga qarab): «Mana amakingning qizini ol», dedi. U esa uni koʻtardi. (Roviy) xabarni soʻzlab berdi. (Ali) dedi: Jaʼfar: «U mening amakimning qizi, uning xolasi esa mening nikohimdadir», dedi. Shunda Nabiy ﷺ uni xolasiga hukm qildilar va: «Xola onaning oʻrnidadir», dedilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) айтади: Биз Маккадан чиққанимизда, Ҳамзанинг қизи: «Эй амаки, эй амаки», деб чақириб бизнинг ортимиздан эргашди. Али уни кўтариб қўлидан ушлади ва (Фотимага қараб): «Мана амакингнинг қизини ол», деди. У эса уни кўтарди. (Ровий) хабарни сўзлаб берди. (Али) деди: Жаъфар: «У менинг амакимнинг қизи, унинг холаси эса менинг никоҳимдадир», деди. Шунда Набий ﷺ уни холасига ҳукм қилдилар ва: «Хола онанинг ўрнидадир», дедилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، عَنِ ابْنِ زُرَيْرٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، - رضى الله عنه - قَالَ أُهْدِيَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَغْلَةٌ فَرَكِبَهَا . فَقَالَ عَلِيٌّ لَوْ حَمَلْنَا الْحَمِيرَ عَلَى الْخَيْلِ فَكَانَتْ لَنَا مِثْلُ هَذِهِ . قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّمَا يَفْعَلُ ذَلِكَ الَّذِينَ لاَ يَعْلَمُونَ " .
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ ga bir xachir hadya qilindi, u zot unga mindilar. Shunda Ali: ‹Agar biz eshaklarni baytallarga qoʻshsak, bizning ham shunga oʻxshash (xachirlarimiz) boʻlardi›, dedi. Rasululloh ﷺ: ‹Buni faqat (bilmaydiganlar) qiladilar, xolos›, dedilar», dedi.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ га бир хачир ҳадя қилинди, у зот унга миндилар. Шунда Али: ‹Агар биз эшакларни байталларга қўшсак, бизнинг ҳам шунга ўхшаш (хачирларимиз) бўларди›, деди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Буни фақат (билмайдиганлар) қиладилар, холос›, дедилар», деди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ رَبِيعَةَ، قَالَ شَهِدْتُ عَلِيًّا - رضى الله عنه - وَأُتِيَ بِدَابَّةٍ لِيَرْكَبَهَا فَلَمَّا وَضَعَ رِجْلَهُ فِي الرِّكَابِ قَالَ بِسْمِ اللَّهِ فَلَمَّا اسْتَوَى عَلَى ظَهْرِهَا قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ ثُمَّ قَالَ { سُبْحَانَ الَّذِي سَخَّرَ لَنَا هَذَا وَمَا كُنَّا لَهُ مُقْرِنِينَ * وَإِنَّا إِلَى رَبِّنَا لَمُنْقَلِبُونَ } ثُمَّ قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ . ثَلاَثَ مَرَّاتٍ . ثُمَّ قَالَ اللَّهُ أَكْبَرُ . ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ قَالَ سُبْحَانَكَ إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسِي فَاغْفِرْ لِي فَإِنَّهُ لاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ أَنْتَ . ثُمَّ ضَحِكَ فَقِيلَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَىِّ شَىْءٍ ضَحِكْتَ قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَعَلَ كَمَا فَعَلْتُ ثُمَّ ضَحِكَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مِنْ أَىِّ شَىْءٍ ضَحِكْتَ قَالَ " إِنَّ رَبَّكَ يَعْجَبُ مِنْ عَبْدِهِ إِذَا قَالَ اغْفِرْ لِي ذُنُوبِي يَعْلَمُ أَنَّهُ لاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ غَيْرِي " .
Ali ibn Robiʼa (rahimahulloh) aytadi: Men Ali (roziyallohu anhu)ning huzurida hozir edim. U kishiga minish uchun bir ulov keltirildi. U kishi oyoqlarini uzangiga qoʻyganlarida: «Bismillah», dedilar. Uning ustiga muqim oʻtirib olganlarida: «Alhamdulillah», dedilar. Soʻng: «{Bizga buni boʻysundirgan Zot pokdir, biz esa bunga qodir emas edik. Albatta, biz Robbimizga qaytuvchidirmiz} (Zuxruf 13-14)», dedilar. Soʻng uch marta: «Alhamdulillah», dedilar. Soʻng uch marta: «Allohu akbar», dedilar. Soʻng: «Sen poksan, men oʻzimga zulm qildim, bas, meni magʻfirat qil. Zero, gunohlarni Sendan boshqa hech kim magʻfirat qilmaydi», dedilar. Soʻngra kulib qoʻydilar. Shunda: «Ey moʻʼminlar amiri, nimadan kuldingiz?» deyildi. U kishi: «Men Nabiy ﷺni men qilgandek qilganlarini koʻrdim, soʻng u zot ﷺ kulib qoʻydilar. Men: ‹Ey Allohning Rasuli, nimadan kuldingiz?› dedim. U zot ﷺ: ‹Albatta, Robbing bandasidan, qachonki u ‹Gunohlarimni magʻfirat qil› deganida, gunohlarni Mendan boshqa hech kim magʻfirat qilmasligini bilgani holida (shunday deganidan) ajablanadi›, dedilar», deb javob berdilar.Али ибн Робиъа (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Мен Али (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурида ҳозир эдим. У кишига миниш учун бир улов келтирилди. У киши оёқларини узангига қўйганларида: «Бисмиллаҳ», дедилар. Унинг устига муқим ўтириб олганларида: «Алҳамдулиллаҳ», дедилар. Сўнг: «{Бизга буни бўйсундирган Зот покдир, биз эса бунга қодир эмас эдик. Албатта, биз Роббимизга қайтувчидирмиз} (Зухруф 13-14)», дедилар. Сўнг уч марта: «Алҳамдулиллаҳ», дедилар. Сўнг уч марта: «Аллоҳу акбар», дедилар. Сўнг: «Сен поксан, мен ўзимга зулм қилдим, бас, мени мағфират қил. Зеро, гуноҳларни Сендан бошқа ҳеч ким мағфират қилмайди», дедилар. Сўнгра кулиб қўйдилар. Шунда: «Эй мўъминлар амири, нимадан кулдингиз?» дейилди. У киши: «Мен Набий ﷺни мен қилгандек қилганларини кўрдим, сўнг у зот ﷺ кулиб қўйдилар. Мен: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, нимадан кулдингиз?› дедим. У зот ﷺ: ‹Албатта, Роббинг бандасидан, қачонки у ‹Гуноҳларимни мағфират қил› деганида, гуноҳларни Мендан бошқа ҳеч ким мағфират қилмаслигини билгани ҳолида (шундай деганидан) ажабланади›, дедилар», деб жавоб бердилар.
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مَرْزُوقٍ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ زُبَيْدٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ، عَنْ عَلِيٍّ، - رضى الله عنه - أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ جَيْشًا وَأَمَّرَ عَلَيْهِمْ رَجُلاً وَأَمَرَهُمْ أَنْ يَسْمَعُوا لَهُ وَيُطِيعُوا فَأَجَّجَ نَارًا وَأَمَرَهُمْ أَنْ يَقْتَحِمُوا فِيهَا فَأَبَى قَوْمٌ أَنْ يَدْخُلُوهَا وَقَالُوا إِنَّمَا فَرَرْنَا مِنَ النَّارِ وَأَرَادَ قَوْمٌ أَنْ يَدْخُلُوهَا فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " لَوْ دَخَلُوهَا - أَوْ دَخَلُوا فِيهَا - لَمْ يَزَالُوا فِيهَا " . وَقَالَ " لاَ طَاعَةَ فِي مَعْصِيَةِ اللَّهِ إِنَّمَا الطَّاعَةُ فِي الْمَعْرُوفِ " .
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ bir qoʻshin yubordilar va ularga bir kishini amir (boshliq) qilib tayinladilar hamda ularni unga quloq solib, itoat qilishga buyurdilar. Soʻng u (amir) olov yoqdi va ularni unga sakrab kirishga buyurdi. Bir guruh odam unga kirishdan bosh tortib: «Biz olovdan qochib (musulmon boʻlgan) edik», deyishdi; yana bir guruh esa unga kirmoqchi boʻldi. Bu (xabar) Nabiy ﷺga yetganda, u zot: «Agar ular unga kirganlarida, undan abadiy chiqolmas edilar», dedilar. Yana: «Allohga maʼsiyat (gunoh) qilishda itoat yoʻqdir. Itoat faqat yaxshilikdadir», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ бир қўшин юбордилар ва уларга бир кишини амир (бошлиқ) қилиб тайинладилар ҳамда уларни унга қулоқ солиб, итоат қилишга буюрдилар. Сўнг у (амир) олов ёқди ва уларни унга сакраб киришга буюрди. Бир гуруҳ одам унга киришдан бош тортиб: «Биз оловдан қочиб (мусулмон бўлган) эдик», дейишди; яна бир гуруҳ эса унга кирмоқчи бўлди. Бу (хабар) Набий ﷺга етганда, у зот: «Агар улар унга кирганларида, ундан абадий чиқолмас эдилар», дедилар. Яна: «Аллоҳга маъсият (гуноҳ) қилишда итоат йўқдир. Итоат фақат яхшиликдадир», дедилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، حَدَّثَهُ حَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ، أَخْبَرَهُ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي رَافِعٍ، - وَكَانَ كَاتِبًا لِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ - قَالَ سَمِعْتُ عَلِيًّا، عَلَيْهِ السَّلاَمُ يَقُولُ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَا وَالزُّبَيْرَ وَالْمِقْدَادَ فَقَالَ " انْطَلِقُوا حَتَّى تَأْتُوا رَوْضَةَ خَاخٍ فَإِنَّ بِهَا ظَعِينَةً مَعَهَا كِتَابٌ فَخُذُوهُ مِنْهَا فَانْطَلَقْنَا تَتَعَادَى بِنَا خَيْلُنَا حَتَّى أَتَيْنَا الرَّوْضَةَ فَإِذَا نَحْنُ بِالظَّعِينَةِ فَقُلْنَا هَلُمِّي الْكِتَابَ . فَقَالَتْ مَا عِنْدِي مِنْ كِتَابٍ . فَقُلْتُ لَتُخْرِجِنَّ الْكِتَابَ أَوْ لَنُلْقِيَنَّ الثِّيَابَ . فَأَخْرَجَتْهُ مِنْ عِقَاصِهَا فَأَتَيْنَا بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا هُوَ مِنْ حَاطِبِ بْنِ أَبِي بَلْتَعَةَ إِلَى نَاسٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ يُخْبِرُهُمْ بِبَعْضِ أَمْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " مَا هَذَا يَا حَاطِبُ " . فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لاَ تَعْجَلْ عَلَىَّ فَإِنِّي كُنْتُ امْرَأً مُلْصَقًا فِي قُرَيْشٍ وَلَمْ أَكُنْ مِنْ أَنْفُسِهَا وَإِنَّ قُرَيْشًا لَهُمْ بِهَا قَرَابَاتٌ يَحْمُونَ بِهَا أَهْلِيهِمْ بِمَكَّةَ فَأَحْبَبْتُ إِذْ فَاتَنِي ذَلِكَ أَنْ أَتَّخِذَ فِيهِمْ يَدًا يَحْمُونَ قَرَابَتِي بِهَا وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا كَانَ بِي مِنْ كُفْرٍ وَلاَ ارْتِدَادٍ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " صَدَقَكُمْ " . فَقَالَ عُمَرُ دَعْنِي أَضْرِبْ عُنُقَ هَذَا الْمُنَافِقِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قَدْ شَهِدَ بَدْرًا وَمَا يُدْرِيكَ لَعَلَّ اللَّهَ اطَّلَعَ عَلَى أَهْلِ بَدْرٍ فَقَالَ اعْمَلُوا مَا شِئْتُمْ فَقَدْ غَفَرْتُ لَكُمْ " .
Ali ibn Abu Tolibning kotibi boʻlgan Ubaydulloh ibn Abu Rofeʼ xabar berib aytdi: Men Ali (alayhis-salom)ning shunday deganini eshitdim: «Rasululloh ﷺ meni, Zubayrni va Miqdodni joʻnatib: ‹Boring, toki Ravzatu Xox (degan joy)ga yetib boringlar. Albatta u yerda bir (kajavada) ayol bor, uning yonida bir maktub (xat) bor, oʻshani undan olinglar›, dedilar. Biz yoʻlga tushdik, otlarimiz bizni chopib olib bordi, toki oʻsha ravzaga yetib keldik. Shunda u kajavadagi ayolni koʻrdik. ‹Maktubni chiqar›, dedik. U: ‹Mening oldimda hech qanday maktub yoʻq›, dedi. Men: ‹Maktubni chiqarasan, yoki kiyimlaringni yechib tashlaymiz›, dedim. Shunda u uni sochining oʻrimi orasidan chiqardi. Biz uni Paygʻambar ﷺga olib keldik. Qarasak, u Hotib ibn Abu Baltaʼadan mushriklardan baʼzi kishilarga (yoʻllangan) boʻlib, ularga Rasululloh ﷺning baʼzi ishlaridan xabar berar edi. U zot: ‹Bu nima, ey Hotib?›, dedilar. U: ‹Yo Rasululloh, menga shoshilmang. Men Qurayshga (keyin) qoʻshilgan, oʻzlaridan boʻlmagan bir kishi edim. Sizning huzuringizdagi muhojirlarning Makkada qarindoshlari bor, ular oʻsha (qarindoshlik) bilan oilalarini himoya qilishadi. Men oʻzimga bu (qarindoshlik) nasib etmagani uchun, ular orasida bir qoʻl (yaxshilik) qilishni, ular oʻsha bilan qarindoshlarimni himoya qilishlarini istadim. Ollohga qasamki, yo Rasululloh, menda kufr ham, irtidod (dindan qaytish) ham boʻlmadi›, dedi. Rasululloh ﷺ: ‹U sizlarga rost gapirdi›, dedilar. Shunda Umar: ‹Meni qoʻyib bering, shu munofiqning boshini uchirib tashlay›, dedi. Rasululloh ﷺ: ‹U Badrda (jangda) ishtirok etgan-ku. Sen qaydan bilasan, ehtimol Olloh Badr ahliga (rahmat nazari bilan) qarab: ‹Xohlaganingizni qilinglar, Men sizlarni mendi (kechirdim)›, degandir›, dedilar».Али ибн Абу Толибнинг котиби бўлган Убайдуллоҳ ибн Абу Рофеъ хабар бериб айтди: Мен Али (алайҳис-салом)нинг шундай деганини эшитдим: «Расулуллоҳ ﷺ мени, Зубайрни ва Миқдодни жўнатиб: ‹Боринг, токи Равзату Хох (деган жой)га етиб боринглар. Албатта у ерда бир (кажавада) аёл бор, унинг ёнида бир мактуб (хат) бор, ўшани ундан олинглар›, дедилар. Биз йўлга тушдик, отларимиз бизни чопиб олиб борди, токи ўша равзага етиб келдик. Шунда у кажавадаги аёлни кўрдик. ‹Мактубни чиқар›, дедик. У: ‹Менинг олдимда ҳеч қандай мактуб йўқ›, деди. Мен: ‹Мактубни чиқарасан, ёки кийимларингни ечиб ташлаймиз›, дедим. Шунда у уни сочининг ўрими орасидан чиқарди. Биз уни Пайғамбар ﷺга олиб келдик. Қарасак, у Ҳотиб ибн Абу Балтаъадан мушриклардан баъзи кишиларга (йўлланган) бўлиб, уларга Расулуллоҳ ﷺнинг баъзи ишларидан хабар берар эди. У зот: ‹Бу нима, эй Ҳотиб?›, дедилар. У: ‹Ё Расулуллоҳ, менга шошилманг. Мен Қурайшга (кейин) қўшилган, ўзларидан бўлмаган бир киши эдим. Сизнинг ҳузурингиздаги муҳожирларнинг Маккада қариндошлари бор, улар ўша (қариндошлик) билан оилаларини ҳимоя қилишади. Мен ўзимга бу (қариндошлик) насиб этмагани учун, улар орасида бир қўл (яхшилик) қилишни, улар ўша билан қариндошларимни ҳимоя қилишларини истадим. Оллоҳга қасамки, ё Расулуллоҳ, менда куфр ҳам, иртидод (диндан қайтиш) ҳам бўлмади›, деди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹У сизларга рост гапирди›, дедилар. Шунда Умар: ‹Мени қўйиб беринг, шу мунофиқнинг бошини учириб ташлай›, деди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹У Бадрда (жангда) иштирок этган-ку. Сен қайдан биласан, эҳтимол Оллоҳ Бадр аҳлига (раҳмат назари билан) қараб: ‹Хоҳлаганингизни қилинглар, Мен сизларни менди (кечирдим)›, дегандир›, дедилар».
حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ بَقِيَّةَ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ، عَنْ عَلِيٍّ، بِهَذِهِ الْقِصَّةِ قَالَ انْطَلَقَ حَاطِبٌ فَكَتَبَ إِلَى أَهْلِ مَكَّةَ أَنَّ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم قَدْ سَارَ إِلَيْكُمْ وَقَالَ فِيهِ قَالَتْ مَا مَعِي كِتَابٌ . فَانْتَحَيْنَاهَا فَمَا وَجَدْنَا مَعَهَا كِتَابًا فَقَالَ عَلِيٌّ وَالَّذِي يُحْلَفُ بِهِ لأَقْتُلَنَّكِ أَوْ لَتُخْرِجِنَّ الْكِتَابَ . وَسَاقَ الْحَدِيثَ .
Abu Abdurrahmon as-Sulamiy orqali Ali (roziyallohu anhu)dan shu qissa rivoyat qilinadi. U dedi: «Hotib (yoʻlga) joʻnab, Makka ahliga: ‹Muhammad ﷺ sizlar tomon yurib keldilar›, deb yozdi». U (rivoyatda) shuni ham aytdi: U (ayol): «Mening oldimda maktub yoʻq», dedi. Biz uning (tuyasini choʻktirib) tintdik, ammo uning yonidan maktub topmadik. Shunda Ali: «Qasam ichiladigan Zot (Olloh)ga qasamki, yo seni oʻldiraman, yo maktubni chiqarasan», dedi. Va u (rovi) hadisni (oxirigacha) keltirdi.Абу Абдурраҳмон ас-Суламий орқали Али (розияллоҳу анҳу)дан шу қисса ривоят қилинади. У деди: «Ҳотиб (йўлга) жўнаб, Макка аҳлига: ‹Муҳаммад ﷺ сизлар томон юриб келдилар›, деб ёзди». У (ривоятда) шуни ҳам айтди: У (аёл): «Менинг олдимда мактуб йўқ», деди. Биз унинг (туясини чўктириб) тинтдик, аммо унинг ёнидан мактуб топмадик. Шунда Али: «Қасам ичиладиган Зот (Оллоҳ)га қасамки, ё сени ўлдираман, ё мактубни чиқарасан», деди. Ва у (рови) ҳадисни (охиригача) келтирди.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، أَخْبَرَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ حَارِثَةَ بْنِ مُضَرِّبٍ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ تَقَدَّمَ - يَعْنِي عُتْبَةَ بْنَ رَبِيعَةَ - وَتَبِعَهُ ابْنُهُ وَأَخُوهُ فَنَادَى مَنْ يُبَارِزُ فَانْتَدَبَ لَهُ شَبَابٌ مِنَ الأَنْصَارِ فَقَالَ مَنْ أَنْتُمْ فَأَخْبَرُوهُ فَقَالَ لاَ حَاجَةَ لَنَا فِيكُمْ إِنَّمَا أَرَدْنَا بَنِي عَمِّنَا . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قُمْ يَا حَمْزَةُ قُمْ يَا عَلِيُّ قُمْ يَا عُبَيْدَةُ بْنَ الْحَارِثِ " . فَأَقْبَلَ حَمْزَةُ إِلَى عُتْبَةَ وَأَقْبَلْتُ إِلَى شَيْبَةَ وَاخْتُلِفَ بَيْنَ عُبَيْدَةَ وَالْوَلِيدِ ضَرْبَتَانِ فَأَثْخَنَ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا صَاحِبَهُ ثُمَّ مِلْنَا عَلَى الْوَلِيدِ فَقَتَلْنَاهُ وَاحْتَمَلْنَا عُبَيْدَةَ .
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) aytadi: (Badr kuni) u — yaʼni Utba ibn Rabia — oldinga chiqdi, ortidan oʻgʻli va ukasi ergashdi. So u: «Kim yakkama-yakka jangga chiqadi?» deb hayqirdi. Ansorlardan baʼzi yigitlar unga qarshi otlandi. U: «Sizlar kimsizlar?» dedi. Ular unga (oʻzlarini) bildirishdi. U: «Sizlarga bizning hojatimiz yoʻq, biz faqat amakivachchalarimizni (qureyshlik tengdoshlarimizni) istagan edik», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Tur, ey Hamza! Tur, ey Ali! Tur, ey Ubayda ibn al-Horis!» dedilar. Hamza Utba tomon yurdi, men Shayba tomon yurdim; Ubayda bilan Validning oʻrtasida ikki zarba almashildi va har ikkisi sherigini ogʻir yarador qildi. Soʻng biz Validga tashlandik va uni oʻldirdik, Ubaydani esa (yelkalarimizga) koʻtarib oldik.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) айтади: (Бадр куни) у — яъни Утба ибн Рабиа — олдинга чиқди, ортидан ўғли ва укаси эргашди. Со у: «Ким яккама-якка жангга чиқади?» деб ҳайқирди. Ансорлардан баъзи йигитлар унга қарши отланди. У: «Сизлар кимсизлар?» деди. Улар унга (ўзларини) билдиришди. У: «Сизларга бизнинг ҳожатимиз йўқ, биз фақат амакиваччаларимизни (қурейшлик тенгдошларимизни) истаган эдик», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Тур, эй Ҳамза! Тур, эй Али! Тур, эй Убайда ибн ал-Ҳорис!» дедилар. Ҳамза Утба томон юрди, мен Шайба томон юрдим; Убайда билан Валиднинг ўртасида икки зарба алмашилди ва ҳар иккиси шеригини оғир ярадор қилди. Сўнг биз Валидга ташландик ва уни ўлдирдик, Убайдани эса (елкаларимизга) кўтариб олдик.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلاَمِ بْنُ حَرْبٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ مَيْمُونِ بْنِ أَبِي شَبِيبٍ، عَنْ عَلِيٍّ، أَنَّهُ فَرَّقَ بَيْنَ جَارِيَةٍ وَوَلَدِهَا فَنَهَاهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ ذَلِكَ وَرَدَّ الْبَيْعَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَمَيْمُونٌ لَمْ يُدْرِكْ عَلِيًّا قُتِلَ بِالْجَمَاجِمِ وَالْجَمَاجِمُ سَنَةُ ثَلاَثٍ وَثَمَانِينَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَالْحَرَّةُ سَنَةُ ثَلاَثٍ وَسِتِّينَ وَقُتِلَ ابْنُ الزُّبَيْرِ سَنَةَ ثَلاَثٍ وَسَبْعِينَ .
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u bir choʻri bilan uning bolasi orasini ajratdi. Shunda Paygʻambar ﷺ uni bundan qaytardilar va savdoni bekor qildilar. Abu Dovud aytadi: Maymun (ibn Abu Shabib) Aliga yetishmagan (uni koʻrmagan). U (Maymun) Jamojimda oʻldirilgan, Jamojim esa sakson uchinchi yildadir. Abu Dovud aytadi: Harra (jangi) oltmish uchinchi yilda boʻlgan, Ibn az-Zubayr esa yetmish uchinchi yilda oʻldirilgan.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у бир чўри билан унинг боласи орасини ажратди. Шунда Пайғамбар ﷺ уни бундан қайтардилар ва савдони бекор қилдилар. Абу Довуд айтади: Маймун (ибн Абу Шабиб) Алига етишмаган (уни кўрмаган). У (Маймун) Жаможимда ўлдирилган, Жаможим эса саксон учинчи йилдадир. Абу Довуд айтади: Ҳарра (жанги) олтмиш учинчи йилда бўлган, Ибн аз-Зубайр эса етмиш учинчи йилда ўлдирилган.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ يَحْيَى الْحَرَّانِيُّ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، - يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ - عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ أَبَانَ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ مَنْصُورِ بْنِ الْمُعْتَمِرِ، عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ خَرَجَ عِبْدَانٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - يَعْنِي يَوْمَ الْحُدَيْبِيَةِ - قَبْلَ الصُّلْحِ فَكَتَبَ إِلَيْهِ مَوَالِيهِمْ فَقَالُوا يَا مُحَمَّدُ وَاللَّهِ مَا خَرَجُوا إِلَيْكَ رَغْبَةً فِي دِينِكَ وَإِنَّمَا خَرَجُوا هَرَبًا مِنَ الرِّقِّ فَقَالَ نَاسٌ صَدَقُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ رُدَّهُمْ إِلَيْهِمْ . فَغَضِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ " مَا أُرَاكُمْ تَنْتَهُونَ يَا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ حَتَّى يَبْعَثَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ مَنْ يَضْرِبُ رِقَابَكُمْ عَلَى هَذَا " . وَأَبَى أَنْ يَرُدَّهُمْ وَقَالَ " هُمْ عُتَقَاءُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ " .
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: (Mushriklarning) bir nechta qullari sulhdan oldin — yaʼni Hudaybiya kuni — Rasululloh ﷺ huzuriga chiqib keldilar. Shunda ularning xojalari u zotga (xat) yozib: «Ey Muhammad, vallohi, ular sening dininga rgʻbatlanib sening oldingga chiqib kelganlari yoʻq, balki ular faqat qullikdan qochib chiqib ketishdi», deyishdi. Baʼzi odamlar: «Ular rost aytishdi, ey Allohning Rasuli, ularni ularga qaytaring», deyishdi. Shunda Rasululloh ﷺ gʻazablanib: «Ey Quraysh jamoasi, sizlarni mana shu (xatti-harakat)ingizdan toʻxtaydigandek koʻrmayapman, to Alloh sizlarga shu (ish) uchun boʻyinlaringizga uradigan birovni yuborguncha», dedilar va ularni qaytarishdan bosh tortib: «Ular Alloh azza va jallaning ozodlaridir», dedilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: (Мушрикларнинг) бир нечта қуллари сулҳдан олдин — яъни Ҳудайбия куни — Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига чиқиб келдилар. Шунда уларнинг хожалари у зотга (хат) ёзиб: «Эй Муҳаммад, валлоҳи, улар сенинг дининга рғбатланиб сенинг олдингга чиқиб келганлари йўқ, балки улар фақат қулликдан қочиб чиқиб кетишди», дейишди. Баъзи одамлар: «Улар рост айтишди, эй Аллоҳнинг Расули, уларни уларга қайтаринг», дейишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ғазабланиб: «Эй Қурайш жамоаси, сизларни мана шу (хатти-ҳаракат)ингиздан тўхтайдигандек кўрмаяпман, то Аллоҳ сизларга шу (иш) учун бўйинларингизга урадиган бировни юборгунча», дедилар ва уларни қайтаришдан бош тортиб: «Улар Аллоҳ азза ва жалланинг озодларидир», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ شُرَيْحِ بْنِ النُّعْمَانِ، - وَكَانَ رَجُلَ صِدْقٍ - عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ نَسْتَشْرِفَ الْعَيْنَ وَالأُذُنَيْنِ وَلاَ نُضَحِّيَ بِعَوْرَاءَ وَلاَ مُقَابَلَةٍ وَلاَ مُدَابَرَةٍ وَلاَ خَرْقَاءَ وَلاَ شَرْقَاءَ . قَالَ زُهَيْرٌ فَقُلْتُ لأَبِي إِسْحَاقَ أَذَكَرَ عَضْبَاءَ قَالَ لاَ . قُلْتُ فَمَا الْمُقَابَلَةُ قَالَ يُقْطَعُ طَرَفُ الأُذُنِ . قُلْتُ فَمَا الْمُدَابَرَةُ قَالَ يُقْطَعُ مِنْ مُؤَخَّرِ الأُذُنِ . قُلْتُ فَمَا الشَّرْقَاءُ قَالَ تُشَقُّ الأُذُنُ . قُلْتُ فَمَا الْخَرْقَاءُ قَالَ تُخْرَقُ أُذُنُهَا لِلسِّمَةِ .
Abdulloh ibn Muhammad an-Nufayliy bizga Zuhayrdan, u Abu Ishoqdan, u Shurayh ibn Nuʼmondan — u rost soʻzli kishi edi —, u Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi. (Ali) dedi: Rasululloh ﷺ bizni koʻz va ikki qulogʻni yaxshilab tekshirishimizga hamda koʻzi koʻr, muqobala, mudobara, xarqoʼ va sharqoʼ (boʻlgan hayvon)ni qurbonlik qilmasligimizga buyurdilar. Zuhayr dedi: Men Abu Ishoqqa: «U shoxi singan (azboʼ hayvon)ni zikr qildimi?» dedim. U: «Yoʻq», dedi. Men: «Muqobala nima?» dedim. U: «Qulogʻining uchi kesilgan (hayvon)», dedi. Men: «Mudobara nima?» dedim. U: «Qulogʻining orqa qismidan kesilgan (hayvon)», dedi. Men: «Sharqoʼ nima?» dedim. U: «Qulogʻi tilingan (hayvon)», dedi. Men: «Xarqoʼ nima?» dedim. U: «Belgi (qoʻyish) uchun qulogʻi teshilgan (hayvon)», dedi.Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ан-Нуфайлий бизга Зуҳайрдан, у Абу Ишоқдан, у Шурайҳ ибн Нуъмондан — у рост сўзли киши эди —, у Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди. (Али) деди: Расулуллоҳ ﷺ бизни кўз ва икки қулоғни яхшилаб текширишимизга ҳамда кўзи кўр, муқобала, мудобара, харқў ва шарқў (бўлган ҳайвон)ни қурбонлик қилмаслигимизга буюрдилар. Зуҳайр деди: Мен Абу Ишоққа: «У шохи синган (азбў ҳайвон)ни зикр қилдими?» дедим. У: «Йўқ», деди. Мен: «Муқобала нима?» дедим. У: «Қулоғининг учи кесилган (ҳайвон)», деди. Мен: «Мудобара нима?» дедим. У: «Қулоғининг орқа қисмидан кесилган (ҳайвон)», деди. Мен: «Шарқў нима?» дедим. У: «Қулоғи тилинган (ҳайвон)», деди. Мен: «Харқў нима?» дедим. У: «Белги (қўйиш) учун қулоғи тешилган (ҳайвон)», деди.
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الدَّسْتَوَائِيُّ، وَيُقَالُ، لَهُ هِشَامُ بْنُ سَنْبَرٍ عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ جُرَىِّ بْنِ كُلَيْبٍ، عَنْ عَلِيٍّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى أَنْ يُضَحَّى بِعَضْبَاءِ الأُذُنِ وَالْقَرْنِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ جُرَىٌّ سَدُوسِيٌّ بَصْرِيٌّ لَمْ يُحَدِّثْ عَنْهُ إِلاَّ قَتَادَةُ .
Muslim ibn Ibrohim bizga Hishom ibn Abu Abdulloh ad-Dastavoiydan — unga Hishom ibn Sanbar ham deyiladi —, u Qatodadan, u Juray ibn Kulaybdan, u Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilishicha, Nabiy ﷺ qulogʻi va shoxi singan (hayvon)ni qurbonlik qilishdan qaytardilar. Abu Dovud dedi: Juray sadusiy, basralik kishi boʻlib, undan faqat Qatoda hadis rivoyat qilgan.Муслим ибн Иброҳим бизга Ҳишом ибн Абу Абдуллоҳ ад-Даставоийдан — унга Ҳишом ибн Санбар ҳам дейилади —, у Қатодадан, у Журай ибн Кулайбдан, у Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилишича, Набий ﷺ қулоғи ва шохи синган (ҳайвон)ни қурбонлик қилишдан қайтардилар. Абу Довуд деди: Журай садусий, басралик киши бўлиб, ундан фақат Қатода ҳадис ривоят қилган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدٍ الْمَدِينِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ خَالِدِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ رُقَيْشٍ، أَنَّهُ سَمِعَ شُيُوخًا، مِنْ بَنِي عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ وَمِنْ خَالِهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَحْمَدَ قَالَ قَالَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ حَفِظْتُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يُتْمَ بَعْدَ احْتِلاَمٍ وَلاَ صُمَاتَ يَوْمٍ إِلَى اللَّيْلِ " .
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) aytadilar: Men Rasululloh ﷺdan: «Balogʻatga yetgandan keyin yetimlik (hukmi) yoʻq va kun boʻyi tundan oqshomgacha (gapirmay) jim turish (roʻzasi) ham yoʻq», (deganlarini) yodlab oldim.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) айтадилар: Мен Расулуллоҳ ﷺдан: «Балоғатга етгандан кейин етимлик (ҳукми) йўқ ва кун бўйи тундан оқшомгача (гапирмай) жим туриш (рўзаси) ҳам йўқ», (деганларини) ёдлаб олдим.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ، وَيَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ عَبِيدَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، - رضى الله عنه - أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ يَوْمَ الْخَنْدَقِ " حَبَسُونَا عَنْ صَلاَةِ الْوُسْطَى صَلاَةِ الْعَصْرِ مَلأَ اللَّهُ بُيُوتَهُمْ وَقُبُورَهُمْ نَارًا " .
Usmon ibn Abu Shayba bizga, Yahyo ibn Zakariyyo ibn Abu Zoida va Yazid ibn Horun bizga, Hishom ibn Hassondan, u Muhammad ibn Siriyndan, u Abiydadan, u Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildiki: Rasululloh ﷺ Xandaq kuni: «Ular bizni oʻrtancha namozdan — asr namozidan toʻsishdi. Alloh ularning uylarini va qabrlarini olov bilan toʻldirsin», dedilar.Усмон ибн Абу Шайба бизга, Яҳё ибн Закарийё ибн Абу Зоида ва Язид ибн Ҳорун бизга, Ҳишом ибн Ҳассондан, у Муҳаммад ибн Сирийндан, у Абийдадан, у Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилдики: Расулуллоҳ ﷺ Хандақ куни: «Улар бизни ўртанча намоздан — аср намозидан тўсишди. Аллоҳ уларнинг уйларини ва қабрларини олов билан тўлдирсин», дедилар.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ لَهِيعَةَ، وَيَحْيَى بْنُ أَزْهَرَ، عَنْ عَمَّارِ بْنِ سَعْدٍ الْمُرَادِيِّ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ الْغِفَارِيِّ، أَنَّ عَلِيًّا، - رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ - مَرَّ بِبَابِلَ وَهُوَ يَسِيرُ فَجَاءَهُ الْمُؤَذِّنُ يُؤَذِّنُ بِصَلاَةِ الْعَصْرِ فَلَمَّا بَرَزَ مِنْهَا أَمَرَ الْمُؤَذِّنَ فَأَقَامَ الصَّلاَةَ فَلَمَّا فَرَغَ قَالَ إِنَّ حَبِيبِي صلى الله عليه وسلم نَهَانِي أَنْ أُصَلِّيَ فِي الْمَقْبُرَةِ وَنَهَانِي أَنْ أُصَلِّيَ فِي أَرْضِ بَابِلَ فَإِنَّهَا مَلْعُونَةٌ .
Sulaymon ibn Dovud bizga aytib berdi: Ibn Vahb bizga xabar berib aytdi: Menga Ibn Lahiya va Yahyo ibn Azhar Ammor ibn Saʼd al-Murodiydan, u Abu Solih al-Gʻiforiydan rivoyat qildiki, Ali (roziyallohu anhu) yoʻl yurib ketayotib, Bobil (degan joy)dan oʻtdi. Shunda muazzin uning oldiga kelib, asr namoziga azon aytdi. U yerdan chiqib oʻtgach, muazzinga buyurdi, u namozga iqomat aytdi. Namozni tugatgach, u: «Albatta, mening doʻstim ﷺ meni qabristonda namoz oʻqishdan qaytargan edilar va meni Bobil yerida namoz oʻqishdan qaytargan edilar, chunki u laʼnatlangan (yer)dir», dedi.Сулаймон ибн Довуд бизга айтиб берди: Ибн Ваҳб бизга хабар бериб айтди: Менга Ибн Лаҳия ва Яҳё ибн Азҳар Аммор ибн Саъд ал-Муродийдан, у Абу Солиҳ ал-Ғифорийдан ривоят қилдики, Али (розияллоҳу анҳу) йўл юриб кетаётиб, Бобил (деган жой)дан ўтди. Шунда муаззин унинг олдига келиб, аср намозига азон айтди. У ердан чиқиб ўтгач, муаззинга буюрди, у намозга иқомат айтди. Намозни тугатгач, у: «Албатта, менинг дўстим ﷺ мени қабристонда намоз ўқишдан қайтарган эдилар ва мени Бобил ерида намоз ўқишдан қайтарган эдилар, чунки у лаънатланган (ер)дир», деди.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ ابْنِ عَقِيلٍ، عَنْ مُحَمَّدِ ابْنِ الْحَنَفِيَّةِ، عَنْ عَلِيٍّ، - رضى الله عنه - قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مِفْتَاحُ الصَّلاَةِ الطُّهُورُ وَتَحْرِيمُهَا التَّكْبِيرُ وَتَحْلِيلُهَا التَّسْلِيمُ " .
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Namozning kaliti taharatdir, uning taqiqi (boshlanishi) takbirdir va undan halol boʻlish (chiqish) salomdir», dedilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Намознинг калити таҳаратдир, унинг тақиқи (бошланиши) такбирдир ва ундан ҳалол бўлиш (чиқиш) саломдир», дедилар.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْهَاشِمِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ بْنِ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، - رضى الله عنه - عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلاَةِ الْمَكْتُوبَةِ كَبَّرَ وَرَفَعَ يَدَيْهِ حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ وَيَصْنَعُ مِثْلَ ذَلِكَ إِذَا قَضَى قِرَاءَتَهُ وَأَرَادَ أَنْ يَرْكَعَ وَيَصْنَعُهُ إِذَا رَفَعَ مِنَ الرُّكُوعِ وَلاَ يَرْفَعُ يَدَيْهِ فِي شَىْءٍ مِنْ صَلاَتِهِ وَهُوَ قَاعِدٌ وَإِذَا قَامَ مِنَ السَّجْدَتَيْنِ رَفَعَ يَدَيْهِ كَذَلِكَ وَكَبَّرَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ فِي حَدِيثِ أَبِي حُمَيْدٍ السَّاعِدِيِّ حِينَ وَصَفَ صَلاَةَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِذَا قَامَ مِنَ الرَّكْعَتَيْنِ كَبَّرَ وَرَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى يُحَاذِيَ بِهِمَا مَنْكِبَيْهِ كَمَا كَبَّرَ عِنْدَ افْتِتَاحِ الصَّلاَةِ .
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan, u zot Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladilarki, u zot farz namozga turganlarida takbir aytib, ikki qoʻllarini ikki yelkalari muqobiliga koʻtarardilar; qiroatlarini tugatib, rukuʼga bormoqchi boʻlganlarida ham shunday qilardilar; rukuʼdan koʻtarilganlarida ham shunday qilardilar; oʻtirgan holatlarida esa namozlarining hech bir joyida qoʻllarini koʻtarmasdilar; ikki sajdadan (yaʼni ikki rakaʼatdan) turganlarida ham xuddi shunday ikki qoʻllarini koʻtarib, takbir aytardilar. Abu Dovud aytdi: Abu Humayd as-Soidiyning hadisida — u Paygʻambar ﷺning namozlarini taʼriflaganida — (keladiki): ikki rakaʼatdan turganlarida takbir aytib, namozning boshida takbir aytganlaridek, ikki qoʻllarini ikki yelkalariga muqobil boʻlguncha koʻtarardilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан, у зот Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қиладиларки, у зот фарз намозга турганларида такбир айтиб, икки қўлларини икки елкалари муқобилига кўтарардилар; қироатларини тугатиб, рукуъга бормоқчи бўлганларида ҳам шундай қилардилар; рукуъдан кўтарилганларида ҳам шундай қилардилар; ўтирган ҳолатларида эса намозларининг ҳеч бир жойида қўлларини кўтармасдилар; икки саждадан (яъни икки ракаъатдан) турганларида ҳам худди шундай икки қўлларини кўтариб, такбир айтардилар. Абу Довуд айтди: Абу Ҳумайд ас-Соидийнинг ҳадисида — у Пайғамбар ﷺнинг намозларини таърифлаганида — (келадики): икки ракаъатдан турганларида такбир айтиб, намознинг бошида такбир айтганларидек, икки қўлларини икки елкаларига муқобил бўлгунча кўтарардилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَحْبُوبٍ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ زِيَادِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أَبِي جُحَيْفَةَ، أَنَّ عَلِيًّا، - رضى الله عنه - قَالَ السُّنَّةُ وَضْعُ الْكَفِّ عَلَى الْكَفِّ فِي الصَّلاَةِ تَحْتَ السُّرَّةِ .
Abu Juhayfa aytadi: Ali (roziyallohu anhu) dedilarki: Namozda kaftni kaft ustiga kindik ostiga qoʻyish sunnatdir.Абу Жуҳайфа айтади: Али (розияллоҳу анҳу) дедиларки: Намозда кафтни кафт устига киндик остига қўйиш суннатдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ نَجْدَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ الْفِرْيَابِيُّ، عَنْ يُونُسَ بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَلِيٍّ، - رضى الله عنه - قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا عَلِيُّ لاَ تَفْتَحْ عَلَى الإِمَامِ فِي الصَّلاَةِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ أَبُو إِسْحَاقَ لَمْ يَسْمَعْ مِنَ الْحَارِثِ إِلاَّ أَرْبَعَةَ أَحَادِيثَ لَيْسَ هَذَا مِنْهَا .
Abdulvahhob ibn Najda bizga Muhammad ibn Yusuf al-Firyobiydan, u Yunus ibn Abu Ishoqdan, u Abu Ishoqdan, u Horisdan, u Alidan (roziyallohu anhu) rivoyat qildi. U dedi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Ey Ali, namozda imomga (qiroatda yanglishganida) ochib berma». Abu Dovud aytdi: Abu Ishoq Horisdan faqat toʻrtta hadis eshitgan, bu hadis ularning biri emas.Абдулваҳҳоб ибн Нажда бизга Муҳаммад ибн Юсуф ал-Фирёбийдан, у Юнус ибн Абу Ишоқдан, у Абу Ишоқдан, у Ҳорисдан, у Алидан (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди. У деди: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Эй Али, намозда имомга (қироатда янглишганида) очиб берма». Абу Довуд айтди: Абу Ишоқ Ҳорисдан фақат тўртта ҳадис эшитган, бу ҳадис уларнинг бири эмас.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا عِيسَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ يَزِيدَ بْنِ جَابِرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَطَاءٌ الْخُرَاسَانِيُّ، عَنْ مَوْلَى، امْرَأَتِهِ أُمِّ عُثْمَانَ قَالَ سَمِعْتُ عَلِيًّا، - رضى الله عنه - عَلَى مِنْبَرِ الْكُوفَةِ يَقُولُ " إِذَا كَانَ يَوْمُ الْجُمُعَةِ غَدَتِ الشَّيَاطِينُ بِرَايَاتِهَا إِلَى الأَسْوَاقِ فَيَرْمُونَ النَّاسَ بِالتَّرَابِيثِ أَوِ الرَّبَائِثِ وَيُثَبِّطُونَهُمْ عَنِ الْجُمُعَةِ وَتَغْدُو الْمَلاَئِكَةُ فَيَجْلِسُونَ عَلَى أَبْوَابِ الْمَسْجِدِ فَيَكْتُبُونَ الرَّجُلَ مِنْ سَاعَةٍ وَالرَّجُلَ مِنْ سَاعَتَيْنِ حَتَّى يَخْرُجَ الإِمَامُ فَإِذَا جَلَسَ الرَّجُلُ مَجْلِسًا يَسْتَمْكِنُ فِيهِ مِنَ الاِسْتِمَاعِ وَالنَّظَرِ فَأَنْصَتَ وَلَمْ يَلْغُ كَانَ لَهُ كِفْلاَنِ مِنْ أَجْرٍ فَإِنْ نَأَى وَجَلَسَ حَيْثُ لاَ يَسْمَعُ فَأَنْصَتَ وَلَمْ يَلْغُ كَانَ لَهُ كِفْلٌ مِنْ أَجْرٍ وَإِنْ جَلَسَ مَجْلِسًا يَسْتَمْكِنُ فِيهِ مِنَ الاِسْتِمَاعِ وَالنَّظَرِ فَلَغَا وَلَمْ يُنْصِتْ كَانَ لَهُ كِفْلٌ مِنْ وِزْرٍ وَمَنْ قَالَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ لِصَاحِبِهِ صَهْ . فَقَدْ لَغَا وَمَنْ لَغَا فَلَيْسَ لَهُ فِي جُمُعَتِهِ تِلْكَ شَىْءٌ " . ثُمَّ يَقُولُ فِي آخِرِ ذَلِكَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ذَلِكَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنِ ابْنِ جَابِرٍ قَالَ بِالرَّبَائِثِ وَقَالَ مَوْلَى امْرَأَتِهِ أُمِّ عُثْمَانَ بْنِ عَطَاءٍ .
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Kufa minbari ustida turib shunday dedi: «Jumʼa kuni boʻlganida shaytonlar oʻz bayroqlari bilan bozorlarga otlanib, odamlarni (turli) mashgʻulotlar bilan band qilib, ularni jumʼadan toʻsadilar. Farishtalar ham erta yoʻlga chiqib, masjid eshiklari oldida oʻtirib oladilar va falon kishi birinchi soatda, falon kishi ikkinchi soatda (kelganini), to imom (xutbaga) chiqquncha yozib boradilar. Bas, agar kishi (xutbani) eshitish va (imomga) qarashga imkon boʻladigan joyda oʻtirib, jim turib, bekorchilik qilmasa, unga ikki ulush ajr boʻladi. Agar uzoqroqda, eshitilmaydigan joyda oʻtirib, jim turib, bekorchilik qilmasa, unga bir ulush ajr boʻladi. Agar (xutbani) eshitish va qarashga imkon boʻladigan joyda oʻtirib, biroq bekorchilik qilib, jim turmasa, unga bir ulush gunoh boʻladi. Kim jumʼa kuni doʻstiga ‹Jim boʻl!› desa, u bekorchilik qilibdi. Kim bekorchilik qilsa, oʻsha jumʼasidan unga hech narsa (savob) yoʻqdir». Soʻng buning oxirida: «Men Rasululloh ﷺning shuni aytayotganlarini eshitdim», der edi. Abu Dovud dedi: Buni Validni ibn Muslim Ibn Jobirdan rivoyat qilib, «bir-rabois» dedi va «oʻz xotini Ummu Usmon binti Atoning ozod qilgan quli» dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Куфа минбари устида туриб шундай деди: «Жумъа куни бўлганида шайтонлар ўз байроқлари билан бозорларга отланиб, одамларни (турли) машғулотлар билан банд қилиб, уларни жумъадан тўсадилар. Фаришталар ҳам эрта йўлга чиқиб, масжид эшиклари олдида ўтириб оладилар ва фалон киши биринчи соатда, фалон киши иккинчи соатда (келганини), то имом (хутбага) чиққунча ёзиб борадилар. Бас, агар киши (хутбани) эшитиш ва (имомга) қарашга имкон бўладиган жойда ўтириб, жим туриб, бекорчилик қилмаса, унга икки улуш ажр бўлади. Агар узоқроқда, эшитилмайдиган жойда ўтириб, жим туриб, бекорчилик қилмаса, унга бир улуш ажр бўлади. Агар (хутбани) эшитиш ва қарашга имкон бўладиган жойда ўтириб, бироқ бекорчилик қилиб, жим турмаса, унга бир улуш гуноҳ бўлади. Ким жумъа куни дўстига ‹Жим бўл!› деса, у бекорчилик қилибди. Ким бекорчилик қилса, ўша жумъасидан унга ҳеч нарса (савоб) йўқдир». Сўнг бунинг охирида: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шуни айтаётганларини эшитдим», дер эди. Абу Довуд деди: Буни Валидни ибн Муслим Ибн Жобирдан ривоят қилиб, «бир-рабоис» деди ва «ўз хотини Умму Усмон бинти Атонинг озод қилган қули» деди.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْبَرِيدِ، حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ مَيْمُونٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، قَالَ سَمِعْتُ عَلِيًّا، عَلَيْهِ السَّلاَمُ يَقُولُ اجْتَمَعْتُ أَنَا وَالْعَبَّاسُ، وَفَاطِمَةُ، وَزَيْدُ بْنُ حَارِثَةَ، عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنْ رَأَيْتَ أَنْ تُوَلِّيَنِي حَقَّنَا مِنْ هَذَا الْخُمُسِ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَأَقْسِمَهُ حَيَاتَكَ كَىْ لاَ يُنَازِعَنِي أَحَدٌ بَعْدَكَ فَافْعَلْ . قَالَ فَفَعَلَ ذَلِكَ - قَالَ - فَقَسَمْتُهُ حَيَاةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ وَلاَّنِيهِ أَبُو بَكْرٍ رضى الله عنه حَتَّى إِذَا كَانَتْ آخِرُ سَنَةٍ مِنْ سِنِي عُمَرَ رضى الله عنه فَإِنَّهُ أَتَاهُ مَالٌ كَثِيرٌ فَعَزَلَ حَقَّنَا ثُمَّ أَرْسَلَ إِلَىَّ فَقُلْتُ بِنَا عَنْهُ الْعَامَ غِنًى وَبِالْمُسْلِمِينَ إِلَيْهِ حَاجَةٌ فَارْدُدْهُ عَلَيْهِمْ فَرَدَّهُ عَلَيْهِمْ ثُمَّ لَمْ يَدْعُنِي إِلَيْهِ أَحَدٌ بَعْدَ عُمَرَ فَلَقِيتُ الْعَبَّاسَ بَعْدَ مَا خَرَجْتُ مِنْ عِنْدِ عُمَرَ فَقَالَ يَا عَلِيُّ حَرَمْتَنَا الْغَدَاةَ شَيْئًا لاَ يُرَدُّ عَلَيْنَا أَبَدًا وَكَانَ رَجُلاً دَاهِيًا .
Abdurrahmon ibn Abu Laylo aytadi: Men Ali (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdim: Men, Abbos, Fotima va Zayd ibn Horisa Paygʻambar ﷺ huzurlarida toʻplandik. Men: «Yo Rasululloh, agar maʼqul koʻrsangiz, Allohning Kitobida zikr etilgan ushbu xumusdan boʻlgan haqqimizni menga topshirsangiz, men uni hayotligingizda taqsimlasam, toki sizdan keyin hech kim men bilan tortishmasa, shuni qilsangiz», dedim. (Ali) dedi: U zot shunday qildilar. (Ali) dedi: Men uni Rasululloh ﷺ hayotliklarida taqsimladim, soʻng Abu Bakr (roziyallohu anhu) uni menga topshirdi. Toki Umar (roziyallohu anhu)ning xalifaligi yillarining oxirgi yiliga kelganda, unga koʻp mol-mulk keldi, u bizning haqqimizni ajratib qoʻyib, soʻng menga odam yubordi. Men: «Bu yil bizning unga ehtiyojimiz yoʻq, ammo musulmonlar unga muhtoj, shuning uchun uni ularga qaytarib ber», dedim. Shunda u uni ularga qaytarib berdi. Umardan keyin esa hech kim meni unga (haqimizga) chaqirmadi. Men Umarning huzuridan chiqqanimdan keyin Abbos bilan uchrashdim. U: «Ey Ali, sen bugun bizni hech qachon qaytarilmaydigan bir narsadan mahrum qilding», dedi. U keskir aqlli kishi edi.Абдурраҳмон ибн Абу Лайло айтади: Мен Али (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: Мен, Аббос, Фотима ва Зайд ибн Ҳориса Пайғамбар ﷺ ҳузурларида тўпландик. Мен: «Ё Расулуллоҳ, агар маъқул кўрсангиз, Аллоҳнинг Китобида зикр этилган ушбу хумусдан бўлган ҳаққимизни менга топширсангиз, мен уни ҳаётлигингизда тақсимласам, токи сиздан кейин ҳеч ким мен билан тортишмаса, шуни қилсангиз», дедим. (Али) деди: У зот шундай қилдилар. (Али) деди: Мен уни Расулуллоҳ ﷺ ҳаётликларида тақсимладим, сўнг Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) уни менга топширди. Токи Умар (розияллоҳу анҳу)нинг халифалиги йилларининг охирги йилига келганда, унга кўп мол-мулк келди, у бизнинг ҳаққимизни ажратиб қўйиб, сўнг менга одам юборди. Мен: «Бу йил бизнинг унга эҳтиёжимиз йўқ, аммо мусулмонлар унга муҳтож, шунинг учун уни уларга қайтариб бер», дедим. Шунда у уни уларга қайтариб берди. Умардан кейин эса ҳеч ким мени унга (ҳақимизга) чақирмади. Мен Умарнинг ҳузуридан чиққанимдан кейин Аббос билан учрашдим. У: «Эй Али, сен бугун бизни ҳеч қачон қайтарилмайдиган бир нарсадан маҳрум қилдинг», деди. У кескир ақлли киши эди.