حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَوْهَبٍ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنَا الْمُفَضَّلُ، - يَعْنِي ابْنَ فَضَالَةَ الْمِصْرِيَّ - عَنْ عَيَّاشِ بْنِ عَبَّاسٍ الْقِتْبَانِيِّ، أَنَّ شُيَيْمَ بْنَ بَيْتَانَ، أَخْبَرَهُ عَنْ شَيْبَانَ الْقِتْبَانِيِّ، قَالَ إِنَّ مَسْلَمَةَ بْنَ مُخَلَّدٍ اسْتَعْمَلَ رُوَيْفِعَ بْنَ ثَابِتٍ، عَلَى أَسْفَلِ الأَرْضِ . قَالَ شَيْبَانُ فَسِرْنَا مَعَهُ مِنْ كُومِ شَرِيكٍ إِلَى عَلْقَمَاءَ أَوْ مِنْ عَلْقَمَاءَ إِلَى كُومِ شَرِيكٍ - يُرِيدُ عَلْقَامَ - فَقَالَ رُوَيْفِعٌ إِنْ كَانَ أَحَدُنَا فِي زَمَنِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيَأْخُذُ نِضْوَ أَخِيهِ عَلَى أَنَّ لَهُ النِّصْفَ مِمَّا يَغْنَمُ وَلَنَا النِّصْفُ وَإِنْ كَانَ أَحَدُنَا لَيَطِيرُ لَهُ النَّصْلُ وَالرِّيشُ وَلِلآخَرِ الْقَدَحُ . ثُمَّ قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا رُوَيْفِعُ لَعَلَّ الْحَيَاةَ سَتَطُولُ بِكَ بَعْدِي فَأَخْبِرِ النَّاسَ أَنَّهُ مَنْ عَقَدَ لِحْيَتَهُ أَوْ تَقَلَّدَ وَتَرًا أَوِ اسْتَنْجَى بِرَجِيعِ دَابَّةٍ أَوْ عَظْمٍ فَإِنَّ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم مِنْهُ بَرِيءٌ " .
Shayboʻn al-Qatboniy aytadi: Maslama ibn Muxallad Ruvayfiʼ ibn Sobitni (Misrning) quyi (qismi)ga voliy qilib tayinladi. (Shayboʻn dedi:) Biz u bilan Kum Sharikdan Alqamoga (yoki Alqamodan Kum Sharikka) yurdik. Ruvayfiʼ aytdi: «Paygʻambar ﷺ zamonida birortamiz oʻljadan oladigan (narsa)ning yarmini berish sharti bilan birodaridan (uning) tuyasini olar, qolgan yarmi (birodariga) qolar edi; (baʼzan) birimizga (oʻq)ning paykoni va pati, boshqasiga esa oʻqning yogʻochi (ulush sifatida) tushardi». Soʻng u: «Rasululloh ﷺ menga: ‹Ey Ruvayfiʼ, sen mendan keyin uzoq umr koʻrishing mumkin; bas, odamlarga aytginki, kim soqolini tugsa, yoki (koʻz tegishidan saqlanish uchun boʻyniga) ip taqsa, yoxud hayvon tezagi yoki suyak bilan istinjo qilsa — albatta Muhammad ﷺ undan beodir (uzoqdir)›, — dedilar», — dedi.Шайбўн ал-Қатбоний айтади: Маслама ибн Мухаллад Рувайфиъ ибн Собитни (Мисрнинг) қуйи (қисми)га волий қилиб тайинлади. (Шайбўн деди:) Биз у билан Кум Шарикдан Алқамога (ёки Алқамодан Кум Шарикка) юрдик. Рувайфиъ айтди: «Пайғамбар ﷺ замонида бирортамиз ўлжадан оладиган (нарса)нинг ярмини бериш шарти билан биродаридан (унинг) туясини олар, қолган ярми (биродарига) қолар эди; (баъзан) биримизга (ўқ)нинг пайкони ва пати, бошқасига эса ўқнинг ёғочи (улуш сифатида) тушарди». Сўнг у: «Расулуллоҳ ﷺ менга: ‹Эй Рувайфиъ, сен мендан кейин узоқ умр кўришинг мумкин; бас, одамларга айтгинки, ким соқолини тугса, ёки (кўз тегишидан сақланиш учун бўйнига) ип тақса, ёхуд ҳайвон тезаги ёки суяк билан истинжо қилса — албатта Муҳаммад ﷺ ундан беодир (узоқдир)›, — дедилар», — деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الأَنْبَارِيُّ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا بَعَثَ أَمِيرًا عَلَى سَرِيَّةٍ أَوْ جَيْشٍ أَوْصَاهُ بِتَقْوَى اللَّهِ فِي خَاصَّةِ نَفْسِهِ وَبِمَنْ مَعَهُ مِنَ الْمُسْلِمِينَ خَيْرًا وَقَالَ " إِذَا لَقِيتَ عَدُوَّكَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ فَادْعُهُمْ إِلَى إِحْدَى ثَلاَثِ خِصَالٍ أَوْ خِلاَلٍ فَأَيَّتُهَا أَجَابُوكَ إِلَيْهَا فَاقْبَلْ مِنْهُمْ وَكُفَّ عَنْهُمُ ادْعُهُمْ إِلَى الإِسْلاَمِ فَإِنْ أَجَابُوكَ فَاقْبَلْ مِنْهُمْ وَكُفَّ عَنْهُمْ ثُمَّ ادْعُهُمْ إِلَى التَّحَوُّلِ مِنْ دَارِهِمْ إِلَى دَارِ الْمُهَاجِرِينَ وَأَعْلِمْهُمْ أَنَّهُمْ إِنْ فَعَلُوا ذَلِكَ أَنَّ لَهُمْ مَا لِلْمُهَاجِرِينَ وَأَنَّ عَلَيْهِمْ مَا عَلَى الْمُهَاجِرِينَ فَإِنْ أَبَوْا وَاخْتَارُوا دَارَهُمْ فَأَعْلِمْهُمْ أَنَّهُمْ يَكُونُونَ كَأَعْرَابِ الْمُسْلِمِينَ يُجْرَى عَلَيْهِمْ حُكْمُ اللَّهِ الَّذِي يَجْرِي عَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَلاَ يَكُونُ لَهُمْ فِي الْفَىْءِ وَالْغَنِيمَةِ نَصِيبٌ إِلاَّ أَنْ يُجَاهِدُوا مَعَ الْمُسْلِمِينَ فَإِنْ هُمْ أَبَوْا فَادْعُهُمْ إِلَى إِعْطَاءِ الْجِزْيَةِ فَإِنْ أَجَابُوا فَاقْبَلْ مِنْهُمْ وَكُفَّ عَنْهُمْ فَإِنْ أَبَوْا فَاسْتَعِنْ بِاللَّهِ تَعَالَى وَقَاتِلْهُمْ وَإِذَا حَاصَرْتَ أَهْلَ حِصْنٍ فَأَرَادُوكَ أَنْ تُنْزِلَهُمْ عَلَى حُكْمِ اللَّهِ تَعَالَى فَلاَ تُنْزِلْهُمْ فَإِنَّكُمْ لاَ تَدْرُونَ مَا يَحْكُمُ اللَّهُ فِيهِمْ وَلَكِنْ أَنْزِلُوهُمْ عَلَى حُكْمِكُمْ ثُمَّ اقْضُوا فِيهِمْ بَعْدُ مَا شِئْتُمْ " . قَالَ سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ قَالَ عَلْقَمَةُ فَذَكَرْتُ هَذَا الْحَدِيثَ لِمُقَاتِلِ بْنِ حَيَّانَ فَقَالَ حَدَّثَنِي مُسْلِمٌ - قَالَ أَبُو دَاوُدَ هُوَ ابْنُ هَيْصَمٍ - عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ مُقَرِّنٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَ حَدِيثِ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ .
Sulaymon ibn Burayda otasidan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ biror sariyya yoki qoʻshinga amir tayinlaganlarida, unga oʻzining xususida Allohdan taqvo qilishni hamda u bilan birga boʻlgan musulmonlarga yaxshilik qilishni tayinlardilar va shunday derdilar: «Mushriklardan boʻlgan dushmaning bilan toʻqnashganingda, ularni uchta xislat (yoki uchta narsa)dan biriga daʼvat qil. Ular qaysi biriga rozi boʻlsalar, undan qabul qil va ularga (tegmasdan) qoʻl yigʻib tur. Ularni Islomga daʼvat qil; agar (chaqirigʻingga) javob bersalar, ulardan (buni) qabul qil va ularga tegmay tur. Soʻng ularni oʻz yurtlaridan Muhojirlar yurtiga koʻchib oʻtishga daʼvat qil va ularga aytginki, agar shunday qilsalar, ularga Muhojirlarga (beriladigan) narsa beriladi va ularga Muhojirlar zimmasidagi narsa (vazifa) yuklanadi. Agar ular bosh tortib, oʻz yurtlarini ixtiyor qilsalar, ularga aytginki, ular musulmonlarning aʼrobiylari (badaviy musulmonlari) kabi boʻladilar; ularga moʻminlarga joriy boʻladigan Allohning hukmi joriy boʻladi, ammo ular musulmonlar bilan birga jihod qilmaguncha fayʼ va gʻanimatda ularga hech qanday ulush boʻlmaydi. Agar ular (bunga ham) bosh tortsalar, ularni jizya berishga daʼvat qil; agar javob bersalar, ulardan qabul qil va ularga tegmay tur. Agar bosh tortsalar, Alloh taolodan yordam soʻra va ular bilan jang qil. Qachon biror qalʼa ahlini qamal qilsang-u, ular sendan oʻzlarini Alloh taolaning hukmiga koʻra (taslim qilib) tushirishingni istasalar, ularni Allohning hukmiga koʻra tushirma. Chunki sizlar Alloh ular haqida qanday hukm qilishini bilmaysizlar. Balki ularni oʻz hukmingizga koʻra tushiringlar, soʻng ular haqida xohlaganingizcha hukm chiqaringlar». Sufyon ibn Uyayna aytdi: Alqama aytdi: Men bu hadisni Muqotil ibn Hayyonga aytib berdim. Shunda u: Menga Muslim — Abu Dovud aytdi: u ibn Haysamdir — Nuʼmon ibn Muqarrindan, u Paygʻambar ﷺ dan Sulaymon ibn Burayda hadisi kabi hadis aytib berdi, dedi.Сулаймон ибн Бурайда отасидан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ бирор сарийя ёки қўшинга амир тайинлаганларида, унга ўзининг хусусида Аллоҳдан тақво қилишни ҳамда у билан бирга бўлган мусулмонларга яхшилик қилишни тайинлардилар ва шундай дердилар: «Мушриклардан бўлган душманинг билан тўқнашганингда, уларни учта хислат (ёки учта нарса)дан бирига даъват қил. Улар қайси бирига рози бўлсалар, ундан қабул қил ва уларга (тегмасдан) қўл йиғиб тур. Уларни Исломга даъват қил; агар (чақириғингга) жавоб берсалар, улардан (буни) қабул қил ва уларга тегмай тур. Сўнг уларни ўз юртларидан Муҳожирлар юртига кўчиб ўтишга даъват қил ва уларга айтгинки, агар шундай қилсалар, уларга Муҳожирларга (бериладиган) нарса берилади ва уларга Муҳожирлар зиммасидаги нарса (вазифа) юкланади. Агар улар бош тортиб, ўз юртларини ихтиёр қилсалар, уларга айтгинки, улар мусулмонларнинг аъробийлари (бадавий мусулмонлари) каби бўладилар; уларга мўминларга жорий бўладиган Аллоҳнинг ҳукми жорий бўлади, аммо улар мусулмонлар билан бирга жиҳод қилмагунча файъ ва ғаниматда уларга ҳеч қандай улуш бўлмайди. Агар улар (бунга ҳам) бош тортсалар, уларни жизя беришга даъват қил; агар жавоб берсалар, улардан қабул қил ва уларга тегмай тур. Агар бош тортсалар, Аллоҳ таолодан ёрдам сўра ва улар билан жанг қил. Қачон бирор қалъа аҳлини қамал қилсанг-у, улар сендан ўзларини Аллоҳ таоланинг ҳукмига кўра (таслим қилиб) туширишингни истасалар, уларни Аллоҳнинг ҳукмига кўра туширма. Чунки сизлар Аллоҳ улар ҳақида қандай ҳукм қилишини билмайсизлар. Балки уларни ўз ҳукмингизга кўра туширинглар, сўнг улар ҳақида хоҳлаганингизча ҳукм чиқаринглар». Суфён ибн Уяйна айтди: Алқама айтди: Мен бу ҳадисни Муқотил ибн Ҳайёнга айтиб бердим. Шунда у: Менга Муслим — Абу Довуд айтди: у ибн Ҳайсамдир — Нуъмон ибн Муқарриндан, у Пайғамбар ﷺ дан Сулаймон ибн Бурайда ҳадиси каби ҳадис айтиб берди, деди.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ هَارُونَ بْنِ عَنْتَرَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَسْوَدِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ اسْتَأْذَنَ عَلْقَمَةُ وَالأَسْوَدُ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ وَقَدْ كُنَّا أَطَلْنَا الْقُعُودَ عَلَى بَابِهِ فَخَرَجَتِ الْجَارِيَةُ فَاسْتَأْذَنَتْ لَهُمَا فَأَذِنَ لَهُمَا ثُمَّ قَامَ فَصَلَّى بَيْنِي وَبَيْنَهُ ثُمَّ قَالَ هَكَذَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَعَلَ .
Abdurrahmon ibn al-Asvad otasi (al-Asvad)dan rivoyat qiladi: U dedi: Alqama bilan al-Asvad Abdulloh (ibn Masʼud)ning huzuriga kirishga izn soʻrashdi. Biz u kishining eshigi oldida uzoq oʻtirib qolgan edik. Bas, choʻri chiqib, ular ikkisi uchun izn soʻradi, u esa ularga izn berdi. Soʻng (Abdulloh) turib, men bilan uning orasida namoz oʻqidi, keyin: Men Rasululloh ﷺning shunday qilganlarini koʻrganman, dedi.Абдурраҳмон ибн ал-Асвад отаси (ал-Асвад)дан ривоят қилади: У деди: Алқама билан ал-Асвад Абдуллоҳ (ибн Масъуд)нинг ҳузурига киришга изн сўрашди. Биз у кишининг эшиги олдида узоқ ўтириб қолган эдик. Бас, чўри чиқиб, улар иккиси учун изн сўради, у эса уларга изн берди. Сўнг (Абдуллоҳ) туриб, мен билан унинг орасида намоз ўқиди, кейин: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай қилганларини кўрганман, деди.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ مَيْسَرَةَ الْجُشَمِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جُحَادَةَ، حَدَّثَنِي عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ، قَالَ كُنْتُ غُلاَمًا لاَ أَعْقِلُ صَلاَةَ أَبِي قَالَ فَحَدَّثَنِي وَائِلُ بْنُ عَلْقَمَةَ عَنْ أَبِي وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ قَالَ صَلَّيْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكَانَ إِذَا كَبَّرَ رَفَعَ يَدَيْهِ - قَالَ - ثُمَّ الْتَحَفَ ثُمَّ أَخَذَ شِمَالَهُ بِيَمِينِهِ وَأَدْخَلَ يَدَيْهِ فِي ثَوْبِهِ قَالَ فَإِذَا أَرَادَ أَنْ يَرْكَعَ أَخْرَجَ يَدَيْهِ ثُمَّ رَفَعَهُمَا وَإِذَا أَرَادَ أَنْ يَرْفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ رَفَعَ يَدَيْهِ ثُمَّ سَجَدَ وَوَضَعَ وَجْهَهُ بَيْنَ كَفَّيْهِ وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ السُّجُودِ أَيْضًا رَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى فَرَغَ مِنْ صَلاَتِهِ . قَالَ مُحَمَّدٌ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِلْحَسَنِ بْنِ أَبِي الْحَسَنِ فَقَالَ هِيَ صَلاَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَعَلَهُ مَنْ فَعَلَهُ وَتَرَكَهُ مَنْ تَرَكَهُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ هَمَّامٌ عَنِ ابْنِ جُحَادَةَ لَمْ يَذْكُرِ الرَّفْعَ مَعَ الرَّفْعِ مِنَ السُّجُودِ .
Abduljabbor ibn Voil ibn Hujr (rahimahulloh) shunday dedi: Men kichkina bola edim, otamning namozini anglab yetmasdim. (Rovaiy) aytdi: Voil ibn Alqama menga Abu Voil ibn Hujrdan rivoyat qilib aytib berdi, u: «Men Rasululloh ﷺ bilan birga namoz oʻqidim. U zot takbir aytganlarida qoʻllarini koʻtarardilar — (rovaiy) aytdi — soʻng (kiyimlariga) oʻralib, chap qoʻllarini oʻng qoʻllari bilan ushlab, qoʻllarini kiyimlarining ichiga kiritardilar. Ruku qilmoqchi boʻlganlarida qoʻllarini chiqarib, soʻng ularni koʻtarardilar. Rukudan boshlarini koʻtarmoqchi boʻlganlarida qoʻllarini koʻtarardilar, soʻng sajda qilib, yuzlarini ikki kaflari orasiga qoʻyardilar. Sajdadan boshlarini koʻtarganlarida ham namozlarini tugatgunlaricha qoʻllarini koʻtarardilar», dedi. Muhammad aytdi: Men buni Hasan ibn Abulhasanga aytdim, u: «Bu Rasululloh ﷺning namozidir. Kim qilsa qildi, kim tark qilsa tark qildi», dedi. Abu Dovud aytdi: Bu hadisni Hammom Ibn Juhodadan rivoyat qilib, sajdadan koʻtarish bilan birga (qoʻl) koʻtarishni zikr qilmagan.Абдулжаббор ибн Воил ибн Ҳужр (раҳимаҳуллоҳ) шундай деди: Мен кичкина бола эдим, отамнинг намозини англаб етмасдим. (Роваий) айтди: Воил ибн Алқама менга Абу Воил ибн Ҳужрдан ривоят қилиб айтиб берди, у: «Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга намоз ўқидим. У зот такбир айтганларида қўлларини кўтарардилар — (роваий) айтди — сўнг (кийимларига) ўралиб, чап қўлларини ўнг қўллари билан ушлаб, қўлларини кийимларининг ичига киритардилар. Руку қилмоқчи бўлганларида қўлларини чиқариб, сўнг уларни кўтарардилар. Рукудан бошларини кўтармоқчи бўлганларида қўлларини кўтарардилар, сўнг сажда қилиб, юзларини икки кафлари орасига қўярдилар. Саждадан бошларини кўтарганларида ҳам намозларини тугатгунларича қўлларини кўтарардилар», деди. Муҳаммад айтди: Мен буни Ҳасан ибн Абулҳасанга айтдим, у: «Бу Расулуллоҳ ﷺнинг намозидир. Ким қилса қилди, ким тарк қилса тарк қилди», деди. Абу Довуд айтди: Бу ҳадисни Ҳаммом Ибн Жуҳодадан ривоят қилиб, саждадан кўтариш билан бирга (қўл) кўтаришни зикр қилмаган.
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، وَأَبِي النَّضْرِ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي جَالِسًا فَيَقْرَأُ وَهُوَ جَالِسٌ وَإِذَا بَقِيَ مِنْ قِرَاءَتِهِ قَدْرُ مَا يَكُونُ ثَلاَثِينَ أَوْ أَرْبَعِينَ آيَةً قَامَ فَقَرَأَهَا وَهُوَ قَائِمٌ ثُمَّ رَكَعَ ثُمَّ سَجَدَ ثُمَّ يَفْعَلُ فِي الرَّكْعَةِ الثَّانِيَةِ مِثْلَ ذَلِكَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ عَلْقَمَةُ بْنُ وَقَّاصٍ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ .
Paygʻambar ﷺning rafiqalari Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ oʻtirgan holatda namoz oʻqiydigan, oʻtirgan holatlarida qiroat qiladigan, qachonki qiroatlaridan oʻttiz yoki qirq oyat chamasi qolganida, tik turib oʻsha oyatlarni tik turgan holatda oʻqiydigan, soʻng rukuʼ qiladigan, soʻng sajda qiladigan, soʻng ikkinchi rakʼatda ham shunga oʻxshash amalni qiladigan edilar. Abu Dovud aytdi: Buni Alqama ibn Vaqqos Oishadan, u Paygʻambar ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qildi.Пайғамбар ﷺнинг рафиқалари Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ ўтирган ҳолатда намоз ўқийдиган, ўтирган ҳолатларида қироат қиладиган, қачонки қироатларидан ўттиз ёки қирқ оят чамаси қолганида, тик туриб ўша оятларни тик турган ҳолатда ўқийдиган, сўнг рукуъ қиладиган, сўнг сажда қиладиган, сўнг иккинчи ракъатда ҳам шунга ўхшаш амални қиладиган эдилар. Абу Довуд айтди: Буни Алқама ибн Ваққос Оишадан, у Пайғамбар ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ الْحُرِّ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُخَيْمِرَةَ، قَالَ أَخَذَ عَلْقَمَةُ بِيَدِي فَحَدَّثَنِي أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ أَخَذَ بِيَدِهِ وَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَخَذَ بِيَدِ عَبْدِ اللَّهِ فَعَلَّمَهُ التَّشَهُّدَ فِي الصَّلاَةِ فَذَكَرَ مِثْلَ دُعَاءِ حَدِيثِ الأَعْمَشِ " إِذَا قُلْتَ هَذَا أَوْ قَضَيْتَ هَذَا فَقَدْ قَضَيْتَ صَلاَتَكَ إِنْ شِئْتَ أَنْ تَقُومَ فَقُمْ وَإِنْ شِئْتَ أَنْ تَقْعُدَ فَاقْعُدْ " .
Qosim ibn Muxaymira (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Alqama qoʻlimdan ushlab, menga shuni hadis qilib aytdiki, Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) uning qoʻlidan ushlagan, Rasululloh ﷺ esa Abdullohning qoʻlidan ushlab, unga namozdagi tashahhudni oʻrgatgan edilar» — soʻng Aʼmash hadisidagi duoga oʻxshashini zikr qildi (va unda ziyoda qildi): «‹Qachonki buni aytsang yoki buni ado etsang, namozingni ado etib boʻlgan boʻlasan. Agar turishni xohlasang tur, agar oʻtirishni xohlasang oʻtir›».Қосим ибн Мухаймира (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: У деди: «Алқама қўлимдан ушлаб, менга шуни ҳадис қилиб айтдики, Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) унинг қўлидан ушлаган, Расулуллоҳ ﷺ эса Абдуллоҳнинг қўлидан ушлаб, унга намоздаги ташаҳҳудни ўргатган эдилар» — сўнг Аъмаш ҳадисидаги дуога ўхшашини зикр қилди (ва унда зиёда қилди): «‹Қачонки буни айтсанг ёки буни адо этсанг, намозингни адо этиб бўлган бўласан. Агар туришни хоҳласанг тур, агар ўтиришни хоҳласанг ўтир›».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، ح وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زَائِدَةُ، ح وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْمُحَارِبِيُّ، وَزِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالاَ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عُبَيْدٍ الطَّنَافِسِيُّ، ح وَحَدَّثَنَا تَمِيمُ بْنُ الْمُنْتَصِرِ، أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ، - يَعْنِي ابْنَ يُوسُفَ - عَنْ شَرِيكٍ، ح وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، كُلُّهُمْ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، وَقَالَ، إِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، وَالأَسْوَدِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُسَلِّمُ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ شِمَالِهِ حَتَّى يُرَى بَيَاضُ خَدِّهِ " السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا لَفْظُ حَدِيثِ سُفْيَانَ وَحَدِيثُ إِسْرَائِيلَ لَمْ يُفَسِّرْهُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ زُهَيْرٌ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ وَيَحْيَى بْنُ آدَمَ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَسْوَدِ عَنْ أَبِيهِ وَعَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ شُعْبَةُ كَانَ يُنْكِرُ هَذَا الْحَدِيثَ - حَدِيثَ أَبِي إِسْحَاقَ - أَنْ يَكُونَ مَرْفُوعًا .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ oʻng tomonlariga va chap tomonlariga, hatto yuzlarining oqligi koʻrinadigan darajada (yuzlarini burib): «Assalomu alaykum va rahmatullohi, assalomu alaykum va rahmatullohi», deb salom berar edilar. Abu Dovud dedi: Bu Sufyon hadisining lafzidir, Isroil hadisi esa buni izohlamadi. Abu Dovud dedi: Buni Zuhayr ham Abu Ishoqdan, Yahyo ibn Odam ham Isroildan, u Abu Ishoqdan, u Abdurrahmon ibn al-Asvaddan, u otasidan va Alqamadan, ular Abdullohdan rivoyat qildilar. Abu Dovud dedi: Shuʼba bu hadisni — Abu Ishoq hadisini — marfuʼ (Nabiyga nisbat berilgan) boʻlishini inkor qilar edi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ўнг томонларига ва чап томонларига, ҳатто юзларининг оқлиги кўринадиган даражада (юзларини буриб): «Ассалому алайкум ва раҳматуллоҳи, ассалому алайкум ва раҳматуллоҳи», деб салом берар эдилар. Абу Довуд деди: Бу Суфён ҳадисининг лафзидир, Исроил ҳадиси эса буни изоҳламади. Абу Довуд деди: Буни Зуҳайр ҳам Абу Ишоқдан, Яҳё ибн Одам ҳам Исроилдан, у Абу Ишоқдан, у Абдурраҳмон ибн ал-Асваддан, у отасидан ва Алқамадан, улар Абдуллоҳдан ривоят қилдилар. Абу Довуд деди: Шуъба бу ҳадисни — Абу Ишоқ ҳадисини — марфуъ (Набийга нисбат берилган) бўлишини инкор қилар эди.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبَّادٍ الأَزْدِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ، - يَعْنِي ابْنَ عَيَّاشٍ - عَنْ مُحَمَّدٍ، مَوْلَى الْمُغِيرَةِ قَالَ حَدَّثَنِي كَعْبُ بْنُ عَلْقَمَةَ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم : " كَفَّارَةُ النَّذْرِ كَفَّارَةُ الْيَمِينِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ : وَرَوَاهُ عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ عَنْ كَعْبِ بْنِ عَلْقَمَةَ عَنِ ابْنِ شِمَاسَةَ عَنْ عُقْبَةَ .
Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu) aytadilar: Rasululloh ﷺ: «Nazrning kafforati qasamning kafforatidir», dedilar. Abu Dovud aytadi: Buni Amr ibn Horis Kaʼb ibn Alqamadan, u Ibn Shamosadan, u Uqba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilgan.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу) айтадилар: Расулуллоҳ ﷺ: «Назрнинг каффорати қасамнинг каффоратидир», дедилар. Абу Довуд айтади: Буни Амр ибн Ҳорис Каъб ибн Алқамадан, у Ибн Шамосадан, у Уқба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилган.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ شَبِيبٍ، وَحَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ الْحِمْصِيُّ، قَالَ حَيْوَةُ حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، عَنْ ثَوْرِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ صَالِحِ بْنِ يَحْيَى بْنِ الْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِيكَرِبَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَنْ خَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ أَكْلِ لُحُومِ الْخَيْلِ وَالْبِغَالِ وَالْحَمِيرِ - زَادَ حَيْوَةُ - وَكُلِّ ذِي نَابٍ مِنَ السِّبَاعِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ لاَ بَأْسَ بِلُحُومِ الْخَيْلِ وَلَيْسَ الْعَمَلُ عَلَيْهِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا مَنْسُوخٌ قَدْ أَكَلَ لُحُومَ الْخَيْلِ جَمَاعَةٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْهُمُ ابْنُ الزُّبَيْرِ وَفَضَالَةُ بْنُ عُبَيْدٍ وَأَنَسُ بْنُ مَالِكٍ وَأَسْمَاءُ ابْنَةُ أَبِي بَكْرٍ وَسُوَيْدُ بْنُ غَفَلَةَ وَعَلْقَمَةُ وَكَانَتْ قُرَيْشٌ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَذْبَحُهَا .
Xolid ibn Validdan (roziyallohu anhu) rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ otlar, xachirlar va eshaklarning goʻshtini yeyishdan qaytardilar. Hayva (oʻz rivoyatida): «Va yirtqich hayvonlardan tishi boʻlgan har bir hayvonni (man etdilar)», deb (soʻz) qoʻshdi. Abu Dovud aytdi: Bu Molikning soʻzidir. Abu Dovud aytdi: Ot goʻshtini (yeyishda) zarar yoʻq, lekin amal bunga koʻra emas. Abu Dovud aytdi: Bu (hadis) mansux (bekor qilingan)dir. Nabiy ﷺ ning sahobalaridan bir jamoa ot goʻshtini yeganlar. Ular orasida Ibn Zubayr, Fazola ibn Ubayd, Anas ibn Molik, Abu Bakrning qizi Asmo, Suvayd ibn Gʻafala va Alqama bor. Quraysh Rasululloh ﷺ davrida otlarni soʻyar edi.Холид ибн Валиддан (розияллоҳу анҳу) ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ отлар, хачирлар ва эшакларнинг гўштини ейишдан қайтардилар. Ҳайва (ўз ривоятида): «Ва йиртқич ҳайвонлардан тиши бўлган ҳар бир ҳайвонни (ман этдилар)», деб (сўз) қўшди. Абу Довуд айтди: Бу Моликнинг сўзидир. Абу Довуд айтди: От гўштини (ейишда) зарар йўқ, лекин амал бунга кўра эмас. Абу Довуд айтди: Бу (ҳадис) мансух (бекор қилинган)дир. Набий ﷺ нинг саҳобаларидан бир жамоа от гўштини еганлар. Улар орасида Ибн Зубайр, Фазола ибн Убайд, Анас ибн Молик, Абу Бакрнинг қизи Асмо, Сувайд ибн Ғафала ва Алқама бор. Қурайш Расулуллоҳ ﷺ даврида отларни сўяр эди.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ مَيْسَرَةَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي جَامِعُ بْنُ مَطَرٍ، حَدَّثَنِي عَلْقَمَةُ بْنُ وَائِلٍ، بِإِسْنَادِهِ وَمَعْنَاهُ .
Yuqorida zikr qilingan hadis Alqama ibn Voildan ham oʻz isnodi va shu maʼnoda rivoyat qilingan.Юқорида зикр қилинган ҳадис Алқама ибн Воилдан ҳам ўз исноди ва шу маънода ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ، حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ الْمُثَنَّى النَّخَعِيُّ، حَدَّثَنِي جَدِّي، رِيَاحُ بْنُ الْحَارِثِ قَالَ كُنْتُ قَاعِدًا عِنْدَ فُلاَنٍ فِي مَسْجِدِ الْكُوفَةِ وَعِنْدَهُ أَهْلُ الْكُوفَةِ فَجَاءَ سَعِيدُ بْنُ زَيْدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ نُفَيْلٍ فَرَحَّبَ بِهِ وَحَيَّاهُ وَأَقْعَدَهُ عِنْدَ رِجْلِهِ عَلَى السَّرِيرِ فَجَاءَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ يُقَالُ لَهُ قَيْسُ بْنُ عَلْقَمَةَ فَاسْتَقْبَلَهُ فَسَبَّ وَسَبَّ فَقَالَ سَعِيدٌ مَنْ يَسُبُّ هَذَا الرَّجُلُ قَالَ يَسُبُّ عَلِيًّا . قَالَ أَلاَ أَرَى أَصْحَابَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُسَبُّونَ عِنْدَكَ ثُمَّ لاَ تُنْكِرُ وَلاَ تُغَيِّرُ أَنَا سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ وَإِنِّي لَغَنِيٌّ أَنْ أَقُولَ عَلَيْهِ مَا لَمْ يَقُلْ فَيَسْأَلُنِي عَنْهُ غَدًا إِذَا لَقِيتُهُ " أَبُو بَكْرٍ فِي الْجَنَّةِ وَعُمَرُ فِي الْجَنَّةِ " . وَسَاقَ مَعْنَاهُ ثُمَّ قَالَ لَمَشْهَدُ رَجُلٍ مِنْهُمْ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَغْبَرُّ فِيهِ وَجْهُهُ خَيْرٌ مِنْ عَمَلِ أَحَدِكُمْ عُمْرَهُ وَلَوْ عُمِّرَ عُمْرَ نُوحٍ .
Riyoh ibn al-Horis (rahimahulloh) aytdi: Men Kufa masjidida falonchining huzurida oʻtirgan edim, uning yonida Kufa ahli bor edi. Shunda Saʼid ibn Zayd ibn Amr ibn Nufayl (roziyallohu anhu) keldi, u (falonchi) unga marhabo aytib, salomlashdi va uni soʻri ustida oʻz oyogʻi yoniga oʻtqazdi. Soʻng Kufa ahlidan Qays ibn Alqama deb ataladigan bir kishi keldi, u (Saʼidga roʻbaru) kelib soʻkina boshladi-yu, soʻkdi. Saʼid: «Bu odam kimni soʻkmoqda?» dedi. (Birov:) «U Alini soʻkmoqda», dedi. U dedi: «Rasululloh ﷺ ning sahobalari sening huzuringda soʻkilayotganini koʻryapman-u, sen na inkor qilasan, na (buni) oʻzgartirasan? Men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitganman — men U zot aytmagan narsani U zotga nisbat berishdan, ertaga U zotni uchratganimda U menga bundan soʻrashidan begʻarazman —: ‹Abu Bakr jannatda, Umar jannatda›». Va u (rovi hadisning) maʼnosini (oxirigacha) davom ettirdi. Soʻng u dedi: «Ulardan bir kishining Rasululloh ﷺ bilan birga yuzini chang bosgan holatda turishi sizlardan biringizning butun umri davomidagi amalidan, hatto u Nuhning umricha umr koʻrsa ham, yaxshiroqdir».Риёҳ ибн ал-Ҳорис (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Мен Куфа масжидида фалончининг ҳузурида ўтирган эдим, унинг ёнида Куфа аҳли бор эди. Шунда Саъид ибн Зайд ибн Амр ибн Нуфайл (розияллоҳу анҳу) келди, у (фалончи) унга марҳабо айтиб, саломлашди ва уни сўри устида ўз оёғи ёнига ўтқазди. Сўнг Куфа аҳлидан Қайс ибн Алқама деб аталадиган бир киши келди, у (Саъидга рўбару) келиб сўкина бошлади-ю, сўкди. Саъид: «Бу одам кимни сўкмоқда?» деди. (Биров:) «У Алини сўкмоқда», деди. У деди: «Расулуллоҳ ﷺ нинг саҳобалари сенинг ҳузурингда сўкилаётганини кўряпман-у, сен на инкор қиласан, на (буни) ўзгартирасан? Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитганман — мен У зот айтмаган нарсани У зотга нисбат беришдан, эртага У зотни учратганимда У менга бундан сўрашидан беғаразман —: ‹Абу Бакр жаннатда, Умар жаннатда›». Ва у (рови ҳадиснинг) маъносини (охиригача) давом эттирди. Сўнг у деди: «Улардан бир кишининг Расулуллоҳ ﷺ билан бирга юзини чанг босган ҳолатда туриши сизлардан бирингизнинг бутун умри давомидаги амалидан, ҳатто у Нуҳнинг умрича умр кўрса ҳам, яхшироқдир».
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا الْفِرْيَابِيُّ، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلْقَمَةُ بْنُ مَرْثَدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنِ ابْنِ يَعْمَرَ، بِهَذَا الْحَدِيثِ يَزِيدُ وَيَنْقُصُ قَالَ فَمَا الإِسْلاَمُ قَالَ " إِقَامُ الصَّلاَةِ وَإِيتَاءُ الزَّكَاةِ وَحَجُّ الْبَيْتِ وَصَوْمُ شَهْرِ رَمَضَانَ وَالاِغْتِسَالُ مِنَ الْجَنَابَةِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ عَلْقَمَةُ مُرْجِئٌ .
Mahmud ibn Xolid bizga aytib berdi: al-Firyobiy bizga aytib berdi, u Sufyondan rivoyat qildi. (Sufyon) dedi: Bizga Alqama ibn Marsad aytib berdi, u Sulaymon ibn Buraydadan, u Ibn Yaʼmardan ushbu hadisni ziyoda va kamaytirib rivoyat qildi. (Soʻrovchi): «Islom nima?» dedi. U zot: «Namozni toʻkis ado etish, zakot berish, Baytni haj qilish, Ramazon oyi roʻzasini tutish va janobatdan gʻusl qilishdir», dedilar. Abu Dovud aytdi: Alqama murjiʼ edi.Маҳмуд ибн Холид бизга айтиб берди: ал-Фирёбий бизга айтиб берди, у Суфёндан ривоят қилди. (Суфён) деди: Бизга Алқама ибн Марсад айтиб берди, у Сулаймон ибн Бурайдадан, у Ибн Яъмардан ушбу ҳадисни зиёда ва камайтириб ривоят қилди. (Сўровчи): «Ислом нима?» деди. У зот: «Намозни тўкис адо этиш, закот бериш, Байтни ҳаж қилиш, Рамазон ойи рўзасини тутиш ва жанобатдан ғусл қилишдир», дедилар. Абу Довуд айтди: Алқама муржиъ эди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ أَبِي نُعْمٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ : بَعَثَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِذُهَيْبَةٍ فِي تُرْبَتِهَا، فَقَسَّمَهَا بَيْنَ أَرْبَعَةٍ بَيْنَ : الأَقْرَعِ بْنِ حَابِسٍ الْحَنْظَلِيِّ ثُمَّ الْمُجَاشِعِيِّ، وَبَيْنَ عُيَيْنَةَ بْنِ بَدْرٍ الْفَزَارِيِّ وَبَيْنَ زَيْدِ الْخَيْلِ الطَّائِيِّ ثُمَّ أَحَدِ بَنِي نَبْهَانَ وَبَيْنَ عَلْقَمَةَ بْنِ عُلاَثَةَ الْعَامِرِيِّ ثُمَّ أَحَدِ بَنِي كِلاَبٍ قَالَ فَغَضِبَتْ قُرَيْشٌ وَالأَنْصَارُ وَقَالَتْ : يُعْطِي صَنَادِيدَ أَهْلِ نَجْدٍ وَيَدَعُنَا . فَقَالَ : " إِنَّمَا أَتَأَلَّفُهُمْ " . قَالَ : فَأَقْبَلَ رَجُلٌ غَائِرُ الْعَيْنَيْنِ مُشْرِفُ الْوَجْنَتَيْنِ نَاتِئُ الْجَبِينِ كَثُّ اللِّحْيَةِ مَحْلُوقٌ قَالَ : اتَّقِ اللَّهَ يَا مُحَمَّدُ . فَقَالَ : " مَنْ يُطِعِ اللَّهَ إِذَا عَصَيْتُهُ أَيَأْمَنُنِي اللَّهُ عَلَى أَهْلِ الأَرْضِ وَلاَ تَأْمَنُونِي " . قَالَ : فَسَأَلَ رَجُلٌ قَتْلَهُ أَحْسِبُهُ خَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ - قَالَ - فَمَنَعَهُ . قَالَ : فَلَمَّا وَلَّى قَالَ : " إِنَّ مِنْ ضِئْضِئِ هَذَا أَوْ فِي عَقِبِ هَذَا قَوْمًا يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ لاَ يُجَاوِزُ حَنَاجِرَهُمْ يَمْرُقُونَ مِنَ الإِسْلاَمِ مُرُوقَ السَّهْمِ مِنَ الرَّمِيَّةِ، يَقْتُلُونَ أَهْلَ الإِسْلاَمِ وَيَدَعُونَ أَهْلَ الأَوْثَانِ لَئِنْ أَنَا أَدْرَكْتُهُمْ قَتَلْتُهُمْ قَتْلَ عَادٍ " .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Ali (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺga tuprogʻiga aralash bir parcha oltin yubordi. U zot uni toʻrt kishiga: Aqraʼ ibn Hobis al-Hanzaliy, soʻngra Mujoshiʼiy bilan Uyayna ibn Badr al-Fazoriy oʻrtasida, hamda Zayd al-Xayl at-Toiy, soʻngra Banu Nabhondan bir kishi bilan Alqama ibn Ulosa al-Omiriy, soʻngra Banu Kilobdan bir kishi oʻrtasida taqsimladilar. Qurayshliklar va ansorlar gʻazablanib: ‹U Najd ahlining ulugʻlariga beradiyu, bizni tashlab qoʻyadi›, dedilar. Shunda u zot: ‹Men ularning koʻngillarini ulfat qildirmoqdaman›, dedilar. Soʻng koʻzlari chuqur botgan, yonoqlari boʻrtib chiqqan, peshonasi qabargan, soqoli quyuq, boshi qirilgan bir kishi kelib: ‹Allohdan qoʻrqgin, ey Muhammad!›, dedi. U zot: ‹Agar men Allohga itoatsizlik qilsam, kim Unga itoat qiladi? Alloh meni yer ahli ustidan amin qilib turibdi-yu, sizlar meni amin deb bilmaysizlarmi?›, dedilar. Bir kishi — uni Xolid ibn al-Validdir deb oʻylayman — uni oʻldirishga ruxsat soʻradi, ammo u zot ruxsat bermadilar. U kishi orqasiga oʻgirilib ketganda, u zot: ‹Albatta, mana shuning naslidan yoki shuning ortidan bir qavm chiqadiki, ular Qurʼonni oʻqiydilar, ammo u tomoqlaridan oʻtmaydi. Ular Islomdan, xuddi kamondan otilgan oʻq ovni teshib oʻtganidek, chiqib ketadilar. Ular Islom ahlini oʻldiradilar va butparastlarni tashlab qoʻyadilar. Agar men ularning zamoniga yetsam, albatta ularni Od qavmi oʻldirilganidek oʻldiraman›, dedilar».Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Али (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺга тупроғига аралаш бир парча олтин юборди. У зот уни тўрт кишига: Ақраъ ибн Ҳобис ал-Ҳанзалий, сўнгра Мужошиъий билан Уяйна ибн Бадр ал-Фазорий ўртасида, ҳамда Зайд ал-Хайл ат-Тоий, сўнгра Бану Набҳондан бир киши билан Алқама ибн Улоса ал-Омирий, сўнгра Бану Килобдан бир киши ўртасида тақсимладилар. Қурайшликлар ва ансорлар ғазабланиб: ‹У Нажд аҳлининг улуғларига берадию, бизни ташлаб қўяди›, дедилар. Шунда у зот: ‹Мен уларнинг кўнгилларини улфат қилдирмоқдаман›, дедилар. Сўнг кўзлари чуқур ботган, ёноқлари бўртиб чиққан, пешонаси қабарган, соқоли қуюқ, боши қирилган бир киши келиб: ‹Аллоҳдан қўрқгин, эй Муҳаммад!›, деди. У зот: ‹Агар мен Аллоҳга итоатсизлик қилсам, ким Унга итоат қилади? Аллоҳ мени ер аҳли устидан амин қилиб турибди-ю, сизлар мени амин деб билмайсизларми?›, дедилар. Бир киши — уни Холид ибн ал-Валиддир деб ўйлайман — уни ўлдиришга рухсат сўради, аммо у зот рухсат бермадилар. У киши орқасига ўгирилиб кетганда, у зот: ‹Албатта, мана шунинг наслидан ёки шунинг ортидан бир қавм чиқадики, улар Қуръонни ўқийдилар, аммо у томоқларидан ўтмайди. Улар Исломдан, худди камондан отилган ўқ овни тешиб ўтганидек, чиқиб кетадилар. Улар Ислом аҳлини ўлдирадилар ва бутпарастларни ташлаб қўядилар. Агар мен уларнинг замонига етсам, албатта уларни Од қавми ўлдирилганидек ўлдираман›, дедилар».
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَقَّاصٍ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها : أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُوتِرُ بِتِسْعِ رَكَعَاتٍ، ثُمَّ أَوْتَرَ بِسَبْعِ رَكَعَاتٍ، وَرَكَعَ رَكْعَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ بَعْدَ الْوِتْرِ يَقْرَأُ فِيهِمَا، فَإِذَا أَرَادَ أَنْ يَرْكَعَ قَامَ فَرَكَعَ ثُمَّ سَجَدَ، قَالَ أَبُو دَاوُدَ : رَوَى هَذَيْنِ الْحَدِيثَيْنِ خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْوَاسِطِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو مِثْلَهُ، قَالَ فِيهِ قَالَ عَلْقَمَةُ بْنُ وَقَّاصٍ : يَا أُمَّتَاهُ كَيْفَ كَانَ يُصَلِّي الرَّكْعَتَيْنِ فَذَكَرَ مَعْنَاهُ . حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ بَقِيَّةَ عَنْ خَالِدٍ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ toʻqqiz rakaat bilan vitr qilar edilar, soʻng yetti rakaat bilan vitr qildilar, hamda vitrdan keyin oʻtirgan holatda ikki rakaat oʻqib, ularda qiroat qilar edilar. Rukuʼ qilmoqchi boʻlganlarida (oyoqqa) turib, rukuʼ qilar, soʻng sajda qilar edilar. Abu Dovud aytdi: Bu ikki hadisni Xolid ibn Abdulloh al-Vositiy Muhammad ibn Amrdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan. Unda (Xolid): «Alqama ibn Vaqqos: ‹Ey ona, u zot ikki rakaatni qanday oʻqir edilar?› dedi», deb shu maʼnoda zikr qildi. Bizga Vahb ibn Baqiyya Xoliddan rivoyat qildi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ тўққиз ракаат билан витр қилар эдилар, сўнг етти ракаат билан витр қилдилар, ҳамда витрдан кейин ўтирган ҳолатда икки ракаат ўқиб, уларда қироат қилар эдилар. Рукуъ қилмоқчи бўлганларида (оёққа) туриб, рукуъ қилар, сўнг сажда қилар эдилар. Абу Довуд айтди: Бу икки ҳадисни Холид ибн Абдуллоҳ ал-Воситий Муҳаммад ибн Амрдан шунга ўхшаш ривоят қилган. Унда (Холид): «Алқама ибн Ваққос: ‹Эй она, у зот икки ракаатни қандай ўқир эдилар?› деди», деб шу маънода зикр қилди. Бизга Ваҳб ибн Бақийя Холиддан ривоят қилди.
حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، وَالأَسْوَدِ، قَالاَ أَتَى ابْنَ مَسْعُودٍ رَجُلٌ فَقَالَ إِنِّي أَقْرَأُ الْمُفَصَّلَ فِي رَكْعَةٍ . فَقَالَ أَهَذًّا كَهَذِّ الشِّعْرِ وَنَثْرًا كَنَثْرِ الدَّقَلِ لَكِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقْرَأُ النَّظَائِرَ السُّورَتَيْنِ فِي رَكْعَةٍ الرَّحْمَنَ وَالنَّجْمَ فِي رَكْعَةٍ وَاقْتَرَبَتْ وَالْحَاقَّةَ فِي رَكْعَةٍ وَالطُّورَ وَالذَّارِيَاتِ فِي رَكْعَةٍ وَإِذَا وَقَعَتْ وَن فِي رَكْعَةٍ وَسَأَلَ سَائِلٌ وَالنَّازِعَاتِ فِي رَكْعَةٍ وَوَيْلٌ لِلْمُطَفِّفِينَ وَعَبَسَ فِي رَكْعَةٍ وَالْمُدَّثِّرَ وَالْمُزَّمِّلَ فِي رَكْعَةٍ وَهَلْ أَتَى وَلاَ أُقْسِمُ بِيَوْمِ الْقِيَامَةِ فِي رَكْعَةٍ . وَعَمَّ يَتَسَاءَلُونَ وَالْمُرْسَلاَتِ فِي رَكْعَةٍ وَالدُّخَانَ وَإِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ فِي رَكْعَةٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا تَأْلِيفُ ابْنِ مَسْعُودٍ رَحِمَهُ اللَّهُ .
Abbod ibn Muso bizga rivoyat qildi: Ismoil ibn Jaʼfar bizga xabar berdi, u Isroildan, u Abu Ishoqdan, u Alqama va Asvaddan rivoyat qildi. Ikkisi aytdi: Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)ning oldiga bir kishi kelib: «Men Mufassalni bir rakaatda oʻqiyman», dedi. Shunda u: «Sheʼrni shoshib oʻqigandek shoshib oʻqiysanmi yoki yomon xurmoni toʻkkandek (shoshib) toʻkasanmi?! Lekin Paygʻambar ﷺ oʻxshash suralarni bir rakaatda oʻqir edilar: ar-Rahmon bilan an-Najmni bir rakaatda, Iqtarabat (al-Qamar) bilan al-Hoqqani bir rakaatda, at-Tur bilan az-Zoriyotni bir rakaatda, Izaa vaqaat (al-Voqia) bilan Nun (al-Qalam)ni bir rakaatda, Saala soil (al-Maorij) bilan an-Naziotni bir rakaatda, Vaylul lil mutoffifin (al-Mutoffifin) bilan Abasani bir rakaatda, al-Muddassir bilan al-Muzzammilni bir rakaatda, Hal ataa (al-Inson) bilan Laa uqsimu bi yavmil qiyaama (al-Qiyaama)ni bir rakaatda, Amma yatasaaaluun (an-Nabaʼ) bilan al-Mursalotni bir rakaatda, ad-Duxon bilan Izash shamsu kuvvirat (at-Takvir)ni bir rakaatda (oʻqir edilar)», dedi. Abu Dovud aytdi: Bu Ibn Masʼud (rahimahulloh)ning taʼlifidir.Аббод ибн Мусо бизга ривоят қилди: Исмоил ибн Жаъфар бизга хабар берди, у Исроилдан, у Абу Ишоқдан, у Алқама ва Асваддан ривоят қилди. Иккиси айтди: Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)нинг олдига бир киши келиб: «Мен Муфассални бир ракаатда ўқийман», деди. Шунда у: «Шеърни шошиб ўқигандек шошиб ўқийсанми ёки ёмон хурмони тўккандек (шошиб) тўкасанми?! Лекин Пайғамбар ﷺ ўхшаш сураларни бир ракаатда ўқир эдилар: ар-Раҳмон билан ан-Нажмни бир ракаатда, Иқтарабат (ал-Қамар) билан ал-Ҳоққани бир ракаатда, ат-Тур билан аз-Зориётни бир ракаатда, Изаа вақаат (ал-Воқиа) билан Нун (ал-Қалам)ни бир ракаатда, Саала соил (ал-Маориж) билан ан-Назиотни бир ракаатда, Вайлул лил мутоффифин (ал-Мутоффифин) билан Абасани бир ракаатда, ал-Муддассир билан ал-Муззаммилни бир ракаатда, Ҳал атаа (ал-Инсон) билан Лаа уқсиму би явмил қияама (ал-Қияама)ни бир ракаатда, Амма ятасааалуун (ан-Набаъ) билан ал-Мурсалотни бир ракаатда, ад-Духон билан Изаш шамсу куввират (ат-Таквир)ни бир ракаатда (ўқир эдилар)», деди. Абу Довуд айтди: Бу Ибн Масъуд (раҳимаҳуллоҳ)нинг таълифидир.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ زَكَرِيَّا بْنِ إِسْحَاقَ الْمَكِّيِّ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي سُفْيَانَ الْجُمَحِيِّ، عَنْ مُسْلِمِ بْنِ ثَفِنَةَ الْيَشْكُرِيِّ، - قَالَ الْحَسَنُ رَوْحٌ يَقُولُ مُسْلِمُ بْنُ شُعْبَةَ - قَالَ اسْتَعْمَلَ نَافِعُ بْنُ عَلْقَمَةَ أَبِي عَلَى عِرَافَةِ قَوْمِهِ فَأَمَرَهُ أَنْ يُصَدِّقَهُمْ قَالَ فَبَعَثَنِي أَبِي فِي طَائِفَةٍ مِنْهُمْ فَأَتَيْتُ شَيْخًا كَبِيرًا يُقَالُ لَهُ سَعْرُ بْنُ دَيْسَمٍ فَقُلْتُ إِنَّ أَبِي بَعَثَنِي إِلَيْكَ - يَعْنِي لأُصَدِّقَكَ - قَالَ ابْنَ أَخِي وَأَىَّ نَحْوٍ تَأْخُذُونَ قُلْتُ نَخْتَارُ حَتَّى إِنَّا نَتَبَيَّنُ ضُرُوعَ الْغَنَمِ . قَالَ ابْنَ أَخِي فَإِنِّي أُحَدِّثُكَ أَنِّي كُنْتُ فِي شِعْبٍ مِنْ هَذِهِ الشِّعَابِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَنَمٍ لِي فَجَاءَنِي رَجُلاَنِ عَلَى بَعِيرٍ فَقَالاَ لِي إِنَّا رَسُولاَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَيْكَ لِتُؤَدِّيَ صَدَقَةَ غَنَمِكَ . فَقُلْتُ مَا عَلَىَّ فِيهَا فَقَالاَ شَاةٌ . فَأَعْمِدُ إِلَى شَاةٍ قَدْ عَرَفْتُ مَكَانَهَا مُمْتَلِئَةً مَحْضًا وَشَحْمًا فَأَخْرَجْتُهَا إِلَيْهِمَا . فَقَالاَ هَذِهِ شَاةُ الشَّافِعِ وَقَدْ نَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ نَأْخُذَ شَافِعًا . قُلْتُ فَأَىَّ شَىْءٍ تَأْخُذَانِ قَالاَ عَنَاقًا جَذَعَةً أَوْ ثَنِيَّةً . قَالَ فَأَعْمِدُ إِلَى عَنَاقٍ مُعْتَاطٍ . وَالْمُعْتَاطُ الَّتِي لَمْ تَلِدْ وَلَدًا وَقَدْ حَانَ وِلاَدُهَا فَأَخْرَجْتُهَا إِلَيْهِمَا فَقَالاَ نَاوِلْنَاهَا . فَجَعَلاَهَا مَعَهُمَا عَلَى بَعِيرِهِمَا ثُمَّ انْطَلَقَا . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ أَبُو عَاصِمٍ عَنْ زَكَرِيَّاءَ قَالَ أَيْضًا مُسْلِمُ بْنُ شُعْبَةَ . كَمَا قَالَ رَوْحٌ .
Saʼr ibn Daysam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Muslim ibn Safina (Shuʼba) aytdi: Nofiʼ ibn Alqama otamni oʻz qavmiga oqsoqol qilib tayinladi va unga ulardan zakot yigʻishni amr qildi. Otam meni ulardan bir guruhining (oldiga) joʻnatdi. Men Saʼr ibn Daysam degan keksa bir chol oldiga keldim va: «Otam meni sening oldingga joʻnatdi — yaʼni sendan zakot yigʻish uchun», dedim. U: «Ey jiyanim, qaysi turidan olasizlar?» dedi. Men: «Biz tanlaymiz, hatto qoʻylarning yelinlarini ham koʻrib (tekshirib) olamiz», dedim. U: «Ey jiyanim, men senga (bir voqeani) soʻzlab beray. Men Rasululloh ﷺ zamonida bu daralardan birida oʻz qoʻylarim bilan (yashar) edim. Yonimga ikki kishi bir tuyada kelib, menga: ‹Biz Rasululloh ﷺning sening oldingga (yuborilgan) ikki elchisimiz, qoʻylaringning sadaqasini (zakotini) ado etishing uchun (keldik)›, dedi. Men: ‹Ularda mening zimmamga nima (vojib)?› dedim. Ular: ‹Bir qoʻy›, dedi. Men joyini bilgan, sut va yogʻga toʻla bir qoʻyni kasd qilib, uni ularga olib chiqdim. Ular: ‹Bu boʻgʻoz qoʻy (shofiʼ), Rasululloh ﷺ bizni boʻgʻoz (qoʻy)ni olishdan qaytardilar›, dedi. Men: ‹Unda nimani olasizlar?› dedim. Ular: ‹Bir yashar yoki ikki yashar urgʻochi echkini (olamiz)›, dedi. Men hali tugʻmagan, lekin tugʻadigan vaqti yaqinlashgan urgʻochi echkini (muʼtot) kasd qilib, uni ularga olib chiqdim. Ular: ‹Uni bizga uzat›, dedi. Soʻng uni tuyalariga oʻzlari bilan birga (mindirib) qoʻyib, ketdilar», dedi. Abu Dovud aytdi: Uni Abu Osim Zakariyodan rivoyat qilib, u ham Ravh aytganidek ‹Muslim ibn Shuʼba› dedi.Саър ибн Дайсам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Муслим ибн Сафина (Шуъба) айтди: Нофиъ ибн Алқама отамни ўз қавмига оқсоқол қилиб тайинлади ва унга улардан закот йиғишни амр қилди. Отам мени улардан бир гуруҳининг (олдига) жўнатди. Мен Саър ибн Дайсам деган кекса бир чол олдига келдим ва: «Отам мени сенинг олдингга жўнатди — яъни сендан закот йиғиш учун», дедим. У: «Эй жияним, қайси туридан оласизлар?» деди. Мен: «Биз танлаймиз, ҳатто қўйларнинг елинларини ҳам кўриб (текшириб) оламиз», дедим. У: «Эй жияним, мен сенга (бир воқеани) сўзлаб берай. Мен Расулуллоҳ ﷺ замонида бу даралардан бирида ўз қўйларим билан (яшар) эдим. Ёнимга икки киши бир туяда келиб, менга: ‹Биз Расулуллоҳ ﷺнинг сенинг олдингга (юборилган) икки элчисимиз, қўйларингнинг садақасини (закотини) адо этишинг учун (келдик)›, деди. Мен: ‹Уларда менинг зиммамга нима (вожиб)?› дедим. Улар: ‹Бир қўй›, деди. Мен жойини билган, сут ва ёғга тўла бир қўйни касд қилиб, уни уларга олиб чиқдим. Улар: ‹Бу бўғоз қўй (шофиъ), Расулуллоҳ ﷺ бизни бўғоз (қўй)ни олишдан қайтардилар›, деди. Мен: ‹Унда нимани оласизлар?› дедим. Улар: ‹Бир яшар ёки икки яшар урғочи эчкини (оламиз)›, деди. Мен ҳали туғмаган, лекин туғадиган вақти яқинлашган урғочи эчкини (муътот) касд қилиб, уни уларга олиб чиқдим. Улар: ‹Уни бизга узат›, деди. Сўнг уни туяларига ўзлари билан бирга (миндириб) қўйиб, кетдилар», деди. Абу Довуд айтди: Уни Абу Осим Закариёдан ривоят қилиб, у ҳам Равҳ айтганидек ‹Муслим ибн Шуъба› деди.