Ash'as ibn Qays

وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، وَوَكِيعٌ، ح وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - أَخْبَرَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينِ صَبْرٍ يَقْتَطِعُ بِهَا مَالَ امْرِئٍ مُسْلِمٍ هُوَ فِيهَا فَاجِرٌ لَقِيَ اللَّهَ وَهُوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَدَخَلَ الأَشْعَثُ بْنُ قَيْسٍ فَقَالَ مَا يُحَدِّثُكُمْ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالُوا كَذَا وَكَذَا ‏.‏ قَالَ صَدَقَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ فِيَّ نَزَلَتْ كَانَ بَيْنِي وَبَيْنَ رَجُلٍ أَرْضٌ بِالْيَمَنِ فَخَاصَمْتُهُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ هَلْ لَكَ بَيِّنَةٌ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَيَمِينُهُ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ إِذًا يَحْلِفُ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ ذَلِكَ ‏"‏ مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينِ صَبْرٍ يَقْتَطِعُ بِهَا مَالَ امْرِئٍ مُسْلِمٍ هُوَ فِيهَا فَاجِرٌ لَقِيَ اللَّهَ وَهُوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ ‏"‏ ‏.‏ فَنَزَلَتْ ‏{‏ إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلاً‏}‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim — yolgʻon ekanini bila turib — bir musulmon kishining molini (nohaq) oʻzlashtirib olish uchun (qasddan) qasam ichsa, Allohga, U Zot oʻziga gʻazabnok holda yoʻliqadi», dedilar. (Roviy) dedi: Shunda al-Ashʼas ibn Qays kirib: «Abu Abdurahmon (Abdulloh) sizlarga nima hadis aytyapti?» dedi. Ular: «Shunday-shunday», dedilar. U: «Abu Abdurahmon rost (aytdi); (bu) mening haqimda nozil boʻlgan. Men bilan bir kishi orasida Yamanda (bir parcha) yer (nizosi) bor edi. Men u bilan Paygʻambar ﷺ ga (daʼvolashib) shikoyat qildim. (Paygʻambar): ‹Senda bayyina (dalil-guvoh) bormi?› dedilar. Men: ‹Yoʻq›, dedim. (Paygʻambar): ‹Unday boʻlsa, uning qasami (hal qiladi)›, dedilar. Men: ‹Unday boʻlsa, u (yolgʻon) qasam ichadi-ku›, dedim. Shunda Rasululloh ﷺ shu (payt)da: ‹Kim — yolgʻon ekanini bila turib — bir musulmon kishining molini (nohaq) oʻzlashtirib olish uchun qasam ichsa, Allohga, U Zot oʻziga gʻazabnok holda yoʻliqadi›, dedilar», dedi. Shunda {Albatta Allohning ahdini va (oʻz) qasamlarini arzon bahoga sotadiganlar...} — oyatning oxirigacha — (oyati) nozil boʻldi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким — ёлғон эканини била туриб — бир мусулмон кишининг молини (ноҳақ) ўзлаштириб олиш учун (қасддан) қасам ичса, Аллоҳга, У Зот ўзига ғазабнок ҳолда йўлиқади», дедилар. (Ровий) деди: Шунда ал-Ашъас ибн Қайс кириб: «Абу Абдураҳмон (Абдуллоҳ) сизларга нима ҳадис айтяпти?» деди. Улар: «Шундай-шундай», дедилар. У: «Абу Абдураҳмон рост (айтди); (бу) менинг ҳақимда нозил бўлган. Мен билан бир киши орасида Яманда (бир парча) ер (низоси) бор эди. Мен у билан Пайғамбар ﷺ га (даъволашиб) шикоят қилдим. (Пайғамбар): ‹Сенда баййина (далил-гувоҳ) борми?› дедилар. Мен: ‹Йўқ›, дедим. (Пайғамбар): ‹Ундай бўлса, унинг қасами (ҳал қилади)›, дедилар. Мен: ‹Ундай бўлса, у (ёлғон) қасам ичади-ку›, дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ шу (пайт)да: ‹Ким — ёлғон эканини била туриб — бир мусулмон кишининг молини (ноҳақ) ўзлаштириб олиш учун қасам ичса, Аллоҳга, У Зот ўзига ғазабнок ҳолда йўлиқади›, дедилар», деди. Шунда {Албатта Аллоҳнинг аҳдини ва (ўз) қасамларини арзон баҳога сотадиганлар...} — оятнинг охиригача — (ояти) нозил бўлди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَبُو كُرَيْبٍ جَمِيعًا عَنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عُمَارَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ دَخَلَ الأَشْعَثُ بْنُ قَيْسٍ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ وَهُوَ يَتَغَدَّى فَقَالَ يَا أَبَا مُحَمَّدٍ ادْنُ إِلَى الْغَدَاءِ ‏.‏ فَقَالَ أَوَلَيْسَ الْيَوْمُ يَوْمَ عَاشُورَاءَ قَالَ وَهَلْ تَدْرِي مَا يَوْمُ عَاشُورَاءَ قَالَ وَمَا هُوَ قَالَ إِنَّمَا هُوَ يَوْمٌ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصُومُهُ قَبْلَ أَنْ يَنْزِلَ شَهْرُ رَمَضَانَ فَلَمَّا نَزَلَ شَهْرُ رَمَضَانَ تُرِكَ ‏.‏ وَقَالَ أَبُو كُرَيْبٍ تَرَكَهُ ‏.‏

Abdurahmon ibn Yazid (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi. U dedi: «Ashʼas ibn Qays Abdullohning huzuriga kirdi, u tushlik qilayotgan edi. (Abdulloh): ‹Ey Abu Muhammad, tushlikka yaqinlash›, dedi. (Ashʼas): ‹Bugun Oshuro kuni emasmi?› dedi. (Abdulloh): ‹Sen Oshuro kuni nima ekanini bilasanmi?› dedi. (Ashʼas): ‹U nima?› dedi. (Abdulloh): ‹U shunchaki Rasululloh ﷺ Ramazon oyi (roʻzasi) nozil boʻlishidan oldin roʻza tutadigan bir kun edi. Ramazon oyi nozil boʻlgach esa, u tark qilindi›, dedi.» Abu Kurayb esa «uni tark qildi», dedi.Абдураҳмон ибн Язид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади. У деди: «Ашъас ибн Қайс Абдуллоҳнинг ҳузурига кирди, у тушлик қилаётган эди. (Абдуллоҳ): ‹Эй Абу Муҳаммад, тушликка яқинлаш›, деди. (Ашъас): ‹Бугун Ошуро куни эмасми?› деди. (Абдуллоҳ): ‹Сен Ошуро куни нима эканини биласанми?› деди. (Ашъас): ‹У нима?› деди. (Абдуллоҳ): ‹У шунчаки Расулуллоҳ ﷺ Рамазон ойи (рўзаси) нозил бўлишидан олдин рўза тутадиган бир кун эди. Рамазон ойи нозил бўлгач эса, у тарк қилинди›, деди.» Абу Курайб эса «уни тарк қилди», деди.

وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، وَيَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ، عَنْ سُفْيَانَ، ح وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنِي زُبَيْدٌ الْيَامِيُّ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ سَكَنٍ، أَنَّ الأَشْعَثَ بْنَ قَيْسٍ، دَخَلَ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ يَوْمَ عَاشُورَاءَ وَهُوَ يَأْكُلُ فَقَالَ يَا أَبَا مُحَمَّدٍ ادْنُ فَكُلْ ‏.‏ قَالَ إِنِّي صَائِمٌ ‏.‏ قَالَ كُنَّا نَصُومُهُ ثُمَّ تُرِكَ ‏.‏

Qays ibn Sakan (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ashʼas ibn Qays oshuro kuni Abdullohning oldiga kirdi, u (Abdulloh) ovqat yeyayotgan edi. Shunda (Ashʼas): «Yo Abu Muhammad, yaqin kel, ovqat ye!» dedi. (Abdulloh): «Men roʻzadorman», dedi. (Ashʼas): «Biz buni (oshuro kunini) roʻza tutar edik, soʻngra (bu) tark etildi», dedi.Қайс ибн Сакан (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Ашъас ибн Қайс ошуро куни Абдуллоҳнинг олдига кирди, у (Абдуллоҳ) овқат еяётган эди. Шунда (Ашъас): «Ё Абу Муҳаммад, яқин кел, овқат е!» деди. (Абдуллоҳ): «Мен рўзадорман», деди. (Ашъас): «Биз буни (ошуро кунини) рўза тутар эдик, сўнгра (бу) тарк этилди», деди.

وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ دَخَلَ الأَشْعَثُ بْنُ قَيْسٍ عَلَى ابْنِ مَسْعُودٍ وَهُوَ يَأْكُلُ يَوْمَ عَاشُورَاءَ فَقَالَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ إِنَّ الْيَوْمَ يَوْمُ عَاشُورَاءَ ‏.‏ فَقَالَ قَدْ كَانَ يُصَامُ قَبْلَ أَنْ يَنْزِلَ رَمَضَانُ فَلَمَّا نَزَلَ رَمَضَانُ تُرِكَ فَإِنْ كُنْتَ مُفْطِرًا فَاطْعَمْ ‏.‏

Alqama (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: u dedi: Ashʼas ibn Qays Ibn Masʼudning oldiga kirdi, u oshuro kuni ovqat yeyayotgan edi. Shunda (Ashʼas): «Yo Abu Abdurahmon, bugun oshuro kunidir», dedi. (Ibn Masʼud): «Ramazon nozil boʻlishidan oldin (bu kunda) roʻza tutilar edi, Ramazon nozil boʻlgach esa (u) tark etildi. Agar roʻzador boʻlmasang, ovqat ye!» dedi.Алқама (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: у деди: Ашъас ибн Қайс Ибн Масъуднинг олдига кирди, у ошуро куни овқат еяётган эди. Шунда (Ашъас): «Ё Абу Абдураҳмон, бугун ошуро кунидир», деди. (Ибн Масъуд): «Рамазон нозил бўлишидан олдин (бу кунда) рўза тутилар эди, Рамазон нозил бўлгач эса (у) тарк этилди. Агар рўзадор бўлмасанг, овқат е!» деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَائِلٍ الْحَضْرَمِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَأَلَ سَلَمَةُ بْنُ يَزِيدَ الْجُعْفِيُّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ أَرَأَيْتَ إِنْ قَامَتْ عَلَيْنَا أُمَرَاءُ يَسْأَلُونَا حَقَّهُمْ وَيَمْنَعُونَا حَقَّنَا فَمَا تَأْمُرُنَا فَأَعْرَضَ عَنْهُ ثُمَّ سَأَلَهُ فَأَعْرَضَ عَنْهُ ثُمَّ سَأَلَهُ فِي الثَّانِيَةِ أَوْ فِي الثَّالِثَةِ فَجَذَبَهُ الأَشْعَثُ بْنُ قَيْسٍ وَقَالَ ‏"‏ اسْمَعُوا وَأَطِيعُوا فَإِنَّمَا عَلَيْهِمْ مَا حُمِّلُوا وَعَلَيْكُمْ مَا حُمِّلْتُمْ ‏"‏ ‏.‏

Voil ibn Hujr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Salama ibn Yazid al-Juʼfiy Rasulullohdan ﷺ soʻrab: «Yo Nabiyalloh! Aytingchi, agar bizning ustimizga shunday amirlar tursaki, ular bizdan oʻz haqlarini soʻrasalar-u, bizning haqimizni bermasalar, bizga nima buyurasiz?» — dedi. U zot undan yuz oʻgirdilar. Soʻng yana soʻradi, yana yuz oʻgirdilar. Soʻng ikkinchi yoki uchinchi marta soʻraganida, Ashʼas ibn Qays uni tortdi (silkitdi). U zot: «Eshitinglar va itoat qilinglar! Albatta ularning zimmasida oʻzlariga yuklangan (vazifa), sizlarning zimmangizda esa oʻzingizga yuklangan (vazifa) bor», — dedilar.Воил ибн Ҳужр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Салама ибн Язид ал-Жуъфий Расулуллоҳдан ﷺ сўраб: «Ё Набияллоҳ! Айтингчи, агар бизнинг устимизга шундай амирлар турсаки, улар биздан ўз ҳақларини сўрасалар-у, бизнинг ҳақимизни бермасалар, бизга нима буюрасиз?» — деди. У зот ундан юз ўгирдилар. Сўнг яна сўради, яна юз ўгирдилар. Сўнг иккинчи ёки учинчи марта сўраганида, Ашъас ибн Қайс уни тортди (силкитди). У зот: «Эшитинглар ва итоат қилинглар! Албатта уларнинг зиммасида ўзларига юкланган (вазифа), сизларнинг зиммангизда эса ўзингизга юкланган (вазифа) бор», — дедилар.

وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا شَبَابَةُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سِمَاكٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ مِثْلَهُ وَقَالَ فَجَذَبَهُ الأَشْعَثُ بْنُ قَيْسٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اسْمَعُوا وَأَطِيعُوا فَإِنَّمَا عَلَيْهِمْ مَا حُمِّلُوا وَعَلَيْكُمْ مَا حُمِّلْتُمْ ‏"‏ ‏.‏

Voil ibn Hujr (roziyallohu anhu)dan boshqa isnod bilan ham xuddi shunga oʻxshashi rivoyat qilingan: Ashʼas ibn Qays uni tortdi, shunda Rasululloh ﷺ: «Eshitinglar va itoat qilinglar! Albatta ularning zimmasida oʻzlariga yuklangan (vazifa), sizlarning zimmangizda esa oʻzingizga yuklangan (vazifa) bor», — dedilar.Воил ибн Ҳужр (розияллоҳу анҳу)дан бошқа иснод билан ҳам худди шунга ўхшаши ривоят қилинган: Ашъас ибн Қайс уни тортди, шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Эшитинглар ва итоат қилинглар! Албатта уларнинг зиммасида ўзларига юкланган (вазифа), сизларнинг зиммангизда эса ўзингизга юкланган (вазифа) бор», — дедилар.