Aslam mavlo Umar

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا مُغِيرَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرَّكْعَةِ الآخِرَةِ يَقُولُ ‏"‏ اللَّهُمَّ أَنْجِ عَيَّاشَ بْنَ أَبِي رَبِيعَةَ، اللَّهُمَّ أَنْجِ سَلَمَةَ بْنَ هِشَامٍ، اللَّهُمَّ أَنْجِ الْوَلِيدَ بْنَ الْوَلِيدِ، اللَّهُمَّ أَنْجِ الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ، اللَّهُمَّ اشْدُدْ وَطْأَتَكَ عَلَى مُضَرَ، اللَّهُمَّ اجْعَلْهَا سِنِينَ كَسِنِي يُوسُفَ ‏"‏‏.‏ وَأَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ غِفَارُ غَفَرَ اللَّهُ لَهَا، وَأَسْلَمُ سَالَمَهَا اللَّهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ ابْنُ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ أَبِيهِ هَذَا كُلُّهُ فِي الصُّبْحِ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ soʻnggi rakatda rukuʼdan boshlarini koʻtarganlarida: «Allohim, Ayyosh ibn Abu Rabiʼani qutqar. Allohim, Salama ibn Hishomni qutqar. Allohim, Valid ibn Validni qutqar. Allohim, zaif moʻminlarni qutqar. Allohim, Muzar qabilalariga qattiq (azob) ber va ularga Yusuf (paygʻambar zamoni)dagi qahatchilik yillaridek (qahatchilik) yillarini yubor», — der edilar. Paygʻambar ﷺ yana: «Allohim, Gʻifor qabilalarini magʻfirat qil va Aslam qabilalarini qutqar», — dedilar. Abu Zinod (roviy): «Qunut Paygʻambar ﷺ tomonidan bomdod namozida oʻqilar edi», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ сўнгги ракатда рукуъдан бошларини кўтарганларида: «Аллоҳим, Айёш ибн Абу Рабиъани қутқар. Аллоҳим, Салама ибн Ҳишомни қутқар. Аллоҳим, Валид ибн Валидни қутқар. Аллоҳим, заиф мўминларни қутқар. Аллоҳим, Музар қабилаларига қаттиқ (азоб) бер ва уларга Юсуф (пайғамбар замони)даги қаҳатчилик йилларидек (қаҳатчилик) йилларини юбор», — дер эдилар. Пайғамбар ﷺ яна: «Аллоҳим, Ғифор қабилаларини мағфират қил ва Аслам қабилаларини қутқар», — дедилар. Абу Зинод (ровий): «Қунут Пайғамбар ﷺ томонидан бомдод намозида ўқилар эди», — деди.

حَدَّثَنَا الْمَكِّيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الأَكْوَعِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَمَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً مِنْ أَسْلَمَ أَنْ أَذِّنْ فِي النَّاسِ ‏"‏ أَنَّ مَنْ كَانَ أَكَلَ فَلْيَصُمْ بَقِيَّةَ يَوْمِهِ، وَمَنْ لَمْ يَكُنْ أَكَلَ فَلْيَصُمْ، فَإِنَّ الْيَوْمَ يَوْمُ عَاشُورَاءَ ‏"‏‏.‏

Salama ibn Akvaʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Bani Aslam (qabilasi)dan bir kishini — odamlar orasida: «Kim (allaqachon) yegan boʻlsa, kunning qolgan (qismi)da roʻza tutsin; kim yemagan boʻlsa, roʻzasini davom ettirsin — chunki bu kun Ashuro kuni», — deb eʼlon qilishga buyurdi.Салама ибн Акваъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Бани Аслам (қабиласи)дан бир кишини — одамлар орасида: «Ким (аллақачон) еган бўлса, куннинг қолган (қисми)да рўза туцин; ким емаган бўлса, рўзасини давом эттирсин — чунки бу кун Ашуро куни», — деб эълон қилишга буюрди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي عُبَيْدٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَلَمَةَ بْنَ الأَكْوَعِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ مَرَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى نَفَرٍ مِنْ أَسْلَمَ يَنْتَضِلُونَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ارْمُوا بَنِي إِسْمَاعِيلَ، فَإِنَّ أَبَاكُمْ كَانَ رَامِيًا ارْمُوا وَأَنَا مَعَ بَنِي فُلاَنٍ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَأَمْسَكَ أَحَدُ الْفَرِيقَيْنِ بِأَيْدِيهِمْ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا لَكُمْ لاَ تَرْمُونَ ‏"‏‏.‏ قَالُوا كَيْفَ نَرْمِي وَأَنْتَ مَعَهُمْ‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ارْمُوا فَأَنَا مَعَكُمْ كُلِّكُمْ ‏"‏‏.‏

Salama ibn Akvaʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Bani Aslam qabilasidan — oʻq otishni mashq qilayotgan — baʼzi odamlarning yonidan oʻtdi. Paygʻambar ﷺ: «Ey Ismoil (avlodlari)! Oʻq otishni mashq qilinglar — chunki otangiz Ismoil (alayhissalom) ajoyib kamonchi edi. Oʻq otishni davom ettiringlar; men falon (qabila) bilan birgaman», — dedi. Shunda (ikki) tarafdan biri otishni toʻxtatdi. Allohning Rasuli ﷺ: «Nega otmayapsizlar?» — dedi. Ular: «Siz ular bilan (yaʼni ularning tarafida) ekansiz, biz qanday otaylik?» — dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Otinglar — men hammangiz bilan birgaman», — dedi.Салама ибн Акваъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Бани Аслам қабиласидан — ўқ отишни машқ қилаётган — баъзи одамларнинг ёнидан ўтди. Пайғамбар ﷺ: «Эй Исмоил (авлодлари)! Ўқ отишни машқ қилинглар — чунки отангиз Исмоил (алайҳиссалом) ажойиб камончи эди. Ўқ отишни давом эттиринглар; мен фалон (қабила) билан биргаман», — деди. Шунда (икки) тарафдан бири отишни тўхтатди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Нега отмаяпсизлар?» — деди. Улар: «Сиз улар билан (яъни уларнинг тарафида) экансиз, биз қандай отайлик?» — деди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Отинглар — мен ҳаммангиз билан биргаман», — деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا حَاتِمٌ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي عُبَيْدٍ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الأَكْوَعِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ مَرَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى نَفَرٍ مِنْ أَسْلَمَ يَنْتَضِلُونَ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ارْمُوا بَنِي إِسْمَاعِيلَ، فَإِنَّ أَبَاكُمْ كَانَ رَامِيًا، وَأَنَا مَعَ بَنِي فُلاَنٍ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَأَمْسَكَ أَحَدُ الْفَرِيقَيْنِ بِأَيْدِيهِمْ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا لَكُمْ لاَ تَرْمُونَ ‏"‏‏.‏ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ، نَرْمِي وَأَنْتَ مَعَهُمْ قَالَ ‏"‏ ارْمُوا وَأَنَا مَعَكُمْ كُلِّكُمْ ‏"‏‏.‏

Salama ibn Akva (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ — kamondan oʻq otish (mashq qilayotgan) Aslam qabilasidan baʼzi kishilar yonidan oʻtdi. Allohning Rasuli ﷺ: «Ey Ismoil avlodi! Kamondan oʻq otishni mashq qilinglar — chunki otangiz buyuk kamonchi (oʻq otuvchi) edi. Men — falonchining oʻgʻli (boʻlgan jamoa) tomonidaman», — dedi. Buni eshitib, ikki jamoadan biri otishni toʻxtatdi. Allohning Rasuli ﷺ ulardan: «Nega otmayapsizlar?» — deb soʻradi. Ular: «Yo Rasululloh! Siz qarshi jamoa tomonida boʻlsangiz, biz qanday otaylik?» — deb javob berdi. U zot: «Otinglar — men hammangiz bilan birgaman», — dedi.Салама ибн Аква (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ — камондан ўқ отиш (машқ қилаётган) Аслам қабиласидан баъзи кишилар ёнидан ўтди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Эй Исмоил авлоди! Камондан ўқ отишни машқ қилинглар — чунки отангиз буюк камончи (ўқ отувчи) эди. Мен — фалончининг ўғли (бўлган жамоа) томонидаман», — деди. Буни эшитиб, икки жамоадан бири отишни тўхтатди. Аллоҳнинг Расули ﷺ улардан: «Нега отмаяпсизлар?» — деб сўради. Улар: «Ё Расулуллоҳ! Сиз қарши жамоа томонида бўлсангиз, биз қандай отайлик?» — деб жавоб берди. У зот: «Отинглар — мен ҳаммангиз билан биргаман», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سَعْدٍ، ح قَالَ يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ هُرْمُزَ الأَعْرَجُ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ قُرَيْشٌ وَالأَنْصَارُ وَجُهَيْنَةُ وَمُزَيْنَةُ وَأَسْلَمُ وَأَشْجَعُ وَغِفَارُ مَوَالِيَّ لَيْسَ لَهُمْ مَوْلًى، دُونَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Quraysh, ansorlar, Juhayna, Muzayna, Aslam, Ashjaʼ va Gʻifor (qabilalari) — mening doʻstlarimdir va ularning — Allohdan va Uning elchisidan boshqa — himoyachisi yoʻq», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Қурайш, ансорлар, Жуҳайна, Музайна, Аслам, Ашжаъ ва Ғифор (қабилалари) — менинг дўстларимдир ва уларнинг — Аллоҳдан ва Унинг элчисидан бошқа — ҳимоячиси йўқ», — деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا سَلَمَةُ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى قَوْمٍ مِنْ أَسْلَمَ، يَتَنَاضَلُونَ بِالسُّوقِ، فَقَالَ ‏"‏ ارْمُوا بَنِي إِسْمَاعِيلَ، فَإِنَّ أَبَاكُمْ كَانَ رَامِيًا، وَأَنَا مَعَ بَنِي فُلاَنٍ ‏"‏‏.‏ لأَحَدِ الْفَرِيقَيْنِ، فَأَمْسَكُوا بِأَيْدِيهِمْ فَقَالَ ‏"‏ مَا لَهُمْ ‏"‏‏.‏ قَالُوا وَكَيْفَ نَرْمِي وَأَنْتَ مَعَ بَنِي فُلاَنٍ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ارْمُوا وَأَنَا مَعَكُمْ كُلِّكُمْ ‏"‏‏.‏

Salama ibn Akva (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ — kamondan oʻq otish (mashq qilayotgan) Aslam qabilasidan baʼzi kishilar yonidan oʻtdi. U zot: «Ey Ismoil avlodi! (Oʻq) otinglar — chunki otangiz buyuk kamonchi edi. Men — falonchi (qabila)si tomonidaman», — yaʼni ikki jamoadan biri (tomonidaman), — dedi. Boshqa jamoa (oʻq) otishni toʻxtatdi; shunda Paygʻambar ﷺ: «Ularga nima boʻldi?» — dedi. Ular: «Siz falonchi (qabila)si bilan boʻlsangiz, biz qanday otaylik?» — deb javob berdi. U zot: «Otinglar — men hammangiz bilan birgaman», — dedi.Салама ибн Аква (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ — камондан ўқ отиш (машқ қилаётган) Аслам қабиласидан баъзи кишилар ёнидан ўтди. У зот: «Эй Исмоил авлоди! (Ўқ) отинглар — чунки отангиз буюк камончи эди. Мен — фалончи (қабила)си томонидаман», — яъни икки жамоадан бири (томонидаман), — деди. Бошқа жамоа (ўқ) отишни тўхтатди; шунда Пайғамбар ﷺ: «Уларга нима бўлди?» — деди. Улар: «Сиз фалончи (қабила)си билан бўлсангиз, биз қандай отайлик?» — деб жавоб берди. У зот: «Отинглар — мен ҳаммангиз билан биргаман», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سَعْدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ هُرْمُزَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ قُرَيْشٌ وَالأَنْصَارُ وَجُهَيْنَةُ وَمُزَيْنَةُ وَأَسْلَمُ وَغِفَارُ وَأَشْجَعُ مَوَالِيَّ، لَيْسَ لَهُمْ مَوْلًى دُونَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Quraysh, ansorlar, Juhayna, Muzayna, Aslam, Gʻifor va Ashjaʼ (qabilalari) — mening yordamchilarimdir va ularning — Allohdan boshqa — himoyachisi (xoʻjasi) yoʻq», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Қурайш, ансорлар, Жуҳайна, Музайна, Аслам, Ғифор ва Ашжаъ (қабилалари) — менинг ёрдамчиларимдир ва уларнинг — Аллоҳдан бошқа — ҳимоячиси (хўжаси) йўқ», — деди.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ غُرَيْرٍ الزُّهْرِيُّ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا نَافِعٌ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ عَلَى الْمِنْبَرِ ‏"‏ غِفَارُ غَفَرَ اللَّهُ لَهَا، وَأَسْلَمُ سَالَمَهَا اللَّهُ، وَعُصَيَّةُ عَصَتِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ minbarda turib: «Alloh Gʻifor qabilasini magʻfirat qilsin! Va Alloh Aslam qabilasini omon saqlasin! Usayya (qabilasi) esa — Allohga va Uning elchisiga itoatsizlik qildi», — dedi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ минбарда туриб: «Аллоҳ Ғифор қабиласини мағфират қилсин! Ва Аллоҳ Аслам қабиласини омон сақласин! Усайя (қабиласи) эса — Аллоҳга ва Унинг элчисига итоацизлик қилди», — деди.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَسْلَمُ سَالَمَهَا اللَّهُ، وَغِفَارُ غَفَرَ اللَّهُ لَهَا ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Alloh Aslam qabilasini omon saqlasin va Alloh Gʻifor qabilasini magʻfirat qilsin!» — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ Аслам қабиласини омон сақласин ва Аллоҳ Ғифор қабиласини мағфират қилсин!» — деди.

حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ،‏.‏ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كَانَ جُهَيْنَةُ وَمُزَيْنَةُ وَأَسْلَمُ وَغِفَارُ خَيْرًا مِنْ بَنِي تَمِيمٍ وَبَنِي أَسَدٍ، وَمِنْ بَنِي عَبْدِ اللَّهِ بْنِ غَطَفَانَ وَمِنْ بَنِي عَامِرِ بْنِ صَعْصَعَةَ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ خَابُوا وَخَسِرُوا‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ هُمْ خَيْرٌ مِنْ بَنِي تَمِيمٍ وَمِنْ بَنِي أَسَدٍ، وَمِنْ بَنِي عَبْدِ اللَّهِ بْنِ غَطَفَانَ، وَمِنْ بَنِي عَامِرِ بْنِ صَعْصَعَةَ ‏"‏‏.‏

Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Sizlar Juhayna, Muzayna, Aslam va Gʻifor (qabilalari) — Bani Tamim, Bani Asad, Bani Abdulloh ibn Gʻatafon va Bani Omir ibn Saʼsaa (qabilalari)dan yaxshiroq deb oʻylaysizmi?» — dedi. Bir kishi: «Ular (yaʼni birinchilari) muvaffaqiyatsiz va ziyon koʻruvchilar edi-ku», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «(Ha,) ular — Bani Tamim, Bani Asad, Bani Abdulloh ibn Gʻatafon va Bani Omir ibn Saʼsaa (qabilalari)dan yaxshiroqdir», — dedi.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Сизлар Жуҳайна, Музайна, Аслам ва Ғифор (қабилалари) — Бани Тамим, Бани Асад, Бани Абдуллоҳ ибн Ғатафон ва Бани Омир ибн Саъсаа (қабилалари)дан яхшироқ деб ўйлайсизми?» — деди. Бир киши: «Улар (яъни биринчилари) муваффақияциз ва зиён кўрувчилар эди-ку», — деди. Пайғамбар ﷺ: «(Ҳа,) улар — Бани Тамим, Бани Асад, Бани Абдуллоҳ ибн Ғатафон ва Бани Омир ибн Саъсаа (қабилалари)дан яхшироқдир», — деди.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي يَعْقُوبَ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ الأَقْرَعَ بْنَ حَابِسٍ، قَالَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِنَّمَا بَايَعَكَ سُرَّاقُ الْحَجِيجِ مِنْ أَسْلَمَ وَغِفَارَ وَمُزَيْنَةَ ـ وَأَحْسِبُهُ وَجُهَيْنَةَ ابْنُ أَبِي يَعْقُوبَ شَكَّ ـ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَرَأَيْتَ إِنْ كَانَ أَسْلَمُ وَغِفَارُ وَمُزَيْنَةُ ـ وَأَحْسِبُهُ ـ وَجُهَيْنَةُ خَيْرًا مِنْ بَنِي تَمِيمٍ وَبَنِي عَامِرٍ وَأَسَدٍ وَغَطَفَانَ، خَابُوا وَخَسِرُوا ‏"‏‏.‏ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ، إِنَّهُمْ لَخَيْرٌ مِنْهُمْ ‏"‏‏.‏

Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Aqra ibn Hobis Paygʻambar ﷺ ga: «Sizga — faqat Aslam, Gʻifor, Muzayna (qabilalaridan) boʻlgan hojilarni talovchilar — bayʼat berdi», — dedi (Ibn Abu Yaʼqub — Aqra «va Juhayna» (ham) deb qoʻshganmi yoʻqmi, deb shubha qiladi). Paygʻambar ﷺ: «Sizlar Aslam, Gʻifor, Muzayna (va, ehtimol,) Juhayna (qabilalari) — Bani Tamim, Bani Omir, Asad va Gʻatafon (qabilalari)dan yaxshiroq deb oʻylamaysizmi?» — dedi. Kimdir: «Ular muvaffaqiyatsiz va ziyon koʻruvchilar edi-ku!» — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Ha, jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, ular (yaʼni birinchilari) — ulardan (yaʼni keyingilaridan) yaxshiroqdir», — dedi.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ақра ибн Ҳобис Пайғамбар ﷺ га: «Сизга — фақат Аслам, Ғифор, Музайна (қабилаларидан) бўлган ҳожиларни таловчилар — байъат берди», — деди (Ибн Абу Яъқуб — Ақра «ва Жуҳайна» (ҳам) деб қўшганми йўқми, деб шубҳа қилади). Пайғамбар ﷺ: «Сизлар Аслам, Ғифор, Музайна (ва, эҳтимол,) Жуҳайна (қабилалари) — Бани Тамим, Бани Омир, Асад ва Ғатафон (қабилалари)дан яхшироқ деб ўйламайсизми?» — деди. Кимдир: «Улар муваффақияциз ва зиён кўрувчилар эди-ку!» — деди. Пайғамбар ﷺ: «Ҳа, жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, улар (яъни биринчилари) — улардан (яъни кейингиларидан) яхшироқдир», — деди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ أَسْلَمُ وَغِفَارُ وَشَىْءٌ مِنْ مُزَيْنَةَ وَجُهَيْنَةَ ـ أَوْ قَالَ شَىْءٌ مِنْ جُهَيْنَةَ أَوْ مُزَيْنَةَ ـ خَيْرٌ عِنْدَ اللَّهِ ـ أَوْ قَالَ ـ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مِنْ أَسَدٍ وَتَمِيمٍ وَهَوَازِنَ وَغَطَفَانَ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Aslam, Gʻifor va Muzayna hamda Juhaynadan baʼzi (kishilar) — yoki (u zot:) ‹Juhayna yoki Muzaynadan baʼzi (kishilar)›, dedi — Alloh nazarida — yoki (u zot:) ‹Qiyomat kuni›, dedi — Asad, Tamim, Havozin va Gʻatafon (qabilalari)dan yaxshiroqdir», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Аслам, Ғифор ва Музайна ҳамда Жуҳайнадан баъзи (кишилар) — ёки (у зот:) ‹Жуҳайна ёки Музайнадан баъзи (кишилар)›, деди — Аллоҳ назарида — ёки (у зот:) ‹Қиёмат куни›, деди — Асад, Тамим, Ҳавозин ва Ғатафон (қабилалари)дан яхшироқдир», — деди.

وَقَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي أَوْفَى ـ رضى الله عنهما ـ كَانَ أَصْحَابُ الشَّجَرَةِ أَلْفًا وَثَلاَثَمِائَةٍ، وَكَانَتْ أَسْلَمُ ثُمْنَ الْمُهَاجِرِينَ‏.‏ تَابَعَهُ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ‏.‏

(Abdulloh ibn Abu Avfo aytdi:) Daraxt (bayʼati) ahli ming uch yuz (kishi) edi; Aslam (qabilasi) muhojirlarning sakkizdan biri edi. Buni Muhammad ibn Bashshor (Abu Dovuddan, u Shuʼbadan rivoyatda) qoʻllab-quvvatladi.(Абдуллоҳ ибн Абу Авфо айтди:) Дарахт (байъати) аҳли минг уч юз (киши) эди; Аслам (қабиласи) муҳожирларнинг саккиздан бири эди. Буни Муҳаммад ибн Башшор (Абу Довуддан, у Шуъбадан ривоятда) қўллаб-қувватлади.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ ـ وَكَانَ قَائِدَ كَعْبٍ مِنْ بَنِيهِ حِينَ عَمِيَ ـ قَالَ سَمِعْتُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ، يُحَدِّثُ حِينَ تَخَلَّفَ عَنْ قِصَّةِ، تَبُوكَ قَالَ كَعْبٌ لَمْ أَتَخَلَّفْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةٍ غَزَاهَا إِلاَّ فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ، غَيْرَ أَنِّي كُنْتُ تَخَلَّفْتُ فِي غَزْوَةِ بَدْرٍ، وَلَمْ يُعَاتِبْ أَحَدًا تَخَلَّفَ، عَنْهَا إِنَّمَا خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُرِيدُ عِيرَ قُرَيْشٍ، حَتَّى جَمَعَ اللَّهُ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ عَدُوِّهِمْ عَلَى غَيْرِ مِيعَادٍ وَلَقَدْ شَهِدْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ حِينَ تَوَاثَقْنَا عَلَى الإِسْلاَمِ، وَمَا أُحِبُّ أَنَّ لِي بِهَا مَشْهَدَ بَدْرٍ، وَإِنْ كَانَتْ بَدْرٌ أَذْكَرَ فِي النَّاسِ مِنْهَا، كَانَ مِنْ خَبَرِي أَنِّي لَمْ أَكُنْ قَطُّ أَقْوَى وَلاَ أَيْسَرَ حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْهُ فِي تِلْكَ الْغَزْوَةِ، وَاللَّهِ مَا اجْتَمَعَتْ عِنْدِي قَبْلَهُ رَاحِلَتَانِ قَطُّ حَتَّى جَمَعْتُهُمَا فِي تِلْكَ الْغَزْوَةِ، وَلَمْ يَكُنْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُرِيدُ غَزْوَةً إِلاَّ وَرَّى بِغَيْرِهَا، حَتَّى كَانَتْ تِلْكَ الْغَزْوَةُ، غَزَاهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَرٍّ شَدِيدٍ، وَاسْتَقْبَلَ سَفَرًا بَعِيدًا وَمَفَازًا وَعَدُوًّا كَثِيرًا، فَجَلَّى لِلْمُسْلِمِينَ أَمْرَهُمْ لِيَتَأَهَّبُوا أُهْبَةَ غَزْوِهِمْ، فَأَخْبَرَهُمْ بِوَجْهِهِ الَّذِي يُرِيدُ، وَالْمُسْلِمُونَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَثِيرٌ، وَلاَ يَجْمَعُهُمْ كِتَابٌ حَافِظٌ ـ يُرِيدُ الدِّيوَانَ ـ قَالَ كَعْبٌ فَمَا رَجُلٌ يُرِيدُ أَنْ يَتَغَيَّبَ إِلاَّ ظَنَّ أَنْ سَيَخْفَى لَهُ مَا لَمْ يَنْزِلْ فِيهِ وَحْىُ اللَّهِ، وَغَزَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تِلْكَ الْغَزْوَةَ حِينَ طَابَتِ الثِّمَارُ وَالظِّلاَلُ، وَتَجَهَّزَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالْمُسْلِمُونَ مَعَهُ، فَطَفِقْتُ أَغْدُو لِكَىْ أَتَجَهَّزَ مَعَهُمْ فَأَرْجِعُ وَلَمْ أَقْضِ شَيْئًا، فَأَقُولُ فِي نَفْسِي أَنَا قَادِرٌ عَلَيْهِ‏.‏ فَلَمْ يَزَلْ يَتَمَادَى بِي حَتَّى اشْتَدَّ بِالنَّاسِ الْجِدُّ، فَأَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالْمُسْلِمُونَ مَعَهُ وَلَمْ أَقْضِ مِنْ جَهَازِي شَيْئًا، فَقُلْتُ أَتَجَهَّزُ بَعْدَهُ بِيَوْمٍ أَوْ يَوْمَيْنِ ثُمَّ أَلْحَقُهُمْ، فَغَدَوْتُ بَعْدَ أَنْ فَصَلُوا لأَتَجَهَّزَ، فَرَجَعْتُ وَلَمْ أَقْضِ شَيْئًا، ثُمَّ غَدَوْتُ ثُمَّ رَجَعْتُ وَلَمْ أَقْضِ شَيْئًا، فَلَمْ يَزَلْ بِي حَتَّى أَسْرَعُوا وَتَفَارَطَ الْغَزْوُ، وَهَمَمْتُ أَنْ أَرْتَحِلَ فَأُدْرِكَهُمْ، وَلَيْتَنِي فَعَلْتُ، فَلَمْ يُقَدَّرْ لِي ذَلِكَ، فَكُنْتُ إِذَا خَرَجْتُ فِي النَّاسِ بَعْدَ خُرُوجِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَطُفْتُ فِيهِمْ، أَحْزَنَنِي أَنِّي لاَ أَرَى إِلاَّ رَجُلاً مَغْمُوصًا عَلَيْهِ النِّفَاقُ أَوْ رَجُلاً مِمَّنْ عَذَرَ اللَّهُ مِنَ الضُّعَفَاءِ، وَلَمْ يَذْكُرْنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى بَلَغَ تَبُوكَ، فَقَالَ وَهْوَ جَالِسٌ فِي الْقَوْمِ بِتَبُوكَ ‏"‏ مَا فَعَلَ كَعْبٌ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي سَلِمَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، حَبَسَهُ بُرْدَاهُ وَنَظَرُهُ فِي عِطْفِهِ‏.‏ فَقَالَ مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ بِئْسَ مَا قُلْتَ، وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَا عَلِمْنَا عَلَيْهِ إِلاَّ خَيْرًا‏.‏ فَسَكَتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ قَالَ كَعْبُ بْنُ مَالِكٍ فَلَمَّا بَلَغَنِي أَنَّهُ تَوَجَّهَ قَافِلاً حَضَرَنِي هَمِّي، وَطَفِقْتُ أَتَذَكَّرُ الْكَذِبَ وَأَقُولُ بِمَاذَا أَخْرُجُ مِنْ سَخَطِهِ غَدًا وَاسْتَعَنْتُ عَلَى ذَلِكَ بِكُلِّ ذِي رَأْىٍ مِنْ أَهْلِي، فَلَمَّا قِيلَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ أَظَلَّ قَادِمًا زَاحَ عَنِّي الْبَاطِلُ، وَعَرَفْتُ أَنِّي لَنْ أَخْرُجَ مِنْهُ أَبَدًا بِشَىْءٍ فِيهِ كَذِبٌ، فَأَجْمَعْتُ صِدْقَهُ، وَأَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَادِمًا، وَكَانَ إِذَا قَدِمَ مِنْ سَفَرٍ بَدَأَ بِالْمَسْجِدِ فَيَرْكَعُ فِيهِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ جَلَسَ لِلنَّاسِ، فَلَمَّا فَعَلَ ذَلِكَ جَاءَهُ الْمُخَلَّفُونَ، فَطَفِقُوا يَعْتَذِرُونَ إِلَيْهِ، وَيَحْلِفُونَ لَهُ، وَكَانُوا بِضْعَةً وَثَمَانِينَ رَجُلاً فَقَبِلَ مِنْهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلاَنِيَتَهُمْ، وَبَايَعَهُمْ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمْ، وَوَكَلَ سَرَائِرَهُمْ إِلَى اللَّهِ، فَجِئْتُهُ فَلَمَّا سَلَّمْتُ عَلَيْهِ تَبَسَّمَ تَبَسُّمَ الْمُغْضَبِ، ثُمَّ قَالَ ‏"‏ تَعَالَ ‏"‏‏.‏ فَجِئْتُ أَمْشِي حَتَّى جَلَسْتُ بَيْنَ يَدَيْهِ، فَقَالَ لِي ‏"‏ مَا خَلَّفَكَ أَلَمْ تَكُنْ قَدِ ابْتَعْتَ ظَهْرَكَ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ بَلَى، إِنِّي وَاللَّهِ لَوْ جَلَسْتُ عِنْدَ غَيْرِكَ مِنْ أَهْلِ الدُّنْيَا، لَرَأَيْتُ أَنْ سَأَخْرُجُ مِنْ سَخَطِهِ بِعُذْرٍ، وَلَقَدْ أُعْطِيتُ جَدَلاً، وَلَكِنِّي وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُ لَئِنْ حَدَّثْتُكَ الْيَوْمَ حَدِيثَ كَذِبٍ تَرْضَى بِهِ عَنِّي لَيُوشِكَنَّ اللَّهُ أَنْ يُسْخِطَكَ عَلَىَّ، وَلَئِنْ حَدَّثْتُكَ حَدِيثَ صِدْقٍ تَجِدُ عَلَىَّ فِيهِ إِنِّي لأَرْجُو فِيهِ عَفْوَ اللَّهِ، لاَ وَاللَّهِ مَا كَانَ لِي مِنْ عُذْرٍ، وَاللَّهِ مَا كُنْتُ قَطُّ أَقْوَى وَلاَ أَيْسَرَ مِنِّي حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْكَ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَمَّا هَذَا فَقَدْ صَدَقَ، فَقُمْ حَتَّى يَقْضِيَ اللَّهُ فِيكَ ‏"‏‏.‏ فَقُمْتُ وَثَارَ رِجَالٌ مِنْ بَنِي سَلِمَةَ فَاتَّبَعُونِي، فَقَالُوا لِي وَاللَّهِ مَا عَلِمْنَاكَ كُنْتَ أَذْنَبْتَ ذَنْبًا قَبْلَ هَذَا، وَلَقَدْ عَجَزْتَ أَنْ لاَ تَكُونَ اعْتَذَرْتَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَا اعْتَذَرَ إِلَيْهِ الْمُتَخَلِّفُونَ، قَدْ كَانَ كَافِيَكَ ذَنْبَكَ اسْتِغْفَارُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَكَ، فَوَاللَّهِ مَا زَالُوا يُؤَنِّبُونِي حَتَّى أَرَدْتُ أَنْ أَرْجِعَ فَأُكَذِّبُ نَفْسِي، ثُمَّ قُلْتُ لَهُمْ هَلْ لَقِيَ هَذَا مَعِي أَحَدٌ قَالُوا نَعَمْ، رَجُلاَنِ قَالاَ مِثْلَ مَا قُلْتَ، فَقِيلَ لَهُمَا مِثْلُ مَا قِيلَ لَكَ‏.‏ فَقُلْتُ مَنْ هُمَا قَالُوا مُرَارَةُ بْنُ الرَّبِيعِ الْعَمْرِيُّ وَهِلاَلُ بْنُ أُمَيَّةَ الْوَاقِفِيُّ‏.‏ فَذَكَرُوا لِي رَجُلَيْنِ صَالِحَيْنِ قَدْ شَهِدَا بَدْرًا فِيهِمَا إِسْوَةٌ، فَمَضَيْتُ حِينَ ذَكَرُوهُمَا لِي، وَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمُسْلِمِينَ عَنْ كَلاَمِنَا أَيُّهَا الثَّلاَثَةُ مِنْ بَيْنِ مَنْ تَخَلَّفَ عَنْهُ، فَاجْتَنَبَنَا النَّاسُ وَتَغَيَّرُوا لَنَا حَتَّى تَنَكَّرَتْ فِي نَفْسِي الأَرْضُ، فَمَا هِيَ الَّتِي أَعْرِفُ، فَلَبِثْنَا عَلَى ذَلِكَ خَمْسِينَ لَيْلَةً، فَأَمَّا صَاحِبَاىَ فَاسْتَكَانَا وَقَعَدَا فِي بُيُوتِهِمَا يَبْكِيَانِ، وَأَمَّا أَنَا فَكُنْتُ أَشَبَّ الْقَوْمِ وَأَجْلَدَهُمْ، فَكُنْتُ أَخْرُجُ فَأَشْهَدُ الصَّلاَةَ مَعَ الْمُسْلِمِينَ وَأَطُوفُ فِي الأَسْوَاقِ، وَلاَ يُكَلِّمُنِي أَحَدٌ، وَآتِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأُسَلِّمُ عَلَيْهِ وَهْوَ فِي مَجْلِسِهِ بَعْدَ الصَّلاَةِ، فَأَقُولُ فِي نَفْسِي هَلْ حَرَّكَ شَفَتَيْهِ بِرَدِّ السَّلاَمِ عَلَىَّ أَمْ لاَ ثُمَّ أُصَلِّي قَرِيبًا مِنْهُ فَأُسَارِقُهُ النَّظَرَ، فَإِذَا أَقْبَلْتُ عَلَى صَلاَتِي أَقْبَلَ إِلَىَّ، وَإِذَا الْتَفَتُّ نَحْوَهُ أَعْرَضَ عَنِّي، حَتَّى إِذَا طَالَ عَلَىَّ ذَلِكَ مِنْ جَفْوَةِ النَّاسِ مَشَيْتُ حَتَّى تَسَوَّرْتُ جِدَارَ حَائِطِ أَبِي قَتَادَةَ وَهْوَ ابْنُ عَمِّي وَأَحَبُّ النَّاسِ إِلَىَّ، فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ، فَوَاللَّهِ مَا رَدَّ عَلَىَّ السَّلاَمَ، فَقُلْتُ يَا أَبَا قَتَادَةَ، أَنْشُدُكَ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمُنِي أُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَسَكَتَ، فَعُدْتُ لَهُ فَنَشَدْتُهُ فَسَكَتَ، فَعُدْتُ لَهُ فَنَشَدْتُهُ‏.‏ فَقَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ‏.‏ فَفَاضَتْ عَيْنَاىَ وَتَوَلَّيْتُ حَتَّى تَسَوَّرْتُ الْجِدَارَ، قَالَ فَبَيْنَا أَنَا أَمْشِي بِسُوقِ الْمَدِينَةِ إِذَا نَبَطِيٌّ مِنْ أَنْبَاطِ أَهْلِ الشَّأْمِ مِمَّنْ قَدِمَ بِالطَّعَامِ يَبِيعُهُ بِالْمَدِينَةِ يَقُولُ مَنْ يَدُلُّ عَلَى كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ فَطَفِقَ النَّاسُ يُشِيرُونَ لَهُ، حَتَّى إِذَا جَاءَنِي دَفَعَ إِلَىَّ كِتَابًا مِنْ مَلِكِ غَسَّانَ، فَإِذَا فِيهِ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّهُ قَدْ بَلَغَنِي أَنَّ صَاحِبَكَ قَدْ جَفَاكَ، وَلَمْ يَجْعَلْكَ اللَّهُ بِدَارِ هَوَانٍ وَلاَ مَضْيَعَةٍ، فَالْحَقْ بِنَا نُوَاسِكَ‏.‏ فَقُلْتُ لَمَّا قَرَأْتُهَا وَهَذَا أَيْضًا مِنَ الْبَلاَءِ‏.‏ فَتَيَمَّمْتُ بِهَا التَّنُّورَ فَسَجَرْتُهُ بِهَا، حَتَّى إِذَا مَضَتْ أَرْبَعُونَ لَيْلَةً مِنَ الْخَمْسِينَ إِذَا رَسُولُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْتِينِي فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْمُرُكَ أَنْ تَعْتَزِلَ امْرَأَتَكَ فَقُلْتُ أُطَلِّقُهَا أَمْ مَاذَا أَفْعَلُ قَالَ لاَ بَلِ اعْتَزِلْهَا وَلاَ تَقْرَبْهَا‏.‏ وَأَرْسَلَ إِلَى صَاحِبَىَّ مِثْلَ ذَلِكَ، فَقُلْتُ لاِمْرَأَتِي الْحَقِي بِأَهْلِكِ فَتَكُونِي عِنْدَهُمْ حَتَّى يَقْضِيَ اللَّهُ فِي هَذَا الأَمْرِ‏.‏ قَالَ كَعْبٌ فَجَاءَتِ امْرَأَةُ هِلاَلِ بْنِ أُمَيَّةَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ هِلاَلَ بْنَ أُمَيَّةَ شَيْخٌ ضَائِعٌ لَيْسَ لَهُ خَادِمٌ فَهَلْ تَكْرَهُ أَنْ أَخْدُمَهُ قَالَ ‏"‏ لاَ وَلَكِنْ لاَ يَقْرَبْكِ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ إِنَّهُ وَاللَّهِ مَا بِهِ حَرَكَةٌ إِلَى شَىْءٍ، وَاللَّهِ مَا زَالَ يَبْكِي مُنْذُ كَانَ مِنْ أَمْرِهِ مَا كَانَ إِلَى يَوْمِهِ هَذَا‏.‏ فَقَالَ لِي بَعْضُ أَهْلِي لَوِ اسْتَأْذَنْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي امْرَأَتِكَ كَمَا أَذِنَ لاِمْرَأَةِ هِلاَلِ بْنِ أُمَيَّةَ أَنْ تَخْدُمَهُ فَقُلْتُ وَاللَّهِ لاَ أَسْتَأْذِنُ فِيهَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَا يُدْرِينِي مَا يَقُولُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا اسْتَأْذَنْتُهُ فِيهَا وَأَنَا رَجُلٌ شَابٌّ فَلَبِثْتُ بَعْدَ ذَلِكَ عَشْرَ لَيَالٍ حَتَّى كَمَلَتْ لَنَا خَمْسُونَ لَيْلَةً مِنْ حِينِ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ كَلاَمِنَا، فَلَمَّا صَلَّيْتُ صَلاَةَ الْفَجْرِ صُبْحَ خَمْسِينَ لَيْلَةً، وَأَنَا عَلَى ظَهْرِ بَيْتٍ مِنْ بُيُوتِنَا، فَبَيْنَا أَنَا جَالِسٌ عَلَى الْحَالِ الَّتِي ذَكَرَ اللَّهُ، قَدْ ضَاقَتْ عَلَىَّ نَفْسِي، وَضَاقَتْ عَلَىَّ الأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ، سَمِعْتُ صَوْتَ صَارِخٍ أَوْفَى عَلَى جَبَلِ سَلْعٍ بِأَعْلَى صَوْتِهِ يَا كَعْبُ بْنَ مَالِكٍ، أَبْشِرْ‏.‏ قَالَ فَخَرَرْتُ سَاجِدًا، وَعَرَفْتُ أَنْ قَدْ جَاءَ فَرَجٌ، وَآذَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِتَوْبَةِ اللَّهِ عَلَيْنَا حِينَ صَلَّى صَلاَةَ الْفَجْرِ، فَذَهَبَ النَّاسُ يُبَشِّرُونَنَا، وَذَهَبَ قِبَلَ صَاحِبَىَّ مُبَشِّرُونَ، وَرَكَضَ إِلَىَّ رَجُلٌ فَرَسًا، وَسَعَى سَاعٍ مِنْ أَسْلَمَ فَأَوْفَى عَلَى الْجَبَلِ وَكَانَ الصَّوْتُ أَسْرَعَ مِنَ الْفَرَسِ، فَلَمَّا جَاءَنِي الَّذِي سَمِعْتُ صَوْتَهُ يُبَشِّرُنِي نَزَعْتُ لَهُ ثَوْبَىَّ، فَكَسَوْتُهُ إِيَّاهُمَا بِبُشْرَاهُ، وَاللَّهِ مَا أَمْلِكُ غَيْرَهُمَا يَوْمَئِذٍ، وَاسْتَعَرْتُ ثَوْبَيْنِ فَلَبِسْتُهُمَا، وَانْطَلَقْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَيَتَلَقَّانِي النَّاسُ فَوْجًا فَوْجًا يُهَنُّونِي بِالتَّوْبَةِ، يَقُولُونَ لِتَهْنِكَ تَوْبَةُ اللَّهِ عَلَيْكَ‏.‏ قَالَ كَعْبٌ حَتَّى دَخَلْتُ الْمَسْجِدَ، فَإِذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَالِسٌ حَوْلَهُ النَّاسُ فَقَامَ إِلَىَّ طَلْحَةُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ يُهَرْوِلُ حَتَّى صَافَحَنِي وَهَنَّانِي، وَاللَّهِ مَا قَامَ إِلَىَّ رَجُلٌ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ غَيْرُهُ، وَلاَ أَنْسَاهَا لِطَلْحَةَ، قَالَ كَعْبٌ فَلَمَّا سَلَّمْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ يَبْرُقُ وَجْهُهُ مِنَ السُّرُورِ ‏"‏ أَبْشِرْ بِخَيْرِ يَوْمٍ مَرَّ عَلَيْكَ مُنْذُ وَلَدَتْكَ أُمُّكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ قُلْتُ أَمِنْ عِنْدِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَمْ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ لاَ، بَلْ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ‏"‏‏.‏ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا سُرَّ اسْتَنَارَ وَجْهُهُ حَتَّى كَأَنَّهُ قِطْعَةُ قَمَرٍ، وَكُنَّا نَعْرِفُ ذَلِكَ مِنْهُ، فَلَمَّا جَلَسْتُ بَيْنَ يَدَيْهِ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ مِنْ تَوْبَتِي أَنْ أَنْخَلِعَ مِنْ مَالِي صَدَقَةً إِلَى اللَّهِ وَإِلَى رَسُولِ اللَّهِ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَمْسِكْ عَلَيْكَ بَعْضَ مَالِكَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ فَإِنِّي أُمْسِكُ سَهْمِي الَّذِي بِخَيْبَرَ، فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ اللَّهَ إِنَّمَا نَجَّانِي بِالصِّدْقِ، وَإِنَّ مِنْ تَوْبَتِي أَنْ لاَ أُحَدِّثَ إِلاَّ صِدْقًا مَا بَقِيتُ، فَوَاللَّهِ مَا أَعْلَمُ أَحَدًا مِنَ الْمُسْلِمِينَ أَبْلاَهُ اللَّهُ فِي صِدْقِ الْحَدِيثِ مُنْذُ ذَكَرْتُ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَحْسَنَ مِمَّا أَبْلاَنِي، مَا تَعَمَّدْتُ مُنْذُ ذَكَرْتُ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى يَوْمِي هَذَا كَذِبًا، وَإِنِّي لأَرْجُو أَنْ يَحْفَظَنِي اللَّهُ فِيمَا بَقِيتُ وَأَنْزَلَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم ‏[quran sura="9" aya_start="117" aya_end="119"]{‏لَقَدْ تَابَ اللَّهُ عَلَى النَّبِيِّ وَالْمُهَاجِرِينَ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏[quran sura="9" aya_start="119" aya_end="119"]{‏وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ‏}‏ فَوَاللَّهِ مَا أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَىَّ مِنْ نِعْمَةٍ قَطُّ بَعْدَ أَنْ هَدَانِي لِلإِسْلاَمِ أَعْظَمَ فِي نَفْسِي مِنْ صِدْقِي لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ لاَ أَكُونَ كَذَبْتُهُ، فَأَهْلِكَ كَمَا هَلَكَ الَّذِينَ كَذَبُوا، فَإِنَّ اللَّهَ قَالَ لِلَّذِينَ كَذَبُوا حِينَ أَنْزَلَ الْوَحْىَ شَرَّ مَا قَالَ لأَحَدٍ، فَقَالَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى ‏[quran sura="9" aya_start="95" aya_end="96"]{‏سَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَكُمْ إِذَا انْقَلَبْتُمْ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏[quran sura="9" aya_start="96" aya_end="96"]{‏فَإِنَّ اللَّهَ لاَ يَرْضَى عَنِ الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ‏}‏‏.‏ قَالَ كَعْبٌ وَكُنَّا تَخَلَّفْنَا أَيُّهَا الثَّلاَثَةُ عَنْ أَمْرِ أُولَئِكَ الَّذِينَ قَبِلَ مِنْهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ حَلَفُوا لَهُ، فَبَايَعَهُمْ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمْ وَأَرْجَأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمْرَنَا حَتَّى قَضَى اللَّهُ فِيهِ، فَبِذَلِكَ قَالَ اللَّهُ ‏[quran sura="9" aya_start="118" aya_end="118"]{‏وَعَلَى الثَّلاَثَةِ الَّذِينَ خُلِّفُوا‏}‏ وَلَيْسَ الَّذِي ذَكَرَ اللَّهُ مِمَّا خُلِّفْنَا عَنِ الْغَزْوِ إِنَّمَا هُوَ تَخْلِيفُهُ إِيَّانَا وَإِرْجَاؤُهُ أَمْرَنَا عَمَّنْ حَلَفَ لَهُ وَاعْتَذَرَ إِلَيْهِ، فَقَبِلَ مِنْهُ‏.‏

(Abdulloh ibn Kaʼb ibn Molik — Kaʼb koʻr boʻ lib qolganida uning (yetaklab yuradigan) boshlovchisi edi — aytdi: Men Kaʼb ibn Molikni — u Tabuk voqeasidan ortda qolgani (haqida) soʻzlaganida — eshitdim. Kaʼb aytdi:) Men Rasululloh ﷺdan — u zot qatnashgan birorta gʻazotda — ortda qolmadim, faqat Tabuk gʻazotidan boshqa; biroq men Badr gʻazotidan (ham) ortda qolgan edim — undan ortda qolgan hech kim malomat qilinmagan edi; chunki Rasululloh ﷺ (oʻshanda) faqat Quraysh karvonini koʻzlab chiqgan edilar, to Alloh ular bilan dushmanlari orasini — vaʼdalashmagan holda — toʻpladi. Men Rasululloh ﷺ bilan Aqaba kechasi — biz islom ustiga (mahkam) ahdlashgan paytda — hozir boʻ lganman; men uning (oʻrniga) Badrda hozir boʻ lishni — garchi Badr odamlar ichida undan koʻproq tilga olinsa-da — yoqtirmas (afzal koʻrmas) edim. Mening xabarim shuki: men oʻsha gʻazotdan ortda qolgan paytimchalik hech qachon kuchli va imkonli (boy) boʻ lmaganman. Allohga qasamki, undan oldin menda hech qachon ikkita ulov (tuya) jamlanmagan edi, to men oʻsha gʻazotda ularni jamladim. Rasululloh ﷺ biror gʻazotni iroda qilsalar, uni boshqa (joy) bilan yashirar edilar; to oʻsha gʻazot boʻ lguniga qadar. Rasululloh ﷺ uni qattiq jaziramada qildilar, uzoq safar, sahro (suvsiz cheksizlik) va koʻp dushmanga roʻbaroʻ boʻ ldilar; shu sababli musulmonlarga oʻz ishlarini ochiq aytdilar — gʻazotga tayyorgarlik koʻrishlari uchun — va ular koʻzlagan tomonini xabar qildilar. Rasululloh ﷺ bilan boʻ lgan musulmonlar koʻp edi; ularni (barchasini) saqlab turadigan bir kitob (yaʼni devon-roʻyxat) jamlamasdi. Kaʼb aytdi: Bas, (gʻazotdan) gʻoyib boʻ lishni istagan har bir kishi — Allohning vahiyi tushmasa, bu (gʻoyibligi) yashirin qoladi deb oʻylardi. Rasululloh ﷺ oʻsha gʻazotni mevalar va soyalar yoqimli boʻ lgan paytda qildilar. Rasululloh ﷺ va u bilan birga musulmonlar (gʻazotga) tayyorlana boshladilar. Men ular bilan birga tayyorlanish uchun ertalab chiqar, soʻng hech narsani bitirmay qaytar, va oʻzimga: «Men bunga qodirman», derdim. Bu (kechiktirish) men bilan davom etaverdi, to odamlar jiddiy (shoshilinch) tayyorgarlikni kuchaytirdi. Rasululloh ﷺ va u bilan musulmonlar (yoʻ lga) chiqdilar — men esa tayyorgarligimdan hech narsani bitirmagan edim. Men: «Undan bir-ikki kun keyin tayyorlanaman, soʻng ularga yetib olaman», dedim. Ular joʻnab ketganlaridan keyin tayyorlanish uchun ertalab chiqdim, lekin hech narsa bitirmay qaytdim; soʻng (yana) ertalab chiqdim, (yana) qaytdim — hech narsa bitirmadim. Bu (holat) men bilan davom etaverdi, to ular (juda) tezlashdi va gʻazot (yetib boʻ lmas darajada) uzoqlashdi. Men ulovga minib ularga yetib olishni qasd qildim — koshki shunday qilgan boʻ lsam! — lekin bu menga nasib boʻ lmadi. Men Rasululloh ﷺ chiqqanlaridan keyin odamlar ichida (Madinada) yurganimda, ular orasida aylanganimda, meni — faqat nifoq (munofiqlik) bilan ayblangan bir kishini, yoki Alloh uzr bergan ojiz (kuchsiz)lardan birini koʻrishim — gʻamginlantirar edi. Rasululloh ﷺ meni — to Tabukga yetgunlaricha — eslamadilar. U zot Tabukda odamlar ichida oʻtirgan holda: «Kaʼb nima qildi?» dedilar. Bani Salimadan bir kishi: «Ey Allohning Rasuli, uni ikki choponi (kibri) va oʻz (yelkasiga) qarab (gʻ ururlanishi) ushlab qoldi», dedi. Muoz ibn Jabal: «Yomon (gap) aytding! Allohga qasamki, ey Allohning Rasuli, biz u haqida yaxshilikdan boshqani bilmaymiz», dedi. Rasululloh ﷺ jim turdilar. Kaʼb ibn Molik aytdi: Menga u zotning qaytib (kelishga) yuzlangani (xabari) yetganida, gʻamim (tashvishim) meni qopladi va men yolgʻon (toʻqishni) oʻylab: «Ertaga uning gʻazabidan nima bilan qutulaman?» deya boshladim; bunga oilamdan har bir aql egasidan yordam soʻradim. «Rasululloh ﷺ kelib qoldilar» deyilganida, mendan botil (yolgʻon fikr) chiqib ketdi va men u zotdan hech qachon yolgʻon bilan qutula olmasligimni angladim; shu sababli rost (gapir)ishga qatʼiy qaror qildim. Rasululloh ﷺ ertalab keldilar. U zot safardan kelganlarida (avval) masjiddan boshlar, unda ikki rakat (namoz) oʻqib, soʻng odamlar uchun (suhbatga) oʻtirardilar. U zot shunday qilganlarida, ortda qolganlar (muxallaflar) keldi; ular u zotga uzr aytib, qasam icha boshladilar — ular sakson nechta kishi edi. Rasululloh ﷺ ularning oshkorasini (zohirini) qabul qildilar, ularga bayʼat oldilar, ular uchun (Allohdan) magʻfirat soʻradilar va ichki sirlarini Allohga havola qildilar. Men u zotning oldiga keldim; men salom berganimda, u zot gʻazablangan kishi tabassumi bilan tabassum qildi, soʻng: «Kel», dedi. Men yurib keldim, to u zotning oldida oʻtirdim. U zot menga: «Seni nima (gʻazotdan) ortda qoldirdi? Sen oʻzingga ulov sotib olmaganmiding?» dedi. Men: «Ha (sotib olgan edim). Allohga qasamki, agar men dunyo ahlidan sendan boshqasining oldida oʻtirgan boʻ lganimda, uning gʻazabidan bir uzr bilan qutulardim deb oʻylardim — chunki menga (yaxshi) jadal (soʻzga ustalik) berilgan. Lekin, Allohga qasamki, men aniq bilamanki, agar bugun senga yolgʻon bir soʻz aytsam-u, sen u bilan mendan rozi boʻ lsang, Alloh tezda seni menga gʻazablantiradi; agar senga rost soʻz aytsam-u, sen u sababli menga (gʻazab) topsang, men unda Allohning afvini umid qilaman. Yoʻq, Allohga qasamki, menga hech uzr yoʻq edi. Allohga qasamki, men sendan ortda qolgan paytimdek hech qachon kuchli va imkonli (boy) boʻ lmaganman», dedim. Rasululloh ﷺ: «Bunga kelsak, u rost aytdi. Bas, tur, to Alloh sen haqingda hukm qilguni (qadar kut)», dedi. Men turdim; Bani Salimadan baʼzi kishilar (oʻrnidan) turib, mening ortimdan ergashdi va menga: «Allohga qasamki, biz seni bundan oldin biror gunoh qilgan deb bilmaymiz; sen — ortda qolganlar Rasululloh ﷺga uzr aytgandek, unga uzr aytishga ojizlik qilding (uzr toʻqimading); axir gunohingga Rasululloh ﷺning sen uchun magʻfirat soʻrashlari kifoya qilardi-ku», dedi. Allohga qasamki, ular meni shunchalik koyiverdilarki, men qaytib (oldiga borib) oʻzimni yolgʻonga chiqarishni (oʻ zimni yolgʻonchi qilishni) istab qoldim. Soʻng ularga: «Bu (holatga) men bilan birga yana kimsa duch keldimi?» dedim. Ular: «Ha, ikki kishi — sen aytgandek (rost) aytdi, ularga ham senga aytilgandek aytildi», dedi. Men: «Ular kim?» dedim. Ular: «Murora ibn Rabiʼ al-Amriy va Hilol ibn Umayya al-Voqifiy», dedi. Ular menga — Badrda qatnashgan, oʻzlarida (men uchun) ibrat (oʻrnak) boʻ lgan ikki solih kishini zikr qildi. Ular ularning (ismini) menga aytganda, men (oʻz ahvolimga sabr bilan) oʻtaverdim. Rasululloh ﷺ musulmonlarni — ortda qolganlar ichida biz uch kishi bilan gaplashishdan qaytardilar. Odamlar bizdan chetlandi (uzoqlashdi) va bizga (munosabatini) oʻzgartirdi, to men uchun (oʻ z) yerim (vatanim) ham notanish boʻ lib qoldi — goʻyo u men biladigan (yer) emasdek. Biz shu holda ellik kecha turdik. Mening ikki sherigim bukuldi (sustlandi) va uylarida yigʻlab oʻtirib qoldi; men esa qavmning eng yoshi va eng baquvvati edim, shu sababli chiqar, musulmonlar bilan namozda hozir boʻ lar, bozorlarda aylanar edim — lekin men bilan hech kim gaplashmasdi. Men Rasululloh ﷺning oldiga kelar, u zot namozdan keyin oʻ z majlisida (oʻtirgan) holda unga salom berar va oʻzimga: «U menga salomni qaytarishga labini qimirlatdimi yoki yoʻqmi?» derdim. Soʻng unga yaqin (joyda) namoz oʻqib, unga oʻgʻrincha (yashirin) nazar tashlardim; men namozimga yuzlansam, u menga qarardi; men unga qarasam, u mendan yuz oʻgirardi. Bu (holat) — odamlarning jafosi (sovuqligi) — menga uzoq choʻzilganida, men yurib, Abu Qatodaning bogʻ devoriga tirmashib chiqdim — u mening amakimning oʻgʻ li va odamlarning menga eng suyuklisi edi. Men unga salom berdim, lekin, Allohga qasamki, u menga salomni qaytarmadi. Men: «Ey Abu Qatoda, Alloh haqqi (uchun soʻrayman), men Alloh va Rasulini sevishimni bilmaysanmi?» dedim. U jim turdi. Men yana takrorladim va uni qasamlatdim — u (yana) jim turdi. Men yana takrorladim — u: «Alloh va Rasuli yaxshiroq biluvchidir», dedi. Shunda koʻzlarim yoshga toʻldi va men ortga qaytib, devorga (yana) tirmashib (chiqib ketdim). Men Madina bozorida yurgan paytimda, birdan Shom ahlining nabatiylaridan (dehqonlaridan) biri — Madinaga taom (don) sotgani kelganlardan — «Kaʼb ibn Molikni kim koʻrsatadi?» deya boshladi. Odamlar unga (men tomon) ishora qila boshladi, to u mening oldima kelib, menga Gʻasson podshohidan (bir) maktub berdi; unda: «Ammo baʼd; menga yetishicha, sening sohibing (Paygʻambar) seni jafo qilibdi (uzoqlashtiribdi); Alloh seni xorlik va zoeʼ (bekorga ketish) diyorida qilgan emas. Bizga kelib qoʻ shil, biz seni (yaxshilik bilan) ovutamiz», deb (yozilgan) edi. Men uni oʻqiganimda: «Bu ham balolardan (sinovlardan)dir», dedim va uni tandirga tomon (qilib), u bilan (tandirni) yoqib yubordim (yoqib tashladim). To ellikkechadan qirq kecha oʻtganida, birdan Rasululloh ﷺning elchisi menga kelib: «Rasululloh ﷺ senga — xotiningdan chetlanishing (uzoqlashishing)ni buyurmoqda», dedi. Men: «Uni taloq qilaymi yoki nima qilay?» dedim. U: «Yoʻq, balki undan chetlan va unga yaqinlashma», dedi. U (zot) ikki sherigimga ham shunga oʻxshashni yubordi. Men xotinimga: «Ahling (ota-onangning) oldiga borib, Alloh bu ishda hukm qilguniga qadar ularning yonida boʻ lib tur», dedim. Kaʼb aytdi: Hilol ibn Umayyaning xotini Rasululloh ﷺning oldiga kelib: «Ey Allohning Rasuli, Hilol ibn Umayya — keksa, nochor (ojiz) chol, unga xizmatkor yoʻq; men unga xizmat qilsam, yomon koʻrasizmi?» dedi. U zot: «Yoʻq, lekin u senga yaqinlashmasin», dedi. U (ayol): «Allohga qasamki, unda biror narsaga (intilishga) harakat (madori) yoʻq; Allohga qasamki, oʻsha ishi boʻ lgandan beri bugungacha toʻxtovsiz yigʻlab kelmoqda», dedi. Oilamdan baʼzilari menga: «Sen ham xotining haqida Rasululloh ﷺdan izn soʻrasang-chi — Hilol ibn Umayyaning xotiniga unga xizmat qilishga izn berganlaridek», dedi. Men: «Allohga qasamki, men u haqda Rasululloh ﷺdan izn soʻramayman; men izn soʻrasam, Rasululloh ﷺ nima deydilar — bilmayman, holbuki men yosh kishiman», dedim. Men bundan keyin oʻn kecha turdim, to Rasululloh ﷺ biz bilan gaplashishdan qaytarganlaridan beri bizga ellik kecha toʻ ldi. Ellikinchi kechaning bomdod (subhi)da bomdod namozini oʻqigach — men uylarimizdan bir uyning ustida (tomida) edim — Alloh zikr qilgan oʻsha holatda — oʻzim oʻzimga tor boʻ lib, yer kengligiga qaramay menga tor boʻ lib — oʻtirgan paytimda, Salʼ togʻi ustidan baland ovoz bilan: «Ey Kaʼb ibn Molik, suyunchi (xushxabar)!» deb baqirgan bir baqiruvchining ovozini eshitdim. Men sajdaga yiqildim va angladimki, (qutilish) faraji keldi. Rasululloh ﷺ bomdod namozini oʻqiganlarida, Allohning bizning tavbamizni qabul qilgani (haqida) eʼlon qilgan edilar; shunda odamlar bizni suyunchilashga (xushxabar bergani) ketdi, ikki sherigim tomon ham suyunchilar ketdi. Bir kishi menga tomon ot choptirdi; Aslam (qabilasi)dan bir yuguruvchi esa togʻga koʻtarildi — ovoz otdan tezroq (yetdi). Ovozini eshitgan oʻsha (kishi) menga kelganida, men unga ikki choponimni yechib, oʻsha suyunchisi uchun ularni kiydirdim; Allohga qasamki, oʻsha kuni menda ulardan boshqa (kiyim) yoʻq edi; men ikki chopon (vaqtincha) olib (ariyat) kiydim. Men Rasululloh ﷺning oldiga joʻnadim; odamlar meni guruh-guruh boʻ lib kutib olar, tavba (qabuli) bilan menga tabriklar aytar va: «Allohning tavbani (qabul qilishi) senga muborak boʻ lsin», derdi. Kaʼb aytdi: To men masjidga kirdim; qarasam, Rasululloh ﷺ — atroflarida odamlar (boʻ lgan holda) — oʻtirgan edilar. Shunda Talha ibn Ubaydulloh menga tomon yugurib (kelib) qoʻ l berib koʻrishdi va meni tabrikladi; Allohga qasamki, muhojirlardan undan boshqa hech kim menga (tabrik uchun) turmadi — men buni Talhaga (hech) unutmayman. Kaʼb aytdi: Men Rasululloh ﷺga salom berganimda, u zot — yuzlari sururdan (xursandchilikdan) porlab turgan holda: «Onang seni tuqqandan beri sen uchun oʻtgan eng yaxshi kun bilan suyunchi (xushxabar boʻ lsin)!» dedi. Men: «Bu sening tomoningdanmi, ey Allohning Rasuli, yoki Alloh tomonidanmi?» dedim. U zot: «Yoʻq, balki Alloh tomonidan», dedi. Rasululloh ﷺ xursand boʻ lganlarida yuzlari nurlanar, goʻyo u oyning bir parchasidek boʻ lar edi; biz buni u zotdan (shu alomatdan) bilardik. Men u zotning oldida oʻtirganimda: «Ey Allohning Rasuli, mening tavbamdan (biri) — molimdan (ajralib) Alloh va Rasuli uchun sadaqa qilishimdir», dedim. Rasululloh ﷺ: «Molingning bir qismini oʻzingga ushlab qol; bu sen uchun yaxshiroqdir», dedi. Men: «Bas, men Xaybardagi ulushimni ushlab qolaman», dedim va: «Ey Allohning Rasuli, albatta Alloh meni faqat rostlik bilan qutqardi; (shu sababli) mening tavbamdan (biri) — tirik ekanman, faqat rostni soʻzlashimdir», dedim. Allohga qasamki, men buni Rasululloh ﷺga aytganimdan beri Alloh musulmonlardan birortasini — rost soʻzda — meni sinaganidek goʻzal (tarzda) sinagan birovni bilmayman; men buni Rasululloh ﷺga aytganimdan to bugungacha qasdan yolgʻon aytmadim; men Allohdan — qolgan (umrim)da ham meni saqlashini umid qilaman. Alloh oʻz Rasuliga ﷺ: «Albatta Alloh Paygʻambarning, hamda (qiyin) soatda unga ergashgan muhojir va ansorlarning tavbasini qabul qildi...» (degan oyatdan) to «...va rostgoʻ ylar bilan birga boʻ linglar» (degan) soʻzigacha (Tavba surasi, 117–119) nozil qildi. Allohga qasamki, Alloh meni islomga hidoyat qilgandan keyin menga — Rasululloh ﷺga rostgoʻ yligimdan, uni yolgʻonga chiqarmaganimdan koʻ ra ulugʻroq biror neʼmat aslo bermagan; (aks holda) yolgʻon aytganlar halok boʻ lganidek, men ham halok boʻ lardim. Chunki Alloh vahiyni nozil qilayotganida, yolgʻon aytganlar haqida — biror kishiga aytmagan eng yomon (soʻz)ni aytdi. Tabaroka va taolo (Alloh): «(Ey moʻminlar,) ularning oldiga qaytganingizda, ular sizlarga (oʻzlaridan rozi boʻ lishingiz uchun) Alloh bilan qasam ichadilar...» (degan oyatdan) to «...albatta Alloh fosiq qavmdan rozi boʻ lmas» (degan) soʻzigacha (Tavba surasi, 95–96) aytdi. Kaʼb aytdi: Biz uch kishi — Rasululloh ﷺ qasam ichganlarida (uzr aytib) ularning (uzrini) qabul qilgan oʻsha kishilarning ishidan ortda (kechiktirib) qoldirilgan edik; u zot ularga bayʼat oldi va ular uchun magʻfirat soʻradi, bizning ishimizni esa Alloh unda hukm qilgunga qadar (kechiktirib) qoldirdi. Mana shu (sababli) Alloh: «Va (ishlari) qoldirilgan oʻsha uch kishi haqida (ham Alloh tavbani qabul qildi)» (Tavba surasi, 118) dedi. Allohning zikr qilgan ‹qoldirilishimiz› — bu gʻazotdan ortda qolishimiz emas; balki u — uning bizni (ishimizni) kechiktirishi va u zotga qasam ichib, uzr aytgan kishilardan (farqli ravishda) bizning ishimizni keyinga surishidir — u zot ulardan (uzrni) qabul qilgan edi.(Абдуллоҳ ибн Каъб ибн Молик — Каъб кўр бў либ қолганида унинг (етаклаб юрадиган) бошловчиси эди — айтди: Мен Каъб ибн Моликни — у Табук воқеасидан ортда қолгани (ҳақида) сўзлаганида — эшитдим. Каъб айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺдан — у зот қатнашган бирорта ғазотда — ортда қолмадим, фақат Табук ғазотидан бошқа; бироқ мен Бадр ғазотидан (ҳам) ортда қолган эдим — ундан ортда қолган ҳеч ким маломат қилинмаган эди; чунки Расулуллоҳ ﷺ (ўшанда) фақат Қурайш карвонини кўзлаб чиқган эдилар, то Аллоҳ улар билан душманлари орасини — ваъдалашмаган ҳолда — тўплади. Мен Расулуллоҳ ﷺ билан Ақаба кечаси — биз ислом устига (маҳкам) аҳдлашган пайтда — ҳозир бў лганман; мен унинг (ўрнига) Бадрда ҳозир бў лишни — гарчи Бадр одамлар ичида ундан кўпроқ тилга олинса-да — ёқтирмас (афзал кўрмас) эдим. Менинг хабарим шуки: мен ўша ғазотдан ортда қолган пайтимчалик ҳеч қачон кучли ва имконли (бой) бў лмаганман. Аллоҳга қасамки, ундан олдин менда ҳеч қачон иккита улов (туя) жамланмаган эди, то мен ўша ғазотда уларни жамладим. Расулуллоҳ ﷺ бирор ғазотни ирода қилсалар, уни бошқа (жой) билан яширар эдилар; то ўша ғазот бў лгунига қадар. Расулуллоҳ ﷺ уни қаттиқ жазирамада қилдилар, узоқ сафар, саҳро (сувсиз чексизлик) ва кўп душманга рўбарў бў лдилар; шу сабабли мусулмонларга ўз ишларини очиқ айтдилар — ғазотга тайёргарлик кўришлари учун — ва улар кўзлаган томонини хабар қилдилар. Расулуллоҳ ﷺ билан бў лган мусулмонлар кўп эди; уларни (барчасини) сақлаб турадиган бир китоб (яъни девон-рўйхат) жамламасди. Каъб айтди: Бас, (ғазотдан) ғойиб бў лишни истаган ҳар бир киши — Аллоҳнинг ваҳийи тушмаса, бу (ғойиблиги) яширин қолади деб ўйларди. Расулуллоҳ ﷺ ўша ғазотни мевалар ва соялар ёқимли бў лган пайтда қилдилар. Расулуллоҳ ﷺ ва у билан бирга мусулмонлар (ғазотга) тайёрлана бошладилар. Мен улар билан бирга тайёрланиш учун эрталаб чиқар, сўнг ҳеч нарсани битирмай қайтар, ва ўзимга: «Мен бунга қодирман», дердим. Бу (кечиктириш) мен билан давом этаверди, то одамлар жиддий (шошилинч) тайёргарликни кучайтирди. Расулуллоҳ ﷺ ва у билан мусулмонлар (йў лга) чиқдилар — мен эса тайёргарлигимдан ҳеч нарсани битирмаган эдим. Мен: «Ундан бир-икки кун кейин тайёрланаман, сўнг уларга етиб оламан», дедим. Улар жўнаб кетганларидан кейин тайёрланиш учун эрталаб чиқдим, лекин ҳеч нарса битирмай қайтдим; сўнг (яна) эрталаб чиқдим, (яна) қайтдим — ҳеч нарса битирмадим. Бу (ҳолат) мен билан давом этаверди, то улар (жуда) тезлашди ва ғазот (етиб бў лмас даражада) узоқлашди. Мен уловга миниб уларга етиб олишни қасд қилдим — кошки шундай қилган бў лсам! — лекин бу менга насиб бў лмади. Мен Расулуллоҳ ﷺ чиққанларидан кейин одамлар ичида (Мадинада) юрганимда, улар орасида айланганимда, мени — фақат нифоқ (мунофиқлик) билан айбланган бир кишини, ёки Аллоҳ узр берган ожиз (кучсиз)лардан бирини кўришим — ғамгинлантирар эди. Расулуллоҳ ﷺ мени — то Табукга етгунларича — эсламадилар. У зот Табукда одамлар ичида ўтирган ҳолда: «Каъб нима қилди?» дедилар. Бани Салимадан бир киши: «Эй Аллоҳнинг Расули, уни икки чопони (кибри) ва ўз (елкасига) қараб (ғ урурланиши) ушлаб қолди», деди. Муоз ибн Жабал: «Ёмон (гап) айтдинг! Аллоҳга қасамки, эй Аллоҳнинг Расули, биз у ҳақида яхшиликдан бошқани билмаймиз», деди. Расулуллоҳ ﷺ жим турдилар. Каъб ибн Молик айтди: Менга у зотнинг қайтиб (келишга) юзлангани (хабари) етганида, ғамим (ташвишим) мени қоплади ва мен ёлғон (тўқишни) ўйлаб: «Эртага унинг ғазабидан нима билан қутуламан?» дея бошладим; бунга оиламдан ҳар бир ақл эгасидан ёрдам сўрадим. «Расулуллоҳ ﷺ келиб қолдилар» дейилганида, мендан ботил (ёлғон фикр) чиқиб кетди ва мен у зотдан ҳеч қачон ёлғон билан қутула олмаслигимни англадим; шу сабабли рост (гапир)ишга қатъий қарор қилдим. Расулуллоҳ ﷺ эрталаб келдилар. У зот сафардан келганларида (аввал) масжиддан бошлар, унда икки ракат (намоз) ўқиб, сўнг одамлар учун (суҳбатга) ўтирардилар. У зот шундай қилганларида, ортда қолганлар (мухаллафлар) келди; улар у зотга узр айтиб, қасам ича бошладилар — улар саксон нечта киши эди. Расулуллоҳ ﷺ уларнинг ошкорасини (зоҳирини) қабул қилдилар, уларга байъат олдилар, улар учун (Аллоҳдан) мағфират сўрадилар ва ички сирларини Аллоҳга ҳавола қилдилар. Мен у зотнинг олдига келдим; мен салом берганимда, у зот ғазабланган киши табассуми билан табассум қилди, сўнг: «Кел», деди. Мен юриб келдим, то у зотнинг олдида ўтирдим. У зот менга: «Сени нима (ғазотдан) ортда қолдирди? Сен ўзингга улов сотиб олмаганмидинг?» деди. Мен: «Ҳа (сотиб олган эдим). Аллоҳга қасамки, агар мен дунё аҳлидан сендан бошқасининг олдида ўтирган бў лганимда, унинг ғазабидан бир узр билан қутулардим деб ўйлардим — чунки менга (яхши) жадал (сўзга усталик) берилган. Лекин, Аллоҳга қасамки, мен аниқ биламанки, агар бугун сенга ёлғон бир сўз айцам-у, сен у билан мендан рози бў лсанг, Аллоҳ тезда сени менга ғазаблантиради; агар сенга рост сўз айцам-у, сен у сабабли менга (ғазаб) топсанг, мен унда Аллоҳнинг афвини умид қиламан. Йўқ, Аллоҳга қасамки, менга ҳеч узр йўқ эди. Аллоҳга қасамки, мен сендан ортда қолган пайтимдек ҳеч қачон кучли ва имконли (бой) бў лмаганман», дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Бунга келсак, у рост айтди. Бас, тур, то Аллоҳ сен ҳақингда ҳукм қилгуни (қадар кут)», деди. Мен турдим; Бани Салимадан баъзи кишилар (ўрнидан) туриб, менинг ортимдан эргашди ва менга: «Аллоҳга қасамки, биз сени бундан олдин бирор гуноҳ қилган деб билмаймиз; сен — ортда қолганлар Расулуллоҳ ﷺга узр айтгандек, унга узр айтишга ожизлик қилдинг (узр тўқимадинг); ахир гуноҳингга Расулуллоҳ ﷺнинг сен учун мағфират сўрашлари кифоя қиларди-ку», деди. Аллоҳга қасамки, улар мени шунчалик койивердиларки, мен қайтиб (олдига бориб) ўзимни ёлғонга чиқаришни (ў зимни ёлғончи қилишни) истаб қолдим. Сўнг уларга: «Бу (ҳолатга) мен билан бирга яна кимса дуч келдими?» дедим. Улар: «Ҳа, икки киши — сен айтгандек (рост) айтди, уларга ҳам сенга айтилгандек айтилди», деди. Мен: «Улар ким?» дедим. Улар: «Мурора ибн Рабиъ ал-Амрий ва Ҳилол ибн Умайя ал-Воқифий», деди. Улар менга — Бадрда қатнашган, ўзларида (мен учун) ибрат (ўрнак) бў лган икки солиҳ кишини зикр қилди. Улар уларнинг (исмини) менга айтганда, мен (ўз аҳволимга сабр билан) ўтавердим. Расулуллоҳ ﷺ мусулмонларни — ортда қолганлар ичида биз уч киши билан гаплашишдан қайтардилар. Одамлар биздан четланди (узоқлашди) ва бизга (муносабатини) ўзгартирди, то мен учун (ў з) ерим (ватаним) ҳам нотаниш бў либ қолди — гўё у мен биладиган (ер) эмасдек. Биз шу ҳолда эллик кеча турдик. Менинг икки шеригим букулди (сустланди) ва уйларида йиғлаб ўтириб қолди; мен эса қавмнинг энг ёши ва энг бақуввати эдим, шу сабабли чиқар, мусулмонлар билан намозда ҳозир бў лар, бозорларда айланар эдим — лекин мен билан ҳеч ким гаплашмасди. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг олдига келар, у зот намоздан кейин ў з мажлисида (ўтирган) ҳолда унга салом берар ва ўзимга: «У менга саломни қайтаришга лабини қимирлатдими ёки йўқми?» дердим. Сўнг унга яқин (жойда) намоз ўқиб, унга ўғринча (яширин) назар ташлардим; мен намозимга юзлансам, у менга қарарди; мен унга қарасам, у мендан юз ўгирарди. Бу (ҳолат) — одамларнинг жафоси (совуқлиги) — менга узоқ чўзилганида, мен юриб, Абу Қатоданинг боғ деворига тирмашиб чиқдим — у менинг амакимнинг ўғ ли ва одамларнинг менга энг суюклиси эди. Мен унга салом бердим, лекин, Аллоҳга қасамки, у менга саломни қайтармади. Мен: «Эй Абу Қатода, Аллоҳ ҳаққи (учун сўрайман), мен Аллоҳ ва Расулини севишимни билмайсанми?» дедим. У жим турди. Мен яна такрорладим ва уни қасамлатдим — у (яна) жим турди. Мен яна такрорладим — у: «Аллоҳ ва Расули яхшироқ билувчидир», деди. Шунда кўзларим ёшга тўлди ва мен ортга қайтиб, деворга (яна) тирмашиб (чиқиб кетдим). Мен Мадина бозорида юрган пайтимда, бирдан Шом аҳлининг набатийларидан (деҳқонларидан) бири — Мадинага таом (дон) сотгани келганлардан — «Каъб ибн Моликни ким кўрсатади?» дея бошлади. Одамлар унга (мен томон) ишора қила бошлади, то у менинг олдима келиб, менга Ғассон подшоҳидан (бир) мактуб берди; унда: «Аммо баъд; менга етишича, сенинг соҳибинг (Пайғамбар) сени жафо қилибди (узоқлаштирибди); Аллоҳ сени хорлик ва зоэъ (бекорга кетиш) диёрида қилган эмас. Бизга келиб қў шил, биз сени (яхшилик билан) овутамиз», деб (ёзилган) эди. Мен уни ўқиганимда: «Бу ҳам балолардан (синовлардан)дир», дедим ва уни тандирга томон (қилиб), у билан (тандирни) ёқиб юбордим (ёқиб ташладим). То элликкечадан қирқ кеча ўтганида, бирдан Расулуллоҳ ﷺнинг элчиси менга келиб: «Расулуллоҳ ﷺ сенга — хотинингдан четланишинг (узоқлашишинг)ни буюрмоқда», деди. Мен: «Уни талоқ қилайми ёки нима қилай?» дедим. У: «Йўқ, балки ундан четлан ва унга яқинлашма», деди. У (зот) икки шеригимга ҳам шунга ўхшашни юборди. Мен хотинимга: «Аҳлинг (ота-онангнинг) олдига бориб, Аллоҳ бу ишда ҳукм қилгунига қадар уларнинг ёнида бў либ тур», дедим. Каъб айтди: Ҳилол ибн Умайянинг хотини Расулуллоҳ ﷺнинг олдига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, Ҳилол ибн Умайя — кекса, ночор (ожиз) чол, унга хизматкор йўқ; мен унга хизмат қилсам, ёмон кўрасизми?» деди. У зот: «Йўқ, лекин у сенга яқинлашмасин», деди. У (аёл): «Аллоҳга қасамки, унда бирор нарсага (интилишга) ҳаракат (мадори) йўқ; Аллоҳга қасамки, ўша иши бў лгандан бери бугунгача тўхтовсиз йиғлаб келмоқда», деди. Оиламдан баъзилари менга: «Сен ҳам хотининг ҳақида Расулуллоҳ ﷺдан изн сўрасанг-чи — Ҳилол ибн Умайянинг хотинига унга хизмат қилишга изн берганларидек», деди. Мен: «Аллоҳга қасамки, мен у ҳақда Расулуллоҳ ﷺдан изн сўрамайман; мен изн сўрасам, Расулуллоҳ ﷺ нима дейдилар — билмайман, ҳолбуки мен ёш кишиман», дедим. Мен бундан кейин ўн кеча турдим, то Расулуллоҳ ﷺ биз билан гаплашишдан қайтарганларидан бери бизга эллик кеча тў лди. Элликинчи кечанинг бомдод (субҳи)да бомдод намозини ўқигач — мен уйларимиздан бир уйнинг устида (томида) эдим — Аллоҳ зикр қилган ўша ҳолатда — ўзим ўзимга тор бў либ, ер кенглигига қарамай менга тор бў либ — ўтирган пайтимда, Салъ тоғи устидан баланд овоз билан: «Эй Каъб ибн Молик, суюнчи (хушхабар)!» деб бақирган бир бақирувчининг овозини эшитдим. Мен саждага йиқилдим ва англадимки, (қутилиш) фаражи келди. Расулуллоҳ ﷺ бомдод намозини ўқиганларида, Аллоҳнинг бизнинг тавбамизни қабул қилгани (ҳақида) эълон қилган эдилар; шунда одамлар бизни суюнчилашга (хушхабар бергани) кетди, икки шеригим томон ҳам суюнчилар кетди. Бир киши менга томон от чоптирди; Аслам (қабиласи)дан бир югурувчи эса тоғга кўтарилди — овоз отдан тезроқ (етди). Овозини эшитган ўша (киши) менга келганида, мен унга икки чопонимни ечиб, ўша суюнчиси учун уларни кийдирдим; Аллоҳга қасамки, ўша куни менда улардан бошқа (кийим) йўқ эди; мен икки чопон (вақтинча) олиб (арият) кийдим. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг олдига жўнадим; одамлар мени гуруҳ-гуруҳ бў либ кутиб олар, тавба (қабули) билан менга табриклар айтар ва: «Аллоҳнинг тавбани (қабул қилиши) сенга муборак бў лсин», дерди. Каъб айтди: То мен масжидга кирдим; қарасам, Расулуллоҳ ﷺ — атрофларида одамлар (бў лган ҳолда) — ўтирган эдилар. Шунда Талҳа ибн Убайдуллоҳ менга томон югуриб (келиб) қў л бериб кўришди ва мени табриклади; Аллоҳга қасамки, муҳожирлардан ундан бошқа ҳеч ким менга (табрик учун) турмади — мен буни Талҳага (ҳеч) унутмайман. Каъб айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺга салом берганимда, у зот — юзлари сурурдан (хурсандчиликдан) порлаб турган ҳолда: «Онанг сени туққандан бери сен учун ўтган энг яхши кун билан суюнчи (хушхабар бў лсин)!» деди. Мен: «Бу сенинг томонингданми, эй Аллоҳнинг Расули, ёки Аллоҳ томониданми?» дедим. У зот: «Йўқ, балки Аллоҳ томонидан», деди. Расулуллоҳ ﷺ хурсанд бў лганларида юзлари нурланар, гўё у ойнинг бир парчасидек бў лар эди; биз буни у зотдан (шу аломатдан) билардик. Мен у зотнинг олдида ўтирганимда: «Эй Аллоҳнинг Расули, менинг тавбамдан (бири) — молимдан (ажралиб) Аллоҳ ва Расули учун садақа қилишимдир», дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Молингнинг бир қисмини ўзингга ушлаб қол; бу сен учун яхшироқдир», деди. Мен: «Бас, мен Хайбардаги улушимни ушлаб қоламан», дедим ва: «Эй Аллоҳнинг Расули, албатта Аллоҳ мени фақат ростлик билан қутқарди; (шу сабабли) менинг тавбамдан (бири) — тирик эканман, фақат ростни сўзлашимдир», дедим. Аллоҳга қасамки, мен буни Расулуллоҳ ﷺга айтганимдан бери Аллоҳ мусулмонлардан бирортасини — рост сўзда — мени синаганидек гўзал (тарзда) синаган бировни билмайман; мен буни Расулуллоҳ ﷺга айтганимдан то бугунгача қасдан ёлғон айтмадим; мен Аллоҳдан — қолган (умрим)да ҳам мени сақлашини умид қиламан. Аллоҳ ўз Расулига ﷺ: «Албатта Аллоҳ Пайғамбарнинг, ҳамда (қийин) соатда унга эргашган муҳожир ва ансорларнинг тавбасини қабул қилди...» (деган оятдан) то «...ва ростгў йлар билан бирга бў линглар» (деган) сўзигача (Тавба сураси, 117–119) нозил қилди. Аллоҳга қасамки, Аллоҳ мени исломга ҳидоят қилгандан кейин менга — Расулуллоҳ ﷺга ростгў йлигимдан, уни ёлғонга чиқармаганимдан кў ра улуғроқ бирор неъмат асло бермаган; (акс ҳолда) ёлғон айтганлар ҳалок бў лганидек, мен ҳам ҳалок бў лардим. Чунки Аллоҳ ваҳийни нозил қилаётганида, ёлғон айтганлар ҳақида — бирор кишига айтмаган энг ёмон (сўз)ни айтди. Табарока ва таоло (Аллоҳ): «(Эй мўминлар,) уларнинг олдига қайтганингизда, улар сизларга (ўзларидан рози бў лишингиз учун) Аллоҳ билан қасам ичадилар...» (деган оятдан) то «...албатта Аллоҳ фосиқ қавмдан рози бў лмас» (деган) сўзигача (Тавба сураси, 95–96) айтди. Каъб айтди: Биз уч киши — Расулуллоҳ ﷺ қасам ичганларида (узр айтиб) уларнинг (узрини) қабул қилган ўша кишиларнинг ишидан ортда (кечиктириб) қолдирилган эдик; у зот уларга байъат олди ва улар учун мағфират сўради, бизнинг ишимизни эса Аллоҳ унда ҳукм қилгунга қадар (кечиктириб) қолдирди. Мана шу (сабабли) Аллоҳ: «Ва (ишлари) қолдирилган ўша уч киши ҳақида (ҳам Аллоҳ тавбани қабул қилди)» (Тавба сураси, 118) деди. Аллоҳнинг зикр қилган ‹қолдирилишимиз› — бу ғазотдан ортда қолишимиз эмас; балки у — унинг бизни (ишимизни) кечиктириши ва у зотга қасам ичиб, узр айтган кишилардан (фарқли равишда) бизнинг ишимизни кейинга суришидир — у зот улардан (узрни) қабул қилган эди.

حَدَّثَنَا أَصْبَغُ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ أَسْلَمَ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ فِي الْمَسْجِدِ فَقَالَ إِنَّهُ قَدْ زَنَى‏.‏ فَأَعْرَضَ عَنْهُ، فَتَنَحَّى لِشِقِّهِ الَّذِي أَعْرَضَ فَشَهِدَ عَلَى نَفْسِهِ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ، فَدَعَاهُ فَقَالَ ‏"‏ هَلْ بِكَ جُنُونٌ هَلْ أُحْصِنْتَ ‏"‏‏.‏ قَالَ نَعَمْ‏.‏ فَأَمَرَ بِهِ أَنْ يُرْجَمَ بِالْمُصَلَّى، فَلَمَّا أَذْلَقَتْهُ الْحِجَارَةُ جَمَزَ حَتَّى أُدْرِكَ بِالْحَرَّةِ فَقُتِلَ‏.‏

(Jobir (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Aslam (qabilasi)dan bir kishi Paygʻambar ﷺning oldiga — u zot masjidda edilar — kelib: «Albatta u (men) zino qildi» dedi. U zot undan yuz oʻ girdilar. (Kishi) u zot yuz oʻ girgan tomonga oʻ tib, oʻ ziga qarshi toʻ rt marta guvohlik berdi. Shunda u zot uni chaqirib: «Senda jununlik (aql kirishmaslik) bormi? Sen muhsanmisan (uylanganmisan)?» dedilar. U: «Ha» dedi. U zot — uning namozgohda rajm qilinishini (toshboʻ ron etilishini) — buyurdilar. Toshlar unga qattiq botgach, u qochdi — to Harrada unga yetib borildi va u (oʻ sha yerda) oʻ ldirildi.(Жобир (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Аслам (қабиласи)дан бир киши Пайғамбар ﷺнинг олдига — у зот масжидда эдилар — келиб: «Албатта у (мен) зино қилди» деди. У зот ундан юз ў гирдилар. (Киши) у зот юз ў гирган томонга ў тиб, ў зига қарши тў рт марта гувоҳлик берди. Шунда у зот уни чақириб: «Сенда жунунлик (ақл киришмаслик) борми? Сен муҳсанмисан (уйланганмисан)?» дедилар. У: «Ҳа» деди. У зот — унинг намозгоҳда ражм қилинишини (тошбў рон этилишини) — буюрдилар. Тошлар унга қаттиқ ботгач, у қочди — то Ҳаррада унга етиб борилди ва у (ў ша ерда) ў лдирилди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَسَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ أَتَى رَجُلٌ مِنْ أَسْلَمَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ فِي الْمَسْجِدِ فَنَادَاهُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ الأَخِرَ قَدْ زَنَى ـ يَعْنِي نَفْسَهُ ـ فَأَعْرَضَ عَنْهُ فَتَنَحَّى لِشِقِّ وَجْهِهِ الَّذِي أَعْرَضَ قِبَلَهُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ الأَخِرَ قَدْ زَنَى فَأَعْرَضَ عَنْهُ فَتَنَحَّى لِشِقِّ وَجْهِهِ الَّذِي أَعْرَضَ قِبَلَهُ فَقَالَ لَهُ ذَلِكَ فَأَعْرَضَ عَنْهُ فَتَنَحَّى لَهُ الرَّابِعَةَ، فَلَمَّا شَهِدَ عَلَى نَفْسِهِ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ دَعَاهُ فَقَالَ ‏"‏ هَلْ بِكَ جُنُونٌ ‏"‏‏.‏ قَالَ لاَ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اذْهَبُوا بِهِ فَارْجُمُوهُ ‏"‏‏.‏ وَكَانَ قَدْ أُحْصِنَ‏.‏ وَعَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَنْ، سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيَّ، قَالَ كُنْتُ فِيمَنْ رَجَمَهُ فَرَجَمْنَاهُ بِالْمُصَلَّى بِالْمَدِينَةِ، فَلَمَّا أَذْلَقَتْهُ الْحِجَارَةُ جَمَزَ حَتَّى أَدْرَكْنَاهُ بِالْحَرَّةِ، فَرَجَمْنَاهُ حَتَّى مَاتَ‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Aslam (qabilasi)dan bir kishi Rasululloh ﷺning oldiga — u zot masjidda edilar — kelib, uni (ovoz bilan) chaqirdi va: «Ey Allohning Rasuli, albatta falon (men) zino qildi» dedi — oʻ zini nazarda tutar edi. U zot undan yuz oʻ girdilar. (Kishi) u zot yuz oʻ girgan yuz tomoniga oʻ tib: «Ey Allohning Rasuli, albatta falon zino qildi» dedi. U zot (yana) undan yuz oʻ girdilar. (Kishi yana) u zot yuz oʻ girgan tomoniga oʻ tib, unga shu (gap)ni aytdi. U zot (yana) yuz oʻ girdilar. Toʻ rtinchi (marta) unga (oʻ tdi); u oʻ ziga qarshi toʻ rt marta guvohlik bergach, u zot uni chaqirib: «Senda jununlik bormi?» dedilar. U: «Yoʻq» dedi. Paygʻambar ﷺ: «Uni olib borib, rajm qilinglar (toshboʻ ron qilinglar)» dedilar — u muhsan (uylangan) edi. (Zuhriydan — Jobir ibn Abdulloh al-Ansoriyni eshitgan (kishi)dan:) «Men uni rajm qilganlar ichida edim; biz uni Madinadagi namozgohda rajm qildik. Toshlar unga qattiq botgach, u qochdi — to biz unga Harrada yetib bordik va uni — oʻ lguncha — rajm qildik.»(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Аслам (қабиласи)дан бир киши Расулуллоҳ ﷺнинг олдига — у зот масжидда эдилар — келиб, уни (овоз билан) чақирди ва: «Эй Аллоҳнинг Расули, албатта фалон (мен) зино қилди» деди — ў зини назарда тутар эди. У зот ундан юз ў гирдилар. (Киши) у зот юз ў гирган юз томонига ў тиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, албатта фалон зино қилди» деди. У зот (яна) ундан юз ў гирдилар. (Киши яна) у зот юз ў гирган томонига ў тиб, унга шу (гап)ни айтди. У зот (яна) юз ў гирдилар. Тў ртинчи (марта) унга (ў тди); у ў зига қарши тў рт марта гувоҳлик бергач, у зот уни чақириб: «Сенда жунунлик борми?» дедилар. У: «Йўқ» деди. Пайғамбар ﷺ: «Уни олиб бориб, ражм қилинглар (тошбў рон қилинглар)» дедилар — у муҳсан (уйланган) эди. (Зуҳрийдан — Жобир ибн Абдуллоҳ ал-Ансорийни эшитган (киши)дан:) «Мен уни ражм қилганлар ичида эдим; биз уни Мадинадаги намозгоҳда ражм қилдик. Тошлар унга қаттиқ ботгач, у қочди — то биз унга Ҳаррада етиб бордик ва уни — ў лгунча — ражм қилдик.»

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ هُرْمُزَ الأَعْرَجِ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ زَيْنَبَ ابْنَةَ أَبِي سَلَمَةَ، أَخْبَرَتْهُ عَنْ أُمِّهَا أُمِّ سَلَمَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ امْرَأَةً مِنْ أَسْلَمَ يُقَالُ لَهَا سُبَيْعَةُ كَانَتْ تَحْتَ زَوْجِهَا، تُوُفِّيَ عَنْهَا وَهْىَ حُبْلَى، فَخَطَبَهَا أَبُو السَّنَابِلِ بْنُ بَعْكَكٍ، فَأَبَتْ أَنْ تَنْكِحَهُ، فَقَالَ وَاللَّهِ مَا يَصْلُحُ أَنْ تَنْكِحِيهِ حَتَّى تَعْتَدِّي آخِرَ الأَجَلَيْنِ‏.‏ فَمَكُثَتْ قَرِيبًا مِنْ عَشْرِ لَيَالٍ ثُمَّ جَاءَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ انْكِحِي ‏"‏‏.‏

(Ummu Salama (roziyallohu anho) (Paygʻambar ﷺning zavjasi) rivoyat qildi)ki, Aslamdan Subayʼa deb ataladigan bir ayol oʻ z eri (nikohida) edi; (eri) uni — u homilador (boʻ lgan) holda — (vafot etib) tark qildi (vafot etdi). Abu Sanobil ibn Baʼkak unga xostgorlik qildi; (lekin) u unga tegishdan bosh tortdi. U: «Allohga qasamki, sen — to ikki muddatning oxirgi (uzunrogʻ i)ni idda (sifatida) tutmaguncha — unga tegishing toʻ gʻ ri kelmaydi» dedi. (Subayʼa) oʻ n kechacha yaqin turdi (kutdi), soʻng Paygʻambar ﷺning oldiga keldi. U zot: «(Endi) nikohlanaver» dedilar.(Умму Салама (розияллоҳу анҳо) (Пайғамбар ﷺнинг завжаси) ривоят қилди)ки, Асламдан Субайъа деб аталадиган бир аёл ў з эри (никоҳида) эди; (эри) уни — у ҳомиладор (бў лган) ҳолда — (вафот этиб) тарк қилди (вафот этди). Абу Санобил ибн Баъкак унга хостгорлик қилди; (лекин) у унга тегишдан бош тортди. У: «Аллоҳга қасамки, сен — то икки муддатнинг охирги (узунроғ и)ни идда (сифатида) тутмагунча — унга тегишинг тў ғ ри келмайди» деди. (Субайъа) ў н кечача яқин турди (кутди), сўнг Пайғамбар ﷺнинг олдига келди. У зот: «(Энди) никоҳланавер» дедилар.

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَهْبٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي يَعْقُوبَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كَانَ أَسْلَمُ وَغِفَارُ وَمُزَيْنَةُ وَجُهَيْنَةُ خَيْرًا مِنْ تَمِيمٍ وَعَامِرِ بْنِ صَعْصَعَةَ وَغَطَفَانَ وَأَسَدٍ، خَابُوا وَخَسِرُوا ‏"‏‏.‏ قَالُوا نَعَمْ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنَّهُمْ خَيْرٌ مِنْهُمْ ‏"‏‏.‏

(Abu Bakra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qiladi):) U zot: «Aytinglar-chi, agar Aslam, Gʻifor, Muzayna va Juhayna (qabilalari) Tamim, Omir ibn Saʼsaʼa, Gʻatafon va Asad (qabilalari)dan yaxshiroq boʻlsa — (Tamim va boshqalar) noumid boʻlib, ziyon koʻrdimi?» dedilar. Ular: «Ha», dedilar. U zot: «Joni qoʻlimda boʻlgan Zot bilan qasamki, ular (Aslam va boshqalar) ulardan yaxshiroqdir», dedilar.(Абу Бакра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилади):) У зот: «Айтинглар-чи, агар Аслам, Ғифор, Музайна ва Жуҳайна (қабилалари) Тамим, Омир ибн Саъсаъа, Ғатафон ва Асад (қабилалари)дан яхшироқ бўлса — (Тамим ва бошқалар) ноумид бўлиб, зиён кўрдими?» дедилар. Улар: «Ҳа», дедилар. У зот: «Жони қўлимда бўлган Зот билан қасамки, улар (Аслам ва бошқалар) улардан яхшироқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيِّ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ أَسْلَمَ أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَحَدَّثَهُ أَنَّهُ قَدْ زَنَى، فَشَهِدَ عَلَى نَفْسِهِ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ، فَأَمَرَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرُجِمَ، وَكَانَ قَدْ أُحْصِنَ‏.‏

(Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki,) Aslam (qabilasi)dan bir kishi Rasululloh ﷺning huzurlariga kelib, oʻzining zino qilganini aytdi va oʻziga qarshi toʻrt marta guvohlik berdi. Bas, Rasululloh ﷺ uni (rajm qilishni) buyurdilar va u rajm qilindi; u muhsan (uylangan) edi.(Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики,) Аслам (қабиласи)дан бир киши Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келиб, ўзининг зино қилганини айтди ва ўзига қарши тўрт марта гувоҳлик берди. Бас, Расулуллоҳ ﷺ уни (ражм қилишни) буюрдилар ва у ражм қилинди; у муҳсан (уйланган) эди.

حَدَّثَنِي مَحْمُودٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ أَسْلَمَ جَاءَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَاعْتَرَفَ بِالزِّنَا فَأَعْرَضَ عَنْهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى شَهِدَ عَلَى نَفْسِهِ أَرْبَعَ مَرَّاتٍ‏.‏ قَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَبِكَ جُنُونٌ ‏"‏‏.‏ قَالَ لاَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ آحْصَنْتَ ‏"‏‏.‏ قَالَ نَعَمْ‏.‏ فَأَمَرَ بِهِ فَرُجِمَ بِالْمُصَلَّى، فَلَمَّا أَذْلَقَتْهُ الْحِجَارَةُ فَرَّ، فَأُدْرِكَ فَرُجِمَ حَتَّى مَاتَ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم خَيْرًا وَصَلَّى عَلَيْهِ‏.‏ لَمْ يَقُلْ يُونُسُ وَابْنُ جُرَيْجٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ فَصَلَّى عَلَيْهِ‏.‏ سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ : " فَصَلَّى عَلَيْهِ يَصِحُّ " . قَالَ : رَوَاهُ مَعْمَرٌ ، قِيلَ لَهُ رَوَاهُ غَيْرُ مَعْمَرٍ ، قَالَ : لَا

(Jobir (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Aslam (qabilasi)dan bir kishi Paygʻambar ﷺning huzurlariga kelib, zinoga iqror boʻldi. Paygʻambar ﷺ undan yuz oʻgirdilar; toki u oʻziga qarshi toʻrt marta guvohlik berguncha. Paygʻambar ﷺ unga: «Senda jinnilik bormi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Sen muhsanmisan?» dedilar. U: «Ha», dedi. Bas, U zot (buyruq berdilar) va u musallada rajm qilindi. Toshlar uni qiynaganida, u qochdi; (lekin) quvib yetilib, oʻlguncha rajm qilindi. Paygʻambar ﷺ u haqda yaxshi (soʻz) aytdilar va uning (janoza) namozini oʻqidilar. (Yunus va Ibn Jurayj Zuhriydan ‹unga janoza oʻqidilar› (qismini) aytmadilar. Abu Abdulloh (Buxoriy)dan: ‹unga janoza oʻqidilar (degani) sahihmi?› deb soʻraldi. U: ‹Buni Maʼmar rivoyat qilgan›, dedi. ‹Maʼmardan boshqa ham rivoyat qilganmi?› deyildi. U: ‹Yoʻq›, dedi.)(Жобир (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Аслам (қабиласи)дан бир киши Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларига келиб, зинога иқрор бўлди. Пайғамбар ﷺ ундан юз ўгирдилар; токи у ўзига қарши тўрт марта гувоҳлик бергунча. Пайғамбар ﷺ унга: «Сенда жиннилик борми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Сен муҳсанмисан?» дедилар. У: «Ҳа», деди. Бас, У зот (буйруқ бердилар) ва у мусаллада ражм қилинди. Тошлар уни қийнаганида, у қочди; (лекин) қувиб етилиб, ўлгунча ражм қилинди. Пайғамбар ﷺ у ҳақда яхши (сўз) айтдилар ва унинг (жаноза) намозини ўқидилар. (Юнус ва Ибн Журайж Зуҳрийдан ‹унга жаноза ўқидилар› (қисмини) айтмадилар. Абу Абдуллоҳ (Бухорий)дан: ‹унга жаноза ўқидилар (дегани) саҳиҳми?› деб сўралди. У: ‹Буни Маъмар ривоят қилган›, деди. ‹Маъмардан бошқа ҳам ривоят қилганми?› дейилди. У: ‹Йўқ›, деди.)

وَحَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ بَيْنَمَا نَحْنُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذْ قَامَ رَجُلٌ مِنَ الأَعْرَابِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ اقْضِ لِي بِكِتَابِ اللَّهِ‏.‏ فَقَامَ خَصْمُهُ فَقَالَ صَدَقَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، اقْضِ لَهُ بِكِتَابِ اللَّهِ، وَأْذَنْ لِي‏.‏ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ قُلْ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ إِنَّ ابْنِي كَانَ عَسِيفًا عَلَى هَذَا ـ وَالْعَسِيفُ الأَجِيرُ ـ فَزَنَى بِامْرَأَتِهِ فَأَخْبَرُونِي أَنَّ عَلَى ابْنِي الرَّجْمَ، فَافْتَدَيْتُ مِنْهُ بِمِائَةٍ مِنَ الْغَنَمِ وَوَلِيدَةٍ، ثُمَّ سَأَلْتُ أَهْلَ الْعِلْمِ فَأَخْبَرُونِي أَنَّ عَلَى امْرَأَتِهِ الرَّجْمَ، وَأَنَّمَا عَلَى ابْنِي جَلْدُ مِائَةٍ وَتَغْرِيبُ عَامٍ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لأَقْضِيَنَّ بَيْنَكُمَا بِكِتَابِ اللَّهِ، أَمَّا الْوَلِيدَةُ وَالْغَنَمُ فَرُدُّوهَا، وَأَمَّا ابْنُكَ فَعَلَيْهِ جَلْدُ مِائَةٍ وَتَغْرِيبُ عَامٍ، وَأَمَّا أَنْتَ يَا أُنَيْسُ ـ لِرَجُلٍ مِنْ أَسْلَمَ ـ فَاغْدُ عَلَى امْرَأَةِ هَذَا، فَإِنِ اعْتَرَفَتْ فَارْجُمْهَا ‏"‏‏.‏ فَغَدَا عَلَيْهَا أُنَيْسٌ فَاعْتَرَفَتْ فَرَجَمَهَا‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Rasululloh ﷺning huzurlarida ekanimizda, mana, aʼrobiylardan bir kishi turib: «Yo Rasululloh, men uchun Allohning Kitobi bilan hukm qiling», dedi. Soʻng uning raqibi (daʼvolashgan tomoni) turib: «Rost aytdi, yo Rasululloh; uning (foydasi) uchun Allohning Kitobi bilan hukm qiling va menga (gapirishga) izn bering», dedi. Paygʻambar ﷺ unga: «Ayt», dedilar. U: «Mening oʻgʻlim bu (kishi)ning huzurida asif (yollanma ishchi) edi — asif — yollanma (ishchi) — bas, u (oʻgʻlim) uning xotini bilan zino qildi. (Odamlar) menga: ‹Oʻgʻlingga rajm (toshboʻron) bor›, deb xabar berdilar; men oʻgʻlimni undan yuz qoʻy va bir choʻri (kaniz) berib (toʻlov bilan) qutqardim. Soʻng ilm ahlidan soʻrasam, ular menga: ‹(Aslida) uning (bu kishining) xotiniga rajm bor, oʻgʻlingga esa — yuz darra (qamchi) va bir yil surgun (bor)›, deb xabar berdilar», dedi. Shunda U zot: «Jonim (qoʻ)lida boʻlgan Zot bilan qasamki, men oramizda albatta Allohning Kitobi bilan hukm qilaman: choʻri va qoʻyga kelsak — ular senga qaytariladi; oʻgʻlingga kelsak — unga yuz darra va bir yil surgun bordir; sen esa, ey Unays — (deb) Aslam (qabilasi)dan boʻlgan bir kishiga (xitob qilib) — bu (kishi)ning xotinining oldiga ertalab bor; agar u (zinosini) tan olsa, uni rajm qil (toshboʻron qil)», dedilar. Bas, Unays ertalab uning oldiga bordi; u (zinosini) tan oldi, shunda u uni rajm qildi.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида эканимизда, мана, аъробийлардан бир киши туриб: «Ё Расулуллоҳ, мен учун Аллоҳнинг Китоби билан ҳукм қилинг», деди. Сўнг унинг рақиби (даъволашган томони) туриб: «Рост айтди, ё Расулуллоҳ; унинг (фойдаси) учун Аллоҳнинг Китоби билан ҳукм қилинг ва менга (гапиришга) изн беринг», деди. Пайғамбар ﷺ унга: «Айт», дедилар. У: «Менинг ўғлим бу (киши)нинг ҳузурида асиф (ёлланма ишчи) эди — асиф — ёлланма (ишчи) — бас, у (ўғлим) унинг хотини билан зино қилди. (Одамлар) менга: ‹Ўғлингга ражм (тошбўрон) бор›, деб хабар бердилар; мен ўғлимни ундан юз қўй ва бир чўри (каниз) бериб (тўлов билан) қутқардим. Сўнг илм аҳлидан сўрасам, улар менга: ‹(Аслида) унинг (бу кишининг) хотинига ражм бор, ўғлингга эса — юз дарра (қамчи) ва бир йил сургун (бор)›, деб хабар бердилар», деди. Шунда У зот: «Жоним (қў)лида бўлган Зот билан қасамки, мен орамизда албатта Аллоҳнинг Китоби билан ҳукм қиламан: чўри ва қўйга келсак — улар сенга қайтарилади; ўғлингга келсак — унга юз дарра ва бир йил сургун бордир; сен эса, эй Унайс — (деб) Аслам (қабиласи)дан бўлган бир кишига (хитоб қилиб) — бу (киши)нинг хотинининг олдига эрталаб бор; агар у (зиносини) тан олса, уни ражм қил (тошбўрон қил)», дедилар. Бас, Унайс эрталаб унинг олдига борди; у (зиносини) тан олди, шунда у уни ражм қилди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ الأَكْوَعِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِرَجُلٍ مِنْ أَسْلَمَ ‏"‏ أَذِّنْ فِي قَوْمِكَ ـ أَوْ فِي النَّاسِ ـ يَوْمَ عَاشُورَاءَ أَنَّ مَنْ أَكَلَ فَلْيُتِمَّ بَقِيَّةَ يَوْمِهِ، وَمَنْ لَمْ يَكُنْ أَكَلَ فَلْيَصُمْ ‏"‏‏.‏

(Salama ibn Akvaʼ (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ Aslam (qabilasi)dan boʻlgan bir kishiga: «Oshuro kuni qavming ichida — yoki: odamlar ichida — eʼlon qil (azon ayt)ki: kim (bugun bir narsa) yegan boʻlsa, kunining qolganini (roʻza tutib) toʻldirsin; kim yemagan boʻlsa, roʻza tutsin», dedilar.(Салама ибн Акваъ (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ Аслам (қабиласи)дан бўлган бир кишига: «Ошуро куни қавминг ичида — ёки: одамлар ичида — эълон қил (азон айт)ки: ким (бугун бир нарса) еган бўлса, кунининг қолганини (рўза тутиб) тўлдирсин; ким емаган бўлса, рўза туцин», дедилар.