Hafsa bint Umar ibn al-Xattob

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّهَا قَالَتْ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فِي مَرَضِهِ ‏"‏ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ يُصَلِّي بِالنَّاسِ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ قُلْتُ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ إِذَا قَامَ فِي مَقَامِكَ لَمْ يُسْمِعِ النَّاسَ مِنَ الْبُكَاءِ، فَمُرْ عُمَرَ فَلْيُصَلِّ لِلنَّاسِ‏.‏ فَقَالَتْ عَائِشَةُ فَقُلْتُ لِحَفْصَةَ قُولِي لَهُ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ إِذَا قَامَ فِي مَقَامِكَ لَمْ يُسْمِعِ النَّاسَ مِنَ الْبُكَاءِ، فَمُرْ عُمَرَ فَلْيُصَلِّ لِلنَّاسِ‏.‏ فَفَعَلَتْ حَفْصَةُ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَهْ، إِنَّكُنَّ لأَنْتُنَّ صَوَاحِبُ يُوسُفَ، مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ لِلنَّاسِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَتْ حَفْصَةُ لِعَائِشَةَ مَا كُنْتُ لأُصِيبَ مِنْكِ خَيْرًا‏.‏

Oisha (moʻminlar onasi) (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ kasallik (paytlari)da: «Abu Bakrga aytinglar, odamlarga imomlik qilsin», — dedilar. Men u zotga: «Agar Abu Bakr sizning oʻrningizda tursa, (koʻp) yigʻlagani tufayli odamlar uni eshitmaydi; shuning uchun Umarga imomlik qilishni buyuring», — dedim. Oisha qoʻshimcha qildi: Men Hafsaga: «U zotga ayt: Agar Abu Bakr sizning oʻrningizda odamlarga imomlik qilsa, yigʻlagani tufayli odamlar uni eshita olmaydi; shuning uchun Umarga imomlik qilishni buyuring», — dedim. Hafsa shunday qildi, lekin Rasululloh ﷺ: «Tinch boʻlinglar! Albatta, sizlar Yusuf (haqida)gi ayollarsizlar. Abu Bakrga aytinglar, odamlarga imomlik qilsin», — dedilar. Hafsa Oishaga: «Men sendan hech qachon yaxshilik koʻrmadim», — dedi.Оиша (мўминлар онаси) (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ касаллик (пайтлари)да: «Абу Бакрга айтинглар, одамларга имомлик қилсин», — дедилар. Мен у зотга: «Агар Абу Бакр сизнинг ўрнингизда турса, (кўп) йиғлагани туфайли одамлар уни эшитмайди; шунинг учун Умарга имомлик қилишни буюринг», — дедим. Оиша қўшимча қилди: Мен Ҳафсага: «У зотга айт: Агар Абу Бакр сизнинг ўрнингизда одамларга имомлик қилса, йиғлагани туфайли одамлар уни эшита олмайди; шунинг учун Умарга имомлик қилишни буюринг», — дедим. Ҳафса шундай қилди, лекин Расулуллоҳ ﷺ: «Тинч бўлинглар! Албатта, сизлар Юсуф (ҳақида)ги аёлларсизлар. Абу Бакрга айтинглар, одамларга имомлик қилсин», — дедилар. Ҳафса Оишага: «Мен сендан ҳеч қачон яхшилик кўрмадим», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، جَمِيعًا عَنِ ابْنِ بِشْرٍ، - قَالَ أَبُو بَكْرٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ الْعَبْدِيُّ، - عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنَا نَافِعٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ حَفْصَةَ، بَكَتْ عَلَى عُمَرَ فَقَالَ مَهْلاً يَا بُنَيَّةُ أَلَمْ تَعْلَمِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ الْمَيِّتَ يُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Hafsa Umarga (oʻlim toʻshagida) yigʻladi. Shunda (Umar): «Sekin, qizginam! Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, marhum oʻziga ahli yigʻlagani sababli azoblanadi›, deganlarini bilmaysanmi?» dedi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Ҳафса Умарга (ўлим тўшагида) йиғлади. Шунда (Умар): «Секин, қизгинам! Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, марҳум ўзига аҳли йиғлагани сабабли азобланади›, деганларини билмайсанми?» деди.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنْ عَمِّهِ، وَاسِعِ بْنِ حَبَّانَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ رَقِيتُ يَوْمًا عَلَى بَيْتِ حَفْصَةَ فَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَلَى حَاجَتِهِ مُسْتَقْبِلَ الشَّأْمِ مُسْتَدْبِرَ الْكَعْبَةِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytadi: Bir kuni Hafsaning uyiga chiqqan edim, Paygʻambar ﷺ ni Shomga yuzlanib, Kaʼbaga orqa oʻgirgan holda hojat qilayotganlarini koʻrdim. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтади: Бир куни Ҳафсанинг уйига чиққан эдим, Пайғамбар ﷺ ни Шомга юзланиб, Каъбага орқа ўгирган ҳолда ҳожат қилаётганларини кўрдим. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، أَخْبَرَنَا أَيُّوبُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ، بِمِثْلِهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ أُمُّ الْهُذَيْلِ هِيَ حَفْصَةُ بِنْتُ سِيرِينَ كَانَ ابْنُهَا اسْمُهُ هُذَيْلٌ وَاسْمُ زَوْجِهَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ ‏.‏

Muhammad ibn Sirin (rahimahulloh) Ummu Atiyya (roziyallohu anho)dan shunga oʻxshashini rivoyat qildi. Abu Dovud aytdi: Ummu Huzayl — Hafsa binti Sirindir. Uning oʻgʻlining ismi Huzayl, erining ismi esa Abdurrahmon edi.Муҳаммад ибн Сирин (раҳимаҳуллоҳ) Умму Атийя (розияллоҳу анҳо)дан шунга ўхшашини ривоят қилди. Абу Довуд айтди: Умму Ҳузайл — Ҳафса бинти Сириндир. Унинг ўғлининг исми Ҳузайл, эрининг исми эса Абдурраҳмон эди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا ثَقُلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَاءَ بِلاَلٌ يُؤْذِنُهُ بِالصَّلاَةِ فَقَالَ ‏"‏ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ بِالنَّاسِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ رَجُلٌ أَسِيفٌ وَإِنَّهُ مَتَى يَقُومُ فِي مَقَامِكَ لاَ يُسْمِعُ النَّاسَ فَلَوْ أَمَرْتَ عُمَرَ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ بِالنَّاسِ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ لِحَفْصَةَ قُولِي لَهُ فَقَالَتْ لَهُ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّكُنَّ لأَنْتُنَّ صَوَاحِبَاتُ يُوسُفَ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ بِالنَّاسِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَأَمَرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلَمَّا دَخَلَ فِي الصَّلاَةِ وَجَدَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ نَفْسِهِ خِفَّةً - قَالَتْ - فَقَامَ يُهَادَى بَيْنَ رَجُلَيْنِ وَرِجْلاَهُ تَخُطَّانِ فِي الأَرْضِ فَلَمَّا دَخَلَ الْمَسْجِدَ سَمِعَ أَبُو بَكْرٍ حِسَّهُ فَذَهَبَ لِيَتَأَخَّرَ فَأَوْمَأَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ قُمْ كَمَا أَنْتَ قَالَتْ فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى قَامَ عَنْ يَسَارِ أَبِي بَكْرٍ جَالِسًا فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي بِالنَّاسِ جَالِسًا وَأَبُو بَكْرٍ قَائِمًا يَقْتَدِي أَبُو بَكْرٍ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالنَّاسُ يَقْتَدُونَ بِصَلاَةِ أَبِي بَكْرٍ رضى الله عنه ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ogʻirlashib qolganlarida, Bilol namoz vaqti kirganini bildirish uchun keldi. U zot: «Abu Bakrga ayting, odamlarga imomlik qilib namoz oʻqisin», dedilar. Men: «Yo Rasululloh, Abu Bakr yumshoq koʻngil kishi, sizning oʻrningizda tursa, ovozini odamlarga eshittira olmaydi. Umarga buyursangiz edi», dedim. U zot yana: «Abu Bakrga ayting, odamlarga namoz oʻqisin», dedilar. Men Hafsaga: «Sen ayt», dedim, u ham aytdi. Shunda u zot: «Siz Yusufning atrofidagi ayollarga oʻxshaysiz. Abu Bakrga ayting, odamlarga namoz oʻqisin», dedilar. Shundan soʻng Abu Bakrga buyurishdi. U namozga kirganida, Rasululloh ﷺ oʻzlarida yengillik sezdilar-da, ikki kishi oʻrtasida suyanib, oyoqlari yerda sudralgan holda oʻrinlaridan turdilar. Masjidga kirganlarida, Abu Bakr u zotning sharpasini eshitib, orqaga chekinmoqchi boʻldi. Rasululloh ﷺ unga: «Joyingda tur», deb ishora qildilar. Soʻng Rasululloh ﷺ kelib, Abu Bakrning chap tomonida oʻtirgan holda turdilar. Rasululloh ﷺ oʻtirgan holda odamlarga imomlik qilar, Abu Bakr esa tik turgan holda Rasulullohga ﷺ iqtido qilar, odamlar esa Abu Bakrning namoziga iqtido qilardilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ оғирлашиб қолганларида, Билол намоз вақти кирганини билдириш учун келди. У зот: «Абу Бакрга айтинг, одамларга имомлик қилиб намоз ўқисин», дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, Абу Бакр юмшоқ кўнгил киши, сизнинг ўрнингизда турса, овозини одамларга эшиттира олмайди. Умарга буюрсангиз эди», дедим. У зот яна: «Абу Бакрга айтинг, одамларга намоз ўқисин», дедилар. Мен Ҳафсага: «Сен айт», дедим, у ҳам айтди. Шунда у зот: «Сиз Юсуфнинг атрофидаги аёлларга ўхшайсиз. Абу Бакрга айтинг, одамларга намоз ўқисин», дедилар. Шундан сўнг Абу Бакрга буюришди. У намозга кирганида, Расулуллоҳ ﷺ ўзларида енгиллик сездилар-да, икки киши ўртасида суяниб, оёқлари ерда судралган ҳолда ўринларидан турдилар. Масжидга кирганларида, Абу Бакр у зотнинг шарпасини эшитиб, орқага чекинмоқчи бўлди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Жойингда тур», деб ишора қилдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ келиб, Абу Бакрнинг чап томонида ўтирган ҳолда турдилар. Расулуллоҳ ﷺ ўтирган ҳолда одамларга имомлик қилар, Абу Бакр эса тик турган ҳолда Расулуллоҳга ﷺ иқтидо қилар, одамлар эса Абу Бакрнинг намозига иқтидо қилардилар.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَامِرِ بْنِ زُرَارَةَ، وَمَسْرُوقُ بْنُ الْمَرْزُبَانِ، قَالُوا حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ صَالِحِ بْنِ صَالِحِ بْنِ حَىٍّ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، ‏.‏ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ طَلَّقَ حَفْصَةَ ثُمَّ رَاجَعَهَا ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Hafsani taloq qildilar, soʻng unga qaytdilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Ҳафсани талоқ қилдилар, сўнг унга қайтдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ، قَالَ تَأَيَّمَتْ حَفْصَةُ بِنْتُ عُمَرَ مِنْ خُنَيْسٍ أَوْ حُذَيْفَةَ بْنِ حُذَافَةَ شَكَّ عَبْدُ الرَّزَّاقِ وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِمَّنْ شَهِدَ بَدْرًا فَتُوُفِّيَ بِالْمَدِينَةِ قَالَ فَلَقِيتُ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ فَعَرَضْتُ عَلَيْهِ حَفْصَةَ فَقُلْتُ إِنْ شِئْتَ أَنْكَحْتُكَ حَفْصَةَ قَالَ سَأَنْظُرُ فِي ذَلِكَ فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ فَلَقِيَنِي فَقَالَ مَا أُرِيدُ أَنْ أَتَزَوَّجَ يَوْمِي هَذَا قَالَ عُمَرُ فَلَقِيتُ أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقُلْتُ إِنْ شِئْتَ أَنْكَحْتُكَ حَفْصَةَ ابْنَةَ عُمَرَ فَلَمْ يَرْجِعْ إِلَيَّ شَيْئًا فَكُنْتُ أَوْجَدَ عَلَيْهِ مِنِّي عَلَى عُثْمَانَ فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ فَخَطَبَهَا إِلَيَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَنْكَحْتُهَا إِيَّاهُ فَلَقِيَنِي أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَ لَعَلَّكَ وَجَدْتَ عَلَيَّ حِينَ عَرَضْتَ عَلَيَّ حَفْصَةَ فَلَمْ أَرْجِعْ إِلَيْكَ شَيْئًا قَالَ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَإِنَّهُ لَمْ يَمْنَعْنِي أَنْ أَرْجِعَ إِلَيْكَ شَيْئًا حِينَ عَرَضْتَهَا عَلَيَّ إِلَّا أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَذْكُرُهَا وَلَمْ أَكُنْ لِأُفْشِيَ سِرَّ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَوْ تَرَكَهَا لَنَكَحْتُهَا‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Umarning qizi Hafsa Xunays yoki Huzayfa ibn Huzofadan tul qoldi. U Paygʻambar ﷺning ashoblaridan, Badrda qatnashganlardan edi va Madinada vafot etdi. Umar aytadi: Men Usmon ibn Affonni uchratib, Hafsani unga taklif qildim va: «Xohlasang, Hafsani senga nikohlab beraman», dedim. U: «Bu haqda oʻylab koʻraman», dedi. Bir necha kun oʻtdi, soʻng u meni uchratib: «Hozircha uylanishni istamayman», dedi. Umar aytadi: Soʻng men Abu Bakr (roziyallohu anhu)ni uchratib: «Xohlasang, Umarning qizi Hafsani senga nikohlab beraman», dedim. U menga hech javob qaytarmadi. Men undan Usmonga qaraganda koʻproq xafa boʻldim. Bir necha kun oʻtgach, Rasululloh ﷺ undan Hafsani soʻradilar va men uni u zotga nikohlab berdim. Soʻng Abu Bakr (roziyallohu anhu) meni uchratib: «Hafsani menga taklif qilganingda hech javob qaytarmaganim uchun menga xafa boʻlgandirsan?» dedi. Men: «Ha», dedim. U: «Uni menga taklif qilganingda sanga javob qaytarishimga faqat bir narsa toʻsqinlik qildi, chunki men Rasululloh ﷺ uni tilga olayotganlarini eshitgan edim va Rasululloh ﷺning sirini oshkor qiladigan boʻlmadim. Agar u zot uni tark etganlarida edi, men unga uylanardim», dedi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умарнинг қизи Ҳафса Хунайс ёки Ҳузайфа ибн Ҳузофадан тул қолди. У Пайғамбар ﷺнинг ашобларидан, Бадрда қатнашганлардан эди ва Мадинада вафот этди. Умар айтади: Мен Усмон ибн Аффонни учратиб, Ҳафсани унга таклиф қилдим ва: «Хоҳласанг, Ҳафсани сенга никоҳлаб бераман», дедим. У: «Бу ҳақда ўйлаб кўраман», деди. Бир неча кун ўтди, сўнг у мени учратиб: «Ҳозирча уйланишни истамайман», деди. Умар айтади: Сўнг мен Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)ни учратиб: «Хоҳласанг, Умарнинг қизи Ҳафсани сенга никоҳлаб бераман», дедим. У менга ҳеч жавоб қайтармади. Мен ундан Усмонга қараганда кўпроқ хафа бўлдим. Бир неча кун ўтгач, Расулуллоҳ ﷺ ундан Ҳафсани сўрадилар ва мен уни у зотга никоҳлаб бердим. Сўнг Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) мени учратиб: «Ҳафсани менга таклиф қилганингда ҳеч жавоб қайтармаганим учун менга хафа бўлгандирсан?» деди. Мен: «Ҳа», дедим. У: «Уни менга таклиф қилганингда санга жавоб қайтаришимга фақат бир нарса тўсқинлик қилди, чунки мен Расулуллоҳ ﷺ уни тилга олаётганларини эшитган эдим ва Расулуллоҳ ﷺнинг сирини ошкор қиладиган бўлмадим. Агар у зот уни тарк этганларида эди, мен унга уйланардим», деди.

- وعن عبد الله بن عمر رضي الله عنهما أن عمر رضي الله عنه حين تأيمت بنته حفصة قال‏:‏ لقيت عثمان بن عفان رضي الله عنه ، فعرضت عليه حفصة فقلت‏:‏ إن شئت أنكحتك حفصة بنت عمر‏؟‏ قال‏:‏ سأنظر في أمري‏.‏ فلبثت ليالي، ثم لقيني فقال ‎‏:‏ قد بدا لي أن لا أتزوج يومي هذا‏.‏ فلقيت أبا بكر الصديق رضي الله عنه، فلم يرجع إلى شيئاً‏!‏ فكنت عليه أوجد مني على عثمان، فلبثت ليالي، ثم خطبها النبي صلى الله عليه وسلم، فأنكحتها إياه‏.‏ فلقيني أبو بكر فقال‏:‏ لعلك وجدت حين عرضت على حفصة فلم أرجع إليك شيئاً‏؟‏ فقلت‏:‏ نعم‏.‏ قال‏:‏ فإنه لم يمنعني أن أرجع إليك فيما عرضت على إلا أني كنت علمت أن النبي صلى الله عليه وسلم ذكرها، فلم أكن لأفشي سر رسول الله صلى الله عليه وسلم، ولوتركها النبى صلى الله عليه وسلم لقبلتها ‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه البخارى‏)‏‏)‏‏.‏

Umar ibn Xattob — qizi Hafsa Xunays ibn Huzofa as-Sahmiydan beva qolganda (u Rasululloh ﷺning sahobalaridan, Badrda qatnashgan, Madinada vafot etgan edi) — Umar aytdi: Men Usmon ibn Affonga yoʻliqib, unga Hafsani taklif qilib: «Agar xohlasang, Umarning qizi Hafsani senga nikohlab beraman», dedim. U: «Ishimni oʻylab koʻraman», dedi. Bir necha kecha turdim, soʻng u: «Menga shu kunlarda uylanmaslik maʼqul boʻldi (koʻrindi)», dedi. Umar aytdi: Soʻng men Abu Bakrga yoʻliqib: «Agar xohlasang, Umarning qizi Hafsani senga nikohlab beraman», dedim. Abu Bakr jim qoldi, menga hech narsa qaytarmadi. Men undan Usmondan koʻra koʻproq xafa boʻldim. Bir necha kecha turdim, soʻng uni Rasululloh ﷺ sovchilik qildilar, men uni u zotga nikohlab berdim. Soʻng Abu Bakr menga yoʻliqib: «Hafsani senga taklif qilganimda, men senga hech narsa qaytarmaganim uchun mendan xafa boʻlgandirsan?» dedi. Men: «Ha», dedim. U: «Sen taklif qilgan narsada senga (javob) qaytarishimga shundan boshqa narsa toʻsqinlik qilmadiki, men Rasululloh ﷺ uni (Hafsani) zikr qilganlarini (sovchilik qilmoqchi ekanlarini) bilardim, men Rasululloh ﷺning sirini oshkor qila olmasdim. Agar u zot uni tark etganlarida, men uni qabul qilardim», dedi.Умар ибн Хаттоб — қизи Ҳафса Хунайс ибн Ҳузофа ас-Саҳмийдан бева қолганда (у Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларидан, Бадрда қатнашган, Мадинада вафот этган эди) — Умар айтди: Мен Усмон ибн Аффонга йўлиқиб, унга Ҳафсани таклиф қилиб: «Агар хоҳласанг, Умарнинг қизи Ҳафсани сенга никоҳлаб бераман», дедим. У: «Ишимни ўйлаб кўраман», деди. Бир неча кеча турдим, сўнг у: «Менга шу кунларда уйланмаслик маъқул бўлди (кўринди)», деди. Умар айтди: Сўнг мен Абу Бакрга йўлиқиб: «Агар хоҳласанг, Умарнинг қизи Ҳафсани сенга никоҳлаб бераман», дедим. Абу Бакр жим қолди, менга ҳеч нарса қайтармади. Мен ундан Усмондан кўра кўпроқ хафа бўлдим. Бир неча кеча турдим, сўнг уни Расулуллоҳ ﷺ совчилик қилдилар, мен уни у зотга никоҳлаб бердим. Сўнг Абу Бакр менга йўлиқиб: «Ҳафсани сенга таклиф қилганимда, мен сенга ҳеч нарса қайтармаганим учун мендан хафа бўлгандирсан?» деди. Мен: «Ҳа», дедим. У: «Сен таклиф қилган нарсада сенга (жавоб) қайтаришимга шундан бошқа нарса тўсқинлик қилмадики, мен Расулуллоҳ ﷺ уни (Ҳафсани) зикр қилганларини (совчилик қилмоқчи эканларини) билардим, мен Расулуллоҳ ﷺнинг сирини ошкор қила олмасдим. Агар у зот уни тарк этганларида, мен уни қабул қилардим», деди.

وَعَن جَابر قَالَ: دخل أَبُو بكر رَضِي الله عَنهُ يَسْتَأْذِنُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَجَدَ النَّاسَ جُلُوسًا بِبَابِهِ لَمْ يُؤْذَنْ لِأَحَدٍ مِنْهُمْ قَالَ: فَأُذِنَ لِأَبِي بَكْرٍ فَدَخَلَ ثُمَّ أَقْبَلَ عُمَرُ فَاسْتَأْذَنَ فَأُذِنَ لَهُ فَوَجَدَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَالِسًا حَوْلَهُ نِسَائِهِ وَاجِمًا سَاكِتًا قَالَ فَقُلْتُ: لَأَقُولَنَّ شَيْئًا أُضْحِكُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوْ رَأَيْتَ بِنْتَ خَارِجَةَ سَأَلَتْنِي النَّفَقَةَ فَقُمْتُ إِلَيْهَا فَوَجَأْتُ عُنُقَهَا فَضَحِكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ: «هُنَّ حَوْلِي كَمَا تَرَى يَسْأَلْنَنِي النَّفَقَةَ» . فَقَامَ أَبُو بكر إِلَى عَائِشَةَ يَجَأُ عُنُقَهَا وَقَامَ عُمَرُ إِلَى حَفْصَةَ يَجَأُ عُنُقَهَا كِلَاهُمَا يَقُولُ: تَسْأَلِينَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا لَيْسَ عِنْدَهُ؟ فَقُلْنَ: وَاللَّهِ لَا نَسْأَلُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْئًا أبدا لَيْسَ عِنْدَهُ ثُمَّ اعْتَزَلَهُنَّ شَهْرًا أَوْ تِسْعًا وَعشْرين ثمَّ نزلت هَذِه الْآيَة: (يَا أَيهَا النَّبِي قل لِأَزْوَاجِك) حَتَّى بلغ (للمحسنات مِنْكُن أجرا عَظِيما) قَالَ: فَبَدَأَ بعائشة فَقَالَ: «يَا عَائِشَةُ إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أَعْرِضَ عَلَيْكِ أَمْرًا أُحِبُّ أَنْ لَا تَعْجَلِي فِيهِ حَتَّى تَسْتَشِيرِي أَبَوَيْكِ» . قَالَتْ: وَمَا هُوَ يَا رَسُولَ اللَّهِ؟ فَتَلَا عَلَيْهَا الْآيَةَ قَالَتْ: أَفِيكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَسْتَشِيرُ أَبَوَيَّ؟ بَلْ أَخْتَارُ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالدَّارَ الْآخِرَةَ وَأَسْأَلُكَ أَنْ لَا تُخْبِرَ امْرَأَةً مِنْ نِسَائِكَ بِالَّذِي قُلْتُ: قَالَ: «لَا تَسْأَلُنِي امْرَأَةٌ مِنْهُنَّ إِلَّا أَخْبَرْتُهَا إِنَّ اللَّهَ لَمْ يَبْعَثْنِي مُعَنِّتًا وَلَا مُتَعَنِّتًا وَلَكِنْ بَعَثَنِي معلما ميسرًا» . رَوَاهُ مُسلم

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Abu Bakr Rasululloh ﷺ huzuriga kirish uchun ruxsat soʻrab keldi va odamlarni u zotning eshigi oldida oʻtirgan holda topdi, ulardan birortasiga ham ruxsat berilmagan edi. (Jobir) dedi: Soʻng Abu Bakrga ruxsat berildi, u kirdi. Soʻng Umar keldi va ruxsat soʻradi, unga ruxsat berildi. U zot Nabiy ﷺ ni atroflarida xotinlari (oʻtirgan) holda, ozurda, jim oʻtirgan holatda topdi. (Jobir) dedi: U (Umar): «Albatta men Nabiy ﷺ ni kuldiradigan bir narsa aytaman», dedi-da: «Yo Rasululloh! Xorija qizini (mening xotinimni) koʻrganingizda edi! U mendan nafaqa soʻradi, men oʻrnimdan turib uning boʻyniga (bir) urdim!» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ kulib: «Ular mening atrofimda, oʻzing koʻrib turganingdek, mendan nafaqa soʻrashyapti», — dedilar. Shunda Abu Bakr Oishaning oldiga turib bordi-da, uning boʻyniga ura boshladi, Umar ham Hafsaning oldiga turib bordi-da, uning boʻyniga ura boshladi; ikkovi: «Sizlar Rasululloh ﷺ dan u zotda yoʻq narsani soʻraysizlarmi?!» derdi. Shunda (xotinlar): «Allohga qasamki, biz Rasululloh ﷺ dan u zotda yoʻq narsani hech qachon soʻramaymiz», dedilar. Soʻng u zot ulardan bir oy yoki yigirma toʻqqiz (kun) ajralib turdilar. Soʻng u zotga ushbu oyat nozil boʻldi: {Ey Nabiy, xotinlaringga aytgin...} (oyatining) {sizlardan yaxshilik qiluvchilarga ulkan ajrni (tayyorlab qoʻygandir)} (Ahzob 28-29) (degan joyi)gacha. (Jobir) dedi: Shunda u zot Oishadan boshlab: «Ey Oisha, men senga bir ishni taklif qilmoqchiman, sen ota-onang bilan maslahatlashmaguningcha unda shoshmasligingni xohlayman», — dedilar. (Oisha): «U nima, yo Rasululloh?» dedi. Shunda u zot unga oyatni oʻqib berdilar. (Oisha): «Sizning haqingizda ota-onam bilan maslahatlashar edimmi, yo Rasululloh?! Aksincha, men Allohni, Uning Rasulini va oxirat yurtini ixtiyor qilaman; sizdan oʻzingizning birorta xotiningizga men aytgan (gap)ni aytmasligingizni soʻrayman», dedi. U zot: «Ulardan qaysi biri mendan soʻrasa, albatta unga (buni) xabar beraman. Albatta Alloh meni (odamlarni) mashaqqatga soluvchi yoki qiyinchilik qidiruvchi qilib yubormadi, balki meni oʻrgatuvchi, yengillashtiruvchi qilib yubordi», — dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Абу Бакр Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига кириш учун рухсат сўраб келди ва одамларни у зотнинг эшиги олдида ўтирган ҳолда топди, улардан бирортасига ҳам рухсат берилмаган эди. (Жобир) деди: Сўнг Абу Бакрга рухсат берилди, у кирди. Сўнг Умар келди ва рухсат сўради, унга рухсат берилди. У зот Набий ﷺ ни атрофларида хотинлари (ўтирган) ҳолда, озурда, жим ўтирган ҳолатда топди. (Жобир) деди: У (Умар): «Албатта мен Набий ﷺ ни кулдирадиган бир нарса айтаман», деди-да: «Ё Расулуллоҳ! Хорижа қизини (менинг хотинимни) кўрганингизда эди! У мендан нафақа сўради, мен ўрнимдан туриб унинг бўйнига (бир) урдим!» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ кулиб: «Улар менинг атрофимда, ўзинг кўриб турганингдек, мендан нафақа сўрашяпти», — дедилар. Шунда Абу Бакр Оишанинг олдига туриб борди-да, унинг бўйнига ура бошлади, Умар ҳам Ҳафсанинг олдига туриб борди-да, унинг бўйнига ура бошлади; иккови: «Сизлар Расулуллоҳ ﷺ дан у зотда йўқ нарсани сўрайсизларми?!» дерди. Шунда (хотинлар): «Аллоҳга қасамки, биз Расулуллоҳ ﷺ дан у зотда йўқ нарсани ҳеч қачон сўрамаймиз», дедилар. Сўнг у зот улардан бир ой ёки йигирма тўққиз (кун) ажралиб турдилар. Сўнг у зотга ушбу оят нозил бўлди: {Эй Набий, хотинларингга айтгин...} (оятининг) {сизлардан яхшилик қилувчиларга улкан ажрни (тайёрлаб қўйгандир)} (Аҳзоб 28-29) (деган жойи)гача. (Жобир) деди: Шунда у зот Оишадан бошлаб: «Эй Оиша, мен сенга бир ишни таклиф қилмоқчиман, сен ота-онанг билан маслаҳатлашмагунингча унда шошмаслигингни хоҳлайман», — дедилар. (Оиша): «У нима, ё Расулуллоҳ?» деди. Шунда у зот унга оятни ўқиб бердилар. (Оиша): «Сизнинг ҳақингизда ота-онам билан маслаҳатлашар эдимми, ё Расулуллоҳ?! Аксинча, мен Аллоҳни, Унинг Расулини ва охират юртини ихтиёр қиламан; сиздан ўзингизнинг бирорта хотинингизга мен айтган (гап)ни айтмаслигингизни сўрайман», деди. У зот: «Улардан қайси бири мендан сўраса, албатта унга (буни) хабар бераман. Албатта Аллоҳ мени (одамларни) машаққатга солувчи ёки қийинчилик қидирувчи қилиб юбормади, балки мени ўргатувчи, енгиллаштирувчи қилиб юборди», — дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا مَعْنٌ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنِ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ أَبِي وَدَاعَةَ، عَنْ حَفْصَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، قَالَتْ‏:‏ كَانَ رَسُولُ اللهِ يُصَلِّي فِي سُبْحَتِهِ قَاعِدًا، وَيَقْرَأُ بِالسُّورَةِ وَيُرَتِّلُهَا، حَتَّى تَكُونَ أَطْوَلَ مِنْ أَطْوَلَ مِنْهَا‏.‏

Paygʻambar ﷺning zavjalari Hafsa (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Rasululloh ﷺni vafotlaridan bir yil oldingacha nafl namozlarini oʻtirgan holda oʻqiyotganlarini koʻrmaganman. (Oxir umrlarida) ular nafl namozlarini oʻtirgan holda oʻqiydigan, surani oʻqib, uni tartil bilan (shoshilmay) ado etadigan boʻldilar, hatto u (sura) oʻzidan uzunroq suralardan ham uzunroq boʻlib ketardi», dedi. Bu bobda Ummu Salama va Anas ibn Molikdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Hafsaning hadisi hasan sahih hadisdir. Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilinishicha, ular kechasi oʻtirgan holda namoz oʻqirdilar, qiroatlaridan oʻttiz yoki qirq oyatcha qolganda turib, oʻqib, soʻng rukuʼga borardilar, soʻng ikkinchi rakaatda ham shunday qilardilar. Yana ulardan rivoyat qilinishicha, ular oʻtirgan holda namoz oʻqirdilar, agar tik turgan holda qiroat qilsalar, tik turgan holda rukuʼ va sajda qilardilar, oʻtirgan holda qiroat qilsalar, oʻtirgan holda rukuʼ va sajda qilardilar. Ahmad va Ishoq aytdilar: Amal har ikkala hadisga muvofiqdir. Goʻyo ular har ikkala hadisni ham sahih va amal qilinadigan deb bilganlar.Пайғамбар ﷺнинг завжалари Ҳафса (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Мен Расулуллоҳ ﷺни вафотларидан бир йил олдингача нафл намозларини ўтирган ҳолда ўқиётганларини кўрмаганман. (Охир умрларида) улар нафл намозларини ўтирган ҳолда ўқийдиган, сурани ўқиб, уни тартил билан (шошилмай) адо этадиган бўлдилар, ҳатто у (сура) ўзидан узунроқ суралардан ҳам узунроқ бўлиб кетарди», деди. Бу бобда Умму Салама ва Анас ибн Моликдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Ҳафсанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Пайғамбар ﷺдан ривоят қилинишича, улар кечаси ўтирган ҳолда намоз ўқирдилар, қироатларидан ўттиз ёки қирқ оятча қолганда туриб, ўқиб, сўнг рукуъга борардилар, сўнг иккинчи ракаатда ҳам шундай қилардилар. Яна улардан ривоят қилинишича, улар ўтирган ҳолда намоз ўқирдилар, агар тик турган ҳолда қироат қилсалар, тик турган ҳолда рукуъ ва сажда қилардилар, ўтирган ҳолда қироат қилсалар, ўтирган ҳолда рукуъ ва сажда қилардилар. Аҳмад ва Ишоқ айтдилар: Амал ҳар иккала ҳадисга мувофиқдир. Гўё улар ҳар иккала ҳадисни ҳам саҳиҳ ва амал қилинадиган деб билганлар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا ثَقُلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَاءَ بِلاَلٌ يُؤْذِنُهُ بِالصَّلاَةِ فَقَالَ ‏"‏ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ أَنْ يُصَلِّيَ بِالنَّاسِ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ أَبَا بَكْرٍ رَجُلٌ أَسِيفٌ، وَإِنَّهُ مَتَى مَا يَقُمْ مَقَامَكَ لاَ يُسْمِعُ النَّاسَ، فَلَوْ أَمَرْتَ عُمَرَ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ يُصَلِّي بِالنَّاسِ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ لِحَفْصَةَ قُولِي لَهُ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ رَجُلٌ أَسِيفٌ، وَإِنَّهُ مَتَى يَقُمْ مَقَامَكَ لاَ يُسْمِعِ النَّاسَ، فَلَوْ أَمَرْتَ عُمَرَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّكُنَّ لأَنْتُنَّ صَوَاحِبُ يُوسُفَ، مُرُوا أَبَا بَكْرٍ أَنْ يُصَلِّيَ بِالنَّاسِ ‏"‏‏.‏ فَلَمَّا دَخَلَ فِي الصَّلاَةِ وَجَدَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي نَفْسِهِ خِفَّةً، فَقَامَ يُهَادَى بَيْنَ رَجُلَيْنِ، وَرِجْلاَهُ يَخُطَّانِ فِي الأَرْضِ حَتَّى دَخَلَ الْمَسْجِدَ، فَلَمَّا سَمِعَ أَبُو بَكْرٍ حِسَّهُ ذَهَبَ أَبُو بَكْرٍ يَتَأَخَّرُ، فَأَوْمَأَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى جَلَسَ عَنْ يَسَارِ أَبِي بَكْرٍ، فَكَانَ أَبُو بَكْرٍ يُصَلِّي قَائِمًا، وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي قَاعِدًا، يَقْتَدِي أَبُو بَكْرٍ بِصَلاَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالنَّاسُ مُقْتَدُونَ بِصَلاَةِ أَبِي بَكْرٍ رضى الله عنه‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qattiq kasal boʻlganida, Bilol u zotga namoz (vaqti haqida xabar bergani) keldi. U zot: «Abu Bakrga aytinglar, odamlarga imomlik qilsin», — dedilar. Men: «Yo Rasululloh, Abu Bakr yumshoq koʻngilli kishi; agar u sizning oʻrningizda tursa, odamlarga (ovozini) eshittira olmaydi. Umarga (imomlik qilishni) buyursangiz (boʻlmaydimi)?» — dedim. Paygʻambar ﷺ: «Abu Bakrga aytinglar, odamlarga imomlik qilsin», — dedilar. Soʻng men Hafsaga: «U zotga ayt: Abu Bakr yumshoq koʻngilli kishi; agar u oʻz oʻrnida tursa, odamlarga (ovozini) eshittira olmaydi. Umarga imomlik qilishni buyursangiz (boʻlmaydimi)?» — dedim. Hafsa shunday qildi. Paygʻambar ﷺ: «Albatta, sizlar Yusuf (haqida)gi ayollarsizlar. Abu Bakrga aytinglar, odamlarga imomlik qilsin», — dedilar. Bas, Abu Bakr namozga turdi. Shu orada Rasululloh ﷺ oʻzlarini yaxshiroq sezib, ikki kishiga suyangan holda chiqdilar; har ikki oyoqlari yerda sudralar edi — to masjidga kirguncha. Abu Bakr u zotning kelayotganini eshitgach, orqaga chekinmoqchi boʻldi, lekin Rasululloh ﷺ unga davom etishni ishora qildi. Paygʻambar ﷺ uning chap tomonida oʻtirdilar. Abu Bakr tik turib namoz oʻqir, Rasululloh ﷺ esa oʻtirgan holda imomlik qilar edi. Abu Bakr Paygʻambar ﷺ ga ergashar, odamlar esa Abu Bakrga ergashar edi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қаттиқ касал бўлганида, Билол у зотга намоз (вақти ҳақида хабар бергани) келди. У зот: «Абу Бакрга айтинглар, одамларга имомлик қилсин», — дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, Абу Бакр юмшоқ кўнгилли киши; агар у сизнинг ўрнингизда турса, одамларга (овозини) эшиттира олмайди. Умарга (имомлик қилишни) буюрсангиз (бўлмайдими)?» — дедим. Пайғамбар ﷺ: «Абу Бакрга айтинглар, одамларга имомлик қилсин», — дедилар. Сўнг мен Ҳафсага: «У зотга айт: Абу Бакр юмшоқ кўнгилли киши; агар у ўз ўрнида турса, одамларга (овозини) эшиттира олмайди. Умарга имомлик қилишни буюрсангиз (бўлмайдими)?» — дедим. Ҳафса шундай қилди. Пайғамбар ﷺ: «Албатта, сизлар Юсуф (ҳақида)ги аёлларсизлар. Абу Бакрга айтинглар, одамларга имомлик қилсин», — дедилар. Бас, Абу Бакр намозга турди. Шу орада Расулуллоҳ ﷺ ўзларини яхшироқ сезиб, икки кишига суянган ҳолда чиқдилар; ҳар икки оёқлари ерда судралар эди — то масжидга киргунча. Абу Бакр у зотнинг келаётганини эшитгач, орқага чекинмоқчи бўлди, лекин Расулуллоҳ ﷺ унга давом этишни ишора қилди. Пайғамбар ﷺ унинг чап томонида ўтирдилар. Абу Бакр тик туриб намоз ўқир, Расулуллоҳ ﷺ эса ўтирган ҳолда имомлик қилар эди. Абу Бакр Пайғамбар ﷺ га эргашар, одамлар эса Абу Бакрга эргашар эди.

وَحَدَّثَنِي عَمْرٌو النَّاقِدُ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، لَمَّا طُعِنَ عَوَّلَتْ عَلَيْهِ حَفْصَةُ فَقَالَ يَا حَفْصَةُ أَمَا سَمِعْتِ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ الْمُعَوَّلُ عَلَيْهِ يُعَذَّبُ ‏"‏ ‏.‏ وَعَوَّلَ عَلَيْهِ صُهَيْبٌ فَقَالَ عُمَرُ يَا صُهَيْبُ أَمَا عَلِمْتَ ‏"‏ أَنَّ الْمُعَوَّلَ عَلَيْهِ يُعَذَّبُ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn Xattob (xanjar bilan) yaralanganda, Hafsa unga nola qildi. Shunda (Umar): «Ey Hafsa! Rasululloh ﷺ: ‹Oʻziga nola qilingan kishi azoblanadi›, deyayotganlarini eshitmaganmiding?» dedi. Suhayb ham unga nola qildi. Shunda Umar: «Ey Suhayb! ‹Oʻziga nola qilingan kishi azoblanadi›ni bilmaysanmi?» dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умар ибн Хаттоб (ханжар билан) яраланганда, Ҳафса унга нола қилди. Шунда (Умар): «Эй Ҳафса! Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ўзига нола қилинган киши азобланади›, деяётганларини эшитмаганмидинг?» деди. Суҳайб ҳам унга нола қилди. Шунда Умар: «Эй Суҳайб! ‹Ўзига нола қилинган киши азобланади›ни билмайсанми?» деди.

حَدَّثَنَا أَبُو حَفْصٍ، عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، أَخْبَرَنَا عُمَارَةُ بْنُ أَبِي حَفْصَةَ، أَخْبَرَنَا عِكْرِمَةُ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثَوْبَانِ قِطْرِيَّانِ غَلِيظَانِ فَكَانَ إِذَا قَعَدَ فَعَرِقَ ثَقُلاَ عَلَيْهِ فَقَدِمَ بَزٌّ مِنَ الشَّامِ لِفُلاَنٍ الْيَهُودِيِّ ‏.‏ فَقُلْتُ لَوْ بَعَثْتَ إِلَيْهِ فَاشْتَرَيْتَ مِنْهُ ثَوْبَيْنِ إِلَى الْمَيْسَرَةِ ‏.‏ فَأَرْسَلَ إِلَيْهِ فَقَالَ قَدْ عَلِمْتُ مَا يُرِيدُ إِنَّمَا يُرِيدُ أَنْ يَذْهَبَ بِمَالِي أَوْ بِدَرَاهِمِي ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كَذَبَ قَدْ عَلِمَ أَنِّي مِنْ أَتْقَاهُمْ لِلَّهِ وَآدَاهُمْ لِلأَمَانَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَأَنَسٍ وَأَسْمَاءَ بِنْتِ يَزِيدَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَاهُ شُعْبَةُ أَيْضًا عَنْ عُمَارَةَ بْنِ أَبِي حَفْصَةَ ‏.‏ قَالَ وَسَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ فِرَاسٍ الْبَصْرِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ أَبَا دَاوُدَ الطَّيَالِسِيَّ يَقُولُ سُئِلَ شُعْبَةُ يَوْمًا عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ لَسْتُ أُحَدِّثُكُمْ حَتَّى تَقُومُوا إِلَى حَرَمِيِّ بْنِ عُمَارَةَ بْنِ أَبِي حَفْصَةَ فَتُقَبِّلُوا رَأْسَهُ ‏.‏ قَالَ وَحَرَمِيٌّ فِي الْقَوْمِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى أَىْ إِعْجَابًا بِهَذَا الْحَدِيثِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺning ustlarida ikkita qalin Qatriy (yamanlik) kiyim bor edi. U zot oʻtirib terlasalar, bu ikkisi ularga ogʻirlik qilardi. Shomdan falon yahudiyga (sotiladigan) gazlama keldi. Men: «Unga (odam) yuborib, undan toʻlovi yengillashguncha (nasiyaga) ikkita kiyim sotib olsangiz edi», dedim. Shunda u zot unga (odam) yubordilar, u (yahudiy): «Men u nima istayotganini bilaman, u faqat molimni yoki dirhamlarimni olib ketmoqchi», dedi. Rasululloh ﷺ: «U yolgʻon aytdi, u meni ularning ichida Allohdan eng koʻp qoʻrquvchi va omonatni eng yaxshi ado etuvchi ekanligimni biladi», dedilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Ibn Abbos, Anas va Asmo bint Yazyddan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Oishaning hadisi hasan gʻarib sahihdir. Uni Shuʼba ham Umora ibn Abu Hafsadan rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺнинг устларида иккита қалин Қатрий (яманлик) кийим бор эди. У зот ўтириб терласалар, бу иккиси уларга оғирлик қиларди. Шомдан фалон яҳудийга (сотиладиган) газлама келди. Мен: «Унга (одам) юбориб, ундан тўлови енгиллашгунча (насияга) иккита кийим сотиб олсангиз эди», дедим. Шунда у зот унга (одам) юбордилар, у (яҳудий): «Мен у нима истаётганини биламан, у фақат молимни ёки дирҳамларимни олиб кетмоқчи», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «У ёлғон айтди, у мени уларнинг ичида Аллоҳдан энг кўп қўрқувчи ва омонатни энг яхши адо этувчи эканлигимни билади», дедилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Ибн Аббос, Анас ва Асмо бинт Язйддан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадиси ҳасан ғариб саҳиҳдир. Уни Шуъба ҳам Умора ибн Абу Ҳафсадан ривоят қилган.

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ حَفْصَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهَا قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا شَأْنُ النَّاسِ قَدْ حَلُّوا وَلَمْ تَحْلِلْ أَنْتَ مِنْ عُمْرَتِكَ فَقَالَ ‏"‏ إِنِّي لَبَّدْتُ رَأْسِي وَقَلَّدْتُ هَدْيِي فَلاَ أَحِلُّ حَتَّى أَنْحَرَ الْهَدْىَ ‏"‏ ‏.‏

Paygʻambar ﷺ ning zavjalari Hafsa (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u: «Yo Rasululloh, odamlarga nima boʻldiki, ular ihromdan chiqib halol boʻlishdi, siz esa umrangizdan halol boʻlmadingiz?» dedi. U zot ﷺ: «Men sochimni yelimladim va hadiyimga qiloda (belgi) taqdim, shuning uchun hadiyni soʻymaguncha halol boʻlmayman», dedilar.Пайғамбар ﷺ нинг завжалари Ҳафса (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у: «Ё Расулуллоҳ, одамларга нима бўлдики, улар иҳромдан чиқиб ҳалол бўлишди, сиз эса умрангиздан ҳалол бўлмадингиз?» деди. У зот ﷺ: «Мен сочимни елимладим ва ҳадийимга қилода (белги) тақдим, шунинг учун ҳадийни сўймагунча ҳалол бўлмайман», дедилар.

أَخْبَرَنِي مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، قَالَ حَدَّثَنِي الْمُفَضَّلُ بْنُ فَضَالَةَ، عَنْ عَيَّاشِ بْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ الأَشَجِّ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ حَفْصَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ رَوَاحُ الْجُمُعَةِ وَاجِبٌ عَلَى كُلِّ مُحْتَلِمٍ ‏"‏ ‏.‏

Nabiy ﷺning zavjalari Hafsa (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Jumaga borish har bir balogʻatga yetgan kishiga vojibdir», dedilar.Набий ﷺнинг завжалари Ҳафса (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Жумага бориш ҳар бир балоғатга етган кишига вожибдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا شَرِيكُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ قَيْسِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ بَنِي سُوَاءَةَ قَالَ قُلْتُ لِعَائِشَةَ أَخْبِرِينِي عَنْ خُلُقِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَتْ أَوَمَا تَقْرَأُ الْقُرْآنَ ‏{وَإِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ}‏ قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَعَ أَصْحَابِهِ فَصَنَعْتُ لَهُ طَعَامًا وَصَنَعَتْ حَفْصَةُ لَهُ طَعَامًا ‏.‏ قَالَتْ فَسَبَقَتْنِي حَفْصَةُ فَقُلْتُ لِلْجَارِيَةِ انْطَلِقِي فَأَكْفِئِي قَصْعَتَهَا فَلَحِقَتْهَا وَقَدْ هَوَتْ أَنْ تَضَعَ بَيْنَ يَدَىْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَكْفَأَتْهَا فَانْكَسَرَتِ الْقَصْعَةُ وَانْتَشَرَ الطَّعَامُ ‏.‏ قَالَتْ فَجَمَعَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَا فِيهَا مِنَ الطَّعَامِ عَلَى النِّطَعِ فَأَكَلُوا ثُمَّ بَعَثَ بِقَصْعَتِي فَدَفَعَهَا إِلَى حَفْصَةَ فَقَالَ ‏"‏ خُذُوا ظَرْفًا مَكَانَ ظَرْفِكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَمَا رَأَيْتُ ذَلِكَ فِي وَجْهِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi unga: «Menga Rasululloh ﷺning axloqlari haqida xabar bering», dedi. U: «Qurʼonni oʻqimaysanmi? {Albatta, sen buyuk axloq uzrasan}», dedi. Soʻng u dedi: «Rasululloh ﷺ sahobalari bilan birga edilar. Men u zot uchun taom tayyorladim, Hafsa ham u zot uchun taom tayyorladi. Hafsa mendan oldin yetib bordi. Shunda men choʻriga: ‹Bor, uning kosasini agʻdar›, dedim. U Hafsaga u kosani Rasululloh ﷺning oldilariga qoʻymoqchi boʻlib turgan bir paytda yetib borib, uni agʻdardi. Kosa sindi va taom toʻkildi». U dedi: «Shunda Rasululloh ﷺ uni va undagi taomni charm dasturxon ustiga yigʻdilar, ular yeyishdi. Soʻng u zot mening kosamni yubordilar va uni Hafsaga berib: ‹Kosangiz oʻrniga bir idish oling›, dedilar». U dedi: «Men buni Rasululloh ﷺning yuzlarida sezmadim».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир киши унга: «Менга Расулуллоҳ ﷺнинг ахлоқлари ҳақида хабар беринг», деди. У: «Қуръонни ўқимайсанми? {Албатта, сен буюк ахлоқ узрасан}», деди. Сўнг у деди: «Расулуллоҳ ﷺ саҳобалари билан бирга эдилар. Мен у зот учун таом тайёрладим, Ҳафса ҳам у зот учун таом тайёрлади. Ҳафса мендан олдин етиб борди. Шунда мен чўрига: ‹Бор, унинг косасини ағдар›, дедим. У Ҳафсага у косани Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига қўймоқчи бўлиб турган бир пайтда етиб бориб, уни ағдарди. Коса синди ва таом тўкилди». У деди: «Шунда Расулуллоҳ ﷺ уни ва ундаги таомни чарм дастурхон устига йиғдилар, улар ейишди. Сўнг у зот менинг косамни юбордилар ва уни Ҳафсага бериб: ‹Косангиз ўрнига бир идиш олинг›, дедилар». У деди: «Мен буни Расулуллоҳ ﷺнинг юзларида сезмадим».

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي ثَوْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ لَمْ أَزَلْ حَرِيصًا عَلَى أَنْ أَسْأَلَ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ الْمَرْأَتَيْنِ مِنْ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اللَّتَيْنِ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا‏}‏ حَتَّى حَجَّ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَحَجَجْتُ مَعَهُ فَلَمَّا كُنَّا بِبَعْضِ الطَّرِيقِ عَدَلَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَعَدَلْتُ مَعَهُ بِالْإِدَاوَةِ فَتَبَرَّزَ ثُمَّ أَتَانِي فَسَكَبْتُ عَلَى يَدَيْهِ فَتَوَضَّأَ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ مَنْ الْمَرْأَتَانِ مِنْ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اللَّتَانِ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا‏}‏ فَقَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَاعَجَبًا لَكَ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ قَالَ الزُّهْرِيُّ كَرِهَ وَاللَّهِ مَا سَأَلَهُ عَنْهُ وَلَمْ يَكْتُمْهُ عَنْهُ قَالَ هِيَ حَفْصَةُ وَعَائِشَةُ قَالَ ثُمَّ أَخَذَ يَسُوقُ الْحَدِيثَ قَالَ كُنَّا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ قَوْمًا نَغْلِبُ النِّسَاءَ فَلَمَّا قَدِمْنَا الْمَدِينَةَ وَجَدْنَا قَوْمًا تَغْلِبُهُمْ نِسَاؤُهُمْ فَطَفِقَ نِسَاؤُنَا يَتَعَلَّمْنَ مِنْ نِسَائِهِمْ قَالَ وَكَانَ مَنْزِلِي فِي بَنِي أُمَيَّةَ بْنِ زَيْدٍ بِالْعَوَالِي قَالَ فَتَغَضَّبْتُ يَوْمًا عَلَى امْرَأَتِي فَإِذَا هِيَ تُرَاجِعُنِي فَأَنْكَرْتُ أَنْ تُرَاجِعَنِي فَقَالَتْ مَا تُنْكِرُ أَنْ أُرَاجِعَكَ فَوَاللَّهِ إِنَّ أَزْوَاجَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيُرَاجِعْنَهُ وَتَهْجُرُهُ إِحْدَاهُنَّ الْيَوْمَ إِلَى اللَّيْلِ قَالَ فَانْطَلَقْتُ فَدَخَلْتُ عَلَى حَفْصَةَ فَقُلْتُ أَتُرَاجِعِينَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ نَعَمْ قُلْتُ وَتَهْجُرُهُ إِحْدَاكُنَّ الْيَوْمَ إِلَى اللَّيْلِ قَالَتْ نَعَمْ قُلْتُ قَدْ خَابَ مَنْ فَعَلَ ذَلِكَ مِنْكُنَّ وَخَسِرَ أَفَتَأْمَنُ إِحْدَاكُنَّ أَنْ يَغْضَبَ اللَّهُ عَلَيْهَا لِغَضَبِ رَسُولِهِ فَإِذَا هِيَ قَدْ هَلَكَتْ لَا تُرَاجِعِي رَسُولَ اللَّهِ وَلَا تَسْأَلِيهِ شَيْئًا وَسَلِينِي مَا بَدَا لَكِ وَلَا يَغُرَّنَّكِ إِنْ كَانَتْ جَارَتُكِ هِيَ أَوْسَمَ وَأَحَبَّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ مِنْكِ يُرِيدُ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَ وَكَانَ لِي جَارٌ مِنْ الْأَنْصَارِ وَكُنَّا نَتَنَاوَبُ النُّزُولَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيَنْزِلُ يَوْمًا وَأَنْزِلُ يَوْمًا فَيَأْتِينِي بِخَبَرِ الْوَحْيِ وَغَيْرِهِ وَآتِيهِ بِمِثْلِ ذَلِكَ قَالَ وَكُنَّا نَتَحَدَّثُ أَنَّ غَسَّانَ تُنْعِلُ الْخَيْلَ لِتَغْزُوَنَا فَنَزَلَ صَاحِبِي يَوْمًا ثُمَّ أَتَانِي عِشَاءً فَضَرَبَ بَابِي ثُمَّ نَادَانِي فَخَرَجْتُ إِلَيْهِ فَقَالَ حَدَثَ أَمْرٌ عَظِيمٌ قُلْتُ وَمَاذَا أَجَاءَتْ غَسَّانُ قَالَ لَا بَلْ أَعْظَمُ مِنْ ذَلِكَ وَأَطْوَلُ طَلَّقَ الرَّسُولُ نِسَاءَهُ فَقُلْتُ قَدْ خَابَتْ حَفْصَةُ وَخَسِرَتْ قَدْ كُنْتُ أَظُنُّ هَذَا كَائِنًا حَتَّى إِذَا صَلَّيْتُ الصُّبْحَ شَدَدْتُ عَلَيَّ ثِيَابِي ثُمَّ نَزَلْتُ فَدَخَلْتُ عَلَى حَفْصَةَ وَهِيَ تَبْكِي فَقُلْتُ أَطَلَّقَكُنَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَتْ لَا أَدْرِي هُوَ هَذَا مُعْتَزِلٌ فِي هَذِهِ الْمَشْرُبَةِ فَأَتَيْتُ غُلَامًا لَهُ أَسْوَدَ فَقُلْتُ اسْتَأْذِنْ لِعُمَرَ فَدَخَلَ الْغُلَامُ ثُمَّ خَرَجَ إِلَيَّ فَقَالَ قَدْ ذَكَرْتُكَ لَهُ فَصَمَتَ فَانْطَلَقْتُ حَتَّى أَتَيْتُ الْمِنْبَرَ فَإِذَا عِنْدَهُ رَهْطٌ جُلُوسٌ يَبْكِي بَعْضُهُمْ فَجَلَسْتُ قَلِيلًا ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَجِدُ فَأَتَيْتُ الْغُلَامَ فَقُلْتُ اسْتَأْذِنْ لِعُمَرَ فَدَخَلَ الْغُلَامُ ثُمَّ خَرَجَ عَلَيَّ فَقَالَ قَدْ ذَكَرْتُكَ لَهُ فَصَمَتَ فَخَرَجْتُ فَجَلَسْتُ إِلَى الْمِنْبَرِ ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَجِدُ فَأَتَيْتُ الْغُلَامَ فَقُلْتُ اسْتَأْذِنْ لِعُمَرَ فَدَخَلَ ثُمَّ خَرَجَ إِلَيَّ فَقَالَ قَدْ ذَكَرْتُكَ لَهُ فَصَمَتَ فَوَلَّيْتُ مُدْبِرًا فَإِذَا الْغُلَامُ يَدْعُونِي فَقَالَ ادْخُلْ فَقَدْ أَذِنَ لَكَ فَدَخَلْتُ فَسَلَّمْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَإِذَا هُوَ مُتَّكِئٌ عَلَى رَمْلِ حَصِيرٍ ح و حَدَّثَنَاه يَعْقُوبُ فِي حَدِيثِ صَالِحٍ قَالَ رُمَالِ حَصِيرٍ قَدْ أَثَّرَ فِي جَنْبِهِ فَقُلْتُ أَطَلَّقْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ نِسَاءَكَ فَرَفَعَ رَأْسَهُ إِلَيَّ وَقَالَ لَا فَقُلْتُ اللَّهُ أَكْبَرُ لَوْ رَأَيْتَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَكُنَّا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ قَوْمًا نَغْلِبُ النِّسَاءَ فَلَمَّا قَدِمْنَا الْمَدِينَةَ وَجَدْنَا قَوْمًا تَغْلِبُهُمْ نِسَاؤُهُمْ فَطَفِقَ نِسَاؤُنَا يَتَعَلَّمْنَ مِنْ نِسَائِهِمْ فَتَغَضَّبْتُ عَلَى امْرَأَتِي يَوْمًا فَإِذَا هِيَ تُرَاجِعُنِي فَأَنْكَرْتُ أَنْ تُرَاجِعَنِي فَقَالَتْ مَا تُنْكِرُ أَنْ أُرَاجِعَكَ فَوَاللَّهِ إِنَّ أَزْوَاجَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيُرَاجِعْنَهُ وَتَهْجُرُهُ إِحْدَاهُنَّ الْيَوْمَ إِلَى اللَّيْلِ فَقُلْتُ قَدْ خَابَ مَنْ فَعَلَ ذَلِكَ مِنْهُنَّ وَخَسِرَ أَفَتَأْمَنُ إِحْدَاهُنَّ أَنْ يَغْضَبَ اللَّهُ عَلَيْهَا لِغَضَبِ رَسُولِهِ فَإِذَا هِيَ قَدْ هَلَكَتْ فَتَبَسَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَدَخَلْتُ عَلَى حَفْصَةَ فَقُلْتُ لَا يَغُرُّكِ إِنْ كَانَتْ جَارَتُكِ هِيَ أَوْسَمَ وَأَحَبَّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْكِ فَتَبَسَّمَ أُخْرَى فَقُلْتُ أَسْتَأْنِسُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ نَعَمْ فَجَلَسْتُ فَرَفَعْتُ رَأْسِي فِي الْبَيْتِ فَوَاللَّهِ مَا رَأَيْتُ فِيهِ شَيْئًا يَرُدُّ الْبَصَرَ إِلَّا أَهَبَةً ثَلَاثَةً فَقُلْتُ ادْعُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْ يُوَسِّعَ عَلَى أُمَّتِكَ فَقَدْ وُسِّعَ عَلَى فَارِسَ وَالرُّومِ وَهُمْ لَا يَعْبُدُونَ اللَّهَ فَاسْتَوَى جَالِسًا ثُمَّ قَالَ أَفِي شَكٍّ أَنْتَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ أُولَئِكَ قَوْمٌ عُجِّلَتْ لَهُمْ طَيِّبَاتُهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا فَقُلْتُ اسْتَغْفِرْ لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ وَكَانَ أَقْسَمَ أَنْ لَا يَدْخُلَ عَلَيْهِنَّ شَهْرًا مِنْ شِدَّةِ مَوْجِدَتِهِ عَلَيْهِنَّ حَتَّى عَاتَبَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: (Ibn Abbos aytadi:) Men Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan Alloh taolo: {Agar ikkovingiz Allohga tavba qilsangiz (yaxshi boʻlur), chunki dilingiz ogʻib qoldi} degan Paygʻambar ﷺ ning ikki ayoli haqida soʻrashga uzoq vaqt ishtiyoqmand edim. Nihoyat Umar (roziyallohu anhu) haj qildi, men ham u bilan haj qildim. Yoʻlning bir qismida boʻlganimizda, Umar (roziyallohu anhu) yoʻldan chetga chiqdi, men ham idish bilan u bilan chetga chiqdim. U hojatini chiqargach, oldimga keldi, men qoʻllariga suv quydim, u tahorat qildi. Men: «Ey amiral-moʻminin, Alloh taolo: {Agar ikkovingiz Allohga tavba qilsangiz, chunki dilingiz ogʻib qoldi} degan Paygʻambar ﷺ ning ikki ayoli kimlar?» dedim. Umar (roziyallohu anhu): «Sendan hayronman, ey Ibn Abbos», dedi. (az-Zuhriy aytadi: Vallohi, u bu savolni yoqtirmadi, lekin uni yashirmadi ham.) U: «Ular Hafsa va Oisha edi», dedi. Soʻng hadisni davom ettirib aytdi: Biz quraysh jamoasi ayollarimizni yenguvchi qavm edik. Madinaga kelganimizda, ayollari ularni yenguvchi bir qavmni topdik, shunda ayollarimiz ularning ayollaridan oʻrgana boshladilar. Mening uyim al-Avolida Banu Umayya ibn Zaydda edi. Bir kuni ayolimga gʻazablandim, u menga qaytarib gapira boshladi. Men uning menga qaytarib gapirganini yoqtirmadim. U: «Menga qaytarib gapirganimni nega yoqtirmaysan? Vallohi, Paygʻambar ﷺ ning ayollari ham u zotga qaytarib gapirishadi, ulardan biri kunduzdan tungacha u zotdan tark etib turadi», dedi. Men borib, Hafsaning oldiga kirdim va: «Sen Rasululloh ﷺ ga qaytarib gapirasanmi?» dedim. U: «Ha», dedi. Men: «Sizlardan biri kunduzdan tungacha u zotni tark etib turadimi?» dedim. U: «Ha», dedi. Men: «Sizlardan kim shunday qilsa, u ziyon koʻribdi, halok boʻlibdi. Sizlardan biri Rasulining gʻazabi sababli Alloh unga gʻazablanishidan xotirjammi? U holda u halok boʻlibdi-ku. Rasululloh ﷺ ga qaytarib gapirma va undan biror narsa soʻrama. Menga xohlaganingni soʻra. Agar qoʻshning — u sendan koʻra chiroyliroq va Rasululloh ﷺ ga sendan koʻra sevimliroq boʻlsa — bu seni aldab qoʻymasin», dedim — bu bilan Oisha (roziyallohu anho)ni nazarda tutdi. (Umar aytadi:) Mening ansorlardan bir qoʻshnim bor edi. Biz Rasululloh ﷺ oldilariga navbatma-navbat tushib turardik: u bir kun, men bir kun tushardim. U menga vahiy va boshqa narsalar xabarini keltirar, men ham unga shunday qilardim. Biz gʻassonliklar bizga hujum qilish uchun otlarini taqalayapti, deb gaplashib yurardik. Bir kuni sherigim tushdi, soʻng kechqurun oldimga kelib, eshigimni taqillatdi va meni chaqirdi. Men uning oldiga chiqdim. U: «Katta bir ish sodir boʻldi!» dedi. Men: «Nima boʻldi? Gʻassonliklar keldimi?» dedim. U: «Yoʻq, undan ham kattaroq va uzunroq: Rasululloh ﷺ ayollarini taloq qildilar!» dedi. Men: «Hafsa ziyon koʻribdi, halok boʻlibdi. Men bu boʻlishini gumon qilib yurgan edim», dedim. Bomdodni oʻqigach, kiyimlarimni mahkam kiyib, tushdim va yigʻlab oʻtirgan Hafsaning oldiga kirdim. Men: «Rasululloh ﷺ sizlarni taloq qildilarmi?» dedim. U: «Bilmayman. U zot mana bu balandxonada yolgʻiz oʻrnashib olganlar», dedi. Men u zotning bir qora gʻulomining oldiga borib: «Umarga izn soʻra», dedim. Gʻulom kirdi, soʻng oldimga chiqib: «Men seni u zotga eslatdim, u zot sukut qildilar», dedi. Men ketib, minbar oldiga keldim, uning yonida bir toʻda kishilar oʻtirar, baʼzilari yigʻlar edi. Men ozgina oʻtirdim, soʻng koʻnglimdagi (tashvish) meni yengdi, gʻulom oldiga borib: «Umarga izn soʻra», dedim. Gʻulom kirdi, soʻng oldimga chiqib: «Men seni u zotga eslatdim, u zot sukut qildilar», dedi. Men chiqib, minbar oldida oʻtirdim, soʻng koʻnglimdagi (tashvish) meni yengdi, gʻulom oldiga borib: «Umarga izn soʻra», dedim. U kirdi, soʻng oldimga chiqib: «Men seni u zotga eslatdim, u zot sukut qildilar», dedi. Men orqamga qaytib keta boshladim, shunda gʻulom meni chaqirib: «Kir, u zot senga izn berdilar», dedi. Men kirib, Rasululloh ﷺ ga salom berdim. Qarasam, u zot boʻyra ustida yonboshlab yotibdilar, boʻyra yonlariga iz solibdi. Men: «Ey Allohning Rasuli, ayollaringizni taloq qildingizmi?» dedim. U zot boshlarini menga koʻtarib: «Yoʻq», dedilar. Men: «Allohu akbar! Ey Allohning Rasuli, bizni koʻrganingizda edi. Biz quraysh jamoasi ayollarimizni yenguvchi qavm edik. Madinaga kelganimizda, ayollari ularni yenguvchi bir qavmni topdik, shunda ayollarimiz ularning ayollaridan oʻrgana boshladilar. Bir kuni ayolimga gʻazablandim, u menga qaytarib gapira boshladi. Men uning qaytarib gapirganini yoqtirmadim. U: ‹Menga qaytarib gapirganimni nega yoqtirmaysan? Vallohi, Rasululloh ﷺ ning ayollari ham u zotga qaytarib gapirishadi, ulardan biri kunduzdan tungacha u zotdan tark etib turadi›, dedi», dedim. «Men: ‹Ulardan kim shunday qilsa, ziyon koʻribdi, halok boʻlibdi. Ulardan biri Rasulining gʻazabi sababli Alloh unga gʻazablanishidan xotirjammi? U holda u halok boʻlibdi-ku›, dedim», dedim. Shunda Rasululloh ﷺ tabassum qildilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, Hafsaning oldiga kirib: ‹Qoʻshning — u sendan chiroyliroq va Rasululloh ﷺ ga sendan sevimliroq boʻlsa — bu seni aldab qoʻymasin›, dedim», dedim. Rasululloh ﷺ yana tabassum qildilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, sizga bemalol gaplashsam boʻladimi?» dedim. U zot: «Ha», dedilar. Men oʻtirdim va boshimni koʻtarib uyga qaradim. Vallohi, unda uch bosh teridan boshqa koʻzni qaratadigan hech narsa koʻrmadim. Men: «Ey Allohning Rasuli, ummatingizga (turmushni) keng qilib berishini Allohdan soʻrang, chunki forslar va rumliklarga keng qilib berildi, holbuki ular Allohga ibodat qilmaydilar», dedim. U zot toʻgʻri oʻtirib olib: «Sen shak-shubhadamisan, ey Xattobning oʻgʻli? Ular yaxshiliklari shu dunyo hayotidayoq tezlashtirib berilgan qavmdir», dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, men uchun magʻfirat soʻrang», dedim. U zot ayollariga qattiq gʻazablari sababli bir oy ular oldiga kirmaslikka qasam ichgan edilar, toki Alloh azza va jalla u zotni tanbeh qildi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: (Ибн Аббос айтади:) Мен Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан Аллоҳ таоло: {Агар икковингиз Аллоҳга тавба қилсангиз (яхши бўлур), чунки дилингиз оғиб қолди} деган Пайғамбар ﷺ нинг икки аёли ҳақида сўрашга узоқ вақт иштиёқманд эдим. Ниҳоят Умар (розияллоҳу анҳу) ҳаж қилди, мен ҳам у билан ҳаж қилдим. Йўлнинг бир қисмида бўлганимизда, Умар (розияллоҳу анҳу) йўлдан четга чиқди, мен ҳам идиш билан у билан четга чиқдим. У ҳожатини чиқаргач, олдимга келди, мен қўлларига сув қуйдим, у таҳорат қилди. Мен: «Эй амирал-мўминин, Аллоҳ таоло: {Агар икковингиз Аллоҳга тавба қилсангиз, чунки дилингиз оғиб қолди} деган Пайғамбар ﷺ нинг икки аёли кимлар?» дедим. Умар (розияллоҳу анҳу): «Сендан ҳайронман, эй Ибн Аббос», деди. (аз-Зуҳрий айтади: Валлоҳи, у бу саволни ёқтирмади, лекин уни яширмади ҳам.) У: «Улар Ҳафса ва Оиша эди», деди. Сўнг ҳадисни давом эттириб айтди: Биз қурайш жамоаси аёлларимизни енгувчи қавм эдик. Мадинага келганимизда, аёллари уларни енгувчи бир қавмни топдик, шунда аёлларимиз уларнинг аёлларидан ўргана бошладилар. Менинг уйим ал-Аволида Бану Умайя ибн Зайдда эди. Бир куни аёлимга ғазабландим, у менга қайтариб гапира бошлади. Мен унинг менга қайтариб гапирганини ёқтирмадим. У: «Менга қайтариб гапирганимни нега ёқтирмайсан? Валлоҳи, Пайғамбар ﷺ нинг аёллари ҳам у зотга қайтариб гапиришади, улардан бири кундуздан тунгача у зотдан тарк этиб туради», деди. Мен бориб, Ҳафсанинг олдига кирдим ва: «Сен Расулуллоҳ ﷺ га қайтариб гапирасанми?» дедим. У: «Ҳа», деди. Мен: «Сизлардан бири кундуздан тунгача у зотни тарк этиб турадими?» дедим. У: «Ҳа», деди. Мен: «Сизлардан ким шундай қилса, у зиён кўрибди, ҳалок бўлибди. Сизлардан бири Расулининг ғазаби сабабли Аллоҳ унга ғазабланишидан хотиржамми? У ҳолда у ҳалок бўлибди-ку. Расулуллоҳ ﷺ га қайтариб гапирма ва ундан бирор нарса сўрама. Менга хоҳлаганингни сўра. Агар қўшнинг — у сендан кўра чиройлироқ ва Расулуллоҳ ﷺ га сендан кўра севимлироқ бўлса — бу сени алдаб қўймасин», дедим — бу билан Оиша (розияллоҳу анҳо)ни назарда тутди. (Умар айтади:) Менинг ансорлардан бир қўшним бор эди. Биз Расулуллоҳ ﷺ олдиларига навбатма-навбат тушиб турардик: у бир кун, мен бир кун тушардим. У менга ваҳий ва бошқа нарсалар хабарини келтирар, мен ҳам унга шундай қилардим. Биз ғассонликлар бизга ҳужум қилиш учун отларини тақалаяпти, деб гаплашиб юрардик. Бир куни шеригим тушди, сўнг кечқурун олдимга келиб, эшигимни тақиллатди ва мени чақирди. Мен унинг олдига чиқдим. У: «Катта бир иш содир бўлди!» деди. Мен: «Нима бўлди? Ғассонликлар келдими?» дедим. У: «Йўқ, ундан ҳам каттароқ ва узунроқ: Расулуллоҳ ﷺ аёлларини талоқ қилдилар!» деди. Мен: «Ҳафса зиён кўрибди, ҳалок бўлибди. Мен бу бўлишини гумон қилиб юрган эдим», дедим. Бомдодни ўқигач, кийимларимни маҳкам кийиб, тушдим ва йиғлаб ўтирган Ҳафсанинг олдига кирдим. Мен: «Расулуллоҳ ﷺ сизларни талоқ қилдиларми?» дедим. У: «Билмайман. У зот мана бу баландхонада ёлғиз ўрнашиб олганлар», деди. Мен у зотнинг бир қора ғуломининг олдига бориб: «Умарга изн сўра», дедим. Ғулом кирди, сўнг олдимга чиқиб: «Мен сени у зотга эслатдим, у зот сукут қилдилар», деди. Мен кетиб, минбар олдига келдим, унинг ёнида бир тўда кишилар ўтирар, баъзилари йиғлар эди. Мен озгина ўтирдим, сўнг кўнглимдаги (ташвиш) мени енгди, ғулом олдига бориб: «Умарга изн сўра», дедим. Ғулом кирди, сўнг олдимга чиқиб: «Мен сени у зотга эслатдим, у зот сукут қилдилар», деди. Мен чиқиб, минбар олдида ўтирдим, сўнг кўнглимдаги (ташвиш) мени енгди, ғулом олдига бориб: «Умарга изн сўра», дедим. У кирди, сўнг олдимга чиқиб: «Мен сени у зотга эслатдим, у зот сукут қилдилар», деди. Мен орқамга қайтиб кета бошладим, шунда ғулом мени чақириб: «Кир, у зот сенга изн бердилар», деди. Мен кириб, Расулуллоҳ ﷺ га салом бердим. Қарасам, у зот бўйра устида ёнбошлаб ётибдилар, бўйра ёнларига из солибди. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, аёлларингизни талоқ қилдингизми?» дедим. У зот бошларини менга кўтариб: «Йўқ», дедилар. Мен: «Аллоҳу акбар! Эй Аллоҳнинг Расули, бизни кўрганингизда эди. Биз қурайш жамоаси аёлларимизни енгувчи қавм эдик. Мадинага келганимизда, аёллари уларни енгувчи бир қавмни топдик, шунда аёлларимиз уларнинг аёлларидан ўргана бошладилар. Бир куни аёлимга ғазабландим, у менга қайтариб гапира бошлади. Мен унинг қайтариб гапирганини ёқтирмадим. У: ‹Менга қайтариб гапирганимни нега ёқтирмайсан? Валлоҳи, Расулуллоҳ ﷺ нинг аёллари ҳам у зотга қайтариб гапиришади, улардан бири кундуздан тунгача у зотдан тарк этиб туради›, деди», дедим. «Мен: ‹Улардан ким шундай қилса, зиён кўрибди, ҳалок бўлибди. Улардан бири Расулининг ғазаби сабабли Аллоҳ унга ғазабланишидан хотиржамми? У ҳолда у ҳалок бўлибди-ку›, дедим», дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ табассум қилдилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, Ҳафсанинг олдига кириб: ‹Қўшнинг — у сендан чиройлироқ ва Расулуллоҳ ﷺ га сендан севимлироқ бўлса — бу сени алдаб қўймасин›, дедим», дедим. Расулуллоҳ ﷺ яна табассум қилдилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, сизга бемалол гаплашсам бўладими?» дедим. У зот: «Ҳа», дедилар. Мен ўтирдим ва бошимни кўтариб уйга қарадим. Валлоҳи, унда уч бош теридан бошқа кўзни қаратадиган ҳеч нарса кўрмадим. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, умматингизга (турмушни) кенг қилиб беришини Аллоҳдан сўранг, чунки форслар ва румликларга кенг қилиб берилди, ҳолбуки улар Аллоҳга ибодат қилмайдилар», дедим. У зот тўғри ўтириб олиб: «Сен шак-шубҳадамисан, эй Хаттобнинг ўғли? Улар яхшиликлари шу дунё ҳаётидаёқ тезлаштириб берилган қавмдир», дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен учун мағфират сўранг», дедим. У зот аёлларига қаттиқ ғазаблари сабабли бир ой улар олдига кирмасликка қасам ичган эдилар, токи Аллоҳ азза ва жалла у зотни танбеҳ қилди.

- وعن حذيفة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم، كان إذا أراد أن يرقد وضع يده اليمنى تحت خده، ثم يقول‏:‏ ‏"‏اللهم قني عذابك يوم تبعث عبادك‏"‏‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه الترمذي وقال حديث حسن ورواه أبو داود من رواية حفصة رضي الله عنه وفيه أنه كان يقوله ثلاث مرات‏)‏‏)‏‏.‏

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ uxlamoqchi boʻlganlarida oʻng qoʻllarini yonoqlari ostiga qoʻyar, soʻng: «Allohumma qini azabaka yavma tabʼasu ibadak» (Ey Alloh, bandalaringni tiriltiradigan kuningda meni azobingdan saqla), der edilar.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ухламоқчи бўлганларида ўнг қўлларини ёноқлари остига қўяр, сўнг: «Аллоҳумма қини азабака явма табъасу ибадак» (Эй Аллоҳ, бандаларингни тирилтирадиган кунингда мени азобингдан сақла), дер эдилар.

وَعَنْ عَائِشَةَ: أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَمْكُثُ عِنْدَ زَيْنَبَ بِنْتِ جَحْشٍ وَشَرِبَ عِنْدَهَا عَسَلًا فَتَوَاصَيْتُ أَنَا وَحَفْصَةُ أَنَّ أَيَّتَنَا دَخَلَ عَلَيْهَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلْتَقُلْ: إِنِّي أَجِدُ مِنْكَ رِيحَ مَغَافِيرَ أَكَلْتَ مَغَافِيرَ؟ فَدَخَلَ عَلَى إِحْدَاهُمَا فَقَالَتْ لَهُ ذَلِكَ فَقَالَ: «لَا بَأْسَ شَرِبْتُ عَسَلًا عِنْدَ زَيْنَبَ بِنْتِ جَحْشٍ فَلَنْ أَعُودَ لَهُ وَقَدْ حَلَفْتُ لَا تُخْبِرِي بِذَلِكِ أَحَدًا» يَبْتَغِي مرضاة أَزوَاجه فَنَزَلَتْ: (يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ لِمَ تُحَرِّمُ مَا أَحَلَّ الله لَك تبتغي مرضاة أَزوَاجك) الْآيَة

(Ubayd ibn Umayr aytdi:) Men Oisha (roziyallohu anho)dan (eshitdim)ki, Paygʻambar ﷺ Zaynab bint Jahshning huzurida toʻ xtab turar va uning oldida asal ichar edilar. (Oisha:) «Men va Hafsa — qaysi birimizning oldimizga Paygʻambar ﷺ kirsa, ‹Men sendan magʻ ofir (yoqimsiz hidli yelim) hidini sezyapman; magʻ ofir yedingmi?› deyishga — kelishib oldik. Bas, u zot ulardan birining oldiga kirdi; u (ayol) unga shuni aytdi. U zot: ‹Yoʻq, balki men Zaynab bint Jahshning oldida asal ichdim; (lekin) bundan keyin aslo (qayta) ichmayman› dedilar.» Shunda: «Ey Paygʻambar! Alloh senga halol qilgan (narsa)ni nega harom qilasan?...» (degan oyatdan) to «...Agar ikkovingiz Allohga tavba qilsangiz...» (Tahrim surasi, 1-4) (oyatigacha) — Oisha va Hafsa (haqida) nozil boʻ ldi; «Esla, Paygʻambar oʻ z zavjalaridan baʼzisiga bir (sirli) soʻ zni yashirin aytgan edi» (Tahrim surasi, 3) — u zotning «balki men asal ichdim» degan soʻ zi (haqida)dir.(Убайд ибн Умайр айтди:) Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)дан (эшитдим)ки, Пайғамбар ﷺ Зайнаб бинт Жаҳшнинг ҳузурида тў хтаб турар ва унинг олдида асал ичар эдилар. (Оиша:) «Мен ва Ҳафса — қайси биримизнинг олдимизга Пайғамбар ﷺ кирса, ‹Мен сендан мағ офир (ёқимсиз ҳидли елим) ҳидини сезяпман; мағ офир едингми?› дейишга — келишиб олдик. Бас, у зот улардан бирининг олдига кирди; у (аёл) унга шуни айтди. У зот: ‹Йўқ, балки мен Зайнаб бинт Жаҳшнинг олдида асал ичдим; (лекин) бундан кейин асло (қайта) ичмайман› дедилар.» Шунда: «Эй Пайғамбар! Аллоҳ сенга ҳалол қилган (нарса)ни нега ҳаром қиласан?...» (деган оятдан) то «...Агар икковингиз Аллоҳга тавба қилсангиз...» (Таҳрим сураси, 1-4) (оятигача) — Оиша ва Ҳафса (ҳақида) нозил бў лди; «Эсла, Пайғамбар ў з завжаларидан баъзисига бир (сирли) сў зни яширин айтган эди» (Таҳрим сураси, 3) — у зотнинг «балки мен асал ичдим» деган сў зи (ҳақида)дир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَتْنِي حَفْصَةُ‏:‏ أَنَّ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم، كَانَ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ حِينَ يَطْلُعُ الْفَجْرُ وَيُنَادِي الْمُنَادِي، قَالَ أَيُّوبُ‏:‏ وَأُرَاهُ، قَالَ‏:‏ خَفِيفَتَيْنِ‏.‏

Hafsa (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bomdod namozining azoni bilan iqomasi orasida ikki rakat yengil namoz oʻqir edilar.Ҳафса (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бомдод намозининг азони билан иқомаси орасида икки ракат енгил намоз ўқир эдилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فِي مَرَضِهِ ‏"‏ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ يُصَلِّي بِالنَّاسِ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ قُلْتُ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ إِذَا قَامَ فِي مَقَامِكَ لَمْ يُسْمِعِ النَّاسَ مِنَ الْبُكَاءِ، فَمُرْ عُمَرَ فَلْيُصَلِّ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ لِلنَّاسِ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ لِحَفْصَةَ قُولِي لَهُ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ إِذَا قَامَ فِي مَقَامِكَ لَمْ يُسْمِعِ النَّاسَ مِنَ الْبُكَاءِ، فَمُرْ عُمَرَ فَلْيُصَلِّ لِلنَّاسِ‏.‏ فَفَعَلَتْ حَفْصَةُ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَهْ، إِنَّكُنَّ لأَنْتُنَّ صَوَاحِبُ يُوسُفَ، مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ لِلنَّاسِ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ حَفْصَةُ لِعَائِشَةَ مَا كُنْتُ لأُصِيبَ مِنْكِ خَيْرًا‏.‏

Oisha (moʻminlar onasi) (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ soʻnggi kasalliklarida: «Abu Bakrga aytinglar, odamlarga imomlik qilsin», — dedilar. Men: «Agar Abu Bakr sizning oʻrningizda tursa, yigʻlagani tufayli odamlarga (ovozini) eshittira olmaydi; shuning uchun Umarga imomlik qilishni buyuring», — dedim. U zot: «Abu Bakrga aytinglar, odamlarga imomlik qilsin», — dedilar. Men Hafsaga: «U zotga ayt: Abu Bakr yumshoq koʻngilli kishi; agar u sizning oʻrningizda tursa, yigʻlagani tufayli odamlarga (ovozini) eshittira olmaydi; shuning uchun Umarga odamlarga imomlik qilishni buyuring», — dedim. Hafsa shunday qildi, lekin Rasululloh ﷺ: «Tinch boʻl! Albatta, sizlar (Paygʻambar) Yusuf (haqida)gi ayollarsizlar. Abu Bakrga aytinglar, odamlarga imomlik qilsin», — dedilar. Hafsa menga: «Men sendan hech qachon yaxshilik koʻrmadim», — dedi.Оиша (мўминлар онаси) (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ сўнгги касалликларида: «Абу Бакрга айтинглар, одамларга имомлик қилсин», — дедилар. Мен: «Агар Абу Бакр сизнинг ўрнингизда турса, йиғлагани туфайли одамларга (овозини) эшиттира олмайди; шунинг учун Умарга имомлик қилишни буюринг», — дедим. У зот: «Абу Бакрга айтинглар, одамларга имомлик қилсин», — дедилар. Мен Ҳафсага: «У зотга айт: Абу Бакр юмшоқ кўнгилли киши; агар у сизнинг ўрнингизда турса, йиғлагани туфайли одамларга (овозини) эшиттира олмайди; шунинг учун Умарга одамларга имомлик қилишни буюринг», — дедим. Ҳафса шундай қилди, лекин Расулуллоҳ ﷺ: «Тинч бўл! Албатта, сизлар (Пайғамбар) Юсуф (ҳақида)ги аёлларсизлар. Абу Бакрга айтинглар, одамларга имомлик қилсин», — дедилар. Ҳафса менга: «Мен сендан ҳеч қачон яхшилик кўрмадим», — деди.

وَحَدَّثَنَا أَبُو الرَّبِيعِ الزَّهْرَانِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ جَرِيرٍ، كِلاَهُمَا عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُسْلِمٍ، عَنْ شُتَيْرِ بْنِ شَكَلٍ، عَنْ حَفْصَةَ، - رضى الله عنها - عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِهِ ‏.‏

Hafsa (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ roʻza tutgan holatlarida (ayollarini) oʻpar edilar».Ҳафса (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ рўза тутган ҳолатларида (аёлларини) ўпар эдилар».

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كُنْتُ أَبِيعُ الإِبِلَ بِالْبَقِيعِ فَأَبِيعُ بِالدَّنَانِيرِ فَآخُذُ مَكَانَهَا الْوَرِقَ وَأَبِيعُ بِالْوَرِقِ فَآخُذُ مَكَانَهَا الدَّنَانِيرَ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَوَجَدْتُهُ خَارِجًا مِنْ بَيْتِ حَفْصَةَ فَسَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ ‏"‏ لاَ بَأْسَ بِهِ بِالْقِيمَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لاَ نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ ‏.‏ وَرَوَى دَاوُدُ بْنُ أَبِي هِنْدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ مَوْقُوفًا ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ لاَ بَأْسَ أَنْ يَقْتَضِيَ الذَّهَبَ مِنَ الْوَرِقِ وَالْوَرِقَ مِنَ الذَّهَبِ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ ‏.‏ وَقَدْ كَرِهَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ ذَلِكَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Baqiʼda tuya sotar edim, dinorga sotib, oʻrniga dirham olar, dirhamga sotib, oʻrniga dinor olar edim. Soʻng Rasululloh ﷺning huzurlariga keldim, u zotni Hafsaning uyidan chiqib kelayotgan holda topdim va bu haqda soʻradim. U zot: «Agar narxiga (teng) boʻlsa, zarari yoʻq», dedilar. Abu Iso aytdi: Biz bu hadisni marfuʼ holda faqat Simok ibn Harbning Said ibn Jubayrdan, uning Ibn Umardan qilgan rivoyati orqaligina bilamiz. Dovud ibn Abu Hind bu hadisni Said ibn Jubayrdan, u Ibn Umardan mavquf holda rivoyat qilgan. Baʼzi ilm ahli shu hadis bilan amal qilib, kumush oʻrniga oltin, oltin oʻrniga kumush olishda zarar yoʻq deydilar; bu Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalardan baʼzi ilm ahli buni makruh sanaganlar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Бақиъда туя сотар эдим, динорга сотиб, ўрнига дирҳам олар, дирҳамга сотиб, ўрнига динор олар эдим. Сўнг Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келдим, у зотни Ҳафсанинг уйидан чиқиб келаётган ҳолда топдим ва бу ҳақда сўрадим. У зот: «Агар нархига (тенг) бўлса, зарари йўқ», дедилар. Абу Исо айтди: Биз бу ҳадисни марфуъ ҳолда фақат Симок ибн Ҳарбнинг Саид ибн Жубайрдан, унинг Ибн Умардан қилган ривояти орқалигина биламиз. Довуд ибн Абу Ҳинд бу ҳадисни Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Умардан мавқуф ҳолда ривоят қилган. Баъзи илм аҳли шу ҳадис билан амал қилиб, кумуш ўрнига олтин, олтин ўрнига кумуш олишда зарар йўқ дейдилар; бу Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан баъзи илм аҳли буни макруҳ санаганлар.

حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الزُّبَيْرِ الْعَسْكَرِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ صَالِحِ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم طَلَّقَ حَفْصَةَ ثُمَّ رَاجَعَهَا ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ Hafsani taloq qildilar, soʻng uni qaytarib oldilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ Ҳафсани талоқ қилдилар, сўнг уни қайтариб олдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرٌو، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ أَخْبَرَتْنِي حَفْصَةُ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا أَضَاءَ لَهُ الْفَجْرُ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ ‏.‏

Hafsa (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ tong yorishganida ikki rakaat namoz oʻqir edilar.Ҳафса (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ тонг ёришганида икки ракаат намоз ўқир эдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ حَفْصَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا شَأْنُ النَّاسِ حَلُّوا وَلَمْ تَحِلَّ أَنْتَ مِنْ عُمْرَتِكَ قَالَ ‏"‏ إِنِّي لَبَّدْتُ رَأْسِي وَقَلَّدْتُ هَدْيِي فَلاَ أَحِلُّ حَتَّى أَنْحَرَ ‏"‏ ‏.‏

Hafsa (roziyallohu anho)dan — Nabiy ﷺ ning ayollari — rivoyat qilinadi: «Men: ‹Ey Rasululloh, odamlarga nima boʻlyaptiki, ular ehromdan chiqdilar, siz esa umrangizdan ehromdan chiqmadingiz?› dedim. U zot: ‹Men boshimni yogʻlab yopishtirdim va qurbonligimga marjon osdim, shuning uchun qurbonlik qilmagunimcha ehromdan chiqmayman›, dedilar», dedi.Ҳафса (розияллоҳу анҳо)дан — Набий ﷺ нинг аёллари — ривоят қилинади: «Мен: ‹Эй Расулуллоҳ, одамларга нима бўляптики, улар эҳромдан чиқдилар, сиз эса умрангиздан эҳромдан чиқмадингиз?› дедим. У зот: ‹Мен бошимни ёғлаб ёпиштирдим ва қурбонлигимга маржон осдим, шунинг учун қурбонлик қилмагунимча эҳромдан чиқмайман›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ لَمَّا عَوَّلَتْ عَلَيْهِ حَفْصَةُ فَقَالَ يَا حَفْصَةُ أَمَا سَمِعْتِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ الْمُعَوَّلُ عَلَيْهِ يُعَذَّبُ قَالَ وَعَوَّلَ صُهَيْبٌ فَقَالَ عُمَرُ يَا صُهَيْبُ أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ الْمُعَوَّلَ عَلَيْهِ يُعَذَّبُ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Hafsa unga yigʻlab nola qilganida, u: «Ey Hafsa, sen Nabiy ﷺning: ‹Ustida nola qilingan kishi azoblanadi›, deganlarini eshitmaganmiding?» dedi. Suhayb ham unga nola qildi, shunda Umar: «Ey Suhayb, ustida nola qilingan kishi azoblanishini bilmaysanmi?» dedi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ҳафса унга йиғлаб нола қилганида, у: «Эй Ҳафса, сен Набий ﷺнинг: ‹Устида нола қилинган киши азобланади›, деганларини эшитмаганмидинг?» деди. Суҳайб ҳам унга нола қилди, шунда Умар: «Эй Суҳайб, устида нола қилинган киши азобланишини билмайсанми?» деди.

وَعَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ أَبِي عَلْقَمَةَ عَنْ أُمِّهِ قَالَتْ: دَخَلَتْ حَفْصَةُ بِنْتُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَلَى عَائِشَةَ وَعَلَيْهَا خِمَارٌ رَقِيقٌ فَشَقَّتْهُ عَائِشَةُ وَكَسَتْهَا خمارا كثيفا. رَوَاهُ مَالك

Alqama ibn Abu Alqamaning onasidan rivoyat qilinadi: Hafsa binti Abdurrahmon Oisha (roziyallohu anho)ning oldiga ustida yupqa roʻmol bilan kirdi. Shunda Oisha uni yirtib tashlab, unga qalin roʻmol kiydirib qoʻydi. Molik rivoyat qilgan.Алқама ибн Абу Алқаманинг онасидан ривоят қилинади: Ҳафса бинти Абдурраҳмон Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг олдига устида юпқа рўмол билан кирди. Шунда Оиша уни йиртиб ташлаб, унга қалин рўмол кийдириб қўйди. Молик ривоят қилган.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْفَزَارِيُّ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بُرْقَانَ، عَنْ مَيْمُونِ بْنِ مِهْرَانَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ‏:‏ حَفِظْتُ مِنْ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، ثَمَانِيَ رَكَعَاتٍ‏:‏ رَكْعَتَيْنِ قَبْلَ الظُّهْرِ، وَرَكْعَتَيْنِ بَعْدَهَا، وَرَكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْمَغْرِبِ، وَرَكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْعِشَاءِ، قَالَ ابْنُ عُمَرَ‏:‏ وَحَدَّثَتْنِي حَفْصَةُ بِرَكْعَتَيِ الْغَدَاةِ، وَلَمْ أَكُنْ أَرَاهُمَا مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺdan oʻn rakaatni yodlab oldim, u zot uni kechasi va kunduzi oʻqirdilar: peshindan oldin ikki rakaat va undan keyin ikki rakaat, shomdan keyin ikki rakaat, oxirgi xufton (namozi)dan keyin ikki rakaat. (Ibn Umar) aytdi: Hafsa (roziyallohu anho) menga u zotning bomdoddan oldin ikki rakaat oʻqir edilar, deb soʻzlab berdi. Bu hadis hasan sahih hadisdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺдан ўн ракаатни ёдлаб олдим, у зот уни кечаси ва кундузи ўқирдилар: пешиндан олдин икки ракаат ва ундан кейин икки ракаат, шомдан кейин икки ракаат, охирги хуфтон (намози)дан кейин икки ракаат. (Ибн Умар) айтди: Ҳафса (розияллоҳу анҳо) менга у зотнинг бомдоддан олдин икки ракаат ўқир эдилар, деб сўзлаб берди. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ، قَالَتْ أُمِرْنَا أَنْ نُخْرِجَ، الْعَوَاتِقَ وَذَوَاتِ الْخُدُورِ‏.‏ وَعَنْ أَيُّوبَ عَنْ حَفْصَةَ بِنَحْوِهِ‏.‏ وَزَادَ فِي حَدِيثِ حَفْصَةَ قَالَ أَوْ قَالَتِ الْعَوَاتِقَ وَذَوَاتِ الْخُدُورِ، وَيَعْتَزِلْنَ الْحُيَّضُ الْمُصَلَّى‏.‏

Muhammad ibn Siyrin (Ummu Atiyyadan) rivoyat qiladi: Ummu Atiyya dedi: «Paygʻambarimiz bizni (iyd kuni) balogʻatga yetgan qizlar va parda ortida (xilvatda) turgan qizlar bilan (birga) chiqishga buyurdilar». Hafsa yuqoridagi hadisni rivoyat qildi va: «Balogʻatga yetgan qizlar yoki parda ortida turgan qizlar (chiqdi), lekin hayzli ayollar joynamozdan (iydgohdan) chetda turishi (kerak edi)», — deb qoʻshdi.Муҳаммад ибн Сийрин (Умму Атийядан) ривоят қилади: Умму Атийя деди: «Пайғамбаримиз бизни (ийд куни) балоғатга етган қизлар ва парда ортида (хилватда) турган қизлар билан (бирга) чиқишга буюрдилар». Ҳафса юқоридаги ҳадисни ривоят қилди ва: «Балоғатга етган қизлар ёки парда ортида турган қизлар (чиқди), лекин ҳайзли аёллар жойнамоздан (ийдгоҳдан) четда туриши (керак эди)», — деб қўшди.

وَحَدَّثَنَاهُ ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، ح وَحَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ سَوَّادٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ، وَهْبٍ أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، ح وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، ح وَحَدَّثَنِي سَلَمَةُ بْنُ شَبِيبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، ح وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، كُلُّ هَؤُلاَءِ عَنْ يَحْيَى بْنِ، سَعِيدٍ عَنْ عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ بِمَعْنَى حَدِيثِ أَبِي مُعَاوِيَةَ ‏.‏ وَفِي حَدِيثِ ابْنِ عُيَيْنَةَ وَعَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ وَابْنِ إِسْحَاقَ ذِكْرُ عَائِشَةَ وَحَفْصَةَ وَزَيْنَبَ - رضى الله عنهن - أَنَّهُنَّ ضَرَبْنَ الأَخْبِيَةَ لِلاِعْتِكَافِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: bu hadis Abu Muoviyaning hadisi maʼnosida (rivoyat qilingan). Ibn Uyaynaning, Amr ibn Horisning va Ibn Isʼhoqning hadisida Oisha, Hafsa va Zaynab — ularning iʼtikof uchun chodir tikishganligi zikr qilingan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: бу ҳадис Абу Муовиянинг ҳадиси маъносида (ривоят қилинган). Ибн Уяйнанинг, Амр ибн Ҳориснинг ва Ибн Исъҳоқнинг ҳадисида Оиша, Ҳафса ва Зайнаб — уларнинг иътикоф учун чодир тикишганлиги зикр қилинган.

حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، يَحْيَى بْنُ خَلَفٍ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ خُثَيْمٍ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ، أَنَّهُمْ دَخَلُوا عَلَى حَفْصَةَ بِنْتِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ فَسَأَلُوهَا عَنِ الْعَقِيقَةِ، فَأَخْبَرَتْهُمْ أَنَّ عَائِشَةَ أَخْبَرَتْهَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمَرَهُمْ عَنِ الْغُلاَمِ شَاتَانِ مُكَافِئَتَانِ وَعَنِ الْجَارِيَةِ شَاةٌ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَأُمِّ كُرْزٍ وَبُرَيْدَةَ وَسَمُرَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَأَنَسٍ وَسَلْمَانَ بْنِ عَامِرٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَحَفْصَةُ هِيَ بِنْتُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ ‏.‏

Yusuf ibn Mohakdan rivoyat qilinishicha, ular Hafsa binti Abdurrahmonning huzuriga kirib, undan aqiyqa haqida soʻradilar. U ularga Oisha (roziyallohu anho) xabar berganini, Rasululloh ﷺ ularga oʻgʻil bola uchun bir-biriga teng ikki qoʻy, qiz bola uchun esa bir qoʻy (soʻyishni) buyurganlarini aytib berdi. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ali, Ummu Kurz, Burayda, Samura, Abu Hurayra, Abdulloh ibn Amr, Anas, Salmon ibn Omir va Ibn Abbosdan ham (hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Oishaning hadisi hasan sahih hadisdir. Hafsa esa — Abdurrahmon ibn Abu Bakr as-Siddiqning qizidir.Юсуф ибн Моҳакдан ривоят қилинишича, улар Ҳафса бинти Абдурраҳмоннинг ҳузурига кириб, ундан ақийқа ҳақида сўрадилар. У уларга Оиша (розияллоҳу анҳо) хабар берганини, Расулуллоҳ ﷺ уларга ўғил бола учун бир-бирига тенг икки қўй, қиз бола учун эса бир қўй (сўйишни) буюрганларини айтиб берди. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Али, Умму Курз, Бурайда, Самура, Абу Ҳурайра, Абдуллоҳ ибн Амр, Анас, Салмон ибн Омир ва Ибн Аббосдан ҳам (ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Ҳафса эса — Абдурраҳмон ибн Абу Бакр ас-Сиддиқнинг қизидир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ، عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ زُمَيْلٍ، مَوْلَى عُرْوَةَ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ أُهْدِيَ لِي وَلِحَفْصَةَ طَعَامٌ وَكُنَّا صَائِمَتَيْنِ فَأَفْطَرْنَا ثُمَّ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْنَا لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا أُهْدِيَتْ لَنَا هَدِيَّةٌ فَاشْتَهَيْنَاهَا فَأَفْطَرْنَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ عَلَيْكُمَا صُومَا مَكَانَهُ يَوْمًا آخَرَ ‏"‏ ‏.‏

Moʻminlarning onasi Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi. U aytdi: Menga va Hafsaga taom hadya qilindi, biz ikkalamiz roʻzador edik, soʻng roʻzamizni ochdik. Keyin Rasululloh ﷺ kirib keldilar. Shunda biz u zotga: «Yo Rasululloh, bizga bir hadya berilgan edi, biz uni istab qoldik va roʻzamizni ochdik», dedik. Rasululloh ﷺ: «Sizlarga (zarar) yoʻq, oʻrniga boshqa bir kun roʻza tutinglar», dedilar.Мўминларнинг онаси Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади. У айтди: Менга ва Ҳафсага таом ҳадя қилинди, биз иккаламиз рўзадор эдик, сўнг рўзамизни очдик. Кейин Расулуллоҳ ﷺ кириб келдилар. Шунда биз у зотга: «Ё Расулуллоҳ, бизга бир ҳадя берилган эди, биз уни истаб қолдик ва рўзамизни очдик», дедик. Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларга (зарар) йўқ, ўрнига бошқа бир кун рўза тутинглар», дедилар.

أَخْبَرَنَا شُعَيْبُ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعَيْبٌ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنِي نَافِعٌ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَتْنِي حَفْصَةُ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَرْكَعُ رَكْعَتَيْنِ خَفِيفَتَيْنِ بَيْنَ النِّدَاءِ وَالإِقَامَةِ مِنْ صَلاَةِ الْفَجْرِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ كِلاَ الْحَدِيثَيْنِ عِنْدَنَا خَطَأٌ وَاللَّهُ تَعَالَى أَعْلَمُ ‏.‏

Hafsa (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bomdod namozining azoni bilan iqomasi orasida ikki rakat yengil namoz oʻqir edilar.Ҳафса (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бомдод намозининг азони билан иқомаси орасида икки ракат енгил намоз ўқир эдилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ الْحِزَامِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ الصَّنْعَانِيُّ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كُنْتُ غُلاَمًا شَابًّا عَزَبًا فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَكُنْتُ أَبِيتُ فِي الْمَسْجِدِ فَكَانَ مَنْ رَأَى مِنَّا رُؤْيَا يَقُصُّهَا عَلَى النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقُلْتُ اللَّهُمَّ إِنْ كَانَ لِي عِنْدَكَ خَيْرٌ فَأَرِنِي رُؤْيَا يُعَبِّرُهَا لِي النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏ فَنِمْتُ فَرَأَيْتُ مَلَكَيْنِ أَتَيَانِي فَانْطَلَقَا بِي فَلَقِيَهُمَا مَلَكٌ آخَرُ فَقَالَ لَمْ تُرَعْ ‏.‏ فَانْطَلَقَا بِي إِلَى النَّارِ فَإِذَا هِيَ مَطْوِيَّةٌ كَطَىِّ الْبِئْرِ وَإِذَا فِيهَا نَاسٌ قَدْ عَرَفْتُ بَعْضَهُمْ فَأَخَذُوا بِي ذَاتَ الْيَمِينِ فَلَمَّا أَصْبَحْتُ ذَكَرْتُ ذَلِكَ لِحَفْصَةَ فَزَعَمَتْ حَفْصَةُ أَنَّهَا قَصَّتْهَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ عَبْدَ اللَّهِ رَجُلٌ صَالِحٌ لَوْ كَانَ يُكْثِرُ الصَّلاَةَ مِنَ اللَّيْلِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ يُكْثِرُ الصَّلاَةَ مِنَ اللَّيْلِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ zamonida yosh, uylanmagan yigit edim, masjidda tunab qolardim. Bizdan kim tush koʻrsa, uni Nabiy ﷺga aytib berardi. Men: «Ey Alloh, agar sening huzuringda men uchun yaxshilik boʻlsa, menga Nabiy ﷺ taʼbir qiladigan bir tush koʻrsatgin», dedim. Soʻng uxlab, ikki farishtani koʻrdim, ular oldimga kelib, meni olib ketishdi. Ularni yana bir farishta uchratib: «Qoʻrqma», dedi. Ular meni doʻzax tomon olib borishdi, u quduq gʻishtiday oʻralgan edi, ichida esa baʼzilarini men tanigan odamlar bor edi. Soʻng ular meni oʻng tomonga olib ketishdi. Ertalab bu narsani Hafsaga aytdim, Hafsa buni Rasululloh ﷺga aytib beribdi. U zot: «Abdulloh solih kishidir, agar u kechasi koʻproq namoz oʻqiganida edi», dedilar. Roviy aytadi: Shundan keyin Abdulloh kechasi koʻp namoz oʻqiydigan boʻldi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ замонида ёш, уйланмаган йигит эдим, масжидда тунаб қолардим. Биздан ким туш кўрса, уни Набий ﷺга айтиб берарди. Мен: «Эй Аллоҳ, агар сенинг ҳузурингда мен учун яхшилик бўлса, менга Набий ﷺ таъбир қиладиган бир туш кўрсатгин», дедим. Сўнг ухлаб, икки фариштани кўрдим, улар олдимга келиб, мени олиб кетишди. Уларни яна бир фаришта учратиб: «Қўрқма», деди. Улар мени дўзах томон олиб боришди, у қудуқ ғиштидай ўралган эди, ичида эса баъзиларини мен таниган одамлар бор эди. Сўнг улар мени ўнг томонга олиб кетишди. Эрталаб бу нарсани Ҳафсага айтдим, Ҳафса буни Расулуллоҳ ﷺга айтиб берибди. У зот: «Абдуллоҳ солиҳ кишидир, агар у кечаси кўпроқ намоз ўқиганида эди», дедилар. Ровий айтади: Шундан кейин Абдуллоҳ кечаси кўп намоз ўқийдиган бўлди.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ يَحْيَى يَعْنِي ابْنَ سَعِيدٍ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ حُنَيْنٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَرَدْتُ أَنْ أَسْأَلَ، عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَمَا رَأَيْتُ مَوْضِعًا فَمَكَثْتُ سَنَتَيْنِ فَلَمَّا كُنَّا بِمَرِّ الظَّهْرَانِ وَذَهَبَ لِيَقْضِيَ حَاجَتَهُ فَجَاءَ وَقَدْ قَضَى حَاجَتَهُ فَذَهَبْتُ أَصُبُّ عَلَيْهِ مِنْ الْمَاءِ قُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ مَنْ الْمَرْأَتَانِ اللَّتَانِ تَظَاهَرَتَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ عَائِشَةُ وَحَفْصَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Umar (roziyallohu anhu)dan bir narsani soʻramoqchi edim, ammo qulay payt topmadim va ikki yil kutdim. Marruz Zahronda boʻlganimizda, u hojatini oʻtagani ketdi, soʻng hojatini oʻtab qaytdi. Men unga suv quya boshladim va: «Ey moʻminlar amiri, Rasulullohga ﷺ qarshi bir-birlariga yordamlashgan ikki ayol kimlar edi?» dedim. U: «Oisha va Hafsa (roziyallohu anhumo)», dedi. Zero Alloh taolo: {Agar (Nabiyning ikki xotini) ikkovingiz tavba qilsangizlar (bu siz uchun yaxshi boʻlur), chunki koʻngillaringiz haqdan ogʻib qolgan edi. Agar unga qarshi bir-birlaringizga yordamlashsangizlar, bas, albatta, uning yordamchisi Allohdir, Jibril va solih moʻminlar hamdir, undan keyin farishtalar ham unga yordamchidir}, degan (Tahrim 3).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Умар (розияллоҳу анҳу)дан бир нарсани сўрамоқчи эдим, аммо қулай пайт топмадим ва икки йил кутдим. Марруз Заҳронда бўлганимизда, у ҳожатини ўтагани кетди, сўнг ҳожатини ўтаб қайтди. Мен унга сув қуя бошладим ва: «Эй мўминлар амири, Расулуллоҳга ﷺ қарши бир-бирларига ёрдамлашган икки аёл кимлар эди?» дедим. У: «Оиша ва Ҳафса (розияллоҳу анҳумо)», деди. Зеро Аллоҳ таоло: {Агар (Набийнинг икки хотини) икковингиз тавба қилсангизлар (бу сиз учун яхши бўлур), чунки кўнгилларингиз ҳақдан оғиб қолган эди. Агар унга қарши бир-бирларингизга ёрдамлашсангизлар, бас, албатта, унинг ёрдамчиси Аллоҳдир, Жибрил ва солиҳ мўминлар ҳамдир, ундан кейин фаришталар ҳам унга ёрдамчидир}, деган (Таҳрим 3).

وَعَن الشَّفاءِ بنت عبد الله قَالَتْ: دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا عِنْدَ حَفْصَةَ فَقَالَ: «أَلَا تُعَلِّمِينَ هَذِهِ رُقْيَةَ النَّمْلَةِ كَمَا عَلَّمْتِيهَا الْكِتَابَةَ؟» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abdullohning qizi Shifo (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u: «Men Hafsaning oldida ekanimda, Rasululloh ﷺ huzurimga kirdilar va menga: ‹Unga yozishni oʻrgatganing kabi, namla (terining yarali kasalligi) afsunini ham oʻrgatmaysanmi?› dedilar», dedi.Абдуллоҳнинг қизи Шифо (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у: «Мен Ҳафсанинг олдида эканимда, Расулуллоҳ ﷺ ҳузуримга кирдилар ва менга: ‹Унга ёзишни ўргатганинг каби, намла (терининг ярали касаллиги) афсунини ҳам ўргатмайсанми?› дедилар», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْخَطَّابِ زِيَادُ بْنُ يَحْيَى الْبَصْرِيُّ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللهِ بْنُ مَيْمُونٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ‏:‏ سُئِلَتْ عَائِشَةُ،‏:‏ -‏.‏ وَسُئِلَتْ حَفْصَةُ، مَا كَانَ فِرَاشُ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم فِي بَيْتِكِ‏؟‏ قَالَتْ‏:‏ مِسْحًا نَثْنِيهِ ثَنِيَّتَيْنِ فَيَنَامُ عَلَيْهِ، فَلَمَّا كَانَ ذَاتَ لَيْلَةٍ، قُلْتُ‏:‏ لَوْ ثَنَيْتَهُ أَرْبَعَ ثَنْيَاتٍ، لَكَانَ أَوْطَأَ لَهُ، فَثَنَيْنَاهُ لَهُ بِأَرْبَعِ ثَنْيَاتٍ، فَلَمَّا أَصْبَحَ، قَالَ‏:‏ مَا فَرشْتُمْ لِيَ اللَّيْلَةَ قَالَتْ‏:‏ قُلْنَا‏:‏ هُوَ فِرَاشُكَ، إِلا أَنَّا ثَنَيْنَاهُ بِأَرْبَعِ ثَنْيَاتٍ، قُلْنَا‏:‏ هُوَ أَوْطَأُ لَكَ، قَالَ‏:‏ رُدُّوهُ لِحَالَتِهِ الأُولَى، فَإِنَّهُ مَنَعَتْنِي وَطَاءَتُهُ صَلاتيَ اللَّيْلَةَ‏.‏

Hafsa (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: undan: «Uyingizda Rasululloh ﷺning toʻshaklari qanday edi?» deb soʻralganda, u shunday dedi: «U dagʻal jun mato boʻlib, biz uni ikki qat qilib buklardik, u zot uning ustida uxlardilar. Bir kecha men: ‹Agar uni toʻrt qat qilib buklaganingda, u zot uchun yumshoqroq boʻlardi›, dedim-da, biz uni toʻrt qat qilib bukladik. Ertalab boʻlganda, u zot: ‹Bu kecha menga nima toʻshadingiz?› dedilar. Biz: ‹Bu sizning toʻshagingiz, faqat biz uni toʻrt qat qilib bukladik, u siz uchun yumshoqroqdir›, dedik. Shunda u zot: ‹Uni avvalgi holiga qaytaringlar! Chunki uning yumshoqligi bu kecha meni namozimdan toʻsdi›, dedilar.»Ҳафса (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: ундан: «Уйингизда Расулуллоҳ ﷺнинг тўшаклари қандай эди?» деб сўралганда, у шундай деди: «У дағал жун мато бўлиб, биз уни икки қат қилиб буклардик, у зот унинг устида ухлардилар. Бир кеча мен: ‹Агар уни тўрт қат қилиб буклаганингда, у зот учун юмшоқроқ бўларди›, дедим-да, биз уни тўрт қат қилиб букладик. Эрталаб бўлганда, у зот: ‹Бу кеча менга нима тўшадингиз?› дедилар. Биз: ‹Бу сизнинг тўшагингиз, фақат биз уни тўрт қат қилиб букладик, у сиз учун юмшоқроқдир›, дедик. Шунда у зот: ‹Уни аввалги ҳолига қайтаринглар! Чунки унинг юмшоқлиги бу кеча мени намозимдан тўсди›, дедилар.»

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ حَفْصَةَ بِنْتِ سِيرِينَ، قَالَتْ كُنَّا نَمْنَعُ جَوَارِيَنَا أَنْ يَخْرُجْنَ يَوْمَ الْعِيدِ، فَجَاءَتِ امْرَأَةٌ فَنَزَلَتْ قَصْرَ بَنِي خَلَفٍ فَأَتَيْتُهَا فَحَدَّثَتْ أَنَّ زَوْجَ أُخْتِهَا غَزَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثِنْتَىْ عَشْرَةَ غَزْوَةً فَكَانَتْ أُخْتُهَا مَعَهُ فِي سِتِّ غَزَوَاتٍ‏.‏ فَقَالَتْ فَكُنَّا نَقُومُ عَلَى الْمَرْضَى وَنُدَاوِي الْكَلْمَى، فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ، عَلَى إِحْدَانَا بَأْسٌ إِذَا لَمْ يَكُنْ لَهَا جِلْبَابٌ أَنْ لاَ تَخْرُجَ فَقَالَ ‏"‏ لِتُلْبِسْهَا صَاحِبَتُهَا مِنْ جِلْبَابِهَا فَلْيَشْهَدْنَ الْخَيْرَ وَدَعْوَةَ الْمُؤْمِنِينَ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ حَفْصَةُ فَلَمَّا قَدِمَتْ أُمُّ عَطِيَّةَ أَتَيْتُهَا، فَسَأَلْتُهَا أَسَمِعْتِ فِي كَذَا وَكَذَا قَالَتْ نَعَمْ، بِأَبِي ـ وَقَلَّمَا ذَكَرَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ قَالَتْ بِأَبِي ـ قَالَ ‏"‏ لِيَخْرُجِ الْعَوَاتِقُ ذَوَاتُ الْخُدُورِ ـ أَوْ قَالَ الْعَوَاتِقُ وَذَوَاتُ الْخُدُورِ شَكَّ أَيُّوبُ ـ وَالْحُيَّضُ، وَيَعْتَزِلُ الْحُيَّضُ الْمُصَلَّى، وَلْيَشْهَدْنَ الْخَيْرَ وَدَعْوَةَ الْمُؤْمِنِينَ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ فَقُلْتُ لَهَا آلْحُيَّضُ قَالَتْ نَعَمْ، أَلَيْسَ الْحَائِضُ تَشْهَدُ عَرَفَاتٍ وَتَشْهَدُ كَذَا وَتَشْهَدُ كَذَا

Ayyub (Hafsa bint Siyrindan) rivoyat qiladi: Hafsa bint Siyrin dedi: «Biz iyd kuni qizlarimizni iyd namoziga chiqishdan qaytarar edik. Bir ayol kelib, Bani Xalaf qasrida qoldi va men uning oldiga bordim. U: ‹Singlimning eri Paygʻambar ﷺ bilan birga oʻn ikki gʻazotda qatnashdi va singlim oʻsha (gʻazot)larning oltitasida eri bilan birga edi. Singlim aytdiki, ular kasallarni parvarish qilar va yaralanganlarni davolar edi. Bir kuni u (singlim): Yo Rasululloh, agar ayolning niqobi (jilbobi) boʻlmasa, u (iyd kuni) chiqmasa, biror zarari bormi? — deb soʻradi. Paygʻambar ﷺ: Uning dugonasi oʻz niqobini u bilan baham koʻrsin (ulashsin); ayollar yaxshi amallarda va moʻminlarning diniy yigʻinlarida ishtirok etsin, — dedilar›, — dedi». Hafsa qoʻshdi: «Ummu Atiyya kelganda, men uning oldiga borib: ‹Falonchi (ayol) haqida biror narsa eshitdingmi?› — deb soʻradim. Ummu Atiyya: ‹Ha, otam Paygʻambar ﷺ ga fido boʻlsin (u Paygʻambar ﷺ ning ismini tilga olganida doimo: Otam unga fido boʻlsin, der edi). U zot: Balogʻatga yetgan, koʻpincha parda ortida turgan qizlar (yoki: Balogʻatga yetgan qizlar va parda ortida turgan qizlar — Ayyub qaysisi toʻgʻri ekanligida ishonchli emas) va hayzli ayollar (iyd kuni) chiqsin. Lekin hayzli ayollar joynamozdan (iydgohdan) chetda tursin. Va barcha ayollar yaxshi amallarda va moʻminlarning diniy yigʻinlarida ishtirok etsin, — dedilar›, — dedi». Hafsa: «Shunda men Ummu Atiyyaga: ‹Hayzli (ayollar) ham(mi)?› — dedim», — dedi. Ummu Atiyya: «Ha. Ular Arafotda va boshqa (joy)larda hozir boʻlmaydimi?» — dedi.Айюб (Ҳафса бинт Сийриндан) ривоят қилади: Ҳафса бинт Сийрин деди: «Биз ийд куни қизларимизни ийд намозига чиқишдан қайтарар эдик. Бир аёл келиб, Бани Халаф қасрида қолди ва мен унинг олдига бордим. У: ‹Синглимнинг эри Пайғамбар ﷺ билан бирга ўн икки ғазотда қатнашди ва синглим ўша (ғазот)ларнинг олтитасида эри билан бирга эди. Синглим айтдики, улар касалларни парвариш қилар ва яраланганларни даволар эди. Бир куни у (синглим): Ё Расулуллоҳ, агар аёлнинг ниқоби (жилбоби) бўлмаса, у (ийд куни) чиқмаса, бирор зарари борми? — деб сўради. Пайғамбар ﷺ: Унинг дугонаси ўз ниқобини у билан баҳам кўрсин (улашсин); аёллар яхши амалларда ва мўминларнинг диний йиғинларида иштирок эцин, — дедилар›, — деди». Ҳафса қўшди: «Умму Атийя келганда, мен унинг олдига бориб: ‹Фалончи (аёл) ҳақида бирор нарса эшитдингми?› — деб сўрадим. Умму Атийя: ‹Ҳа, отам Пайғамбар ﷺ га фидо бўлсин (у Пайғамбар ﷺ нинг исмини тилга олганида доимо: Отам унга фидо бўлсин, дер эди). У зот: Балоғатга етган, кўпинча парда ортида турган қизлар (ёки: Балоғатга етган қизлар ва парда ортида турган қизлар — Айюб қайсиси тўғри эканлигида ишончли эмас) ва ҳайзли аёллар (ийд куни) чиқсин. Лекин ҳайзли аёллар жойнамоздан (ийдгоҳдан) четда турсин. Ва барча аёллар яхши амалларда ва мўминларнинг диний йиғинларида иштирок эцин, — дедилар›, — деди». Ҳафса: «Шунда мен Умму Атийяга: ‹Ҳайзли (аёллар) ҳам(ми)?› — дедим», — деди. Умму Атийя: «Ҳа. Улар Арафотда ва бошқа (жой)ларда ҳозир бўлмайдими?» — деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ حَفْصَةَ، - رضى الله عنهم - زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا شَأْنُ النَّاسِ حَلُّوا وَلَمْ تَحْلِلْ أَنْتَ مِنْ عُمْرَتِكَ قَالَ ‏"‏ إِنِّي لَبَّدْتُ رَأْسِي وَقَلَّدْتُ هَدْيِي فَلاَ أَحِلُّ حَتَّى أَنْحَرَ ‏"‏ ‏.‏

Nabiy ﷺ ning zavjalari Hafsa (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Yo Rasululloh! Odamlarga nima boʻldiki, ular (ihromdan) chiqdilar-u, siz umrangizdan (chiqib) ihromdan chiqmadingiz?» (Rasululloh ﷺ): «Men boshimni (yelimlab) yopishtirdim va hadiyimga (qurbonligimga) belgi taqdim. Bas, men (hadiyni) nahr qilmagunimcha (soʻymagunimcha) ihromdan chiqmayman», — dedilar.Набий ﷺ нинг завжалари Ҳафса (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Ё Расулуллоҳ! Одамларга нима бўлдики, улар (иҳромдан) чиқдилар-у, сиз умрангиздан (чиқиб) иҳромдан чиқмадингиз?» (Расулуллоҳ ﷺ): «Мен бошимни (елимлаб) ёпиштирдим ва ҳадийимга (қурбонлигимга) белги тақдим. Бас, мен (ҳадийни) наҳр қилмагунимча (сўймагунимча) иҳромдан чиқмайман», — дедилар.