حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، قَالَ رَأَيْتُ رَجُلاً عِنْدَ الْمَقَامِ يُكَبِّرُ فِي كُلِّ خَفْضٍ وَرَفْعٍ وَإِذَا قَامَ وَإِذَا وَضَعَ، فَأَخْبَرْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَوَلَيْسَ تِلْكَ صَلاَةَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لاَ أُمَّ لَكَ.
Ikrima (Ibn Abbosdan) rivoyat qiladi: Men bir kishini Maqomi Ibrohimda (Kaʼba yonidagi Ibrohim alayhissalom turgan joyda) namoz oʻqiyotgan holda koʻrdim; u har rukuʼ, (tik) turish, (yana) turish va oʻtirishda takbir aytar edi. Men Ibn Abbosdan (bu namoz haqida) soʻradim. U meni koyib: «Bu Paygʻambar ﷺ ning namozi emasmi?» — dedi.Икрима (Ибн Аббосдан) ривоят қилади: Мен бир кишини Мақоми Иброҳимда (Каъба ёнидаги Иброҳим алайҳиссалом турган жойда) намоз ўқиётган ҳолда кўрдим; у ҳар рукуъ, (тик) туриш, (яна) туриш ва ўтиришда такбир айтар эди. Мен Ибн Аббосдан (бу намоз ҳақида) сўрадим. У мени койиб: «Бу Пайғамбар ﷺ нинг намози эмасми?» — деди.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ أَخْبَرَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، قَالَ صَلَّيْتُ خَلْفَ شَيْخٍ بِمَكَّةَ فَكَبَّرَ ثِنْتَيْنِ وَعِشْرِينَ تَكْبِيرَةً، فَقُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ إِنَّهُ أَحْمَقُ. فَقَالَ ثَكِلَتْكَ أُمُّكَ، سُنَّةُ أَبِي الْقَاسِمِ صلى الله عليه وسلم. وَقَالَ مُوسَى حَدَّثَنَا أَبَانُ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ.
Ikrima (Ibn Abbosdan) rivoyat qiladi: Men Makkada bir shayx orqasida namoz oʻqidim; u (namozda) yigirma ikki takbir aytdi. Men Ibn Abbosga: «U (shayx) ahmoq (ekan)», — dedim. Ibn Abbos meni koyib: «Bu — Abul-Qosim (Paygʻambar ﷺ)ning sunnatidir», — dedi.Икрима (Ибн Аббосдан) ривоят қилади: Мен Маккада бир шайх орқасида намоз ўқидим; у (намозда) йигирма икки такбир айтди. Мен Ибн Аббосга: «У (шайх) аҳмоқ (экан)», — дедим. Ибн Аббос мени койиб: «Бу — Абул-Қосим (Пайғамбар ﷺ)нинг суннатидир», — деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَأَى رَجُلاً يَسُوقُ بَدَنَةً، قَالَ " ارْكَبْهَا ". قَالَ إِنَّهَا بَدَنَةٌ. قَالَ " ارْكَبْهَا ". قَالَ فَلَقَدْ رَأَيْتُهُ رَاكِبَهَا يُسَايِرُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَالنَّعْلُ فِي عُنُقِهَا.
تَابَعَهُ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
Ikrima (Abu Hurayradan) rivoyat qiladi: Abu Hurayra dedi: «Paygʻambar ﷺ badana haydab borayotgan bir kishini koʻrdi. Paygʻambar ﷺ (unga): ‹Unga min›, — dedilar. U: ‹U — badana›, — deb javob berdi. Paygʻambar ﷺ yana: ‹Unga min!› — dedilar». Abu Hurayra qoʻshdi: «Soʻng men oʻsha kishini — Paygʻambar ﷺ ga itoat qilgan holda — unga minib ketayotganini koʻrdim va uning (tuyaning) boʻynidan bir tufli (osilib turgan) edi». Abu Hurayradan Paygʻambar ﷺ dan (yuqoridagidek) rivoyat qilinadi.Икрима (Абу Ҳурайрадан) ривоят қилади: Абу Ҳурайра деди: «Пайғамбар ﷺ бадана ҳайдаб бораётган бир кишини кўрди. Пайғамбар ﷺ (унга): ‹Унга мин›, — дедилар. У: ‹У — бадана›, — деб жавоб берди. Пайғамбар ﷺ яна: ‹Унга мин!› — дедилар». Абу Ҳурайра қўшди: «Сўнг мен ўша кишини — Пайғамбар ﷺ га итоат қилган ҳолда — унга миниб кетаётганини кўрдим ва унинг (туянинг) бўйнидан бир туфли (осилиб турган) эди». Абу Ҳурайрадан Пайғамбар ﷺ дан (юқоридагидек) ривоят қилинади.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا فُضَيْلُ بْنُ غَزْوَانَ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَطَبَ النَّاسَ يَوْمَ النَّحْرِ فَقَالَ " يَا أَيُّهَا النَّاسُ. أَىُّ يَوْمٍ هَذَا ". قَالُوا يَوْمٌ حَرَامٌ. قَالَ " فَأَىُّ بَلَدٍ هَذَا ". قَالُوا بَلَدٌ حَرَامٌ. قَالَ " فَأَىُّ شَهْرٍ هَذَا ". قَالُوا شَهْرٌ حَرَامٌ. قَالَ " فَإِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ وَأَعْرَاضَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ، كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا، فِي بَلَدِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا ". فَأَعَادَهَا مِرَارًا، ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَقَالَ " اللَّهُمَّ هَلْ بَلَّغْتُ اللَّهُمَّ هَلْ بَلَّغْتُ ". قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنَّهَا لَوَصِيَّتُهُ إِلَى أُمَّتِهِ ـ " فَلْيُبْلِغِ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ، لاَ تَرْجِعُوا بَعْدِي كُفَّارًا يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ ".
Ikrima (Ibn Abbosdan) rivoyat qiladi: Ibn Abbos dedi: «Rasululloh ﷺ Nahr kuni xutba aytdilar va: ‹Ey odamlar! (Aytinglar-chi,) bugun qaysi kun?› — dedilar. Odamlar: ‹Harom (muqaddas) kun›, — deb javob berdi. U zot yana: ‹Bu qaysi shahar?› — dedilar. Ular: ‹Harom (muqaddas) shahar›, — dedi. U zot: ‹Bu qaysi oy?› — dedilar. Ular: ‹Harom (muqaddas) oy›, — dedi. U zot: ‹Shubhasiz, sizlarning qonlaringiz, mollaringiz va nomuslaringiz — bir-biringizga — mana shu kuningizning hurmatidek, mana shu shahringizda (Makkada), mana shu oyingizda harom (muqaddas, daxlsiz)dir›, — dedilar. U zot bu soʻzini qayta-qayta takrorladi. Soʻng u zot boshini koʻtarib: ‹Allohim! Men (Sening risolatingni) ularga yetkazdimmi? Men Sening risolatingni ularga yetkazdimmi?› — dedilar». Ibn Abbos qoʻshdi: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, bu — u zotning oʻz ummatiga vasiyati edi: ‹Hozir boʻlganlar — bu (xabar)ni hozir boʻlmaganlarga yetkazsin. Ogoh boʻlinglar! Mendan keyin — bir-biringizning boʻyningizni chopadigan — kofirlar(dek) boʻlib (dindan) qaytmanglar›».Икрима (Ибн Аббосдан) ривоят қилади: Ибн Аббос деди: «Расулуллоҳ ﷺ Наҳр куни хутба айтдилар ва: ‹Эй одамлар! (Айтинглар-чи,) бугун қайси кун?› — дедилар. Одамлар: ‹Ҳаром (муқаддас) кун›, — деб жавоб берди. У зот яна: ‹Бу қайси шаҳар?› — дедилар. Улар: ‹Ҳаром (муқаддас) шаҳар›, — деди. У зот: ‹Бу қайси ой?› — дедилар. Улар: ‹Ҳаром (муқаддас) ой›, — деди. У зот: ‹Шубҳасиз, сизларнинг қонларингиз, молларингиз ва номусларингиз — бир-бирингизга — мана шу кунингизнинг ҳурматидек, мана шу шаҳрингизда (Маккада), мана шу ойингизда ҳаром (муқаддас, дахлсиз)дир›, — дедилар. У зот бу сўзини қайта-қайта такрорлади. Сўнг у зот бошини кўтариб: ‹Аллоҳим! Мен (Сенинг рисолатингни) уларга етказдимми? Мен Сенинг рисолатингни уларга етказдимми?› — дедилар». Ибн Аббос қўшди: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, бу — у зотнинг ўз умматига васияти эди: ‹Ҳозир бўлганлар — бу (хабар)ни ҳозир бўлмаганларга етказсин. Огоҳ бўлинглар! Мендан кейин — бир-бирингизнинг бўйнингизни чопадиган — кофирлар(дек) бўлиб (диндан) қайтманглар›».
حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، أَنَّ أَهْلَ الْمَدِينَةِ، سَأَلُوا ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ امْرَأَةٍ، طَافَتْ ثُمَّ حَاضَتْ، قَالَ لَهُمْ تَنْفِرُ. قَالُوا لاَ نَأْخُذُ بِقَوْلِكَ وَنَدَعَ قَوْلَ زَيْدٍ. قَالَ إِذَا قَدِمْتُمُ الْمَدِينَةَ فَسَلُوا. فَقَدِمُوا الْمَدِينَةَ فَسَأَلُوا، فَكَانَ فِيمَنْ سَأَلُوا أُمُّ سُلَيْمٍ، فَذَكَرَتْ حَدِيثَ صَفِيَّةَ. رَوَاهُ خَالِدٌ وَقَتَادَةُ عَنْ عِكْرِمَةَ.
Ikrima (Ibn Abbosdan) rivoyat qiladi: Madina ahli Ibn Abbosdan — ifoza tavofini qilgandan keyin hayz koʻrgan ayol haqida — soʻradi. U: «U (Makkadan) keta oladi», — dedi. Ular: «Biz sening fatvongga amal qilib, Zaydning fatvosini tashlab qoʻymaymiz», — dedi. Ibn Abbos: «Madinaga yetib borganingizda, bu haqda soʻrab koʻringlar», — dedi. Bas, ular Madinaga yetib borganda, (bu haqda) soʻradi. Ular soʻragan kishilardan biri — Ummu Sulaym edi. U ularga Safiyyaning (yuqoridagi) rivoyatini aytib berdi.Икрима (Ибн Аббосдан) ривоят қилади: Мадина аҳли Ибн Аббосдан — ифоза тавофини қилгандан кейин ҳайз кўрган аёл ҳақида — сўради. У: «У (Маккадан) кета олади», — деди. Улар: «Биз сенинг фатвонгга амал қилиб, Зайднинг фатвосини ташлаб қўймаймиз», — деди. Ибн Аббос: «Мадинага етиб борганингизда, бу ҳақда сўраб кўринглар», — деди. Бас, улар Мадинага етиб борганда, (бу ҳақда) сўради. Улар сўраган кишилардан бири — Умму Сулайм эди. У уларга Сафийянинг (юқоридаги) ривоятини айтиб берди.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ، قَالَ لَهُ وَلِعَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ائْتِيَا أَبَا سَعِيدٍ فَاسْمَعَا مِنْ حَدِيثِهِ. فَأَتَيْنَاهُ وَهُوَ وَأَخُوهُ فِي حَائِطٍ لَهُمَا يَسْقِيَانِهِ، فَلَمَّا رَآنَا جَاءَ فَاحْتَبَى وَجَلَسَ فَقَالَ كُنَّا نَنْقُلُ لَبِنَ الْمَسْجِدِ لَبِنَةً لَبِنَةً، وَكَانَ عَمَّارٌ يَنْقُلُ لَبِنَتَيْنِ لَبِنَتَيْنِ، فَمَرَّ بِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَمَسَحَ عَنْ رَأْسِهِ الْغُبَارَ وَقَالَ " وَيْحَ عَمَّارٍ، تَقْتُلُهُ الْفِئَةُ الْبَاغِيَةُ، عَمَّارٌ يَدْعُوهُمْ إِلَى اللَّهِ وَيَدْعُونَهُ إِلَى النَّارِ ".
Ikrima (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ibn Abbos unga va Ali ibn Abdullohga — Abu Saidning oldiga borib, uning baʼzi rivoyatlarini eshitishni — aytdi. Bas, ikkovi borib, Abu Said va uning ukasini — oʻzlariga tegishli bir bogʻni sugʻorayotgan holatda — (koʻrdi). U (Abu Said) ularni koʻrgach, ularning oldiga kelib, oyoqlarini bigʻib (tizzasini quchoqlab), kiyimiga oʻralgan holda oʻtirdi va: «(Paygʻambar ﷺ ning masjidi qurilishi paytida) biz masjid gʻishtini — bir martada bittadan — tashir edik; Ammor esa bir martada ikkitadan tashir edi. Paygʻambar ﷺ Ammorning yonidan oʻtdi va uning boshidan changni artib: ‹Alloh Ammorga rahm qilsin. Uni — bir isyonkor, tajovuzkor guruh oʻldiradi. Ammor ularni Allohga (itoatga) chaqiradi, ular esa uni (doʻzax) otiga chaqiradi›, — dedi», — dedi.Икрима (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Ибн Аббос унга ва Али ибн Абдуллоҳга — Абу Саиднинг олдига бориб, унинг баъзи ривоятларини эшитишни — айтди. Бас, иккови бориб, Абу Саид ва унинг укасини — ўзларига тегишли бир боғни суғораётган ҳолатда — (кўрди). У (Абу Саид) уларни кўргач, уларнинг олдига келиб, оёқларини биғиб (тиззасини қучоқлаб), кийимига ўралган ҳолда ўтирди ва: «(Пайғамбар ﷺ нинг масжиди қурилиши пайтида) биз масжид ғиштини — бир мартада биттадан — ташир эдик; Аммор эса бир мартада иккитадан ташир эди. Пайғамбар ﷺ Амморнинг ёнидан ўтди ва унинг бошидан чангни артиб: ‹Аллоҳ Амморга раҳм қилсин. Уни — бир исёнкор, тажовузкор гуруҳ ўлдиради. Аммор уларни Аллоҳга (итоатга) чақиради, улар эса уни (дўзах) отига чақиради›, — деди», — деди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، أَنَّ عَلِيًّا ـ رضى الله عنه ـ حَرَّقَ قَوْمًا، فَبَلَغَ ابْنَ عَبَّاسٍ فَقَالَ لَوْ كُنْتُ أَنَا لَمْ أُحَرِّقْهُمْ، لأَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تُعَذِّبُوا بِعَذَابِ اللَّهِ ". وَلَقَتَلْتُهُمْ كَمَا قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَنْ بَدَّلَ دِينَهُ فَاقْتُلُوهُ ".
Ikrima (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ali baʼzi kishilarni (olovda) kuydirdi va bu xabar Ibn Abbosga yetdi; u: «Agar men uning oʻrnida boʻlganimda, men ularni kuydirmas edim — chunki Paygʻambar ﷺ: ‹(Hech kimni) Allohning azobi (olov) bilan jazolamanglar›, — degan. Shubhasiz, men ularni oʻldirgan boʻlardim — chunki Paygʻambar ﷺ: ‹Kim (musulmon) oʻz dinini tark etsa (murtad boʻlsa), uni oʻldiringlar›, — degan», — dedi.Икрима (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Али баъзи кишиларни (оловда) куйдирди ва бу хабар Ибн Аббосга етди; у: «Агар мен унинг ўрнида бўлганимда, мен уларни куйдирмас эдим — чунки Пайғамбар ﷺ: ‹(Ҳеч кимни) Аллоҳнинг азоби (олов) билан жазоламанглар›, — деган. Шубҳасиз, мен уларни ўлдирган бўлардим — чунки Пайғамбар ﷺ: ‹Ким (мусулмон) ўз динини тарк эца (муртад бўлса), уни ўлдиринглар›, — деган», — деди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا أَبُو شِهَابٍ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَقَمْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ تِسْعَ عَشْرَةَ نَقْصُرُ الصَّلاَةَ. وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَنَحْنُ نَقْصُرُ مَا بَيْنَنَا وَبَيْنَ تِسْعَ عَشْرَةَ، فَإِذَا زِدْنَا أَتْمَمْنَا.
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Biz Paygʻambar ﷺ bilan bir safarda oʻn toʻqqiz (kun) turdik — namozni qasr qilib. Ibn Abbos: «Biz oʻzimiz bilan oʻn toʻqqiz(kun) orasida (yaʼni oʻn toʻqqiz kungacha) qasr qilamiz; agar (undan) oshirsak, (namozni) toʻ liq oʻqiymiz», dedi.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Биз Пайғамбар ﷺ билан бир сафарда ўн тўққиз (кун) турдик — намозни қаср қилиб. Ибн Аббос: «Биз ўзимиз билан ўн тўққиз(кун) орасида (яъни ўн тўққиз кунгача) қаср қиламиз; агар (ундан) оширсак, (намозни) тў лиқ ўқиймиз», деди.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ الْوَاسِطِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ عِكْرِمَةَ، أَنَّ أُخْتَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُبَىٍّ، بِهَذَا، وَقَالَ " تَرُدِّينَ حَدِيقَتَهُ ". قَالَتْ نَعَمْ. فَرَدَّتْهَا وَأَمَرَهُ يُطَلِّقْهَا. وَقَالَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ عَنْ خَالِدٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَطَلِّقْهَا.
(Ikrima rivoyat qildi)ki, Abdulloh ibn Ubayyning singlisi (haqida) — mana shu (5063-hadis) bilan; u zot: «Uning bogʻ ini qaytarib berasanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. Bas, u (bogʻ ni) qaytardi; va u zot unga (eriga) — uni taloq qilishni buyurdilar. (Ibrohim ibn Tahmon, Xoliddan, Ikrimadan, Paygʻambar ﷺdan: «...va uni taloq qil» (deb rivoyat qildi).)(Икрима ривоят қилди)ки, Абдуллоҳ ибн Убаййнинг синглиси (ҳақида) — мана шу (5063-ҳадис) билан; у зот: «Унинг боғ ини қайтариб берасанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. Бас, у (боғ ни) қайтарди; ва у зот унга (эрига) — уни талоқ қилишни буюрдилар. (Иброҳим ибн Таҳмон, Холиддан, Икримадан, Пайғамбар ﷺдан: «...ва уни талоқ қил» (деб ривоят қилди).)
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، أَنَّ جَمِيلَةَ، فَذَكَرَ الْحَدِيثَ.
(Ikrima rivoyat qildi)ki, Jamila (Sobitning xotini haqida) — soʻng (yuqoridagi) hadisni zikr qildi.(Икрима ривоят қилди)ки, Жамила (Собитнинг хотини ҳақида) — сўнг (юқоридаги) ҳадисни зикр қилди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، أَخْبَرَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، أَنَّ رِفَاعَةَ، طَلَّقَ امْرَأَتَهُ، فَتَزَوَّجَهَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الزَّبِيرِ الْقُرَظِيُّ، قَالَتْ عَائِشَةُ وَعَلَيْهَا خِمَارٌ أَخْضَرُ. فَشَكَتْ إِلَيْهَا، وَأَرَتْهَا خُضْرَةً بِجِلْدِهَا، فَلَمَّا جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالنِّسَاءُ يَنْصُرُ بَعْضُهُنَّ بَعْضًا قَالَتْ عَائِشَةُ مَا رَأَيْتُ مِثْلَ مَا يَلْقَى الْمُؤْمِنَاتُ، لَجِلْدُهَا أَشَدُّ خُضْرَةً مِنْ ثَوْبِهَا. قَالَ وَسَمِعَ أَنَّهَا قَدْ أَتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَاءَ وَمَعَهُ ابْنَانِ لَهُ مِنْ غَيْرِهَا. قَالَتْ وَاللَّهِ مَا لِي إِلَيْهِ مِنْ ذَنْبٍ، إِلاَّ أَنَّ مَا مَعَهُ لَيْسَ بِأَغْنَى عَنِّي مِنْ هَذِهِ. وَأَخَذَتْ هُدْبَةً مِنْ ثَوْبِهَا، فَقَالَ كَذَبَتْ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنِّي لأَنْفُضُهَا نَفْضَ الأَدِيمِ، وَلَكِنَّهَا نَاشِزٌ تُرِيدُ رِفَاعَةَ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَإِنْ كَانَ ذَلِكَ لَمْ تَحِلِّي لَهُ ـ أَوْ لَمْ تَصْلُحِي لَهُ ـ حَتَّى يَذُوقَ مِنْ عُسَيْلَتِكِ ". قَالَ وَأَبْصَرَ مَعَهُ ابْنَيْنِ فَقَالَ " بَنُوكَ هَؤُلاَءِ ". قَالَ نَعَمْ. قَالَ " هَذَا الَّذِي تَزْعُمِينَ مَا تَزْعُمِينَ، فَوَاللَّهِ لَهُمْ أَشْبَهُ بِهِ مِنَ الْغُرَابِ بِالْغُرَابِ ".
(Ikrima — Oisha (roziyallohu anho)dan — rivoyat qildi:) Rifoa xotinini taloq qildi, soʻng uni Abdurrahmon ibn Zabir al-Quraziy nikohiga oldi. Oisha (roziyallohu anho) aytdilar: (U ayolning) egnida yashil xirmo (roʻmol) bor edi; u (Oishaga) shikoyat qildi va terisidagi koʻkimtir izlarni — kaltakdan qolgan dogʻlarni — koʻrsatdi. Rasululloh ﷺ kelganlarida — ayollar bir-birini qoʻllab-quvvatlaydi — Oisha (roziyallohu anho): «Men moʻmina ayollar duch keladigan narsaga oʻxshashini koʻrmaganman; uning terisi kiyimidan koʻra koʻkroqdir» dedilar. (Ikrima) aytdi: (Abdurrahmon) xotinining Rasululloh ﷺ huzuriga borganini eshitdi va boshqa xotinidan boʻlgan ikki oʻgʻli bilan keldi. (Ayol:) «Vallohi, mening unga hech bir aybim yoʻq, faqat unda boʻlgan narsa menga mana shundan koʻra koʻproq foydali emas» dedi va kiyimining popugidan ushladi. (Abdurrahmon:) «Vallohi, u yolgʻon aytdi, yo Rasululloh! Men uni charmni qoqqandek qoqaman (yaʼni men quvvatliman), lekin u — Rifoani istab — itoatsiz (nashiz)dir» dedi. Rasululloh ﷺ: «Agar shunday boʻlsa, u (Abdurrahmon) sening shirinligingni totmaguncha, sen unga halol boʻlmaysan — yoki unga yaramaysan» dedilar. (Ikrima) aytdi: (U zot) uning yonida ikki oʻgʻilni koʻrdilar va: «Bular sening oʻgʻillaringmi?» dedilar. (U:) «Ha» dedi. (U zot:) «(Demak,) sen oʻzing daʼvo qiladigan narsani daʼvo qilyapsanmi? Vallohi, ular unga — qargʻa qargʻaga oʻxshagandan koʻra — oʻxshamoqdalar» dedilar.(Икрима — Оиша (розияллоҳу анҳо)дан — ривоят қилди:) Рифоа хотинини талоқ қилди, сўнг уни Абдурраҳмон ибн Забир ал-Қуразий никоҳига олди. Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар: (У аёлнинг) эгнида яшил хирмо (рўмол) бор эди; у (Оишага) шикоят қилди ва терисидаги кўкимтир изларни — калтакдан қолган доғларни — кўрсатди. Расулуллоҳ ﷺ келганларида — аёллар бир-бирини қўллаб-қувватлайди — Оиша (розияллоҳу анҳо): «Мен мўмина аёллар дуч келадиган нарсага ўхшашини кўрмаганман; унинг териси кийимидан кўра кўкроқдир» дедилар. (Икрима) айтди: (Абдурраҳмон) хотинининг Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига борганини эшитди ва бошқа хотинидан бўлган икки ўғли билан келди. (Аёл:) «Валлоҳи, менинг унга ҳеч бир айбим йўқ, фақат унда бўлган нарса менга мана шундан кўра кўпроқ фойдали эмас» деди ва кийимининг попугидан ушлади. (Абдурраҳмон:) «Валлоҳи, у ёлғон айтди, ё Расулуллоҳ! Мен уни чармни қоққандек қоқаман (яъни мен қувватлиман), лекин у — Рифоани истаб — итоациз (нашиз)дир» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Агар шундай бўлса, у (Абдурраҳмон) сенинг ширинлигингни тотмагунча, сен унга ҳалол бўлмайсан — ёки унга ярамайсан» дедилар. (Икрима) айтди: (У зот) унинг ёнида икки ўғилни кўрдилар ва: «Булар сенинг ўғилларингми?» дедилар. (У:) «Ҳа» деди. (У зот:) «(Демак,) сен ўзинг даъво қиладиган нарсани даъво қиляпсанми? Валлоҳи, улар унга — қарға қарғага ўхшагандан кўра — ўхшамоқдалар» дедилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُخْتَارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، قَالَ لِي ابْنُ عَبَّاسٍ وَلاِبْنِهِ عَلِيٍّ انْطَلِقَا إِلَى أَبِي سَعِيدٍ فَاسْمَعَا مِنْ حَدِيثِهِ. فَانْطَلَقْنَا فَإِذَا هُوَ فِي حَائِطٍ يُصْلِحُهُ، فَأَخَذَ رِدَاءَهُ فَاحْتَبَى، ثُمَّ أَنْشَأَ يُحَدِّثُنَا حَتَّى أَتَى ذِكْرُ بِنَاءِ الْمَسْجِدِ فَقَالَ كُنَّا نَحْمِلُ لَبِنَةً لَبِنَةً، وَعَمَّارٌ لَبِنَتَيْنِ لَبِنَتَيْنِ، فَرَآهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَيَنْفُضُ التُّرَابَ عَنْهُ وَيَقُولُ " وَيْحَ عَمَّارٍ تَقْتُلُهُ الْفِئَةُ الْبَاغِيَةُ، يَدْعُوهُمْ إِلَى الْجَنَّةِ، وَيَدْعُونَهُ إِلَى النَّارِ ". قَالَ يَقُولُ عَمَّارٌ أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الْفِتَنِ.
Ikrima (Ibn Abbos va Abu Saiddan) rivoyat qiladi: Ibn Abbos menga va oʻgʻli Aliga: «Abu Saidning oldiga borib, u nimani rivoyat qilayotganini tinglanglar», — dedi. Biz bordik va uni bir bogʻda — unga qarab turgan holda — topdik. U ridosini olib kiydi, oʻtirdi va (gapira boshlab), gap masjid qurilishiga yetdi. U: «Biz birdan bitta xom gʻisht koʻtarar edik, Ammor esa ikkitadan koʻtarar edi. Paygʻambar ﷺ uni koʻrdilar va badanidan tuprogʻni arta boshlab: ‹Allohga rahm qilsin Ammorga! U ularni (yaʼni oʻzini oʻldiradigan osiy guruhini) jannatga chaqiradi, ular esa uni doʻzax oʻtiga chaqiradi›, — dedilar. Ammor: ‹Men fitnadan Allohga panoh soʻrayman›, — dedi», — dedi.Икрима (Ибн Аббос ва Абу Саиддан) ривоят қилади: Ибн Аббос менга ва ўғли Алига: «Абу Саиднинг олдига бориб, у нимани ривоят қилаётганини тингланглар», — деди. Биз бордик ва уни бир боғда — унга қараб турган ҳолда — топдик. У ридосини олиб кийди, ўтирди ва (гапира бошлаб), гап масжид қурилишига етди. У: «Биз бирдан битта хом ғишт кўтарар эдик, Аммор эса иккитадан кўтарар эди. Пайғамбар ﷺ уни кўрдилар ва баданидан тупроғни арта бошлаб: ‹Аллоҳга раҳм қилсин Амморга! У уларни (яъни ўзини ўлдирадиган осий гуруҳини) жаннатга чақиради, улар эса уни дўзах ўтига чақиради›, — дедилар. Аммор: ‹Мен фитнадан Аллоҳга паноҳ сўрайман›, — деди», — деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ السَّكَنِ، حَدَّثَنَا حَبَّانُ بْنُ هِلاَلٍ أَبُو حَبِيبٍ، حَدَّثَنَا هَارُونُ الْمُقْرِئُ، حَدَّثَنَا الزُّبَيْرُ بْنُ الْخِرِّيتِ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ حَدِّثِ النَّاسَ، كُلَّ جُمُعَةٍ مَرَّةً، فَإِنْ أَبَيْتَ فَمَرَّتَيْنِ، فَإِنَّ أَكْثَرْتَ فَثَلاَثَ مِرَارٍ وَلاَ تُمِلَّ النَّاسَ هَذَا الْقُرْآنَ، وَلاَ أُلْفِيَنَّكَ تَأْتِي الْقَوْمَ وَهُمْ فِي حَدِيثٍ مِنْ حَدِيثِهِمْ فَتَقُصُّ عَلَيْهِمْ، فَتَقْطَعُ عَلَيْهِمْ حَدِيثَهُمْ فَتُمِلُّهُمْ، وَلَكِنْ أَنْصِتْ، فَإِذَا أَمَرُوكَ فَحَدِّثْهُمْ وَهُمْ يَشْتَهُونَهُ، فَانْظُرِ السَّجْعَ مِنَ الدُّعَاءِ فَاجْتَنِبْهُ، فَإِنِّي عَهِدْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابَهُ لاَ يَفْعَلُونَ إِلاَّ ذَلِكَ. يَعْنِي لاَ يَفْعَلُونَ إِلاَّ ذَلِكَ الاِجْتِنَابَ.
(Ikrima rivoyat qiladiki,) Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) (shunday) dedi: «Odamlarga har juma(da) bir marta (vaʼz qilib) hadis ayt; agar (kamroq) istasang, ikki marta; agar koʻproq qilsang, uch marta — va odamlarni mana shu Qurʼondan zeriktirma. Men seni odamlarning oldiga, ular oʻz suhbatlari bilan band paytida borib, ularga (vaʼz) aytib, ularning suhbatini boʻlib, ularni zeriktirayotgan holda koʻrmay. Aksincha, jim tur; ular sendan (vaʼz) soʻrasalar, ular uni xohlab turgan paytda ularga ayt. Duodagi saj (qofiyabozlik)dan ehtiyot boʻl va undan saqlangin — chunki men Rasululloh ﷺ va u zotning sahobalarini faqat shu (saqlangan) holatda koʻrganman».(Икрима ривоят қиладики,) Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) (шундай) деди: «Одамларга ҳар жума(да) бир марта (ваъз қилиб) ҳадис айт; агар (камроқ) истасанг, икки марта; агар кўпроқ қилсанг, уч марта — ва одамларни мана шу Қуръондан зериктирма. Мен сени одамларнинг олдига, улар ўз суҳбатлари билан банд пайтида бориб, уларга (ваъз) айтиб, уларнинг суҳбатини бўлиб, уларни зериктираётган ҳолда кўрмай. Аксинча, жим тур; улар сендан (ваъз) сўрасалар, улар уни хоҳлаб турган пайтда уларга айт. Дуодаги саж (қофиябозлик)дан эҳтиёт бўл ва ундан сақлангин — чунки мен Расулуллоҳ ﷺ ва у зотнинг саҳобаларини фақат шу (сақланган) ҳолатда кўрганман».
حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، مُحَمَّدُ بْنُ الْفَضْلِ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، قَالَ أُتِيَ عَلِيٌّ ـ رضى الله عنه ـ بِزَنَادِقَةٍ فَأَحْرَقَهُمْ فَبَلَغَ ذَلِكَ ابْنَ عَبَّاسٍ فَقَالَ لَوْ كُنْتُ أَنَا لَمْ أُحْرِقْهُمْ لِنَهْىِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَقَتَلْتُهُمْ لِقَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ بَدَّلَ دِينَهُ فَاقْتُلُوهُ ".
(Ikrima rivoyat qildiki,) Ali (roziyallohu anhu)ning huzuriga baʼzi zindiqlar (dahriylar) keltirildi va u ularni (oʻtda) yoqdi. Bu (xabar) Ibn Abbosga yetganida, u: «Agar men (uning oʻrnida) boʻlganimda, ularni yoqmagan boʻlardim — chunki Rasululloh ﷺ: ‹Allohning azobi (oʻt) bilan azoblamanglar›, deb qaytarganlar. Lekin men ularni (qatl) oʻldirgan boʻlardim — chunki Rasululloh ﷺ: ‹Kim oʻz dinini oʻzgartirsa, uni oʻldiringlar›, deganlar», dedi.(Икрима ривоят қилдики,) Али (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига баъзи зиндиқлар (даҳрийлар) келтирилди ва у уларни (ўтда) ёқди. Бу (хабар) Ибн Аббосга етганида, у: «Агар мен (унинг ўрнида) бўлганимда, уларни ёқмаган бўлардим — чунки Расулуллоҳ ﷺ: ‹Аллоҳнинг азоби (ўт) билан азобламанглар›, деб қайтарганлар. Лекин мен уларни (қатл) ўлдирган бўлардим — чунки Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким ўз динини ўзгартирса, уни ўлдиринглар›, деганлар», деди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ وَرْدَانَ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَيْفَ تَسْأَلُونَ أَهْلَ الْكِتَابِ عَنْ كُتُبِهِمْ وَعِنْدَكُمْ كِتَابُ اللَّهِ أَقْرَبُ الْكُتُبِ عَهْدًا بِاللَّهِ، تَقْرَءُونَهُ مَحْضًا لَمْ يُشَبْ
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Sizlar — huzuringizda Allohning Kitobi — kitoblarning Allohga (nozil boʻlishi jihatidan) eng yaqin ahdlisi — boʻla turib, qanday qilib ahli kitobdan oʻz kitoblari haqida soʻraysizlar?! Sizlar uni — (boshqa narsa) aralashtirilmagan sof (holida) — oʻqiysizlar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Сизлар — ҳузурингизда Аллоҳнинг Китоби — китобларнинг Аллоҳга (нозил бўлиши жиҳатидан) энг яқин аҳдлиси — бўла туриб, қандай қилиб аҳли китобдан ўз китоблари ҳақида сўрайсизлар?! Сизлар уни — (бошқа нарса) аралаштирилмаган соф (ҳолида) — ўқийсизлар.