حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ الْقُرَشِيِّ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ حُصَيْنٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ التَّيَمُّمِ، فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ قَالَ فِي كِتَابِهِ حِينَ ذَكَرَ الْوُضُوءَ: (فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إلى المَرَافِقِ)، وَقَالَ في التَّيَمُّمِ: (فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ) وَقَالَ: (وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيِهْمَا) فَكَانَتِ السُّنَّةُ في القَطْعِ الكَفَّينِ، إِنَّمَا هُوَ الوَجْهُ وَالكَفَّانِ، يَعْنِي التَّيَمُّمَ".
Ikrima (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan tayammum haqida soʻralganida, u dedi: «Alloh Oʻz Kitobida tahoratni zikr qilganida: {Yuzlaringizni va qoʻllaringizni tirsaklargacha yuvinglar} (Moida 6), dedi. Tayammum haqida esa: {Yuzlaringizga va qoʻllaringizga masx qilinglar} (Moida 6), dedi. Yana: {Oʻgʻri erkak va oʻgʻri ayol — ularning qoʻllarini kesinglar} (Moida 38), dedi. Kesishda esa sunnat ikki kaft(ni kesish) boʻlgan. Demak, u (tayammum) faqat yuz va ikki kaftdir», yaʼni tayammumni (nazarda tutdi).Икрима (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан таяммум ҳақида сўралганида, у деди: «Аллоҳ Ўз Китобида таҳоратни зикр қилганида: {Юзларингизни ва қўлларингизни тирсакларгача ювинглар} (Моида 6), деди. Таяммум ҳақида эса: {Юзларингизга ва қўлларингизга масх қилинглар} (Моида 6), деди. Яна: {Ўғри эркак ва ўғри аёл — уларнинг қўлларини кесинглар} (Моида 38), деди. Кесишда эса суннат икки кафт(ни кесиш) бўлган. Демак, у (таяммум) фақат юз ва икки кафтдир», яъни таяммумни (назарда тутди).
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هَانِئٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ الطَّائِفِيُّ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ جَعَلَ الدِّيَةَ اثْنَىْ عَشَرَ أَلْفًا .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ diyatni oʻn ikki ming (dirham) qilib belgilaganlar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ диятни ўн икки минг (дирҳам) қилиб белгилаганлар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، أَنَّ عَلِيًّا، حَرَّقَ قَوْمًا ارْتَدُّوا عَنِ الإِسْلاَمِ، فَبَلَغَ ذَلِكَ ابْنَ عَبَّاسٍ فَقَالَ لَوْ كُنْتُ أَنَا لَقَتَلْتُهُمْ، لِقَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ بَدَّلَ دِينَهُ فَاقْتُلُوهُ " . وَلَمْ أَكُنْ لأُحَرِّقَهُمْ لِقَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تُعَذِّبُوا بِعَذَابِ اللَّهِ " . فَبَلَغَ ذَلِكَ عَلِيًّا فَقَالَ صَدَقَ ابْنُ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ حَسَنٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي الْمُرْتَدِّ . وَاخْتَلَفُوا فِي الْمَرْأَةِ إِذَا ارْتَدَّتْ عَنِ الإِسْلاَمِ فَقَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ تُقْتَلُ وَهُوَ قَوْلُ الأَوْزَاعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . وَقَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ تُحْبَسُ وَلاَ تُقْتَلُ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَغَيْرِهِ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ .
Ikrima (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ali (roziyallohu anhu) Islomdan murtad boʻlgan (qaytgan) bir qavmni yoqib yubordi. Bu (xabar) Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ga yetganda, u: «Agar men boʻlganimda, ularni oʻldirardim — chunki Rasululloh ﷺ: ‹Kim dinini almashtirsa, uni oʻldiringlar›, deganlar. Lekin men ularni yoqmagan boʻlardim — chunki Rasululloh ﷺ: ‹Allohning azobi bilan azoblamanglar›, deganlar», dedi. Bu (gap) Aliga yetganda, u: «Ibn Abbos rost aytibdi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahih hasandir. Ilm ahlining murtad haqidagi amali shu (hadisga binoan)dir. Ular Islomdan qaytgan ayol haqida ixtilof qilishgan: ilm ahlidan bir toifa: «U oʻldiriladi», deganlar; bu Avzoiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Ulardan bir toifa esa: «U qamab qoʻyiladi, oʻldirilmaydi», deganlar; bu Sufyon Savriy va Kufa ahlidan boshqalarining soʻzidir.Икрима (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Али (розияллоҳу анҳу) Исломдан муртад бўлган (қайтган) бир қавмни ёқиб юборди. Бу (хабар) Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)га етганда, у: «Агар мен бўлганимда, уларни ўлдирардим — чунки Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким динини алмаштирса, уни ўлдиринглар›, деганлар. Лекин мен уларни ёқмаган бўлардим — чунки Расулуллоҳ ﷺ: ‹Аллоҳнинг азоби билан азобламанглар›, деганлар», деди. Бу (гап) Алига етганда, у: «Ибн Аббос рост айтибди», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳ ҳасандир. Илм аҳлининг муртад ҳақидаги амали шу (ҳадисга биноан)дир. Улар Исломдан қайтган аёл ҳақида ихтилоф қилишган: илм аҳлидан бир тоифа: «У ўлдирилади», деганлар; бу Авзоий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Улардан бир тоифа эса: «У қамаб қўйилади, ўлдирилмайди», деганлар; бу Суфён Саврий ва Куфа аҳлидан бошқаларининг сўзидир.
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ أَبُو حَفْصٍ الْفَلاَّسُ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي إِذَا أَصَبْتُ اللَّحْمَ انْتَشَرْتُ لِلنِّسَاءِ وَأَخَذَتْنِي شَهْوَتِي فَحَرَّمْتُ عَلَىَّ اللَّحْمَ . فَأَنْزَلَ اللَّهُ : ( يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ وَلاَ تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ وَكُلُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ حَلاَلاً طَيِّبًا ) قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَرَوَاهُ بَعْضُهُمْ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ سَعْدٍ مُرْسَلاً لَيْسَ فِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَرَوَاهُ خَالِدٌ الْحَذَّاءُ عَنْ عِكْرِمَةَ مُرْسَلاً .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺning oldilariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, men goʻsht yesam, ayollarga moyil boʻlib, shahvatim qoʻzgʻaladi. Shuning uchun goʻshtni oʻzimga harom qildim», dedi. Shunda Alloh: {Ey imon keltirganlar! Alloh sizlarga halol qilgan pok narsalarni harom qilmanglar va haddan oshmanglar. Albatta, Alloh haddan oshuvchilarni sevmaydi. Alloh sizlarga rizq qilib bergan halol va pok narsalardan yenglar} (Moida 87-88) oyatini nozil qildi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Baʼzilari uni Usmon ibn Saʼddan mursal qilib, unda Ibn Abbosni zikr qilmay rivoyat qilishgan. Xolid al-Hazzoʼ ham uni Ikrimadan mursal qilib rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺнинг олдиларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен гўшт есам, аёлларга мойил бўлиб, шаҳватим қўзғалади. Шунинг учун гўштни ўзимга ҳаром қилдим», деди. Шунда Аллоҳ: {Эй имон келтирганлар! Аллоҳ сизларга ҳалол қилган пок нарсаларни ҳаром қилманглар ва ҳаддан ошманглар. Албатта, Аллоҳ ҳаддан ошувчиларни севмайди. Аллоҳ сизларга ризқ қилиб берган ҳалол ва пок нарсалардан енглар} (Моида 87-88) оятини нозил қилди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Баъзилари уни Усмон ибн Саъддан мурсал қилиб, унда Ибн Аббосни зикр қилмай ривоят қилишган. Холид ал-Ҳаззў ҳам уни Икримадан мурсал қилиб ривоят қилган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ نَبْهَانَ بْنِ صَفْوَانَ الْبَصْرِيُّ الثَّقَفِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ كَثِيرٍ الْعَنْبَرِيُّ أَبُو غَسَّانَ، حَدَّثَنَا سَلْمُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنِ الْحَكَمِ بْنِ أَبَانَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ رَأَى مُحَمَّدٌ رَبَّهُ . قُلْتُ أَلَيْسَ اللَّهُ يَقُولُ : ( لا تُدْرِكُهُ الأَبْصَارُ وَهُوَ يُدْرِكُ الأَبْصَارَ ) قَالَ وَيْحَكَ ذَاكَ إِذَا تَجَلَّى بِنُورِهِ الَّذِي هُوَ نُورُهُ وَقَدْ رَأَى مُحَمَّدٌ رَبَّهُ مَرَّتَيْنِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Muhammad ﷺ oʻz Robbisini koʻrdilar». Men: «Alloh: {Koʻzlar Uni idrok eta olmas, U esa koʻzlarni idrok etar} (Anʼom 103), demaganmi?» dedim. U: «Voy senga! U — Alloh oʻzining nuri boʻlmish nuri bilan tajalliy qilgan paytidir. Muhammad oʻz Robbisini ikki marta koʻrgan», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis shu yoʻldan hasan gʻaribdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Муҳаммад ﷺ ўз Роббисини кўрдилар». Мен: «Аллоҳ: {Кўзлар Уни идрок эта олмас, У эса кўзларни идрок этар} (Анъом 103), демаганми?» дедим. У: «Вой сенга! У — Аллоҳ ўзининг нури бўлмиш нури билан тажаллий қилган пайтидир. Муҳаммад ўз Роббисини икки марта кўрган», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис шу йўлдан ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، وَابْنُ أَبِي رِزْمَةَ، وَأَبُو نُعَيْمٍ عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ( ما كَذَبَ الْفُؤَادُ مَا رَأَى ) قَالَ رَآهُ بِقَلْبِهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) {Koʻrgan narsasini koʻngil yolgʻon (deb) hisoblamadi} (Najm 11) oyati haqida: «U zot Uni qalbi bilan koʻrdi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) {Кўрган нарсасини кўнгил ёлғон (деб) ҳисобламади} (Нажм 11) ояти ҳақида: «У зот Уни қалби билан кўрди», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، حَدَّثَنَا سِمَاكُ بْنُ حَرْبٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، وَسَأَلَهُ، رَجُلٌ عَنْ هَذِهِ الآيَةِ، ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ مِنْ أَزْوَاجِكُمْ وَأَوْلاَدِكُمْ عَدُوًّا لَكُمْ فَاحْذَرُوهُمْ ) قَالَ هَؤُلاَءِ رِجَالٌ أَسْلَمُوا مِنْ أَهْلِ مَكَّةَ وَأَرَادُوا أَنْ يَأْتُوا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَبَى أَزْوَاجُهُمْ وَأَوْلاَدُهُمْ أَنْ يَدَعُوهُمْ أَنْ يَأْتُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا أَتَوْا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَأَوُا النَّاسَ قَدْ فَقِهُوا فِي الدِّينِ هَمُّوا أَنْ يُعَاقِبُوهُمْ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَل َّ: ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ مِنْ أَزْوَاجِكُمْ وَأَوْلاَدِكُمْ عَدُوًّا لَكُمْ فَاحْذَرُوهُمْ ) الآيَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ikrima (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan mana bu oyat haqida soʻradi: {Ey iymon keltirganlar, albatta xotinlaringiz va bolalaringizdan sizga dushmanlar bordir, bas, ulardan ehtiyot boʻlingiz} (Tagʻobun 14). U dedi: «Bular Makka ahlidan musulmon boʻlgan kishilar boʻlib, ular Nabiy ﷺning huzuriga kelmoqchi boʻlishgan edi. Lekin xotinlari va bolalari ularni Rasululloh ﷺning oldiga kelishlariga yoʻl qoʻymadilar. Ular Rasululloh ﷺning huzuriga kelganlarida, odamlarning dinda chuqur fahm-farosatga ega boʻlganlarini koʻrib, (oilalarini) jazolamoqchi boʻldilar. Shunda Alloh azza va jalla: {Ey iymon keltirganlar, albatta xotinlaringiz va bolalaringizdan sizga dushmanlar bordir, bas, ulardan ehtiyot boʻlingiz} oyatini nozil qildi». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Икрима (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, бир киши Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан мана бу оят ҳақида сўради: {Эй иймон келтирганлар, албатта хотинларингиз ва болаларингиздан сизга душманлар бордир, бас, улардан эҳтиёт бўлингиз} (Тағобун 14). У деди: «Булар Макка аҳлидан мусулмон бўлган кишилар бўлиб, улар Набий ﷺнинг ҳузурига келмоқчи бўлишган эди. Лекин хотинлари ва болалари уларни Расулуллоҳ ﷺнинг олдига келишларига йўл қўймадилар. Улар Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурига келганларида, одамларнинг динда чуқур фаҳм-фаросатга эга бўлганларини кўриб, (оилаларини) жазоламоқчи бўлдилар. Шунда Аллоҳ азза ва жалла: {Эй иймон келтирганлар, албатта хотинларингиз ва болаларингиздан сизга душманлар бордир, бас, улардан эҳтиёт бўлингиз} оятини нозил қилди». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ الْجَزَرِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، رضى الله عنهما : ( سنَدْعُ الزَّبَانِيَةَ ) قَالَ قَالَ أَبُو جَهْلٍ لَئِنْ رَأَيْتُ مُحَمَّدًا يُصَلِّي لأَطَأَنَّ عَلَى عُنُقِهِ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لَوْ فَعَلَ لأَخَذَتْهُ الْمَلاَئِكَةُ عِيَانًا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ .
Ikrima Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan {Biz ham (doʻzax) qoʻriqchilarini chaqiramiz} (Alaq 18) (oyati haqida) rivoyat qiladi: U: «Abu Jahl: ‹Agar Muhammadni namoz oʻqiyotgan holda koʻrsam, albatta boʻyniga oyogʻimni qoʻyaman›, dedi. Shunda Nabiy ﷺ: ‹Agar shunday qilsa, farishtalar uni roʻyrost (oshkora) ushlardilar›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Икрима Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан {Биз ҳам (дўзах) қўриқчиларини чақирамиз} (Алақ 18) (ояти ҳақида) ривоят қилади: У: «Абу Жаҳл: ‹Агар Муҳаммадни намоз ўқиётган ҳолда кўрсам, албатта бўйнига оёғимни қўяман›, деди. Шунда Набий ﷺ: ‹Агар шундай қилса, фаришталар уни рўйрост (ошкора) ушлардилар›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا عَبَّاسٌ الْعَنْبَرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ كَثِيرٍ الْعَنْبَرِيُّ أَبُو غَسَّانَ، قَالَ حَدَّثَنَا سَلْمُ ابْنُ جَعْفَرٍ وَكَانَ ثِقَةً عَنِ الْحَكَمِ بْنِ أَبَانَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، قَالَ قِيلَ لاِبْنِ عَبَّاسٍ بَعْدَ صَلاَةِ الصُّبْحِ مَاتَتْ فُلاَنَةُ لِبَعْضِ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَسَجَدَ فَقِيلَ لَهُ أَتَسْجُدُ هَذِهِ السَّاعَةَ فَقَالَ أَلَيْسَ قَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا رَأَيْتُمْ آيَةً فَاسْجُدُوا " . فَأَىُّ آيَةٍ أَعْظَمُ مِنْ ذَهَابِ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Ikrima (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Subh namozidan soʻng Ibn Abbosga: «Falona — Nabiy ﷺ ning xotinlaridan biri — vafot etdi», deyildi. Shunda u sajda qildi. Unga: «Shu paytda sajda qilasizmi?» deyildi. U: «Rasululloh ﷺ: ‹Qachon (ogohlantiruvchi) bir alomat koʻrsangiz, sajda qilinglar›, demaganmidilar? Nabiy ﷺ ning xotinlaridan birining ketishidan kattaroq qanaqa alomat boʻlsin?» dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz.Икрима (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Субҳ намозидан сўнг Ибн Аббосга: «Фалона — Набий ﷺ нинг хотинларидан бири — вафот этди», дейилди. Шунда у сажда қилди. Унга: «Шу пайтда сажда қиласизми?» дейилди. У: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Қачон (огоҳлантирувчи) бир аломат кўрсангиз, сажда қилинглар›, демаганмидилар? Набий ﷺ нинг хотинларидан бирининг кетишидан каттароқ қанақа аломат бўлсин?» деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَجُلاً، قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أُمِّي تُوُفِّيَتْ أَفَيَنْفَعُهَا إِنْ تَصَدَّقْتُ عَنْهَا قَالَ " نَعَمْ " . قَالَ فَإِنَّ لِي مَخْرَفًا فَأُشْهِدُكَ أَنِّي قَدْ تَصَدَّقْتُ بِهِ عَنْهَا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَبِهِ يَقُولُ أَهْلُ الْعِلْمِ . يَقُولُونَ لَيْسَ شَيْءٌ يَصِلُ إِلَى الْمَيِّتِ إِلاَّ الصَّدَقَةُ وَالدُّعَاءُ . وَقَدْ رَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً . قَالَ وَمَعْنَى قَوْلِهِ إِنَّ لِي مَخْرَفًا . يَعْنِي بُسْتَانًا .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi: «Yo Rasululloh, onam vafot etdi, agar uning oʻrniga sadaqa qilsam, unga foyda berarmikan?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. U: «Mening bir bogʻim bor, men seni guvoh qilamanki, men uni onam oʻrniga sadaqa qildim», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Ilm ahli ham shuni aytadi. Ular: «Mayyitga sadaqa va duodan boshqa hech narsa yetib bormaydi», deydilar. Baʼzilar bu hadisni Amr ibn Dinordan, u Ikrimadan, u Paygʻambar ﷺdan mursal (sahobani zikr qilmay) rivoyat qilganlar. (Rovi) aytdi: Uning «Mening bir maxraf bor» degan soʻzining maʼnosi bogʻ degani, yaʼni boʻston demakdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши: «Ё Расулуллоҳ, онам вафот этди, агар унинг ўрнига садақа қилсам, унга фойда берармикан?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. У: «Менинг бир боғим бор, мен сени гувоҳ қиламанки, мен уни онам ўрнига садақа қилдим», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Илм аҳли ҳам шуни айтади. Улар: «Маййитга садақа ва дуодан бошқа ҳеч нарса етиб бормайди», дейдилар. Баъзилар бу ҳадисни Амр ибн Динордан, у Икримадан, у Пайғамбар ﷺдан мурсал (саҳобани зикр қилмай) ривоят қилганлар. (Рови) айтди: Унинг «Менинг бир махраф бор» деган сўзининг маъноси боғ дегани, яъни бўстон демакдир.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ الصَّوَّافُ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي الْحَجَّاجُ بْنُ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ كُسِرَ أَوْ عَرِجَ فَقَدْ حَلَّ وَعَلَيْهِ حَجَّةٌ أُخْرَى " . فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لأَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ فَقَالاَ صَدَقَ .
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ، عَنِ الْحَجَّاجِ، مِثْلَهُ . قَالَ وَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . هَكَذَا رَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنِ الْحَجَّاجِ الصَّوَّافِ نَحْوَ هَذَا الْحَدِيثِ . وَرَوَى مَعْمَرٌ وَمُعَاوِيَةُ بْنُ سَلاَّمٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَافِعٍ عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ عَمْرٍو عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم هَذَا الْحَدِيثَ . وَحَجَّاجٌ الصَّوَّافُ لَمْ يَذْكُرْ فِي حَدِيثِهِ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ رَافِعٍ . وَحَجَّاجٌ ثِقَةٌ حَافِظٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ . وَسَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ رِوَايَةُ مَعْمَرٍ وَمُعَاوِيَةَ بْنِ سَلاَّمٍ أَصَحُّ .
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَافِعٍ، عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ .
Ikrima (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi, u aytadi: Menga Hajjoj ibn Amr (roziyallohu anhu) hadis aytib berdi, u dedi: Rasululloh ﷺ: «Kimning (suyagi) sinsa yoki oqsab qolsa, ehromdan chiqqan boʻladi va uning zimmasiga boshqa bir haj (qilish) lozim boʻladi», — dedilar. Men buni Abu Hurayra va Ibn Abbosga aytsam, ular: «Rost aytibdi», — dedilar. (Boshqa sanad bilan) Hajjojdan xuddi shunga oʻxshash (rivoyat qilingan) va u: «Buni Rasululloh ﷺning (oʻzlaridan) eshitganman», — dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Buni Hajjoj as-Savvofdan bir necha kishi shunga oʻxshash rivoyat qilgan. Maʼmar va Muoviya ibn Sallom bu hadisni Yahyo ibn Abu Kasirdan, u Ikrimadan, u Abdulloh ibn Rofeʼdan, u Hajjoj ibn Amrdan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan. Hajjoj as-Savvof esa oʻz hadisida Abdulloh ibn Rofeʼni zikr qilmagan. Hajjoj hadis ahli nazdida ishonchli, hofiz (kishi)dir. Men Muhammad (ibn Ismoil)ning: «Maʼmar va Muoviya ibn Sallomning rivoyati sahihroqdir», — deganini eshitdim.Икрима (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади, у айтади: Менга Ҳажжож ибн Амр (розияллоҳу анҳу) ҳадис айтиб берди, у деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимнинг (суяги) синса ёки оқсаб қолса, эҳромдан чиққан бўлади ва унинг зиммасига бошқа бир ҳаж (қилиш) лозим бўлади», — дедилар. Мен буни Абу Ҳурайра ва Ибн Аббосга айтсам, улар: «Рост айтибди», — дедилар. (Бошқа санад билан) Ҳажжождан худди шунга ўхшаш (ривоят қилинган) ва у: «Буни Расулуллоҳ ﷺнинг (ўзларидан) эшитганман», — деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Буни Ҳажжож ас-Саввофдан бир неча киши шунга ўхшаш ривоят қилган. Маъмар ва Муовия ибн Саллом бу ҳадисни Яҳё ибн Абу Касирдан, у Икримадан, у Абдуллоҳ ибн Рофеъдан, у Ҳажжож ибн Амрдан, у Набий ﷺдан ривоят қилган. Ҳажжож ас-Саввоф эса ўз ҳадисида Абдуллоҳ ибн Рофеъни зикр қилмаган. Ҳажжож ҳадис аҳли наздида ишончли, ҳофиз (киши)дир. Мен Муҳаммад (ибн Исмоил)нинг: «Маъмар ва Муовия ибн Салломнинг ривояти саҳиҳроқдир», — деганини эшитдим.