حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ، قَالَ أَخْبَرَنِي اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، ذَكَرَ عُرْوَةُ أَنَّ مَرْوَانَ، وَالْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ، أَخْبَرَاهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَامَ حِينَ جَاءَهُ وَفْدُ هَوَازِنَ، فَسَأَلُوهُ أَنْ يَرُدَّ إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ وَسَبْيَهُمْ فَقَالَ " إِنَّ مَعِي مَنْ تَرَوْنَ، وَأَحَبُّ الْحَدِيثِ إِلَىَّ أَصْدَقُهُ، فَاخْتَارُوا إِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ إِمَّا الْمَالَ، وَإِمَّا السَّبْىَ، وَقَدْ كُنْتُ اسْتَأْنَيْتُ بِهِمْ ". وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم انْتَظَرَهُمْ بِضْعَ عَشْرَةَ لَيْلَةً حِينَ قَفَلَ مِنَ الطَّائِفِ، فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم غَيْرُ رَادٍّ إِلَيْهِمْ إِلاَّ إِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ قَالُوا فَإِنَّا نَخْتَارُ سَبْيَنَا. فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي النَّاسِ، فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ، ثُمَّ قَالَ " أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ إِخْوَانَكُمْ جَاءُونَا تَائِبِينَ، وَإِنِّي رَأَيْتُ أَنْ أَرُدَّ إِلَيْهِمْ سَبْيَهُمْ، فَمَنْ أَحَبَّ مِنْكُمْ أَنْ يُطَيِّبَ ذَلِكَ فَلْيَفْعَلْ، وَمَنْ أَحَبَّ أَنْ يَكُونَ عَلَى حَظِّهِ حَتَّى نُعْطِيَهُ إِيَّاهُ مِنْ أَوَّلِ مَا يُفِيءُ اللَّهُ عَلَيْنَا فَلْيَفْعَلْ ". فَقَالَ النَّاسُ طَيَّبْنَا ذَلِكَ. قَالَ " إِنَّا لاَ نَدْرِي مَنْ أَذِنَ مِنْكُمْ مِمَّنْ لَمْ يَأْذَنْ فَارْجِعُوا حَتَّى يَرْفَعَ إِلَيْنَا عُرَفَاؤُكُمْ أَمْرَكُمْ ". فَرَجَعَ النَّاسُ، فَكَلَّمَهُمْ عُرَفَاؤُهُمْ، ثُمَّ رَجَعُوا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرُوهُ أَنَّهُمْ طَيَّبُوا وَأَذِنُوا، فَهَذَا الَّذِي بَلَغَنَا عَنْ سَبْىِ هَوَازِنَ. وَقَالَ أَنَسٌ قَالَ عَبَّاسٌ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَادَيْتُ نَفْسِي، وَفَادَيْتُ عَقِيلاً.
Marvon va Misvar ibn Maxrama (roziyallohu anhum)dan rivoyat qilinadi: Havozin qabilasining vakillari Paygʻambar ﷺ ning oldiga kelib, u zotdan oʻz mol-mulklari va asirlarini qaytarishni soʻraganda, Paygʻambar ﷺ (oʻrnidan) turib, ularga: «Men bilan bu masalada boshqa odamlar (ham) bor (siz koʻrib turganidek) va menga eng sevimli soʻz — rost (soʻz)dir; sizlar yo mol-mulkni, yo asirlarni tanlashingiz mumkin — chunki men ularning taqsimlanishini kechiktirdim», — dedilar. Paygʻambar ﷺ ular uchun — Toifdan kelganidan beri — oʻn kundan koʻproq kutgan edi. Bas, Paygʻambar ﷺ ulardan faqat ikkisidan birini qaytaradi, deb ularga maʼlum boʻlganda, ular: «Biz asirlarimizni tanlaymiz», — dedi. Paygʻambar ﷺ odamlar orasida (oʻrnidan) turib, Allohga — U loyiq boʻlgan (hamd) bilan — hamd aytdi va: «Soʻngra, mana bu birodaringiz bizning oldimizga tavba qilib keldi va men ularga asirlarni qaytarishni maʼqul koʻraman. Bas, sizlardan kim buni (oʻz) marhamati (sifatida) qilishni xohlasa, uni qilsin; va sizlardan kim — Alloh bizga beradigan dastlabki oʻljadan biz unga toʻlab bergunimizcha — oʻz ulushiga yopishib turishni xohlasa, u (shunday) qilsin», — dedilar. Odamlar bir ovozdan: «Biz buni (asirlarni qaytarishni) rozilik bilan qilamiz», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Sizlardan kim bunga rozi boʻldi-yu, kim boʻlmadi — biz bilmaymiz; bas, qaytinglar va boshliqlaringiz qaroringizni bizga yetkazsin», — dedilar. Bas, barcha odamlar qaytib, masalani boshliqlari bilan muhokama qildi; ular (boshliqlar) qaytib, Paygʻambar ﷺ ga — barcha odamlar asirlarni qaytarishga rozilik bilan rozi boʻlganini — xabar berdi. Havozin asirlari haqida bizga yetib kelgani — shu. Anas rivoyat qiladiki, Abbos Paygʻambar ﷺ ga: «Men oʻz fidyamni va Aqilning fidyasini toʻladim», — dedi.Марвон ва Мисвар ибн Махрама (розияллоҳу анҳум)дан ривоят қилинади: Ҳавозин қабиласининг вакиллари Пайғамбар ﷺ нинг олдига келиб, у зотдан ўз мол-мулклари ва асирларини қайтаришни сўраганда, Пайғамбар ﷺ (ўрнидан) туриб, уларга: «Мен билан бу масалада бошқа одамлар (ҳам) бор (сиз кўриб турганидек) ва менга энг севимли сўз — рост (сўз)дир; сизлар ё мол-мулкни, ё асирларни танлашингиз мумкин — чунки мен уларнинг тақсимланишини кечиктирдим», — дедилар. Пайғамбар ﷺ улар учун — Тоифдан келганидан бери — ўн кундан кўпроқ кутган эди. Бас, Пайғамбар ﷺ улардан фақат иккисидан бирини қайтаради, деб уларга маълум бўлганда, улар: «Биз асирларимизни танлаймиз», — деди. Пайғамбар ﷺ одамлар орасида (ўрнидан) туриб, Аллоҳга — У лойиқ бўлган (ҳамд) билан — ҳамд айтди ва: «Сўнгра, мана бу биродарингиз бизнинг олдимизга тавба қилиб келди ва мен уларга асирларни қайтаришни маъқул кўраман. Бас, сизлардан ким буни (ўз) марҳамати (сифатида) қилишни хоҳласа, уни қилсин; ва сизлардан ким — Аллоҳ бизга берадиган дастлабки ўлжадан биз унга тўлаб бергунимизча — ўз улушига ёпишиб туришни хоҳласа, у (шундай) қилсин», — дедилар. Одамлар бир овоздан: «Биз буни (асирларни қайтаришни) розилик билан қиламиз», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Сизлардан ким бунга рози бўлди-ю, ким бўлмади — биз билмаймиз; бас, қайтинглар ва бошлиқларингиз қарорингизни бизга етказсин», — дедилар. Бас, барча одамлар қайтиб, масалани бошлиқлари билан муҳокама қилди; улар (бошлиқлар) қайтиб, Пайғамбар ﷺ га — барча одамлар асирларни қайтаришга розилик билан рози бўлганини — хабар берди. Ҳавозин асирлари ҳақида бизга етиб келгани — шу. Анас ривоят қиладики, Аббос Пайғамбар ﷺ га: «Мен ўз фидямни ва Ақилнинг фидясини тўладим», — деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ مَرْوَانَ، وَالْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ، رضى الله عنهما يُخْبِرَانِ عَنْ أَصْحَابِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَمَّا كَاتَبَ سُهَيْلُ بْنُ عَمْرٍو يَوْمَئِذٍ كَانَ فِيمَا اشْتَرَطَ سُهَيْلُ بْنُ عَمْرٍو عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ لاَ يَأْتِيكَ مِنَّا أَحَدٌ وَإِنْ كَانَ عَلَى دِينِكَ إِلاَّ رَدَدْتَهُ إِلَيْنَا، وَخَلَّيْتَ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ. فَكَرِهَ الْمُؤْمِنُونَ ذَلِكَ، وَامْتَعَضُوا مِنْهُ، وَأَبَى سُهَيْلٌ إِلاَّ ذَلِكَ، فَكَاتَبَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى ذَلِكَ، فَرَدَّ يَوْمَئِذٍ أَبَا جَنْدَلٍ عَلَى أَبِيهِ سُهَيْلِ بْنِ عَمْرٍو، وَلَمْ يَأْتِهِ أَحَدٌ مِنَ الرِّجَالِ إِلاَّ رَدَّهُ فِي تِلْكَ الْمُدَّةِ، وَإِنْ كَانَ مُسْلِمًا، وَجَاءَ الْمُؤْمِنَاتُ مُهَاجِرَاتٍ، وَكَانَتْ أُمُّ كُلْثُومٍ بِنْتُ عُقْبَةَ بْنِ أَبِي مُعَيْطٍ مِمَّنْ خَرَجَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَئِذٍ وَهْىَ عَاتِقٌ، فَجَاءَ أَهْلُهَا يَسْأَلُونَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَرْجِعَهَا إِلَيْهِمْ، فَلَمْ يَرْجِعْهَا إِلَيْهِمْ لِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فِيهِنَّ ﴿إِذَا جَاءَكُمُ الْمُؤْمِنَاتُ مُهَاجِرَاتٍ فَامْتَحِنُوهُنَّ اللَّهُ أَعْلَمُ بِإِيمَانِهِنَّ﴾[Al-Mumtahana 10] إِلَى قَوْلِهِ ﴿وَلاَ هُمْ يَحِلُّونَ لَهُنَّ﴾[Al-Mumtahana 10].
Marvon va Misvar ibn Maxrama (roziyallohu anhum)dan rivoyat qilinadi: Suhayl ibn Amr (Hudaybiya) shartnomasiga rozi boʻlganda, u shart qilgan narsalardan biri shu ediki: Paygʻambar ﷺ ularning (mushriklar) tomonidan oʻz oldiga kelgan har qanday kishini — u musulmon boʻlsa ham — ularga qaytarsin va ular bilan oʻsha kishi orasiga aralashmasin. Musulmonlar bu shartni yoqtirmadi va undan koʻngli qoldi. Lekin Suhayl oʻsha shartdan boshqasiga rozi boʻlmadi. Bas, Paygʻambar ﷺ oʻsha shartga rozi boʻldi va Abu Jandalni otasi Suhayl ibn Amrga qaytardi. Shundan keyin Paygʻambar ﷺ oʻsha (sulh) davrida (oʻz oldiga) kelgan har bir kishini — u musulmon boʻlsa ham — qaytardi. Oʻsha davrda baʼzi moʻmina ayollar (ham) hijrat qilib keldi — ular orasida Ummu Kulsum bint Uqba ibn Abu Muayt (ham bor edi); u Allohning Rasuli ﷺ ga kelganda, yosh ayol edi. Uning qarindoshlari Paygʻambar ﷺ ning oldiga kelib, undan uni qaytarishni soʻradi, lekin Paygʻambar ﷺ uni ularga qaytarmadi — chunki Alloh ayollar haqida (mana bu) oyatni nozil qilgan edi: ‹Ey iymon keltirganlar! Moʻmina ayollar sizning oldingizga hijrat qilib kelsa, ularni imtihon qilinglar. Alloh ularning iymonini yaxshiroq biluvchi(dir). Bas, agar ularni (chindan) moʻmina deb bilsangiz, ularni kofirlarga qaytarmanglar. Bular (ayollar) — ularga (kofirlarga) halol emas va ular (kofirlar) — bularga halol emas...› (Mumtahina, 10).Марвон ва Мисвар ибн Махрама (розияллоҳу анҳум)дан ривоят қилинади: Суҳайл ибн Амр (Ҳудайбия) шартномасига рози бўлганда, у шарт қилган нарсалардан бири шу эдики: Пайғамбар ﷺ уларнинг (мушриклар) томонидан ўз олдига келган ҳар қандай кишини — у мусулмон бўлса ҳам — уларга қайтарсин ва улар билан ўша киши орасига аралашмасин. Мусулмонлар бу шартни ёқтирмади ва ундан кўнгли қолди. Лекин Суҳайл ўша шартдан бошқасига рози бўлмади. Бас, Пайғамбар ﷺ ўша шартга рози бўлди ва Абу Жандални отаси Суҳайл ибн Амрга қайтарди. Шундан кейин Пайғамбар ﷺ ўша (сулҳ) даврида (ўз олдига) келган ҳар бир кишини — у мусулмон бўлса ҳам — қайтарди. Ўша даврда баъзи мўмина аёллар (ҳам) ҳижрат қилиб келди — улар орасида Умму Кулсум бинт Уқба ибн Абу Муайт (ҳам бор эди); у Аллоҳнинг Расули ﷺ га келганда, ёш аёл эди. Унинг қариндошлари Пайғамбар ﷺ нинг олдига келиб, ундан уни қайтаришни сўради, лекин Пайғамбар ﷺ уни уларга қайтармади — чунки Аллоҳ аёллар ҳақида (мана бу) оятни нозил қилган эди: ‹Эй иймон келтирганлар! Мўмина аёллар сизнинг олдингизга ҳижрат қилиб келса, уларни имтиҳон қилинглар. Аллоҳ уларнинг иймонини яхшироқ билувчи(дир). Бас, агар уларни (чиндан) мўмина деб билсангиз, уларни кофирларга қайтарманглар. Булар (аёллар) — уларга (кофирларга) ҳалол эмас ва улар (кофирлар) — буларга ҳалол эмас...› (Мумтаҳина, 10).
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ مَرْوَانَ، وَالْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ، قَالاَ خَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَامَ الْحُدَيْبِيَةِ فِي بِضْعَ عَشْرَةَ مِائَةً مِنْ أَصْحَابِهِ، فَلَمَّا كَانَ بِذِي الْحُلَيْفَةِ قَلَّدَ الْهَدْىَ وَأَشْعَرَ وَأَحْرَمَ مِنْهَا. لاَ أُحْصِي كَمْ سَمِعْتُهُ مِنْ سُفْيَانَ حَتَّى سَمِعْتُهُ يَقُولُ لاَ أَحْفَظُ مِنَ الزُّهْرِيِّ الإِشْعَارَ وَالتَّقْلِيدَ، فَلاَ أَدْرِي ـ يَعْنِي ـ مَوْضِعَ الإِشْعَارِ وَالتَّقْلِيدِ، أَوِ الْحَدِيثَ كُلَّهُ.
(Marvon va Misvar ibn Maxrama aytdilar:) Paygʻambar ﷺ Hudaybiya yili oʻn necha yuz sahobasi bilan chiqdilar. Zulhulayfaga yetganlarida, hadyni (qurbonlik tuyani belgisi bilan) qalladilar (boʻyniga belgi bogʻladilar), uni ishʼor qildilar (oʻrkachiga belgi qoʻ ydilar) va undan ehrom bogʻladilar. (Sufyon: men buni necha marta undan eshitganimni sanay olmayman, to men uni: ‹Men Zuhriydan ishʼor va taqlidni — yaʼni ishʼor va taqlid joyini, yoki butun hadisni — yodlamadim› deganini eshitgunimcha.)(Марвон ва Мисвар ибн Махрама айтдилар:) Пайғамбар ﷺ Ҳудайбия йили ўн неча юз саҳобаси билан чиқдилар. Зулҳулайфага етганларида, ҳадйни (қурбонлик туяни белгиси билан) қалладилар (бўйнига белги боғладилар), уни ишъор қилдилар (ўркачига белги қў йдилар) ва ундан эҳром боғладилар. (Суфён: мен буни неча марта ундан эшитганимни санай олмайман, то мен уни: ‹Мен Зуҳрийдан ишъор ва тақлидни — яъни ишъор ва тақлид жойини, ёки бутун ҳадисни — ёдламадим› деганини эшитгунимча.)