Qatoda ibn Di'oma

وَعَن قتادةَ قَالَ: خلقَ اللَّهُ تَعَالَى هَذِه النجومَ لثلاثٍ جَعَلَهَا زِينَةً لِلسَّمَاءِ وَرُجُومًا لِلشَّيَاطِينِ وَعَلَامَاتٍ يُهْتَدَى بهَا فَمن تأوَّلَ فِيهَا بِغَيْرِ ذَلِكَ أَخَطَأَ وَأَضَاعَ نَصِيبَهُ وَتَكَلَّفَ مَالا يَعْلَمُ. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ تَعْلِيقًا وَفِي رِوَايَةِ رَزِينٍ: «تكلّف مَالا يعنيه ومالا عِلْمَ لَهُ بِهِ وَمَا عَجَزَ عَنْ عِلْمِهِ الْأَنْبِيَاء وَالْمَلَائِكَة» وَعَن الربيعِ مِثْلُهُ وَزَادَ: وَاللَّهِ مَا جَعَلَ اللَّهُ فِي نَجْمٍ حَيَاةَ أَحَدٍ وَلَا رِزْقَهُ وَلَا مَوْتَهُ وَإِنَّمَا يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَيَتَعَلَّلُونَ بِالنُّجُومِ

Qatoda (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Alloh taolo bu yulduzlarni uch narsa uchun yaratdi: ularni osmon uchun ziynat qildi, shaytonlarga otiladigan narsalar qildi va odamlar yoʻl topadigan alomatlar qildi. Kim ularni bundan boshqasiga taʼvil qilsa, xatoga yoʻl qoʻydi, oʻz nasibasini zoye qildi va oʻzi bilmagan narsaga urindi. Buxoriy taʼliq tarzida rivoyat qilgan. Razin rivoyatida: «oʻziga aloqasi yoʻq, bilimi boʻlmagan va paygʻambarlar hamda farishtalar ham bilishdan ojiz boʻlgan narsaga urindi», deyilgan. Rabiʼdan ham shunga oʻxshash rivoyat qilinib, unda shu ziyoda bor: Allohga qasamki, Alloh biror yulduzda hech kimning hayotini, rizqini yoki oʻlimini qilib qoʻymagan. Ular Allohga yolgʻon toʻqishadi va yulduzlar bilan bahona qilishadi.Қатода (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Аллоҳ таоло бу юлдузларни уч нарса учун яратди: уларни осмон учун зийнат қилди, шайтонларга отиладиган нарсалар қилди ва одамлар йўл топадиган аломатлар қилди. Ким уларни бундан бошқасига таъвил қилса, хатога йўл қўйди, ўз насибасини зое қилди ва ўзи билмаган нарсага уринди. Бухорий таълиқ тарзида ривоят қилган. Разин ривоятида: «ўзига алоқаси йўқ, билими бўлмаган ва пайғамбарлар ҳамда фаришталар ҳам билишдан ожиз бўлган нарсага уринди», дейилган. Рабиъдан ҳам шунга ўхшаш ривоят қилиниб, унда шу зиёда бор: Аллоҳга қасамки, Аллоҳ бирор юлдузда ҳеч кимнинг ҳаётини, ризқини ёки ўлимини қилиб қўймаган. Улар Аллоҳга ёлғон тўқишади ва юлдузлар билан баҳона қилишади.

وَعَن قَتَادَة وَعَن أَنَسٍ: أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَزَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ تَسَحَّرَا فَلَمَّا فَرَغَا مِنْ سَحُورِهِمَا قَامَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الصَّلَاةِ فَصَلَّى. قُلْنَا لِأَنَسٍ: كَمْ كَانَ بَيْنَ فَرَاغِهِمَا مِنْ سَحُورِهِمَا وَدُخُولِهِمَا فِي الصَّلَاة؟ قَالَ: قَدْرُ مَا يَقْرَأُ الرَّجُلُ خَمْسِينَ آيَةً. رَوَاهُ البُخَارِيّ

Qatoda (Anasdan) rivoyat qiladi: Anas ibn Molik: «Paygʻambar ﷺ va Zayd ibn Sobit birga saharlik qildi; taom tugagach, Paygʻambar ﷺ turib (bomdod) namozini oʻqidilar», — dedi. Men Anasdan: «Saharlikni tugatish bilan namozni boshlash orasida qancha (vaqt) edi?» — deb soʻradim. U: «Ikkalasining orasida ellik oyat oʻqishga yetadigan (vaqt) edi», — dedi.Қатода (Анасдан) ривоят қилади: Анас ибн Молик: «Пайғамбар ﷺ ва Зайд ибн Собит бирга саҳарлик қилди; таом тугагач, Пайғамбар ﷺ туриб (бомдод) намозини ўқидилар», — деди. Мен Анасдан: «Саҳарликни тугатиш билан намозни бошлаш орасида қанча (вақт) эди?» — деб сўрадим. У: «Иккаласининг орасида эллик оят ўқишга етадиган (вақт) эди», — деди.

وَعَنْ قَتَادَةَ قَالَ: سُئِلَ أَنَسٌ: كَيْفَ كَانَتْ قِرَاءَةُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: كَانَت مدا مَدًّا ثُمَّ قَرَأَ: بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ يَمُدُّ بِبَسْمِ اللَّهِ وَيَمُدُّ بِالرَّحْمَنِ وَيَمُدُّ بِالرَّحِيمِ. رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Qatoda aytdi:) Anasdan: «Paygʻambar ﷺning qiroati qanday edi?» deb soʻraldi. U: «(U zot) (tovushlarni) choʻ zib (madd qilib oʻqir) edilar», dedi, soʻng ‹Bismillahir-Rohmanir-Rohim›ni (oʻqib koʻ rsatdi): u ‹Bismillah›ni choʻ zar, ‹ar-Rohman›ni choʻ zar va ‹ar-Rohim›ni choʻ zar edi.(Қатода айтди:) Анасдан: «Пайғамбар ﷺнинг қироати қандай эди?» деб сўралди. У: «(У зот) (товушларни) чў зиб (мадд қилиб ўқир) эдилар», деди, сўнг ‹Бисмиллаҳир-Роҳманир-Роҳим›ни (ўқиб кў рсатди): у ‹Бисмиллаҳ›ни чў зар, ‹ар-Роҳман›ни чў зар ва ‹ар-Роҳим›ни чў зар эди.

وَعَن قَتَادَة: بَلَغَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا رَأَى الْهِلَالَ قَالَ: «هِلَالُ خَيْرٍ وَرُشْدٍ هِلَالُ خَيْرٍ وَرُشْدٍ هِلَالُ خَيْرٍ وَرُشْدٍ آمَنْتُ بِالَّذِي خَلَقَكَ» ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ يَقُولُ: «الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي ذَهَبَ بِشَهْرِ كَذَا وَجَاء بِشَهْر كَذَا» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Muso ibn Ismoil bizga aytib berib, bizga Abon aytib berib, bizga Qatoda aytib berdiki, unga yetib kelishicha, Nabiy ﷺ hilolni (yangi oyni) koʻrganlarida: «Hilolu xayrin va rushdin, hilolu xayrin va rushdin, hilolu xayrin va rushdin. Amantu billazi xolaqaka (Yaxshilik va toʻgʻri yoʻl hilolisan, yaxshilik va toʻgʻri yoʻl hilolisan, yaxshilik va toʻgʻri yoʻl hilolisan. Men seni Yaratganga iymon keltirdim)», deb uch marta aytar edilar. Soʻng: «Al-hamdu lillahil-lazi zahaba bi-shahri kaza va jaa bi-shahri kaza (Falon oyni ketkazib, falon oyni keltirgan Allohga hamdlar boʻlsin)», deydilar.Мусо ибн Исмоил бизга айтиб бериб, бизга Абон айтиб бериб, бизга Қатода айтиб бердики, унга етиб келишича, Набий ﷺ ҳилолни (янги ойни) кўрганларида: «Ҳилолу хайрин ва рушдин, ҳилолу хайрин ва рушдин, ҳилолу хайрин ва рушдин. Аманту биллази холақака (Яхшилик ва тўғри йўл ҳилолисан, яхшилик ва тўғри йўл ҳилолисан, яхшилик ва тўғри йўл ҳилолисан. Мен сени Яратганга иймон келтирдим)», деб уч марта айтар эдилар. Сўнг: «Ал-ҳамду лиллаҳил-лази заҳаба би-шаҳри каза ва жаа би-шаҳри каза (Фалон ойни кетказиб, фалон ойни келтирган Аллоҳга ҳамдлар бўлсин)», дейдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ، قَالَ‏:‏ قُلْتُ لأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ‏:‏ كَيْفَ كَانَ نَعْلُ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم‏؟‏ قَالَ‏:‏ لَهُمَا قِبَالانِ‏.‏

Qatoda (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Anas ibn Molikka: «Rasululloh ﷺning kovushlari qanday edi?» dedim. U: «Ularning ikkitadan tasmasi bor edi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Қатода (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Анас ибн Моликка: «Расулуллоҳ ﷺнинг ковушлари қандай эди?» дедим. У: «Уларнинг иккитадан тасмаси бор эди», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرِ بْنِ حَازِمٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ‏:‏ قُلْتُ لأَنَسٍ‏:‏ كَيْفَ كَانَ شَعَرُ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم‏؟‏ قَالَ‏:‏ لَمْ يَكُنْ بِالْجَعْدِ، وَلا بِالسَّبْطِ، كَانَ يَبْلُغُ شَعَرُهُ شَحْمَةَ أُذُنَيْهِ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Sochlari toʻlqinsimon (silliq tartibli) edi, na qattiq jingalak, na butunlay tikka (tep-tekis) edi; quloqlari bilan yelkalari orasida (tushib turar) edi».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Сочлари тўлқинсимон (силлиқ тартибли) эди, на қаттиқ жингалак, на бутунлай тикка (теп-текис) эди; қулоқлари билан елкалари орасида (тушиб турар) эди».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرِ بْنِ حَازِمٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ‏:‏ قُلْتُ لأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ‏:‏ كَيْفَ كَانَتْ قِرَاءَةُ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم‏؟‏ فَقَالَ‏:‏ مَدًّا‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Iroq ahlidan bir kishi undan kiyimga tegadigan chivin qoni haqida soʻradi. Shunda Ibn Umar: «Mana bunga qaranglar, u chivin qoni haqida soʻrayapti, holbuki ular Rasululloh ﷺning farzandini oʻldirishgan!» dedi va: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Hasan va Husayn ikkalasi mening dunyodagi ikki rayhonimdir›, deganlarini eshitganman», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir. Buni Shuʼba va Mahdiy ibn Maymun ham Muhammad ibn Abu Yaʼqubdan rivoyat qilishgan. Bu bobda Abu Hurayradan ham Paygʻambar ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilingan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Ироқ аҳлидан бир киши ундан кийимга тегадиган чивин қони ҳақида сўради. Шунда Ибн Умар: «Мана бунга қаранглар, у чивин қони ҳақида сўраяпти, ҳолбуки улар Расулуллоҳ ﷺнинг фарзандини ўлдиришган!» деди ва: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Ҳасан ва Ҳусайн иккаласи менинг дунёдаги икки райҳонимдир›, деганларини эшитганман», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир. Буни Шуъба ва Маҳдий ибн Маймун ҳам Муҳаммад ибн Абу Яъқубдан ривоят қилишган. Бу бобда Абу Ҳурайрадан ҳам Пайғамбар ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ‏:‏ أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ‏:‏ أَخْبَرَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ‏:‏ قُلْتُ لأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ‏:‏ هَلْ خَضَبَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم‏؟‏ قَالَ‏:‏ لَمْ يَبْلُغْ ذَلِكَ، إِنَّمَا كَانَ شَيْبًا فِي صُدْغَيْهِ وَلَكِنْ أَبُو بَكْرٍ، خَضَبَ بِالْحِنَّاءِ وَالْكَتَمِ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, undan: «Rasululloh ﷺ sochlarini boʻyaganmilar?» deb soʻralganda, u: «Bunga hojat qolmagan edi, faqat ikki chakkalarida ozgina oq soch bor edi», dedi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, ундан: «Расулуллоҳ ﷺ сочларини бўяганмилар?» деб сўралганда, у: «Бунга ҳожат қолмаган эди, фақат икки чаккаларида озгина оқ соч бор эди», деди.