حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَيَّاضٍ، حَدَّثَنَا أَبِي ح، وَحَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ الْفَيَّاضِ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ لَيْسَ فِي التَّمْرِ حُكْرَةٌ . قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى قَالَ عَنِ الْحَسَنِ فَقُلْنَا لَهُ لاَ تَقُلْ عَنِ الْحَسَنِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا الْحَدِيثُ عِنْدَنَا بَاطِلٌ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ كَانَ سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ يَحْتَكِرُ النَّوَى وَالْخَبَطَ وَالْبِزْرَ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ يُونُسَ يَقُولُ سَأَلْتُ سُفْيَانَ عَنْ كَبْسِ الْقَتِّ فَقَالَ كَانُوا يَكْرَهُونَ الْحُكْرَةَ وَسَأَلْتُ أَبَا بَكْرِ بْنَ عَيَّاشٍ فَقَالَ اكْبِسْهُ .
Qatoda (rahimahulloh) aytdi: «Xurmoda ehtikor boʻlmaydi». Ibnul Musanno aytdi: U (Yahyo ibn Fayyoz) buni Hasandan (rivoyat qilib) aytdi. Shunda biz unga: «Hasandan (rivoyat) deb aytma», dedik. Abu Dovud aytdi: Bu hadis bizning nazdimizda botildir. Abu Dovud aytdi: Said ibn Musayyab xurmo danagi, (chorva uchun qoqilgan) yaproq va urugʻni toʻplab saqlar edi. Men Ahmad ibn Yunusning shunday deganini eshitdim: Men Sufyondan beda (xashak)ni siqib toʻplash haqida soʻradim. U: «Ular ehtikorni yoqtirmas edilar», dedi. Yana men Abu Bakr ibn Ayyoshdan soʻradim, u: «Uni toʻplab saqlayver», dedi.Қатода (раҳимаҳуллоҳ) айтди: «Хурмода эҳтикор бўлмайди». Ибнул Мусанно айтди: У (Яҳё ибн Файёз) буни Ҳасандан (ривоят қилиб) айтди. Шунда биз унга: «Ҳасандан (ривоят) деб айтма», дедик. Абу Довуд айтди: Бу ҳадис бизнинг наздимизда ботилдир. Абу Довуд айтди: Саид ибн Мусайяб хурмо данаги, (чорва учун қоқилган) япроқ ва уруғни тўплаб сақлар эди. Мен Аҳмад ибн Юнуснинг шундай деганини эшитдим: Мен Суфёндан беда (хашак)ни сиқиб тўплаш ҳақида сўрадим. У: «Улар эҳтикорни ёқтирмас эдилар», деди. Яна мен Абу Бакр ибн Айёшдан сўрадим, у: «Уни тўплаб сақлайвер», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ، وَعِكْرِمَةَ، أَنَّهُمَا كَانَا يَكْرَهَانِ الْبُسْرَ وَحْدَهُ وَيَأْخُذَانِ ذَلِكَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ . وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَخْشَى أَنْ يَكُونَ الْمُزَّاءَ الَّذِي نُهِيَتْ عَنْهُ عَبْدُ الْقَيْسِ . فَقُلْتُ لِقَتَادَةَ مَا الْمُزَّاءُ قَالَ النَّبِيذُ فِي الْحَنْتَمِ وَالْمُزَفَّتِ .
Qatoda Jobir ibn Zayd va Ikrimadan rivoyat qiladiki, ular xom xurmo (busr)ni yolgʻiz oʻzini (ivitishni) yomon koʻrar va buni Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan olar edilar. Ibn Abbos (roziyallohu anhumo): «Bu Abdulqays (qabilasi) qaytarilgan muzzo boʻlib qolishidan qoʻrqaman», degan. Men Qatodaga: «Muzzo nima?» dedim. U: «Hantam (yashil sopol kosa) va muzaffat (qatron surilgan idish)da tayyorlangan nabizdir», dedi.Қатода Жобир ибн Зайд ва Икримадан ривоят қиладики, улар хом хурмо (буср)ни ёлғиз ўзини (ивитишни) ёмон кўрар ва буни Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан олар эдилар. Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо): «Бу Абдулқайс (қабиласи) қайтарилган муззо бўлиб қолишидан қўрқаман», деган. Мен Қатодага: «Муззо нима?» дедим. У: «Ҳантам (яшил сопол коса) ва музаффат (қатрон сурилган идиш)да тайёрланган набиздир», деди.
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، بِهَذِهِ الْقِصَّةِ قَالَ فَدُعِيَ الْيَوْمَ الثَّالِثَ فَلَمْ يُجِبْ وَحَصَبَ الرَّسُولَ .
Muslim ibn Ibrohim Hishomdan, u Qatodadan, u Said ibnul Musayyabdan shu qissani rivoyat qiladi. U aytdi: Uchinchi kuni (Said) taklif qilindi-yu, qabul qilmadi va elchiga (taklif keltirgan kishiga) tosh otdi.Муслим ибн Иброҳим Ҳишомдан, у Қатодадан, у Саид ибнул Мусайябдан шу қиссани ривоят қилади. У айтди: Учинчи куни (Саид) таклиф қилинди-ю, қабул қилмади ва элчига (таклиф келтирган кишига) тош отди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، ح وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ سُوَيْدٍ، حَدَّثَنَا رَوْحٌ، قَالاَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، بِإِسْنَادِهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ أَعْتَقَ مَمْلُوكًا بَيْنَهُ وَبَيْنَ آخَرَ فَعَلَيْهِ خَلاَصُهُ " . وَهَذَا لَفْظُ ابْنِ سُوَيْدٍ .
Muhammad ibn al-Musanno bizga rivoyat qilib dedi: Muhammad ibn Jaʼfar bizga rivoyat qildi. (Boshqa sanad bilan) Ahmad ibn Ali ibn Suvayd ham bizga rivoyat qildi: Ravh bizga rivoyat qildi. Ikkalasi: Shuʼba bizga rivoyat qilib dedi, dedilar. U Qatodadan, oʻz sanadi bilan Nabiy ﷺ dan rivoyat qildi. U zot: «Kim oʻzi bilan boshqa bir kishi oʻrtasida (sherik) boʻlgan qulni ozod qilsa, uni (toʻliq) ozod qilish uning zimmasiga boʻladi», dedilar. Bu Ibn Suvaydning lafzidir.Муҳаммад ибн ал-Мусанно бизга ривоят қилиб деди: Муҳаммад ибн Жаъфар бизга ривоят қилди. (Бошқа санад билан) Аҳмад ибн Али ибн Сувайд ҳам бизга ривоят қилди: Равҳ бизга ривоят қилди. Иккаласи: Шуъба бизга ривоят қилиб деди, дедилар. У Қатодадан, ўз санади билан Набий ﷺ дан ривоят қилди. У зот: «Ким ўзи билан бошқа бир киши ўртасида (шерик) бўлган қулни озод қилса, уни (тўлиқ) озод қилиш унинг зиммасига бўлади», дедилар. Бу Ибн Сувайднинг лафзидир.
حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنِي أَبِي ح، وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ سُوَيْدٍ، حَدَّثَنَا رَوْحٌ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ قَتَادَةَ، بِإِسْنَادِهِ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ أَعْتَقَ نَصِيبًا لَهُ فِي مَمْلُوكٍ عَتَقَ مِنْ مَالِهِ إِنْ كَانَ لَهُ مَالٌ " . وَلَمْ يَذْكُرِ ابْنُ الْمُثَنَّى النَّضْرَ بْنَ أَنَسٍ وَهَذَا لَفْظُ ابْنِ سُوَيْدٍ .
Ibn al-Musanno bizga rivoyat qilib dedi: Muoz ibn Hishom bizga rivoyat qilib dedi: Otam menga rivoyat qildi. (Boshqa sanad bilan) Ahmad ibn Ali ibn Suvayd ham bizga rivoyat qildi: Ravh bizga rivoyat qilib dedi: Hishom ibn Abu Abdulloh bizga rivoyat qildi: U Qatodadan, oʻz sanadi bilan rivoyat qildiki, Nabiy ﷺ: «Kim qulda oʻziga tegishli ulushni ozod qilsa, agar moli boʻlsa, oʻz molidan (uni toʻliq) ozod qiladi», dedilar. Ibn al-Musanno an-Nazr ibn Anasni zikr qilmadi. Bu Ibn Suvaydning lafzidir.Ибн ал-Мусанно бизга ривоят қилиб деди: Муоз ибн Ҳишом бизга ривоят қилиб деди: Отам менга ривоят қилди. (Бошқа санад билан) Аҳмад ибн Али ибн Сувайд ҳам бизга ривоят қилди: Равҳ бизга ривоят қилиб деди: Ҳишом ибн Абу Абдуллоҳ бизга ривоят қилди: У Қатодадан, ўз санади билан ривоят қилдики, Набий ﷺ: «Ким қулда ўзига тегишли улушни озод қилса, агар моли бўлса, ўз молидан (уни тўлиқ) озод қилади», дедилар. Ибн ал-Мусанно ан-Назр ибн Анасни зикр қилмади. Бу Ибн Сувайднинг лафзидир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، قَالَ مَنْ مَلَكَ ذَا رَحِمٍ مَحْرَمٍ فَهُوَ حُرٌّ .
Muhammad ibn Sulaymon bizga rivoyat qildi: Abdulvahhob bizga Saiddan, u Qatodadan, u Hasandan rivoyat qildi. (Hasan) dedi: «Kim mahrami boʻlgan qarindoshiga ega boʻlsa, u (qarindosh) ozod boʻladi».Муҳаммад ибн Сулаймон бизга ривоят қилди: Абдулваҳҳоб бизга Саиддан, у Қатодадан, у Ҳасандан ривоят қилди. (Ҳасан) деди: «Ким маҳрами бўлган қариндошига эга бўлса, у (қариндош) озод бўлади».
حَدَّثَنَا هُدْبَةُ بْنُ خَالِدٍ الأَزْدِيُّ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ قُلْنَا لأَنَسٍ - يَعْنِي ابْنَ مَالِكٍ - أَىُّ اللِّبَاسِ كَانَ أَحَبَّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَوْ أَعْجَبَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ الْحِبَرَةُ .
Qatoda aytdi: Biz Anasga — yaʼni ibn Molikka — «Rasululloh ﷺ ga kiyimlarning qaysi biri eng sevimli edi yoki Rasululloh ﷺ ga qaysi biri eng yoqar edi?» dedik. U: «Hibara (yoʻl-yoʻl chopon)», deb javob berdi.Қатода айтди: Биз Анасга — яъни ибн Моликка — «Расулуллоҳ ﷺ га кийимларнинг қайси бири энг севимли эди ёки Расулуллоҳ ﷺ га қайси бири энг ёқар эди?» дедик. У: «Ҳибара (йўл-йўл чопон)», деб жавоб берди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ خَصَى عَبَدَهُ خَصَيْنَاهُ " . ثُمَّ ذَكَرَ مِثْلَ حَدِيثِ شُعْبَةَ وَحَمَّادٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ عَنْ هِشَامٍ مِثْلَ حَدِيثِ مُعَاذٍ .
Qatoda (rahimahulloh) oʻzining (yuqoridagi) shu sanadi bilan unga oʻxshash rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ: «Kim oʻz qulini bichsa (axta qilsa), biz uni bichamiz», dedilar. Soʻng (Qatoda) Shuʼba va Hammodning hadisiga oʻxshashini zikr qildi. Abu Dovud aytdi: Uni Abu Dovud at-Toyolisiy Hishomdan, Muozning hadisiga oʻxshash rivoyat qildi.Қатода (раҳимаҳуллоҳ) ўзининг (юқоридаги) шу санади билан унга ўхшаш ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ўз қулини бичса (ахта қилса), биз уни бичамиз», дедилар. Сўнг (Қатода) Шуъба ва Ҳаммоднинг ҳадисига ўхшашини зикр қилди. Абу Довуд айтди: Уни Абу Довуд ат-Тоёлисий Ҳишомдан, Муознинг ҳадисига ўхшаш ривоят қилди.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، بِإِسْنَادِ شُعْبَةَ مِثْلَهُ زَادَ ثُمَّ إِنَّ الْحَسَنَ نَسِيَ هَذَا الْحَدِيثَ فَكَانَ يَقُولُ " لاَ يُقْتَلُ حُرٌّ بِعَبْدٍ " .
Qatoda (rahimahulloh) Shuʼbaning sanadi bilan unga oʻxshash rivoyat qildi. (Bu rivoyatda) shu ziyoda bor: Soʻng al-Hasan bu hadisni unutib qoʻydi va: «Hur (ozod) kishi qul (oʻrniga oʻldirilmaydi)», deb aytar edi.Қатода (раҳимаҳуллоҳ) Шуъбанинг санади билан унга ўхшаш ривоят қилди. (Бу ривоятда) шу зиёда бор: Сўнг ал-Ҳасан бу ҳадисни унутиб қўйди ва: «Ҳур (озод) киши қул (ўрнига ўлдирилмайди)», деб айтар эди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ ثَوْرٍ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ أَيَعْجَزُ أَحَدُكُمْ أَنْ يَكُونَ، مِثْلَ أَبِي ضَيْغَمٍ - أَوْ ضَمْضَمٍ شَكَّ ابْنُ عُبَيْدٍ - كَانَ إِذَا أَصْبَحَ قَالَ اللَّهُمَّ إِنِّي قَدْ تَصَدَّقْتُ بِعِرْضِي عَلَى عِبَادِكَ .
Qatoda (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Birortangiz Abu Zaygʻam — yoki Zamzam (roviy Ibn Ubayd shubha qildi) — kabi boʻlishga ojizlik qiladimi? U tongga chiqqanida: «Allohim, men oʻz obroʻyimni bandalaringga sadaqa qildim», der edi.Қатода (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Бирортангиз Абу Зайғам — ёки Замзам (ровий Ибн Убайд шубҳа қилди) — каби бўлишга ожизлик қиладими? У тонгга чиққанида: «Аллоҳим, мен ўз обрўйимни бандаларингга садақа қилдим», дер эди.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبَانُ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا رَأَى الْهِلاَلَ قَالَ " هِلاَلُ خَيْرٍ وَرُشْدٍ هِلاَلُ خَيْرٍ وَرُشْدٍ هِلاَلُ خَيْرٍ وَرُشْدٍ آمَنْتُ بِالَّذِي خَلَقَكَ " . ثَلاَثَ مَرَّاتٍ . ثُمَّ يَقُولُ " الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي ذَهَبَ بِشَهْرِ كَذَا وَجَاءَ بِشَهْرِ كَذَا " .
Muso ibn Ismoil bizga aytib berib, bizga Abon aytib berib, bizga Qatoda aytib berdiki, unga yetib kelishicha, Nabiy ﷺ hilolni (yangi oyni) koʻrganlarida: «Hilolu xayrin va rushdin, hilolu xayrin va rushdin, hilolu xayrin va rushdin. Amantu billazi xolaqaka (Yaxshilik va toʻgʻri yoʻl hilolisan, yaxshilik va toʻgʻri yoʻl hilolisan, yaxshilik va toʻgʻri yoʻl hilolisan. Men seni Yaratganga iymon keltirdim)», deb uch marta aytar edilar. Soʻng: «Al-hamdu lillahil-lazi zahaba bi-shahri kaza va jaa bi-shahri kaza (Falon oyni ketkazib, falon oyni keltirgan Allohga hamdlar boʻlsin)», deydilar.Мусо ибн Исмоил бизга айтиб бериб, бизга Абон айтиб бериб, бизга Қатода айтиб бердики, унга етиб келишича, Набий ﷺ ҳилолни (янги ойни) кўрганларида: «Ҳилолу хайрин ва рушдин, ҳилолу хайрин ва рушдин, ҳилолу хайрин ва рушдин. Аманту биллази холақака (Яхшилик ва тўғри йўл ҳилолисан, яхшилик ва тўғри йўл ҳилолисан, яхшилик ва тўғри йўл ҳилолисан. Мен сени Яратганга иймон келтирдим)», деб уч марта айтар эдилар. Сўнг: «Ал-ҳамду лиллаҳил-лази заҳаба би-шаҳри каза ва жаа би-шаҳри каза (Фалон ойни кетказиб, фалон ойни келтирган Аллоҳга ҳамдлар бўлсин)», дейдилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، أَنَّ زَيْدَ بْنَ حُبَابٍ، أَخْبَرَهُمْ عَنْ أَبِي هِلاَلٍ، عَنْ قَتَادَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا رَأَى الْهِلاَلَ صَرَفَ وَجْهَهُ عَنْهُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ لَيْسَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثٌ مُسْنَدٌ صَحِيحٌ .
Muhammad ibn al-Alo bizga aytib berib, unga Zayd ibn Hubob xabar berdiki, u Abu Hiloldan, u Qatodadan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ hilolni koʻrganlarida, yuzlarini undan oʻgirar edilar. Abu Dovud aytdi: Bu bobda Nabiy ﷺdan kelgan musnad, sahih hadis yoʻq.Муҳаммад ибн ал-Ало бизга айтиб бериб, унга Зайд ибн Ҳубоб хабар бердики, у Абу Ҳилолдан, у Қатодадан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ ҳилолни кўрганларида, юзларини ундан ўгирар эдилар. Абу Довуд айтди: Бу бобда Набий ﷺдан келган муснад, саҳиҳ ҳадис йўқ.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، بِإِسْنَادِهِ نَحْوَهُ قَالَ : يُصَلِّي ثَمَانِ رَكَعَاتٍ لاَ يَجْلِسُ فِيهِنَّ إِلاَّ عِنْدَ الثَّامِنَةِ، فَيَجْلِسُ فَيَذْكُرُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ، ثُمَّ يَدْعُو، ثُمَّ يُسَلِّمُ تَسْلِيمًا يُسْمِعُنَا، ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ بَعْدَ مَا يُسَلِّمُ، ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَةً، فَتِلْكَ إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً يَا بُنَىَّ، فَلَمَّا أَسَنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَخَذَ اللَّحْمَ أَوْتَرَ بِسَبْعٍ، وَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ بَعْدَ مَا يُسَلِّمُ، بِمَعْنَاهُ إِلَى مُشَافَهَةً .
Bu hadis Qatoda (rahimahulloh)dan ham oʻz isnodi bilan shunga oʻxshash rivoyat qilingan. Unda shunday deyiladi: «U zot sakkiz rakaat namoz oʻqir, ularda faqat sakkizinchisida oʻtirar, soʻng oʻtirib Alloh azza va jallani zikr qilar, keyin duo qilar, soʻng bizga eshittirib salom berar edilar. Salom berganlaridan keyin oʻtirgan holda ikki rakaat oʻqir, soʻng bir rakaat oʻqir edilar. Ana shu oʻn bir rakaat boʻlardi, ey oʻgʻilcham. Rasululloh ﷺ keksayib, badanlari ogʻirlashganda esa yetti (rakaat) bilan vitr qilar, salom berganlaridan keyin oʻtirgan holda ikki rakaat oʻqir edilar» — yuzma-yuz (eshitish haqidagi soʻzga) qadar shu maʼnoda (davom etadi).Бу ҳадис Қатода (раҳимаҳуллоҳ)дан ҳам ўз исноди билан шунга ўхшаш ривоят қилинган. Унда шундай дейилади: «У зот саккиз ракаат намоз ўқир, уларда фақат саккизинчисида ўтирар, сўнг ўтириб Аллоҳ азза ва жаллани зикр қилар, кейин дуо қилар, сўнг бизга эшиттириб салом берар эдилар. Салом берганларидан кейин ўтирган ҳолда икки ракаат ўқир, сўнг бир ракаат ўқир эдилар. Ана шу ўн бир ракаат бўларди, эй ўғилчам. Расулуллоҳ ﷺ кексайиб, баданлари оғирлашганда эса етти (ракаат) билан витр қилар, салом берганларидан кейин ўтирган ҳолда икки ракаат ўқир эдилар» — юзма-юз (эшитиш ҳақидаги сўзга) қадар шу маънода (давом этади).
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَأَلْتُ أَنَسًا عَنْ قِرَاءَةِ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم فَقَالَ كَانَ يَمُدُّ مَدًّا .
Qatoda (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u dedi: Men Anasdan (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺning qiroatlari haqida soʻradim. U: U zot (madli harflarni) choʻzib oʻqir edilar, dedi.Қатода (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у деди: Мен Анасдан (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺнинг қироатлари ҳақида сўрадим. У: У зот (мадли ҳарфларни) чўзиб ўқир эдилар, деди.
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَرْجِسَ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَبُولَنَّ أَحَدُكُمْ فِي جُحْرٍ " . قَالُوا لِقَتَادَةَ وَمَا يُكْرَهُ مِنَ الْبَوْلِ فِي الْجُحْرِ قَالَ يُقَالُ إِنَّهَا مَسَاكِنُ الْجِنِّ .
Qatoda Abdulloh ibn Sarjis (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi: Allohning Paygʻambari ﷺ: «Biringiz (yerdagi) teshikka (kavakka) siydik qilmasin», — dedilar. Qatodaga: «Teshikka siydik qilish nega makruh?» — deyishdi. U: «Aytishlaricha, ular jinlarning maskanlaridir», — dedi.Қатода Абдуллоҳ ибн Саржис (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади: Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ: «Бирингиз (ердаги) тешикка (кавакка) сийдик қилмасин», — дедилар. Қатодага: «Тешикка сийдик қилиш нега макруҳ?» — дейишди. У: «Айтишларича, улар жинларнинг масканларидир», — деди.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَأَلْتُ أَنَسًا كَيْفَ كَانَتْ قِرَاءَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ كَانَ يَمُدُّ صَوْتَهَ مَدًّا .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Qatoda undan: «Rasululloh ﷺ ning qiroatlari qanday edi?» deb soʻradi. U: «Ovozlarini choʻzib oʻqirdilar», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Қатода ундан: «Расулуллоҳ ﷺ нинг қироатлари қандай эди?» деб сўради. У: «Овозларини чўзиб ўқирдилар», деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا، يُحَدِّثُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَتِمُّوا الرُّكُوعَ وَالسُّجُودَ إِذَا رَكَعْتُمْ وَسَجَدْتُمْ " .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Rukuʼ va sajda qilganingizda, rukuʼ va sajdani mukammal bajaringiz», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Рукуъ ва сажда қилганингизда, рукуъ ва саждани мукаммал бажарингиз», дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، ح وَأَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " اعْتَدِلُوا فِي السُّجُودِ وَلاَ يَبْسُطْ أَحَدُكُمْ ذِرَاعَيْهِ انْبِسَاطَ الْكَلْبِ " . اللَّفْظُ لإِسْحَاقَ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sajdada meʼyorda boʻlinglar, biringiz ikki bilagini it yozgandek yerga yozmasin», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Саждада меъёрда бўлинглар, бирингиз икки билагини ит ёзгандек ерга ёзмасин», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، فِي حَدِيثِهِ عَنْ خَالِدِ بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ مُوسَى، - وَهُوَ ابْنُ سَلَمَةَ - قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ كَيْفَ أُصَلِّي بِمَكَّةَ إِذَا لَمْ أُصَلِّ فِي جَمَاعَةٍ قَالَ رَكْعَتَيْنِ سُنَّةَ أَبِي الْقَاسِمِ صلى الله عليه وسلم .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Musa ibn Salama Ibn Abbosdan: «Makkada jamoat bilan oʻqimasam, qanday oʻqiy?» deb soʻraganida, u: «Ikki rakaat, Abul-Qosim ﷺning sunnati», deb javob berdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Муса ибн Салама Ибн Аббосдан: «Маккада жамоат билан ўқимасам, қандай ўқий?» деб сўраганида, у: «Икки ракаат, Абул-Қосим ﷺнинг суннати», деб жавоб берди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَأَلَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ هِشَامٍ عَنِ الْعُمْرَى، فَقُلْتُ حَدَّثَ مُحَمَّدُ بْنُ سِيرِينَ، عَنْ شُرَيْحٍ، قَالَ قَضَى نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ الْعُمْرَى جَائِزَةٌ . قَالَ قَتَادَةُ وَقُلْتُ حَدَّثَنِي النَّضْرُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ بَشِيرِ بْنِ نَهِيكٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْعُمْرَى جَائِزَةٌ " . قَالَ قَتَادَةُ وَقُلْتُ كَانَ الْحَسَنُ يَقُولُ الْعُمْرَى جَائِزَةٌ . قَالَ قَتَادَةُ فَقَالَ الزُّهْرِيُّ إِنَّمَا الْعُمْرَى إِذَا أُعْمِرَ وَعَقِبَهُ مِنْ بَعْدِهِ فَإِذَا لَمْ يَجْعَلْ عَقِبَهُ مِنْ بَعْدِهِ كَانَ لِلَّذِي يَجْعَلُ شَرْطُهُ . قَالَ قَتَادَةُ فَسُئِلَ عَطَاءُ بْنُ أَبِي رَبَاحٍ فَقَالَ حَدَّثَنِي جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْعُمْرَى جَائِزَةٌ " . قَالَ قَتَادَةُ فَقَالَ الزُّهْرِيُّ كَانَ الْخُلَفَاءُ لاَ يَقْضُونَ بِهَذَا . قَالَ عَطَاءٌ قَضَى بِهَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مَرْوَانَ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Umro (umrbod inʼom) joizdir», dedilar. Bu haqda az-Zuhriy: «Umro faqat ‹oʻziga va oʻzidan keyin avlodiga› deb berilsa boʻladi; agar oʻzidan keyin avlodiga qilib berilmasa, u shart qoʻygan kishiga qaytadi», degan.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Умро (умрбод инъом) жоиздир», дедилар. Бу ҳақда аз-Зуҳрий: «Умро фақат ‹ўзига ва ўзидан кейин авлодига› деб берилса бўлади; агар ўзидан кейин авлодига қилиб берилмаса, у шарт қўйган кишига қайтади», деган.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، عَنْ أَبِي دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا، يَقُولُ سَرَقَ رَجُلٌ مِجَنًّا عَلَى عَهْدِ أَبِي بَكْرٍ فَقُوِّمَ خَمْسَةَ دَرَاهِمَ فَقُطِعَ .
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Bakr davrida bir kishi qalqon oʻgʻirladi, uning qiymati besh dirham deb baholandi va (uning qoʻli) kesildi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Бакр даврида бир киши қалқон ўғирлади, унинг қиймати беш дирҳам деб баҳоланди ва (унинг қўли) кесилди.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، رضى الله عنه يُحَدِّثُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " ثَلاَثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلاَوَةَ الإِيمَانِ مَنْ أَحَبَّ الْمَرْءَ لاَ يُحِبُّهُ إِلاَّ لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَمَنْ كَانَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَمَنْ كَانَ أَنْ يُقْذَفَ فِي النَّارِ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ أَنْ يَرْجِعَ إِلَى الْكُفْرِ بَعْدَ أَنْ أَنْقَذَهُ اللَّهُ مِنْهُ " .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Uch narsa borki, kimda ular boʻlsa, imonning shirinligini topadi: Kimki bir kishini faqat Alloh azza va jalla uchun sevsa, kimga Alloh azza va jalla hamda Uning Rasuli ulardan boshqa hammasidan koʻra sevimliroq boʻlsa va kimki Alloh oʻzini undan qutqarganidan keyin kufrga qaytishdan koʻra olovga tashlanishni afzal koʻrsa», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Уч нарса борки, кимда улар бўлса, имоннинг ширинлигини топади: Кимки бир кишини фақат Аллоҳ азза ва жалла учун севса, кимга Аллоҳ азза ва жалла ҳамда Унинг Расули улардан бошқа ҳаммасидан кўра севимлироқ бўлса ва кимки Аллоҳ ўзини ундан қутқарганидан кейин куфрга қайтишдан кўра оловга ташланишни афзал кўрса», дедилар.
أَخْبَرَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرٌ يَعْنِي ابْنَ الْمُفَضَّلِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسًا يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَلَدِهِ وَوَالِدِهِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biringiz men unga oʻz farzandidan, otasidan va barcha odamlardan koʻra sevimliroq boʻlmagunimcha, imon keltirgan boʻlmaydi», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирингиз мен унга ўз фарзандидан, отасидан ва барча одамлардан кўра севимлироқ бўлмагунимча, имон келтирган бўлмайди», дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا النَّضْرُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ح وَأَنْبَأَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرٌ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ فِي حَدِيثِهِ إِنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لِأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biringiz oʻzi uchun yoqtirgan narsani birodari uchun ham yoqtirmagunicha, imon keltirgan boʻlmaydi», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирингиз ўзи учун ёқтирган нарсани биродари учун ҳам ёқтирмагунича, имон келтирган бўлмайди», дедилар.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، قَالَ قَتَادَةُ كَانَ أَنَسٌ يَأْمُرُ بِالتَّذْنُوبِ فَيُقْرَضُ .
Qatoda aytadi: Anas (roziyallohu anhu) gʻoʻra qismini kesib tashlashga buyurar edilar, shunda u kesib olinardi.Қатода айтади: Анас (розияллоҳу анҳу) ғўра қисмини кесиб ташлашга буюрар эдилар, шунда у кесиб олинарди.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي شُعْبَةُ، وَهِشَامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ قُلْتُ لِجَابِرِ بْنِ زَيْدٍ مَا يَقْطَعُ الصَّلاَةَ قَالَ كَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقُولُ الْمَرْأَةُ الْحَائِضُ وَالْكَلْبُ . قَالَ يَحْيَى رَفَعَهُ شُعْبَةُ .
Qatoda (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Jobir ibn Zaydga: «Namozni nima uzadi?» dedim. U: «Ibn Abbos: ‹Hayzli ayol va it›, der edi», dedi.Қатода (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Жобир ибн Зайдга: «Намозни нима узади?» дедим. У: «Ибн Аббос: ‹Ҳайзли аёл ва ит›, дер эди», деди.
حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، أَنَّهُ ذَكَرَ أَنَّهُ سَمِعَ جُرَىَّ بْنَ كُلَيْبٍ، يُحَدِّثُ أَنَّهُ سَمِعَ عَلِيًّا، يُحَدِّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ نَهَى أَنْ يُضَحَّى بِأَعْضَبِ الْقَرْنِ وَالأُذُنِ .
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shoxining koʻpi va qulogʻining koʻpi singan (kesilgan) hayvonni qurbonlik qilishdan qaytardilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шохининг кўпи ва қулоғининг кўпи синган (кесилган) ҳайвонни қурбонлик қилишдан қайтардилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، وَأَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الدَّارِمِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، قَالَ كُنَّا نَأْتِي أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ - قَالَ إِسْحَاقُ وَخَبَّازُهُ قَائِمٌ وَقَالَ الدَّارِمِيُّ وَخِوَانُهُ مَوْضُوعٌ - فَقَالَ يَوْمًا كُلُوا فَمَا أَعْلَمُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ رَأَى رَغِيفًا مُرَقَّقًا بِعَيْنِهِ حَتَّى لَحِقَ بِاللَّهِ وَلاَ شَاةً سَمِيطًا قَطُّ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u bir kuni: «Yenglar, chunki men bilishimcha, Rasululloh ﷺ Allohga qovushgunlariga qadar yupqa nonni oʻz koʻzlari bilan koʻrmaganlar va terisi bilan qovurilgan qoʻyni ham hech qachon koʻrmaganlar», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у бир куни: «Енглар, чунки мен билишимча, Расулуллоҳ ﷺ Аллоҳга қовушгунларига қадар юпқа нонни ўз кўзлари билан кўрмаганлар ва териси билан қовурилган қўйни ҳам ҳеч қачон кўрмаганлар», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَأَلْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ عَنْ قِرَاءَةِ النَّبِيِّ، ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ كَانَ يَمُدُّ صَوْتَهُ مَدًّا .
Qatoda aytdi: Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan Paygʻambar ﷺ ning qiroatlari haqida soʻradim. U: «U zot ovozlarini choʻzib oʻqirdilar», dedi.Қатода айтди: Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан Пайғамбар ﷺ нинг қироатлари ҳақида сўрадим. У: «У зот овозларини чўзиб ўқирдилар», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رُفَيْعًا أَبَا الْعَالِيَةِ، يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، حَدَّثَنِي رِجَالٌ، قَالَ شُعْبَةُ أَحْسِبُهُ قَالَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَأَعْجَبُهُمْ إِلَيَّ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ الصَّلَاةِ فِي سَاعَتَيْنِ بَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ وَبَعْدَ الصُّبْحِ حَتَّى تَطْلُعَ .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ikki vaqtda — asrdan keyin quyosh botguncha va bomdoddan keyin quyosh chiqquncha namoz oʻqishdan qaytardilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ икки вақтда — асрдан кейин қуёш ботгунча ва бомдоддан кейин қуёш чиққунча намоз ўқишдан қайтардилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، وَحَجَّاجٌ، قَالَ حَدَّثَنِي شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عُثْمَانَ النَّهْدِيَّ، قَالَ جَاءَنَا كِتَابُ عُمَرَ وَنَحْنُ بِأَذْرَبِيجَانَ مَعَ عُتْبَةَ بْنِ فَرْقَدٍ أَوْ بِالشَّامِ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ الْحَرِيرِ إِلَّا هَكَذَا أُصْبُعَيْنِ قَالَ أَبُو عُثْمَانَ فَمَا عَتَّمْنَا إِلَّا أَنَّهُ الْأَعْلَامُ
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ وَحَجَّاجٌ وَأَبُو دَاوُدَ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عُثْمَانَ النَّهْدِيَّ قَالَ جَاءَنَا كِتَابُ عُمَرَ.
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Usmon an-Nahdiy aytadi: Biz Utba ibn Farqad bilan Ozarbayjonda edik, Umarning maktubi bizga keldi. Unda: «Ammo baʼd. Rasululloh ﷺ shu ikki barmoqchalikdan boshqa ipakdan qaytardilar», deyilgan edi. Abu Usmon: «Biz buni faqat kiyimning ipak hoshiyalari deb tushundik», dedi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Усмон ан-Наҳдий айтади: Биз Утба ибн Фарқад билан Озарбайжонда эдик, Умарнинг мактуби бизга келди. Унда: «Аммо баъд. Расулуллоҳ ﷺ шу икки бармоқчаликдан бошқа ипакдан қайтардилар», дейилган эди. Абу Усмон: «Биз буни фақат кийимнинг ипак ҳошиялари деб тушундик», деди.
حَدَّثَنَا رَوْحٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ شَقِيقٍ، يَقُولُ كَانَ عُثْمَانُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَنْهَى عَنْ الْمُتْعَةِ وَعَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يُفْتِي بِهَا فَقَالَ لَهُ عُثْمَانُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَوْلًا فَقَالَ لَهُ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ لَقَدْ عَلِمْتَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَعَلَ ذَلِكَ قَالَ عُثْمَانُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَجَلْ وَلَكِنَّا كُنَّا خَائِفِينَ قَالَ شُعْبَةُ فَقُلْتُ لِقَتَادَةَ مَا كَانَ خَوْفُهُمْ قَالَ لَا أَدْرِي.
Usmon (roziyallohu anhu) mutʼadan qaytarardi, Ali (roziyallohu anhu) esa unga (ruxsat berib) fatvo berardi. Usmon (roziyallohu anhu) Aliga bir soʻz aytdi, Ali (roziyallohu anhu) esa unga: «Sen ham bilasanki, Rasululloh ﷺ buni qilganlar», dedi. Usmon (roziyallohu anhu): «Ha, lekin biz (oʻshanda) qoʻrqqan holatda edik», dedi.Усмон (розияллоҳу анҳу) мутъадан қайтарарди, Али (розияллоҳу анҳу) эса унга (рухсат бериб) фатво берарди. Усмон (розияллоҳу анҳу) Алига бир сўз айтди, Али (розияллоҳу анҳу) эса унга: «Сен ҳам биласанки, Расулуллоҳ ﷺ буни қилганлар», деди. Усмон (розияллоҳу анҳу): «Ҳа, лекин биз (ўшанда) қўрққан ҳолатда эдик», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَقِيقٍ كَانَ عُثْمَانُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَنْهَى عَنْ الْمُتْعَةِ وَعَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَأْمُرُ بِهَا فَقَالَ عُثْمَانُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ لِعَلِيٍّ قَوْلًا ثُمَّ قَالَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ لَقَدْ عَلِمْتَ أَنَّا قَدْ تَمَتَّعْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَجَلْ وَلَكِنَّا كُنَّا خَائِفِينَ.
Usmon (roziyallohu anhu) mutʼadan qaytarardi, Ali (roziyallohu anhu) esa unga buyurardi. Usmon (roziyallohu anhu) Aliga bir soʻz aytdi, soʻng Ali (roziyallohu anhu): «Sen ham bilasanki, biz Rasululloh ﷺ bilan birga mutʼa qilganmiz», dedi. U (Usmon): «Ha, lekin biz (oʻshanda) qoʻrqqan holatda edik», dedi.Усмон (розияллоҳу анҳу) мутъадан қайтарарди, Али (розияллоҳу анҳу) эса унга буюрарди. Усмон (розияллоҳу анҳу) Алига бир сўз айтди, сўнг Али (розияллоҳу анҳу): «Сен ҳам биласанки, биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга мутъа қилганмиз», деди. У (Усмон): «Ҳа, лекин биз (ўшанда) қўрққан ҳолатда эдик», деди.
حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا أَبُو هِلَالٍ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، أَنَّ عُثْمَانَ، قُتِلَ وَهُوَ ابْنُ تِسْعِينَ سَنَةً أَوْ ثَمَانٍ وَثَمَانِينَ.
Qatoda (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Usmon (roziyallohu anhu) toʻqson yoshida yoki sakson sakkiz yoshida oʻldirildi.Қатода (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Усмон (розияллоҳу анҳу) тўқсон ёшида ёки саксон саккиз ёшида ўлдирилди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ صَلَّى الزُّبَيْرُ عَلَى عُثْمَانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَدَفَنَهُ وَكَانَ أَوْصَى إِلَيْهِ.
Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Zubayr (roziyallohu anhu) Usmon (roziyallohu anhu)ga janoza namozini oʻqib, uni dafn etdi. Usmon unga (bu haqda) vasiyat qilgan edi.Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Зубайр (розияллоҳу анҳу) Усмон (розияллоҳу анҳу)га жаноза намозини ўқиб, уни дафн этди. Усмон унга (бу ҳақда) васият қилган эди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ جُرَيَّ بْنَ كُلَيْبٍ، يُحَدِّثُ عَنْ عَلِيٍّ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ عَضَبِ الْأُذُنِ وَالْقَرْنِ قَالَ فَسَأَلْتُ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ مَا الْعَضَبُ فَقَالَ النِّصْفُ فَمَا فَوْقَ ذَلِكَ.
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ qulogʻi yoki shoxi kesilgan jonivorni qurbonlik qilishdan qaytardilar», dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ қулоғи ёки шохи кесилган жониворни қурбонлик қилишдан қайтардилар», деди.
حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، حَدَّثَنِي شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ جُرَيَّ بْنَ كُلَيْبٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ عَلِيًّا، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ عَضَبِ الْقَرْنِ وَالْأُذُنِ قَالَ قَتَادَةُ فَسَأَلْتُ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ قَالَ قُلْتُ مَا عَضَبُ الْأُذُنِ فَقَالَ إِذَا كَانَ النِّصْفَ أَوْ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ.
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shoxi va qulogʻi singan (jonliqni qurbon qilish)dan qaytardilar. Qatoda: «Men Said ibn al-Musayyabdan: ‹Quloqning singani nima?› deb soʻradim. U: ‹Yarmi yoki undan koʻprogʻi (kesilgan) boʻlsa›, dedi», dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шохи ва қулоғи синган (жонлиқни қурбон қилиш)дан қайтардилар. Қатода: «Мен Саид ибн ал-Мусайябдан: ‹Қулоқнинг сингани нима?› деб сўрадим. У: ‹Ярми ёки ундан кўпроғи (кесилган) бўлса›, деди», деди.
حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ، حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْقَوَارِيرِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ جُرَيَّ بْنَ كُلَيْبٍ، يُحَدِّثُ أَنَّهُ سَمِعَ عَلِيًّا، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ عَضْبَاءِ الْقَرْنِ وَالْأُذُنِ.
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shoxi va qulogʻi koʻp qismi sinib yoki uzilib ketgan hayvonni (qurbonlik qilishdan) qaytardilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шохи ва қулоғи кўп қисми синиб ёки узилиб кетган ҳайвонни (қурбонлик қилишдан) қайтардилар.
وَعَن قَتَادَة قَالَ: سَمِعْتُ أَنَسًا يَقُولُ: كَانَ فَزَعٌ بِالْمَدِينَةِ فَاسْتَعَارَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَسًا مِنْ أَبِي طَلْحَةَ يُقَالُ لَهُ: الْمَنْدُوبُ فَرَكِبَ فَلَمَّا رَجَعَ قَالَ: «مَا رَأَيْنَا مِنْ شَيْءٍ وَإِن وَجَدْنَاهُ لبحرا»
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Madina ahli (dushman hujumidan) qoʻrqdi; shuning uchun Paygʻambar ﷺ Abu Talhadan — Mandub degan — bir otni oriyat (qarzga) oldi va unga mindi. U zot qaytganda: «Biz (qoʻrqadigan) hech narsani koʻrmadik, lekin bu ot juda tez (chopar) ekan (xuddi dengiz suvidek tuganmas quvvatga ega)», — dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир марта Мадина аҳли (душман ҳужумидан) қўрқди; шунинг учун Пайғамбар ﷺ Абу Талҳадан — Мандуб деган — бир отни орият (қарзга) олди ва унга минди. У зот қайтганда: «Биз (қўрқадиган) ҳеч нарсани кўрмадик, лекин бу от жуда тез (чопар) экан (худди денгиз сувидек туганмас қувватга эга)», — дедилар.
وَعَنْ قَتَادَةَ قَالَ: ذَكَرَ لَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ عَنْ أَبِي طَلْحَةَ أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَ يَوْمَ بَدْرٍ بِأَرْبَعَةٍ وَعِشْرِينَ رَجُلًا مِنْ صَنَادِيدِ قُرَيْشٍ فَقَذَفُوا فِي طَوِيٍّ مِنْ أَطْوَاءِ بَدْرٍ خَبِيثٍ مُخْبِثٍ وَكَانَ ذَا ظهرَ عَلَى قَوْمٍ أَقَامَ بِالْعَرْصَةِ ثَلَاثَ لَيَالٍ فَلَمَّا كَانَ بِبَدْرٍ الْيَوْمَ الثَّالِثَ أَمَرَ بِرَاحِلَتِهِ فَشَدَّ عَلَيْهَا رَحْلَهَا ثُمَّ مَشَى وَاتَّبَعَهُ أَصْحَابُهُ حَتَّى قَامَ عَلَى شَفَةِ الرَّكِيِّ فَجَعَلَ يُنَادِيهِمْ بِأَسْمَائِهِمْ وأسماءِ آبائِهم: «يَا فُلَانَ بْنَ فُلَانٍ وَيَا فُلَانُ بْنَ فُلَانٍ أَيَسُرُّكُمْ أَنَّكُمْ أَطَعْتُمُ اللَّهَ وَرَسُولَهُ؟ فَإِنَّا قَدْ وَجَدْنَا مَا وَعَدَنَا رَبُّنَا حَقًّا فَهَلْ وَجدتمْ مَا وعدَكم رَبُّكُمْ حَقًّا؟» فَقَالَ عُمَرُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا تُكَلِّمَ مِنْ أَجْسَادٍ لَا أَرْوَاحَ لَهَا؟ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ مَا أَنْتُمْ بِأَسْمَعَ لِمَا أَقُولُ مِنْهُمْ» . وَفِي رِوَايَةٍ: «مَا أَنْتُمْ بِأَسْمَعَ مِنْهُمْ وَلَكِنْ لَا يُجِيبُونَ» . مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ. وَزَادَ الْبُخَارِيُّ: قَالَ قَتَادَةُ: أَحْيَاهُمُ اللَّهُ حَتَّى أَسْمَعَهُمْ قولَه توْبيخاً وتصغيرا ونقمة وحسرة وندما
Allohning paygʻambari ﷺ Badr kuni Qurayshning sarvarlaridan yigirma toʻrt kishi (haqida) buyurdilar — ular Badr quduqlaridan biriga, iflos, sassiq (bir quduqqa) tashlandi. U zot bir qavm ustidan gʻolib boʻlsalar, maydonda uch kecha turardilar. Badrda uchinchi kun boʻlganda, u zot ulovlariga buyurdilar, unga egari mahkamlandi, soʻng (u zot) yurdilar, sahobalari ortlaridan ergashib: «U zot faqat biror hojati uchun ketyaptilar shekilli», deyishdi — to quduqning labiga (yetib) turdilar. U zot ularni (oʻliklarni) ismlari va otalarining ismlari bilan chaqira boshladilar: «Ey falonchi, falonchining oʻgʻli, ey falonchi, falonchining oʻgʻli! Sizlar Alloh va Rasuliga itoat qilganingizda, sizni xursand qilarmidi? Albatta biz Robbimiz bizga vaʼda qilgan narsani haq (rost) holda topdik. Sizlar Robbingiz vaʼda qilgan narsani haq holda topdingizmi?» dedilar. (Rovi) aytdi: Umar: «Ey Allohning Rasuli, jonsiz jasadlar bilan nima (uchun) gaplashasiz?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Muhammadning joni qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, sizlar men aytayotgan narsani ulardan koʻra (yaxshi) eshituvchi emassiz», dedilar. Qatoda: «Alloh ularni (oʻsha onda) tiriltirdiki, ularga u zotning soʻzini — taʼna, kamsitish, oʻch (jazo), hasrat va nadomat (qilib) eshittirdi», dedi.Аллоҳнинг пайғамбари ﷺ Бадр куни Қурайшнинг сарварларидан йигирма тўрт киши (ҳақида) буюрдилар — улар Бадр қудуқларидан бирига, ифлос, сассиқ (бир қудуққа) ташланди. У зот бир қавм устидан ғолиб бўлсалар, майдонда уч кеча турардилар. Бадрда учинчи кун бўлганда, у зот уловларига буюрдилар, унга эгари маҳкамланди, сўнг (у зот) юрдилар, саҳобалари ортларидан эргашиб: «У зот фақат бирор ҳожати учун кетяптилар шекилли», дейишди — то қудуқнинг лабига (етиб) турдилар. У зот уларни (ўликларни) исмлари ва оталарининг исмлари билан чақира бошладилар: «Эй фалончи, фалончининг ўғли, эй фалончи, фалончининг ўғли! Сизлар Аллоҳ ва Расулига итоат қилганингизда, сизни хурсанд қилармиди? Албатта биз Роббимиз бизга ваъда қилган нарсани ҳақ (рост) ҳолда топдик. Сизлар Роббингиз ваъда қилган нарсани ҳақ ҳолда топдингизми?» дедилар. (Рови) айтди: Умар: «Эй Аллоҳнинг Расули, жонсиз жасадлар билан нима (учун) гаплашасиз?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Муҳаммаднинг жони қўлида бўлган Зотга қасамки, сизлар мен айтаётган нарсани улардан кўра (яхши) эшитувчи эмассиз», дедилар. Қатода: «Аллоҳ уларни (ўша онда) тирилтирдики, уларга у зотнинг сўзини — таъна, камситиш, ўч (жазо), ҳасрат ва надомат (қилиб) эшиттирди», деди.