حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ عَامِرٍ الأَنْصَارِيَّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ الْمُؤَذِّنُ إِذَا أَذَّنَ قَامَ نَاسٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَبْتَدِرُونَ السَّوَارِيَ حَتَّى يَخْرُجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَهُمْ كَذَلِكَ يُصَلُّونَ الرَّكْعَتَيْنِ قَبْلَ الْمَغْرِبِ، وَلَمْ يَكُنْ بَيْنَ الأَذَانِ وَالإِقَامَةِ شَىْءٌ. قَالَ عُثْمَانُ بْنُ جَبَلَةَ وَأَبُو دَاوُدَ عَنْ شُعْبَةَ لَمْ يَكُنْ بَيْنَهُمَا إِلاَّ قَلِيلٌ.
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Muazzin azon aytganida, Paygʻambar ﷺ ning baʼzi sahobalari — Paygʻambar ﷺ kelguncha — masjid ustunlariga (namoz uchun) borar va shu tariqa shom namozidan oldin ikki rakat oʻqir edi. Azon bilan iqomat orasida ozgina vaqt boʻlar edi». Shuʼba: «Ikkalasi (azon va iqomat) orasida juda qisqa vaqt boʻlar edi», — dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Муаззин азон айтганида, Пайғамбар ﷺ нинг баъзи саҳобалари — Пайғамбар ﷺ келгунча — масжид устунларига (намоз учун) борар ва шу тариқа шом намозидан олдин икки ракат ўқир эди. Азон билан иқомат орасида озгина вақт бўлар эди». Шуъба: «Иккаласи (азон ва иқомат) орасида жуда қисқа вақт бўлар эди», — деди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَأَلْفَاظُهُمْ، مُتَقَارِبَةٌ - قَالَ أَبُو بَكْرٍ حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، عَنْ شُعْبَةَ، وَقَالَ الآخَرَانِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، - عَنْ أَبِي جَمْرَةَ، قَالَ كُنْتُ أُتَرْجِمُ بَيْنَ يَدَىِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَبَيْنَ النَّاسِ فَأَتَتْهُ امْرَأَةٌ تَسْأَلُهُ عَنْ نَبِيذِ الْجَرِّ، فَقَالَ إِنَّ وَفْدَ عَبْدِ الْقَيْسِ أَتَوْا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنِ الْوَفْدُ أَوْ مَنِ الْقَوْمُ " . قَالُوا رَبِيعَةُ . قَالَ " مَرْحَبًا بِالْقَوْمِ أَوْ بِالْوَفْدِ غَيْرَ خَزَايَا وَلاَ النَّدَامَى " . قَالَ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا نَأْتِيكَ مِنْ شُقَّةٍ بَعِيدَةٍ وَإِنَّ بَيْنَنَا وَبَيْنَكَ هَذَا الْحَىَّ مِنْ كُفَّارِ مُضَرَ وَإِنَّا لاَ نَسْتَطِيعُ أَنْ نَأْتِيَكَ إِلاَّ فِي شَهْرِ الْحَرَامِ فَمُرْنَا بِأَمْرٍ فَصْلٍ نُخْبِرْ بِهِ مَنْ وَرَاءَنَا نَدْخُلُ بِهِ الْجَنَّةَ . قَالَ فَأَمَرَهُمْ بِأَرْبَعٍ وَنَهَاهُمْ عَنْ أَرْبَعٍ . قَالَ أَمَرَهُمْ بِالإِيمَانِ بِاللَّهِ وَحْدَهُ . وَقَالَ " هَلْ تَدْرُونَ مَا الإِيمَانُ بِاللَّهِ " . قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ . قَالَ " شَهَادَةُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامُ الصَّلاَةِ وَإِيتَاءُ الزَّكَاةِ وَصَوْمُ رَمَضَانَ وَأَنْ تُؤَدُّوا خُمُسًا مِنَ الْمَغْنَمِ " . وَنَهَاهُمْ عَنِ الدُّبَّاءِ وَالْحَنْتَمِ وَالْمُزَفَّتِ . قَالَ شُعْبَةُ وَرُبَّمَا قَالَ النَّقِيرِ . قَالَ شُعْبَةُ وَرُبَّمَا قَالَ الْمُقَيَّرِ . وَقَالَ " احْفَظُوهُ وَأَخْبِرُوا بِهِ مِنْ وَرَائِكُمْ " . وَقَالَ أَبُو بَكْرٍ فِي رِوَايَتِهِ " مَنْ وَرَاءَكُمْ " وَلَيْسَ فِي رِوَايَتِهِ الْمُقَيَّرِ .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Abdulqays elchilari Rasululloh ﷺ ning oldiga keldilar. Rasululloh ﷺ: ‹Elchilar (yoki: qavm) kim?› dedilar. Ular: ‹Rabia›, dedilar. (Rasululloh): ‹Qavmga (yoki: elchilarga) marhabo — xor boʻlmagan va nadomat chekmagan (holatda kelibsizlar)!› dedilar. Shunda ular: ‹Ey Allohning Rasuli, biz Sizning oldingizga uzoq masofadan kelyapmiz; biz bilan Sizning orangizda mana shu qabila — Muzar kofirlari (yashaydi); shu sababli biz Sizning oldingizga faqat harom oyda kela olamiz. Bas, bizga ortimizdagi (kishi)larga xabar beradigan, (oʻzimiz amal qilib) jannatga kiradigan aniq (hal qiluvchi) bir ishni buyuring›, dedilar. Shunda (Rasululloh) ularni toʻrt narsaga buyurdilar va toʻrt narsadan qaytardilar. (Rasululloh) ularni yolgʻiz Allohga iymon keltirishga buyurib: ‹Allohga iymon keltirish nima ekanini bilasizlarmi?› dedilar. Ular: ‹Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroqdir›, dedilar. (Rasululloh): ‹Allohdan boʻlak iloh yoʻq va Muhammad Allohning Rasuli ekaniga guvohlik berish, namozni toʻkis ado etish, zakot berish, Ramazon roʻzasini tutish va oʻljadan beshdan birini berishingizdir›, dedilar. Va ularni dabbo, hantam va muzaffat (smolalangan idish)dan qaytardilar. Va (Rasululloh): ‹Buni yodlab oling va ortingizdagi (kishi)larga xabar bering›, dedilar», dedi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Абдулқайс элчилари Расулуллоҳ ﷺ нинг олдига келдилар. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Элчилар (ёки: қавм) ким?› дедилар. Улар: ‹Рабиа›, дедилар. (Расулуллоҳ): ‹Қавмга (ёки: элчиларга) марҳабо — хор бўлмаган ва надомат чекмаган (ҳолатда келибсизлар)!› дедилар. Шунда улар: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, биз Сизнинг олдингизга узоқ масофадан келяпмиз; биз билан Сизнинг орангизда мана шу қабила — Музар кофирлари (яшайди); шу сабабли биз Сизнинг олдингизга фақат ҳаром ойда кела оламиз. Бас, бизга ортимиздаги (киши)ларга хабар берадиган, (ўзимиз амал қилиб) жаннатга кирадиган аниқ (ҳал қилувчи) бир ишни буюринг›, дедилар. Шунда (Расулуллоҳ) уларни тўрт нарсага буюрдилар ва тўрт нарсадан қайтардилар. (Расулуллоҳ) уларни ёлғиз Аллоҳга иймон келтиришга буюриб: ‹Аллоҳга иймон келтириш нима эканини биласизларми?› дедилар. Улар: ‹Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқдир›, дедилар. (Расулуллоҳ): ‹Аллоҳдан бўлак илоҳ йўқ ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расули эканига гувоҳлик бериш, намозни тўкис адо этиш, закот бериш, Рамазон рўзасини тутиш ва ўлжадан бешдан бирини беришингиздир›, дедилар. Ва уларни даббо, ҳантам ва музаффат (смолаланган идиш)дан қайтардилар. Ва (Расулуллоҳ): ‹Буни ёдлаб олинг ва ортингиздаги (киши)ларга хабар беринг›, дедилар», деди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، وَهَنَّادٌ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا دَخَلَ الْخَلاَءَ قَالَ " اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ قَالَ شُعْبَةُ وَقَدْ قَالَ مَرَّةً أُخْرَى أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْخُبْثِ وَالْخَبِيثِ أَوِ الْخُبُثِ وَالْخَبَائِثِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَزَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ وَجَابِرٍ وَابْنِ مَسْعُودٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَحْسَنُ . وَحَدِيثُ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ فِي إِسْنَادِهِ اضْطِرَابٌ رَوَى هِشَامٌ الدَّسْتَوَائِيُّ وَسَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ قَتَادَةَ فَقَالَ سَعِيدٌ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَوْفٍ الشَّيْبَانِيِّ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ . وَقَالَ هِشَامٌ الدَّسْتَوَائِيُّ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ . وَرَوَاهُ شُعْبَةُ وَمَعْمَرٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنِ النَّضْرِ بْنِ أَنَسٍ فَقَالَ شُعْبَةُ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ . وَقَالَ مَعْمَرٌ عَنِ النَّضْرِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو عِيسَى سَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذَا فَقَالَ يُحْتَمَلُ أَنْ يَكُونَ قَتَادَةُ رَوَى عَنْهُمَا جَمِيعًا .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytadi: Paygʻambar ﷺ hojatxonaga kirganlarida: «Allohim, men Senga (yomonliklardan) panoh tilayman», der edilar. — Shuʼba (roviylardan biri) dedi: «U zot yana bir marta: ‹al-xubs va al-xabis› (yoki: ‹al-xubus va al-xaboyis›) — erkak va ayol jin (shayton)lardan panoh tilayman, dedilar».
Abu Iso aytdi: Bu bobda Ali, Zayd ibn Arqam, Jobir va Ibn Masʼuddan ham (rivoyatlar bor). Abu Iso aytdi: Anasning hadisi bu bobda eng sahih va eng yaxshi(dir). Zayd ibn Arqamning hadisi isnodida iztirob (chalkashlik) bor: Hishom ad-Dastavoiy va Saʼid ibn Abi Aruba Qatodadan rivoyat qilgan; Saʼid: «al-Qosim ibn Avf ash-Shayboniydan, (u) Zayd ibn Arqamdan», degan; Hishom ad-Dastavoiy esa: «Qatodadan, (u) Zayd ibn Arqamdan», degan. Shuʼba va Maʼmar Qatodadan, (u) an-Nazr ibn Anasdan rivoyat qilgan; Shuʼba: «Zayd ibn Arqamdan», degan; Maʼmar esa: «an-Nazr ibn Anasdan, (u) otasidan, (u) Paygʻambar ﷺ dan», degan. Abu Iso aytdi: Men buni Muhammaddan soʻradim, u: «Qatoda ularning ikkalasidan ham rivoyat qilgan boʻlishi mumkin», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтади: Пайғамбар ﷺ ҳожатхонага кирганларида: «Аллоҳим, мен Сенга (ёмонликлардан) паноҳ тилайман», дер эдилар. — Шуъба (ровийлардан бири) деди: «У зот яна бир марта: ‹ал-хубс ва ал-хабис› (ёки: ‹ал-хубус ва ал-хабойис›) — эркак ва аёл жин (шайтон)лардан паноҳ тилайман, дедилар».
Абу Исо айтди: Бу бобда Али, Зайд ибн Арқам, Жобир ва Ибн Масъуддан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо айтди: Анаснинг ҳадиси бу бобда энг саҳиҳ ва энг яхши(дир). Зайд ибн Арқамнинг ҳадиси иснодида изтироб (чалкашлик) бор: Ҳишом ад-Даставоий ва Саъид ибн Аби Аруба Қатодадан ривоят қилган; Саъид: «ал-Қосим ибн Авф аш-Шайбонийдан, (у) Зайд ибн Арқамдан», деган; Ҳишом ад-Даставоий эса: «Қатодадан, (у) Зайд ибн Арқамдан», деган. Шуъба ва Маъмар Қатодадан, (у) ан-Назр ибн Анасдан ривоят қилган; Шуъба: «Зайд ибн Арқамдан», деган; Маъмар эса: «ан-Назр ибн Анасдан, (у) отасидан, (у) Пайғамбар ﷺ дан», деган. Абу Исо айтди: Мен буни Муҳаммаддан сўрадим, у: «Қатода уларнинг иккаласидан ҳам ривоят қилган бўлиши мумкин», деди.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَمْرٍو، - يَعْنِي السَّدُوسِيَّ - حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ، - هُوَ ابْنُ صُهَيْبٍ - عَنْ أَنَسٍ، بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَ " اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ " . وَقَالَ شُعْبَةُ وَقَالَ مَرَّةً " أَعُوذُ بِاللَّهِ " .
Anas (ibn Molik) (roziyallohu anhu)dan shu hadis (boshqa yoʻl bilan) rivoyat qilinadi: «Allohumma, inni aʼuzu bika» (Allohim, men Senga panoh tilayman). Shuʼba aytdi: Anas baʼzan «Aʼuzu billah» (Allohga panoh tilayman) degan (soʻzni) ham rivoyat qilardi.Анас (ибн Молик) (розияллоҳу анҳу)дан шу ҳадис (бошқа йўл билан) ривоят қилинади: «Аллоҳумма, инни аъузу бика» (Аллоҳим, мен Сенга паноҳ тилайман). Шуъба айтди: Анас баъзан «Аъузу биллаҳ» (Аллоҳга паноҳ тилайман) деган (сўзни) ҳам ривоят қиларди.
أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ أَنْبَأَنَا بَهْزٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سُلَيْمَانَ، وَمَنْصُورٌ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مَشَى إِلَى سُبَاطَةِ قَوْمٍ فَبَالَ قَائِمًا . قَالَ سُلَيْمَانُ فِي حَدِيثِهِ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ وَلَمْ يَذْكُرْ مَنْصُورٌ الْمَسْحَ .
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ bir qavmning axlatxonasiga bordilar va tik turgan holda siydik qildilar. Sulaymon ibn Ubaydulloh oʻz rivoyatida: «Va u zot maxsilari ustiga mash tortdilar», — dedi. Mansur esa mash (tortish)ni eslatmadi.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ бир қавмнинг ахлатхонасига бордилар ва тик турган ҳолда сийдик қилдилар. Сулаймон ибн Убайдуллоҳ ўз ривоятида: «Ва у зот махсилари устига маш тортдилар», — деди. Мансур эса маш (тортиш)ни эслатмади.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِيهِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنَّهُ خَرَجَ لِحَاجَتِهِ فَاتَّبَعَهُ الْمُغِيرَةُ بِإِدَاوَةٍ فِيهَا مَاءٌ حَتَّى فَرَغَ مِنْ حَاجَتِهِ فَتَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى الْخُفَّيْنِ .
Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ hojatlari uchun chiqdilar, Mugʻiyra ichida suvi boʻlgan idish bilan u zotning ortidan bordi. U zot hojatlarini bitirgach, taharat oldilar va maxsilari ustiga mash tortdilar.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳожатлари учун чиқдилар, Муғийра ичида суви бўлган идиш билан у зотнинг ортидан борди. У зот ҳожатларини битиргач, таҳарат олдилар ва махсилари устига маш тортдилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ الْمُغِيرَةِ، قَالَ سَمِعْتُ عَلِيَّ بْنَ رَبِيعَةَ، مِنْ بَنِي أَسَدٍ يُحَدِّثُ عَنْ أَسْمَاءَ، أَوْ ابْنِ أَسْمَاءَ مِنْ بَنِي فَزَارَةَ قَالَ قَالَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ كُنْتُ إِذَا سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْئًا نَفَعَنِي اللَّهُ بِمَا شَاءَ أَنْ يَنْفَعَنِي مِنْهُ وَحَدَّثَنِي أَبُو بَكْرٍ وَصَدَقَ أَبُو بَكْرٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا مِنْ مُسْلِمٍ يُذْنِبُ ذَنْبًا ثُمَّ يَتَوَضَّأُ فَيُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ يَسْتَغْفِرُ اللَّهَ تَعَالَى لِذَلِكَ الذَّنْبِ إِلَّا غَفَرَ لَهُ وَقَرَأَ هَاتَيْنِ الْآيَتَيْنِ {وَمَنْ يَعْمَلْ سُوءًا أَوْ يَظْلِمْ نَفْسَهُ ثُمَّ يَسْتَغْفِرْ اللَّهَ يَجِدْ اللَّهَ غَفُورًا رَحِيمًا} {وَالَّذِينَ إِذَا فَعَلُوا فَاحِشَةً أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ} الْآيَةَ
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ سَمِعْتُ عُثْمَانَ مِنْ آلِ أَبِي عُقَيْلٍ الثَّقَفِيِّ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ قَالَ شُعْبَةُ وَقَرَأَ إِحْدَى هَاتَيْنِ الْآيَتَيْنِ {مَنْ يَعْمَلْ سُوءًا يُجْزَ بِهِ} {وَالَّذِينَ إِذَا فَعَلُوا فَاحِشَةً}.
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U kishi dedilar: «Men Rasululloh ﷺdan bir narsa eshitsam, Alloh xohlagan darajada undan menga naf berardi. Menga Abu Bakr ham soʻzlab berdi va Abu Bakr rost soʻzladi. U dedi: Rasululloh ﷺ: ‹Qaysi bir musulmon bir gunoh qilsa, soʻng taharat qilib, ikki rakat namoz oʻqisa, keyin oʻsha gunohi uchun Alloh taolodan magʻfirat soʻrasa, albatta Alloh uni magʻfirat qiladi›, dedilar». Soʻng u zot bu ikki oyatni tilovat qildilar: {Kim bir yomonlik qilsa yoki oʻziga zulm qilsa, soʻng Allohdan magʻfirat soʻrasa, Allohni magʻfiratli, rahmli holda topur} (Niso 110), {Ular fohisha ish qilib qoʻysalar yoki oʻzlariga zulm qilsalar} (Oli Imron 135) oyatining oxirigacha.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У киши дедилар: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан бир нарса эшитсам, Аллоҳ хоҳлаган даражада ундан менга наф берарди. Менга Абу Бакр ҳам сўзлаб берди ва Абу Бакр рост сўзлади. У деди: Расулуллоҳ ﷺ: ‹Қайси бир мусулмон бир гуноҳ қилса, сўнг таҳарат қилиб, икки ракат намоз ўқиса, кейин ўша гуноҳи учун Аллоҳ таолодан мағфират сўраса, албатта Аллоҳ уни мағфират қилади›, дедилар». Сўнг у зот бу икки оятни тиловат қилдилар: {Ким бир ёмонлик қилса ёки ўзига зулм қилса, сўнг Аллоҳдан мағфират сўраса, Аллоҳни мағфиратли, раҳмли ҳолда топур} (Нисо 110), {Улар фоҳиша иш қилиб қўйсалар ёки ўзларига зулм қилсалар} (Оли Имрон 135) оятининг охиригача.
وَلَهُمَا: نَحْوُهُ عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَة َ 1 .
Mugʻira ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan ham shunga oʻxshash rivoyat qilinadi. Buxoriy va Muslim rivoyat qilgan.Муғира ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ҳам шунга ўхшаш ривоят қилинади. Бухорий ва Муслим ривоят қилган.
وَعَنْ قَبِيصَةَ بْنِ ذُؤَيْبٍ قَالَ: جَاءَتِ الْجَدَّةُ إِلَى أَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ تَسْأَلُهُ مِيرَاثَهَا فَقَالَ لَهَا: مَا لَكِ فِي كِتَابِ اللَّهِ شَيْءٌ وَمَا لَكِ فِي سُنَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْءٌ فَارْجِعِي حَتَّى أَسْأَلَ النَّاسَ فَسَأَلَ فَقَالَ الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ: حَضَرْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَعْطَاهَا السُّدُسَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ الله عَنهُ هَل مَعَك غَيره؟ فَقَالَ مُحَمَّدُ بْنُ مَسْلَمَةَ مِثْلَ مَا قَالَ الْمُغيرَة فأنفذه لَهَا أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ثُمَّ جَاءَتِ الْجدّة الْأُخْرَى إِلَى عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ تَسْأَلُهُ مِيرَاثَهَا فَقَالَ: هُوَ ذَلِك السُّدس فَإِن اجْتمعَا فَهُوَ بَيْنَكُمَا وَأَيَّتُكُمَا خَلَتْ بِهِ فَهُوَ لَهَا. رَوَاهُ مَالِكٌ وَأَحْمَدُ وَالتِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَالدَّارِمِيُّ وَابْن مَاجَه
Qabiysa ibn Zuayb (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bir buvi Abu Bakrning oldiga kelib, undan oʻz merosini soʻradi. Abu Bakr unga: «Senga Allohning Kitobida hech narsa yoʻq va senga Rasululloh ﷺning sunnatlarida ham hech narsa yoʻq. Bas, qaytib turgin, men odamlardan soʻray», dedi. So u odamlardan soʻradi. Shunda Mugʻiyra ibn Shuʼba: «Men Rasululloh ﷺ huzurida hozir boʻlgan edim, u zot unga oltidan birni berdilar», dedi. Abu Bakr: «Sen bilan boshqa (guvoh) bormi?» dedi. Shunda Muhammad ibn Maslama al-Ansoriy turib, Mugʻiyra ibn Shuʼba aytgan narsaning mislini aytdi. So Abu Bakr buni unga (buviga) joriy qildi. Soʻng boshqa buvi Umar ibn al-Xattobning oldiga kelib, undan oʻz merosini soʻradi. U: «Senga Allohning Kitobida hech narsa yoʻq, lekin u oʻsha oltidan birdir. Agar ikkovingiz unda (birga) toʻplansangiz, u ikkovingiz oʻrtangizda, qaysingiz yolgʻiz qolsangiz, u oʻshaniki», dedi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Buraydadan ham (rivoyat) bor. Bu (rivoyat) eng yaxshisidir va Ibn Uyayna hadisidan koʻra sahihroqdir.Қабийса ибн Зуайб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бир буви Абу Бакрнинг олдига келиб, ундан ўз меросини сўради. Абу Бакр унга: «Сенга Аллоҳнинг Китобида ҳеч нарса йўқ ва сенга Расулуллоҳ ﷺнинг суннатларида ҳам ҳеч нарса йўқ. Бас, қайтиб тургин, мен одамлардан сўрай», деди. Со у одамлардан сўради. Шунда Муғийра ибн Шуъба: «Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурида ҳозир бўлган эдим, у зот унга олтидан бирни бердилар», деди. Абу Бакр: «Сен билан бошқа (гувоҳ) борми?» деди. Шунда Муҳаммад ибн Маслама ал-Ансорий туриб, Муғийра ибн Шуъба айтган нарсанинг мислини айтди. Со Абу Бакр буни унга (бувига) жорий қилди. Сўнг бошқа буви Умар ибн ал-Хаттобнинг олдига келиб, ундан ўз меросини сўради. У: «Сенга Аллоҳнинг Китобида ҳеч нарса йўқ, лекин у ўша олтидан бирдир. Агар икковингиз унда (бирга) тўплансангиз, у икковингиз ўртангизда, қайсингиз ёлғиз қолсангиз, у ўшаники», деди. Абу Исо айтди: Бу бобда Бурайдадан ҳам (ривоят) бор. Бу (ривоят) энг яхшисидир ва Ибн Уяйна ҳадисидан кўра саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، قَالَ: سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ سَمُرَةَ، يَقُولُ: كَانَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم ضَلِيعَ الْفَمِ، أَشْكَلَ الْعَيْنِ، مَنْهُوسَ الْعَقِبِ.
Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ tik turgan holda xutba qilar edilar, faqat bir oz oʻtirib, soʻng turar edilar», dedi.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ тик турган ҳолда хутба қилар эдилар, фақат бир оз ўтириб, сўнг турар эдилар», деди.
حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا الأَزْرَقُ بْنُ قَيْسٍ، قَالَ كُنَّا بِالأَهْوَازِ نُقَاتِلُ الْحَرُورِيَّةَ، فَبَيْنَا أَنَا عَلَى جُرُفِ نَهَرٍ إِذَا رَجُلٌ يُصَلِّي، وَإِذَا لِجَامُ دَابَّتِهِ بِيَدِهِ فَجَعَلَتِ الدَّابَّةُ تُنَازِعُهُ، وَجَعَلَ يَتْبَعُهَا ـ قَالَ شُعْبَةُ ـ هُوَ أَبُو بَرْزَةَ الأَسْلَمِيُّ ـ فَجَعَلَ رَجُلٌ مِنَ الْخَوَارِجِ يَقُولُ اللَّهُمَّ افْعَلْ بِهَذَا الشَّيْخِ. فَلَمَّا انْصَرَفَ الشَّيْخُ قَالَ إِنِّي سَمِعْتُ قَوْلَكُمْ، وَإِنِّي غَزَوْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سِتَّ غَزَوَاتٍ أَوْ سَبْعَ غَزَوَاتٍ وَثَمَانِيًا، وَشَهِدْتُ تَيْسِيرَهُ، وَإِنِّي أَنْ كُنْتُ أَنْ أُرَاجِعَ مَعَ دَابَّتِي أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْ أَنْ أَدَعَهَا تَرْجِعُ إِلَى مَأْلَفِهَا فَيَشُقَّ عَلَىَّ.
Azraq ibn Qays (Abu Barza al-Aslamiy haqida) rivoyat qiladi: Biz Ahvozda Haruriya (xorijiy) qabilasi bilan jang qilayotgan edik. Men daryo boʻyida turgan paytimda, bir kishi namoz oʻqiyapti edi va uning hayvonining jilovi qoʻlida edi; hayvon (ketishga) tortishar va u hayvon orqasidan borar edi. (Rivoyatchi Shuʼba aytdiki, u kishi Abu Barza al-Aslamiy edi.) Xorijiylardan bir kishi: ‹Allohim, bu cholga qattiqqoʻl boʻl!› — dedi. Chol (Abu Barza) namozni tugatgach, dedi: ‹Men sening soʻzingni eshitdim. Shubhasiz, men Rasululloh ﷺ bilan birga olti yoki yetti yoki sakkiz gʻazot (jang)da qatnashdim va u zotning yumshoqligini koʻrdim; va shubhasiz, men hayvonimni — uni oxoriga (qaytarib yuborishdan koʻra) — oʻz yonimda saqlashni afzal koʻraman, chunki (uni qaytarib yuborsam), bu menga koʻp tashvish keltirar edi›.Азрақ ибн Қайс (Абу Барза ал-Асламий ҳақида) ривоят қилади: Биз Аҳвозда Ҳарурия (хорижий) қабиласи билан жанг қилаётган эдик. Мен дарё бўйида турган пайтимда, бир киши намоз ўқияпти эди ва унинг ҳайвонининг жилови қўлида эди; ҳайвон (кетишга) тортишар ва у ҳайвон орқасидан борар эди. (Ривоятчи Шуъба айтдики, у киши Абу Барза ал-Асламий эди.) Хорижийлардан бир киши: ‹Аллоҳим, бу чолга қаттиққўл бўл!› — деди. Чол (Абу Барза) намозни тугатгач, деди: ‹Мен сенинг сўзингни эшитдим. Шубҳасиз, мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга олти ёки етти ёки саккиз ғазот (жанг)да қатнашдим ва у зотнинг юмшоқлигини кўрдим; ва шубҳасиз, мен ҳайвонимни — уни охорига (қайтариб юборишдан кўра) — ўз ёнимда сақлашни афзал кўраман, чунки (уни қайтариб юборсам), бу менга кўп ташвиш келтирар эди›.
وَحَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي ح، وَحَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي قَالاَ، جَمِيعًا حَدَّثَنَا قُرَّةُ بْنُ خَالِدٍ، عَنْ أَبِي جَمْرَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا الْحَدِيثِ نَحْوَ حَدِيثِ شُعْبَةَ . وَقَالَ " أَنْهَاكُمْ عَمَّا يُنْبَذُ فِي الدُّبَّاءِ وَالنَّقِيرِ وَالْحَنْتَمِ وَالْمُزَفَّتِ " . وَزَادَ ابْنُ مُعَاذٍ فِي حَدِيثِهِ عَنْ أَبِيهِ قَالَ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِلأَشَجِّ أَشَجِّ عَبْدِ الْقَيْسِ " إِنَّ فِيكَ خَصْلَتَيْنِ يُحِبُّهُمَا اللَّهُ الْحِلْمُ وَالأَنَاةُ " .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan Paygʻambar ﷺ dan shu hadis Shuʼbaning hadisi kabi rivoyat qilinadi. Va (Rasululloh): «Sizlarni dabbo, naqir, hantam va muzaffatda nabiz qilishdan qaytaraman», dedilar. (Hadisning bir rivoyatida) qoʻshimcha qilinadiki, Rasululloh ﷺ Abdulqaysning Ashajjiga: «Albatta senda Alloh suyadigan ikki xislat bor: hilm (mulohazalilik, vazminlik) va shoshmaslik (osoyishtalik)», dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан Пайғамбар ﷺ дан шу ҳадис Шуъбанинг ҳадиси каби ривоят қилинади. Ва (Расулуллоҳ): «Сизларни даббо, нақир, ҳантам ва музаффатда набиз қилишдан қайтараман», дедилар. (Ҳадиснинг бир ривоятида) қўшимча қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Абдулқайснинг Ашажжига: «Албатта сенда Аллоҳ суядиган икки хислат бор: ҳилм (мулоҳазалилик, вазминлик) ва шошмаслик (осойишталик)», дедилар.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، حَدَّثَنَا يَعْلَى بْنُ عَطَاءٍ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ حَدِيدٍ، عَنْ صَخْرٍ الْغَامِدِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اللَّهُمَّ بَارِكْ لأُمَّتِي فِي بُكُورِهَا " . قَالَ وَكَانَ إِذَا بَعَثَ سَرِيَّةً أَوْ جَيْشًا بَعَثَهُمْ أَوَّلَ النَّهَارِ وَكَانَ صَخْرٌ رَجُلاً تَاجِرًا وَكَانَ إِذَا بَعَثَ تِجَارَةً بَعَثَهُمْ أَوَّلَ النَّهَارِ فَأَثْرَى وَكَثُرَ مَالُهُ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَبُرَيْدَةَ وَأَنَسٍ وَابْنِ عُمَرَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَجَابِرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ صَخْرٍ الْغَامِدِيِّ حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَلاَ نَعْرِفُ لِصَخْرٍ الْغَامِدِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم غَيْرَ هَذَا الْحَدِيثِ . وَقَدْ رَوَى سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ يَعْلَى بْنِ عَطَاءٍ هَذَا الْحَدِيثَ .
Saxr al-Gʻomidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohim, ummatimga ularning erta (tongdagi ishlari)da baraka ber», dedilar. (Roviy) aytdi: U zot biror sariya yoki qoʻshin joʻnatmoqchi boʻlsalar, ularni kunning avvalida joʻnatardilar. Saxr esa savdogar kishi edi, u (mol-)tijoratini joʻnatsa, kunning avvalida joʻnatardi va shu sababli boyib, moli koʻpaydi. (Roviy) aytdi: Bu bobda Ali, Ibn Masʼud, Burayda, Anas, Ibn Umar, Ibn Abbos va Jobirdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Saxr al-Gʻomidiyning hadisi hasandir. Biz Saxr al-Gʻomidiydan Paygʻambar ﷺ haqida bu hadisdan boshqasini bilmaymiz. Bu hadisni Sufyon Savriy ham Shuʼbadan, u Yaʼlo ibn Atodan rivoyat qilgan.Сахр ал-Ғомидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳим, умматимга уларнинг эрта (тонгдаги ишлари)да барака бер», дедилар. (Ровий) айтди: У зот бирор сария ёки қўшин жўнатмоқчи бўлсалар, уларни куннинг аввалида жўнатардилар. Сахр эса савдогар киши эди, у (мол-)тижоратини жўнатса, куннинг аввалида жўнатарди ва шу сабабли бойиб, моли кўпайди. (Ровий) айтди: Бу бобда Али, Ибн Масъуд, Бурайда, Анас, Ибн Умар, Ибн Аббос ва Жобирдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Сахр ал-Ғомидийнинг ҳадиси ҳасандир. Биз Сахр ал-Ғомидийдан Пайғамбар ﷺ ҳақида бу ҳадисдан бошқасини билмаймиз. Бу ҳадисни Суфён Саврий ҳам Шуъбадан, у Яъло ибн Атодан ривоят қилган.
حَدَّثَنَا شَاذُّ بْنُ فَيَّاضٍ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ الدَّسْتَوَائِيُّ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْتَظِرُونَ الْعِشَاءَ الآخِرَةَ حَتَّى تَخْفِقَ رُءُوسُهُمْ ثُمَّ يُصَلُّونَ وَلاَ يَتَوَضَّئُونَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ زَادَ فِيهِ شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ قَالَ كُنَّا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . وَرَوَاهُ ابْنُ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ قَتَادَةَ بِلَفْظٍ آخَرَ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ning sahobalari xufton namozini — boshlari (mudrab) egilib ketguncha — kutar edilar, soʻng namoz oʻqir va tahorat olmas edilar. Abu Dovud aytdi: Shuʼba Qatodadan (rivoyat qilib) bunga: «Biz Rasululloh ﷺ zamonida (shunday) edik», — deb qoʻshgan. Buni Ibn Abu Aruba ham Qatodadan boshqa lafz bilan rivoyat qilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ нинг саҳобалари хуфтон намозини — бошлари (мудраб) эгилиб кетгунча — кутар эдилар, сўнг намоз ўқир ва таҳорат олмас эдилар. Абу Довуд айтди: Шуъба Қатодадан (ривоят қилиб) бунга: «Биз Расулуллоҳ ﷺ замонида (шундай) эдик», — деб қўшган. Буни Ибн Абу Аруба ҳам Қатодадан бошқа лафз билан ривоят қилган.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، - وَهُوَ ابْنُ الْمُبَارَكِ - عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ مَالِكِ بْنِ عُرْفُطَةَ، عَنْ عَبْدِ خَيْرٍ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه أَنَّهُ أُتِيَ بِكُرْسِيٍّ فَقَعَدَ عَلَيْهِ ثُمَّ دَعَا بِتَوْرٍ فِيهِ مَاءٌ فَكَفَأَ عَلَى يَدَيْهٍ ثَلاَثًا ثُمَّ مَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ بِكَفٍّ وَاحِدٍ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ وَغَسَلَ وَجْهَهُ ثَلاَثًا وَغَسَلَ ذِرَاعَيْهِ ثَلاَثًا ثَلاَثًا وَأَخَذَ مِنَ الْمَاءِ فَمَسَحَ بِرَأْسِهِ - وَأَشَارَ شُعْبَةُ مَرَّةً مِنْ نَاصِيَتِهِ إِلَى مُؤَخَّرِ رَأْسِهِ - ثُمَّ قَالَ - لاَ أَدْرِي أَرَدَّهُمَا أَمْ لاَ - وَغَسَلَ رِجْلَيْهِ ثَلاَثًا ثَلاَثًا ثُمَّ قَالَ مَنْ سَرَّهُ أَنْ يَنْظُرَ إِلَى طُهُورِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَهَذَا طُهُورُهُ . وَقَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَذَا خَطَأٌ وَالصَّوَابُ خَالِدُ بْنُ عَلْقَمَةَ لَيْسَ مَالِكَ بْنَ عُرْفُطَةَ .
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Unga kursi keltirildi va u unga oʻtirdi, soʻng suvli idishni soʻrab, qoʻllariga uch marta suv quydi, soʻng bir kaft bilan ogʻzini chayib, burniga suv tortdi, uch marta, yuzini uch marta yuvdi, ikki qoʻlini uch martadan yuvdi, suv olib boshiga masih tortdi, soʻng ikki oyogʻini uch martadan yuvdi. Soʻng dedi: «Kimni Rasululloh ﷺning taharatlariga qarash xursand qilsa, mana shu uning taharatlaridir».Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Унга курси келтирилди ва у унга ўтирди, сўнг сувли идишни сўраб, қўлларига уч марта сув қуйди, сўнг бир кафт билан оғзини чайиб, бурнига сув тортди, уч марта, юзини уч марта ювди, икки қўлини уч мартадан ювди, сув олиб бошига масиҳ тортди, сўнг икки оёғини уч мартадан ювди. Сўнг деди: «Кимни Расулуллоҳ ﷺнинг таҳаратларига қараш хурсанд қилса, мана шу унинг таҳаратларидир».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ رَجُلاً، أَمَرَهُ أَبُوهُ أَوْ أُمُّهُ - شَكَّ شُعْبَةُ - أَنْ يُطَلِّقَ، امْرَأَتَهُ فَجَعَلَ عَلَيْهِ مِائَةَ مُحَرَّرٍ . فَأَتَى أَبَا الدَّرْدَاءِ فَإِذَا هُوَ يُصَلِّي الضُّحَى وَيُطِيلُهَا وَصَلَّى مَا بَيْنَ الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ فَسَأَلَهُ فَقَالَ أَبُو الدَّرْدَاءِ أَوْفِ بِنَذْرِكَ وَبَرَّ وَالِدَيْكَ . وَقَالَ أَبُو الدَّرْدَاءِ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ " الْوَالِدُ أَوْسَطُ أَبْوَابِ الْجَنَّةِ فَحَافِظْ عَلَى وَالِدَيْكَ أَوِ اتْرُكْ " .
Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishiga otasi yo onasi uni xotinini taloq qilishga buyurdi. U esa agar shunday qilsa, yuzta qul ozod qilishni oʻziga vojib etib qoʻydi. Soʻng u Abu Dardoning oldiga keldi. Qarasa, u zuho namozini oʻqib, uni choʻzayotgan va peshin bilan asr orasida ham namoz oʻqiyotgan ekan. U bu haqda soʻradi, Abu Dardo: «Nazringni bajo keltir va ota-onangga yaxshilik qil», dedi. Yana Abu Dardo: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Ota jannat eshiklarining eng oʻrtadagisidir. Bas, ota-onangni saqlab qol yoki uni tark et›, deganlarini eshitganman», dedi.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир кишига отаси ё онаси уни хотинини талоқ қилишга буюрди. У эса агар шундай қилса, юзта қул озод қилишни ўзига вожиб этиб қўйди. Сўнг у Абу Дардонинг олдига келди. Қараса, у зуҳо намозини ўқиб, уни чўзаётган ва пешин билан аср орасида ҳам намоз ўқиётган экан. У бу ҳақда сўради, Абу Дардо: «Назрингни бажо келтир ва ота-онангга яхшилик қил», деди. Яна Абу Дардо: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Ота жаннат эшикларининг энг ўртадагисидир. Бас, ота-онангни сақлаб қол ёки уни тарк эт›, деганларини эшитганман», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رُفَيْعًا أَبَا الْعَالِيَةِ، يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، حَدَّثَنِي رِجَالٌ، قَالَ شُعْبَةُ أَحْسِبُهُ قَالَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَأَعْجَبُهُمْ إِلَيَّ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ الصَّلَاةِ فِي سَاعَتَيْنِ بَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ وَبَعْدَ الصُّبْحِ حَتَّى تَطْلُعَ .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ikki vaqtda — asrdan keyin quyosh botguncha va bomdoddan keyin quyosh chiqquncha namoz oʻqishdan qaytardilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ икки вақтда — асрдан кейин қуёш ботгунча ва бомдоддан кейин қуёш чиққунча намоз ўқишдан қайтардилар.
وَعَن عُرْوَة بن الْمُغيرَة بن شُعْبَة عَن أَبِيه قَالَ: أَنَّهُ غَزَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَزْوَةَ تَبُوكَ. قَالَ الْمُغِيرَةُ: فَتَبَرَّزَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قِبَلَ الْغَائِط فَحملت مَعَه إدواة قَبْلَ الْفَجْرِ فَلَمَّا رَجَعَ أَخَذْتُ أُهَرِيقُ عَلَى يَدَيْهِ من الإدواة فَغسل كفيه وَوَجْهَهُ وَعَلَيْهِ جُبَّةٌ مِنْ صُوفٍ ذَهَبَ يَحْسِرُ عَن ذِرَاعَيْهِ فَضَاقَ كم الْجُبَّة فَأخْرج يَده مِنْ تَحْتِ الْجُبَّةِ وَأَلْقَى الْجُبَّةَ عَلَى مَنْكِبَيْهِ وَغسل ذِرَاعَيْهِ وَمسح بناصيته وعَلى الْعِمَامَة وعَلى خفيه ثُمَّ رَكِبَ وَرَكِبْتُ فَانْتَهَيْنَا إِلَى الْقَوْمِ وَقَدْ قَامُوا فِي الصَّلَاة يُصَلِّي بِهِمْ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ وَقَدْ رَكَعَ بِهِمْ رَكْعَةً فَلَمَّا أَحَسَّ بِالنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم ذهب يتَأَخَّر فَأَوْمأ إِلَيْهِ فصلى بهم فَلَمَّا سلم قَامَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقُمْتُ فَرَكَعْنَا الرَّكْعَة الَّتِي سبقتنا. رَوَاهُ مُسلم
Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ (safarda) ortda qoldilar, men ham U Zot bilan ortda qoldim. Qachonki U Zot oʻz hojatlarini ado etdilar, «Sen bilan suv bormi?» dedilar. Bas, men Unga bir tahoratxona (idish) keltirdim; bas, U Zot kaftlarini va yuzini yuvdilar. Soʻng ikki bilaklarini ochmoqchi boʻldilar, ammo jubbaning yengi tor keldi; shunda qoʻlini jubbaning ostidan chiqardilar va jubbani ikki yelkasiga tashladilar-da, ikki bilaklarini yuvdilar; va peshonasiga, salla (imoma) ustiga va mahsilari ustiga mash tortdilar. Soʻng U Zot (ulovga) mindilar, men ham mindim. Bas, biz qavmga yetib keldik — ular esa (allaqachon) namozga turgan, Abdurahmon ibn Avf ularga imomlik qilayotgan edi va ularga bir rakaat (namoz) oʻqib boʻlgan edi —. Qachonki u Paygʻambar ﷺ ni sezdi, ortga chekinmoqchi boʻldi. Shunda (Paygʻambar) unga ishora qildilar; bas, u ularga (imom boʻlib) namozni (davom ettirib) oʻqidi. Qachonki u salom berdi, Paygʻambar ﷺ turdilar, men ham turdim; bas, biz oʻzimizdan oʻtib ketgan (qoldirgan) rakaatni oʻqidik.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ (сафарда) ортда қолдилар, мен ҳам У Зот билан ортда қолдим. Қачонки У Зот ўз ҳожатларини адо этдилар, «Сен билан сув борми?» дедилар. Бас, мен Унга бир таҳоратхона (идиш) келтирдим; бас, У Зот кафтларини ва юзини ювдилар. Сўнг икки билакларини очмоқчи бўлдилар, аммо жуббанинг енги тор келди; шунда қўлини жуббанинг остидан чиқардилар ва жуббани икки елкасига ташладилар-да, икки билакларини ювдилар; ва пешонасига, салла (имома) устига ва маҳсилари устига маш тортдилар. Сўнг У Зот (уловга) миндилар, мен ҳам миндим. Бас, биз қавмга етиб келдик — улар эса (аллақачон) намозга турган, Абдураҳмон ибн Авф уларга имомлик қилаётган эди ва уларга бир ракаат (намоз) ўқиб бўлган эди —. Қачонки у Пайғамбар ﷺ ни сезди, ортга чекинмоқчи бўлди. Шунда (Пайғамбар) унга ишора қилдилар; бас, у уларга (имом бўлиб) намозни (давом эттириб) ўқиди. Қачонки у салом берди, Пайғамбар ﷺ турдилар, мен ҳам турдим; бас, биз ўзимиздан ўтиб кетган (қолдирган) ракаатни ўқидик.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، رَجُلٍ مِنَ الأَنْصَارِ، عَنْ رَجُلٍ مِنْ بَنِي عَبْسٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ، أَنَّهُ صَلَّى مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنَ اللَّيْلِ، قَالَ: فَلَمَّا دَخَلَ فِي الصَّلاةِ، قَالَ: اللَّهُ أَكْبَرُ ذُو الْمَلَكُوتِ وَالْجَبَرُوتِ، وَالْكِبْرِيَاءِ وَالْعَظَمَةِ، قَالَ: ثُمَّ قَرَأَ الْبَقَرَةَ، ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعَهُ نَحْوًا مِنْ قِيَامِهِ، وَكَانَ يَقُولُ: سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيمِ، سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيمِ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ، فَكَانَ قِيَامُهُ نَحْوًا مِنْ رُكُوعِهِ، وَكَانَ يَقُولُ: لِرَبِّيَ الْحَمْدُ، لِرَبِّيَ الْحَمْدُ ثُمَّ سَجَدَ، فَكَانَ سُجُودُهُ نَحْوًا مِنْ قِيَامِهِ، وَكَانَ يَقُولُ: سُبْحَانَ رَبِّيَ الأَعْلَى، سُبْحَانَ رَبِّيَ الأَعْلَى ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ، فَكَانَ مَا بَيْنَ السَّجْدَتَيْنِ نَحْوًا مِنَ السُّجُودِ، وَكَانَ يَقُولُ: رَبِّ اغْفِرْ لِي، رَبِّ اغْفِرْ لِي حَتَّى قَرَأَ الْبَقَرَةَ، وَآلَ عِمْرَانَ، وَالنِّسَاءَ، وَالْمَائِدَةَ، أَوِ الأَنْعَامَ، شُعْبَةُ الَّذِي شَكَّ فِي الْمَائِدَةِ، وَالأَنْعَامِ.
Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Birinchi boʻlib islomni qabul qilgan kishi Ali edi», der edi. Amr ibn Murra aytdi: Men buni Ibrohim Naxaʼiyga aytgan edim, u buni inkor qilib: «Birinchi boʻlib islomni qabul qilgan kishi Abu Bakr Siddiqdir», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abu Hamzaning ismi Talha ibn Yaziddir.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Биринчи бўлиб исломни қабул қилган киши Али эди», дер эди. Амр ибн Мурра айтди: Мен буни Иброҳим Нахаъийга айтган эдим, у буни инкор қилиб: «Биринчи бўлиб исломни қабул қилган киши Абу Бакр Сиддиқдир», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Ҳамзанинг исми Талҳа ибн Язиддир.
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ أَبِيهِ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْمَيِّتُ يُعَذَّبُ فِي قَبْرِهِ بِمَا نِيحَ عَلَيْهِ ". تَابَعَهُ عَبْدُ الأَعْلَى حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ. وَقَالَ آدَمُ عَنْ شُعْبَةَ " الْمَيِّتُ يُعَذَّبُ بِبُكَاءِ الْحَىِّ عَلَيْهِ ".
Ibn Umar (otasidan) rivoyat qiladi: Paygʻambar ﷺ: «Mayyit — uning ortidan qilingan yigʻi (nola) sababli — qabrida azoblanadi», — dedilar. Shuʼba rivoyat qildi: «Mayyit tiriklarning uning ortidan yigʻisi sababli azoblanadi».Ибн Умар (отасидан) ривоят қилади: Пайғамбар ﷺ: «Маййит — унинг ортидан қилинган йиғи (нола) сабабли — қабрида азобланади», — дедилар. Шуъба ривоят қилди: «Маййит тирикларнинг унинг ортидан йиғиси сабабли азобланади».
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ ذَكْوَانَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رَفَعَهُ قَالَ " لاَ يَزْنِي الزَّانِي " . ثُمَّ ذَكَرَ بِمِثْلِ حَدِيثِ شُعْبَةَ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, uni (Paygʻambarga) marfuʼ qilib (koʻtarib) rivoyat qilinadi: «Zinokor zino qilmaydi...» Soʻng (roviy) Shuʼbaning hadisi kabi zikr qildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, уни (Пайғамбарга) марфуъ қилиб (кўтариб) ривоят қилинади: «Зинокор зино қилмайди...» Сўнг (ровий) Шуъбанинг ҳадиси каби зикр қилди.
حَدَّثَنَا أَبُو حَفْصٍ، عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، أَخْبَرَنَا عُمَارَةُ بْنُ أَبِي حَفْصَةَ، أَخْبَرَنَا عِكْرِمَةُ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثَوْبَانِ قِطْرِيَّانِ غَلِيظَانِ فَكَانَ إِذَا قَعَدَ فَعَرِقَ ثَقُلاَ عَلَيْهِ فَقَدِمَ بَزٌّ مِنَ الشَّامِ لِفُلاَنٍ الْيَهُودِيِّ . فَقُلْتُ لَوْ بَعَثْتَ إِلَيْهِ فَاشْتَرَيْتَ مِنْهُ ثَوْبَيْنِ إِلَى الْمَيْسَرَةِ . فَأَرْسَلَ إِلَيْهِ فَقَالَ قَدْ عَلِمْتُ مَا يُرِيدُ إِنَّمَا يُرِيدُ أَنْ يَذْهَبَ بِمَالِي أَوْ بِدَرَاهِمِي . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كَذَبَ قَدْ عَلِمَ أَنِّي مِنْ أَتْقَاهُمْ لِلَّهِ وَآدَاهُمْ لِلأَمَانَةِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَأَنَسٍ وَأَسْمَاءَ بِنْتِ يَزِيدَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَاهُ شُعْبَةُ أَيْضًا عَنْ عُمَارَةَ بْنِ أَبِي حَفْصَةَ . قَالَ وَسَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ فِرَاسٍ الْبَصْرِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ أَبَا دَاوُدَ الطَّيَالِسِيَّ يَقُولُ سُئِلَ شُعْبَةُ يَوْمًا عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ لَسْتُ أُحَدِّثُكُمْ حَتَّى تَقُومُوا إِلَى حَرَمِيِّ بْنِ عُمَارَةَ بْنِ أَبِي حَفْصَةَ فَتُقَبِّلُوا رَأْسَهُ . قَالَ وَحَرَمِيٌّ فِي الْقَوْمِ . قَالَ أَبُو عِيسَى أَىْ إِعْجَابًا بِهَذَا الْحَدِيثِ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺning ustlarida ikkita qalin Qatriy (yamanlik) kiyim bor edi. U zot oʻtirib terlasalar, bu ikkisi ularga ogʻirlik qilardi. Shomdan falon yahudiyga (sotiladigan) gazlama keldi. Men: «Unga (odam) yuborib, undan toʻlovi yengillashguncha (nasiyaga) ikkita kiyim sotib olsangiz edi», dedim. Shunda u zot unga (odam) yubordilar, u (yahudiy): «Men u nima istayotganini bilaman, u faqat molimni yoki dirhamlarimni olib ketmoqchi», dedi. Rasululloh ﷺ: «U yolgʻon aytdi, u meni ularning ichida Allohdan eng koʻp qoʻrquvchi va omonatni eng yaxshi ado etuvchi ekanligimni biladi», dedilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Ibn Abbos, Anas va Asmo bint Yazyddan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Oishaning hadisi hasan gʻarib sahihdir. Uni Shuʼba ham Umora ibn Abu Hafsadan rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺнинг устларида иккита қалин Қатрий (яманлик) кийим бор эди. У зот ўтириб терласалар, бу иккиси уларга оғирлик қиларди. Шомдан фалон яҳудийга (сотиладиган) газлама келди. Мен: «Унга (одам) юбориб, ундан тўлови енгиллашгунча (насияга) иккита кийим сотиб олсангиз эди», дедим. Шунда у зот унга (одам) юбордилар, у (яҳудий): «Мен у нима истаётганини биламан, у фақат молимни ёки дирҳамларимни олиб кетмоқчи», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «У ёлғон айтди, у мени уларнинг ичида Аллоҳдан энг кўп қўрқувчи ва омонатни энг яхши адо этувчи эканлигимни билади», дедилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Ибн Аббос, Анас ва Асмо бинт Язйддан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадиси ҳасан ғариб саҳиҳдир. Уни Шуъба ҳам Умора ибн Абу Ҳафсадан ривоят қилган.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ، وَهَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، عَنْ عَبْدِ السَّلاَمِ بْنِ حَرْبٍ، - وَهَذَا لَفْظُ حَدِيثِ يَحْيَى - عَنْ أَبِي خَالِدٍ الدَّالاَنِيِّ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَسْجُدُ وَيَنَامُ وَيَنْفُخُ ثُمَّ يَقُومُ فَيُصَلِّي وَلاَ يَتَوَضَّأُ . قَالَ فَقُلْتُ لَهُ صَلَّيْتَ وَلَمْ تَتَوَضَّأْ وَقَدْ نِمْتَ فَقَالَ " إِنَّمَا الْوُضُوءُ عَلَى مَنْ نَامَ مُضْطَجِعًا " . زَادَ عُثْمَانُ وَهَنَّادٌ " فَإِنَّهُ إِذَا اضْطَجَعَ اسْتَرْخَتْ مَفَاصِلُهُ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَوْلُهُ " الْوُضُوءُ عَلَى مَنْ نَامَ مُضْطَجِعًا " . هُوَ حَدِيثٌ مُنْكَرٌ لَمْ يَرْوِهِ إِلاَّ يَزِيدُ أَبُو خَالِدٍ الدَّالاَنِيُّ عَنْ قَتَادَةَ وَرَوَى أَوَّلَهُ جَمَاعَةٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَلَمْ يَذْكُرُوا شَيْئًا مِنْ هَذَا وَقَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَحْفُوظًا وَقَالَتْ عَائِشَةُ - رضى الله عنها - قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " تَنَامُ عَيْنَاىَ وَلاَ يَنَامُ قَلْبِي " . وَقَالَ شُعْبَةُ إِنَّمَا سَمِعَ قَتَادَةُ مِنْ أَبِي الْعَالِيَةِ أَرْبَعَةَ أَحَادِيثَ حَدِيثَ يُونُسَ بْنِ مَتَّى وَحَدِيثَ ابْنِ عُمَرَ فِي الصَّلاَةِ وَحَدِيثَ الْقُضَاةُ ثَلاَثَةٌ وَحَدِيثَ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدَّثَنِي رِجَالٌ مَرْضِيُّونَ مِنْهُمْ عُمَرُ وَأَرْضَاهُمْ عِنْدِي عُمَرُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَذَكَرْتُ حَدِيثَ يَزِيدَ الدَّالاَنِيِّ لأَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ فَانْتَهَرَنِي اسْتِعْظَامًا لَهُ وَقَالَ مَا لِيَزِيدَ الدَّالاَنِيِّ يُدْخِلُ عَلَى أَصْحَابِ قَتَادَةَ وَلَمْ يَعْبَأْ بِالْحَدِيثِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ sajda qilib (sajdada) uxlar va (uyquda) pishqirar (nafas chiqarar) edilar; soʻng turib, namoz oʻqir va tahorat olmas edilar. (Roviy) dedi: «Siz uxlagan boʻlsangiz ham, tahorat olmasdan namoz oʻqidingiz-ku?» — dedim. U zot: «Tahorat faqat yonboshlab uxlagan kishiga (lozim)», — dedilar. Usmon va Hannod (rivoyatga): «Chunki u (kishi) yonboshlaganda, boʻgʻimlari boʻshashadi», — deb qoʻshishdi. Abu Dovud aytdi: U zotning «Tahorat yonboshlab uxlagan kishiga (lozim)» degan soʻzi — munkar hadisdir; uni faqat Yazid Abu Xolid ad-Daloniy Qatodadan rivoyat qilgan. Uning avvalini esa bir jamoa Ibn Abbosdan rivoyat qilib, bundan (oxirgi qism haqida) hech narsa eslamagan va: «Paygʻambar ﷺ (uyqularida) saqlangan edilar», — degan. Oisha (roziyallohu anho): «Paygʻambar ﷺ: ‹Koʻzlarim uxlaydi, ammo qalbim uxlamaydi›, — dedilar», — degan. Shuʼba: «Qatoda Abu Oliyadan faqat toʻrtta hadis eshitgan: Yunus ibn Matto haqidagi hadis, Ibn Umarning namoz haqidagi hadisi, ‹qozilar uchtadir› (degan) hadis va Ibn Abbosning ‹Menga ishonchli kishilar rivoyat qildilar, ulardan biri — Umar; mening nazdimda ularning eng ishonchlisi — Umar› degan hadisi», — dedi. Abu Dovud aytdi: Men Yazid ad-Daloniyning hadisini Ahmad ibn Hanbalga aytgan edim; u (Yazidni) ulugʻlagani uchun meni jerkib: «Yazid ad-Daloniyga nima boʻlibdi-yu, Qatodaning shogirdlari (rivoyatlari) ichiga (bunday narsalarni) kiritadi?!» — dedi va bu hadisga parvo qilmadi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ сажда қилиб (саждада) ухлар ва (уйқуда) пишқирар (нафас чиқарар) эдилар; сўнг туриб, намоз ўқир ва таҳорат олмас эдилар. (Ровий) деди: «Сиз ухлаган бўлсангиз ҳам, таҳорат олмасдан намоз ўқидингиз-ку?» — дедим. У зот: «Таҳорат фақат ёнбошлаб ухлаган кишига (лозим)», — дедилар. Усмон ва Ҳаннод (ривоятга): «Чунки у (киши) ёнбошлаганда, бўғимлари бўшашади», — деб қўшишди. Абу Довуд айтди: У зотнинг «Таҳорат ёнбошлаб ухлаган кишига (лозим)» деган сўзи — мункар ҳадисдир; уни фақат Язид Абу Холид ад-Далоний Қатодадан ривоят қилган. Унинг аввалини эса бир жамоа Ибн Аббосдан ривоят қилиб, бундан (охирги қисм ҳақида) ҳеч нарса эсламаган ва: «Пайғамбар ﷺ (уйқуларида) сақланган эдилар», — деган. Оиша (розияллоҳу анҳо): «Пайғамбар ﷺ: ‹Кўзларим ухлайди, аммо қалбим ухламайди›, — дедилар», — деган. Шуъба: «Қатода Абу Олиядан фақат тўртта ҳадис эшитган: Юнус ибн Матто ҳақидаги ҳадис, Ибн Умарнинг намоз ҳақидаги ҳадиси, ‹қозилар учтадир› (деган) ҳадис ва Ибн Аббоснинг ‹Менга ишончли кишилар ривоят қилдилар, улардан бири — Умар; менинг наздимда уларнинг энг ишончлиси — Умар› деган ҳадиси», — деди. Абу Довуд айтди: Мен Язид ад-Далонийнинг ҳадисини Аҳмад ибн Ҳанбалга айтган эдим; у (Язидни) улуғлагани учун мени жеркиб: «Язид ад-Далонийга нима бўлибди-ю, Қатоданинг шогирдлари (ривоятлари) ичига (бундай нарсаларни) киритади?!» — деди ва бу ҳадисга парво қилмади.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي الأَشْعَثُ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - وَذَكَرَتْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُحِبُّ التَّيَامُنَ مَا اسْتَطَاعَ فِي طُهُورِهِ وَنَعْلِهِ وَتَرَجُّلِهِ . قَالَ شُعْبَةُ ثُمَّ سَمِعْتُ الأَشْعَثَ بِوَاسِطٍ يَقُولُ يُحِبُّ التَّيَامُنَ فَذَكَرَ شَأْنَهُ كُلَّهُ ثُمَّ سَمِعْتُهُ بِالْكُوفَةِ يَقُولُ يُحِبُّ التَّيَامُنَ مَا اسْتَطَاعَ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U kishi Rasululloh ﷺ taharat qilishlarida, oyoq kiyim kiyishlarida va soch tarashlarida imkon boricha oʻng tomondan boshlashni yaxshi koʻrardilar, deb zikr qildi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У киши Расулуллоҳ ﷺ таҳарат қилишларида, оёқ кийим кийишларида ва соч тарашларида имкон борича ўнг томондан бошлашни яхши кўрардилар, деб зикр қилди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ الْمِصْرِيُّ، أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَنْبَأَنَا يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَهُ عَنْ قَبِيصَةَ بْنِ ذُؤَيْبٍ، ح وَحَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ خَرَشَةَ، عَنِ ابْنِ ذُؤَيْبٍ، قَالَ جَاءَتِ الْجَدَّةُ إِلَى أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ تَسْأَلُهُ مِيرَاثَهَا فَقَالَ لَهَا أَبُو بَكْرٍ مَا لَكِ فِي كِتَابِ اللَّهِ شَىْءٌ وَمَا عَلِمْتُ لَكِ فِي سُنَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَيْئًا فَارْجِعِي حَتَّى أَسْأَلَ النَّاسَ . فَسَأَلَ النَّاسَ فَقَالَ الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ حَضَرْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَعْطَاهَا السُّدُسَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ هَلْ مَعَكَ غَيْرُكَ فَقَامَ مُحَمَّدُ بْنُ مَسْلَمَةَ الأَنْصَارِيُّ فَقَالَ مِثْلَ مَا قَالَ الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ فَأَنْفَذَهُ لَهَا أَبُو بَكْرٍ . ثُمَّ جَاءَتِ الْجَدَّةُ الأُخْرَى مِنْ قِبَلِ الأَبِ إِلَى عُمَرَ تَسْأَلُهُ مِيرَاثَهَا فَقَالَ مَا لَكِ فِي كِتَابِ اللَّهِ شَىْءٌ وَمَا كَانَ الْقَضَاءُ الَّذِي قُضِيَ بِهِ إِلاَّ لِغَيْرِكِ وَمَا أَنَا بِزَائِدٍ فِي الْفَرَائِضِ شَيْئًا وَلَكِنْ هُوَ ذَاكِ السُّدُسُ فَإِنِ اجْتَمَعْتُمَا فِيهِ فَهُوَ بَيْنَكُمَا وَأَيَّتُكُمَا خَلَتْ بِهِ فَهُوَ لَهَا .
Ibn Zuʼayb (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bir buvi Abu Bakr Siddiqning huzuriga kelib, undan oʻz merosini soʻradi. Abu Bakr unga: «Alloh Kitobida sen uchun hech narsa yoʻq, Rasululloh ﷺ ning sunnatlarida ham sen uchun biror narsa borligini bilmayman. Qaytib tur, odamlardan soʻrab olay», dedi. Soʻng u odamlardan soʻradi va Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu): «Men Rasululloh ﷺ ning huzurlarida hozir edim, u zot unga oltidan bir ulush berdilar», dedi. Abu Bakr: «Sen bilan birga boshqa (guvoh) bormi?» dedi. Shunda Muhammad ibn Maslama al-Ansoriy oʻrnidan turib, Mugʻiyra ibn Shuʼba aytganidek gapni aytdi. Shu bilan Abu Bakr uni (buvi haqidagi hukmni) joriy qildi.Ибн Зуъайб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бир буви Абу Бакр Сиддиқнинг ҳузурига келиб, ундан ўз меросини сўради. Абу Бакр унга: «Аллоҳ Китобида сен учун ҳеч нарса йўқ, Расулуллоҳ ﷺ нинг суннатларида ҳам сен учун бирор нарса борлигини билмайман. Қайтиб тур, одамлардан сўраб олай», деди. Сўнг у одамлардан сўради ва Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу): «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларида ҳозир эдим, у зот унга олтидан бир улуш бердилар», деди. Абу Бакр: «Сен билан бирга бошқа (гувоҳ) борми?» деди. Шунда Муҳаммад ибн Маслама ал-Ансорий ўрнидан туриб, Муғийра ибн Шуъба айтганидек гапни айтди. Шу билан Абу Бакр уни (буви ҳақидаги ҳукмни) жорий қилди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَمْرَةَ الضُّبَعِيَّ، يُحَدِّثُ عَنْ جُوَيْرِيَةَ بْنِ قُدَامَةَ، قَالَ حَجَجْتُ فَأَتَيْتُ الْمَدِينَةَ الْعَامَ الَّذِي أُصِيبَ فِيهِ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ فَخَطَبَ فَقَالَ إِنِّي رَأَيْتُ كَأَنَّ دِيكًا أَحْمَرَ نَقَرَنِي نَقْرَةً أَوْ نَقْرَتَيْنِ شُعْبَةُ الشَّاكُّ فَكَانَ مِنْ أَمْرِهِ أَنَّهُ طُعِنَ فَأُذِنَ لِلنَّاسِ عَلَيْهِ فَكَانَ أَوَّلَ مَنْ دَخَلَ عَلَيْهِ أَصْحَابُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ أَهْلُ الْمَدِينَةِ ثُمَّ أَهْلُ الشَّامِ ثُمَّ أُذِنَ لِأَهْلِ الْعِرَاقِ فَدَخَلْتُ فِيمَنْ دَخَلَ قَالَ فَكَانَ كُلَّمَا دَخَلَ عَلَيْهِ قَوْمٌ أَثْنَوْا عَلَيْهِ وَبَكَوْا قَالَ فَلَمَّا دَخَلْنَا عَلَيْهِ قَالَ وَقَدْ عَصَبَ بَطْنَهُ بِعِمَامَةٍ سَوْدَاءَ وَالدَّمُ يَسِيلُ قَالَ فَقُلْنَا أَوْصِنَا قَالَ وَمَا سَأَلَهُ الْوَصِيَّةَ أَحَدٌ غَيْرُنَا فَقَالَ عَلَيْكُمْ بِكِتَابِ اللَّهِ فَإِنَّكُمْ لَنْ تَضِلُّوا مَا اتَّبَعْتُمُوهُ فَقُلْنَا أَوْصِنَا فَقَالَ أُوصِيكُمْ بِالْمُهَاجِرِينَ فَإِنَّ النَّاسَ سَيَكْثُرُونَ وَيَقِلُّونَ وَأُوصِيكُمْ بِالْأَنْصَارِ فَإِنَّهُمْ شَعْبُ الْإِسْلَامِ الَّذِي لَجِئَ إِلَيْهِ وَأُوصِيكُمْ بِالْأَعْرَابِ فَإِنَّهُمْ أَصْلُكُمْ وَمَادَّتُكُمْ وَأُوصِيكُمْ بِأَهْلِ ذِمَّتِكُمْ فَإِنَّهُمْ عَهْدُ نَبِيِّكُمْ وَرِزْقُ عِيَالِكُمْ قُومُوا عَنِّي قَالَ فَمَا زَادَنَا عَلَى هَؤُلَاءِ الْكَلِمَاتِ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ شُعْبَةُ ثُمَّ سَأَلْتُهُ بَعْدَ ذَلِكَ فَقَالَ فِي الْأَعْرَابِ وَأُوصِيكُمْ بِالْأَعْرَابِ فَإِنَّهُمْ إِخْوَانُكُمْ وَعَدُوُّ عَدُوِّكُمْ
حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ سَمِعْتُ أَبَا جَمْرَةَ الضُّبَعِيَّ يُحَدِّثُ عَنْ جُوَيْرِيَةَ بْنِ قُدَامَةَ قَالَ حَجَجْتُ فَأَتَيْتُ الْمَدِينَةَ الْعَامَ الَّذِي أُصِيبَ فِيهِ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ فَخَطَبَ فَقَالَ إِنِّي رَأَيْتُ كَأَنَّ دِيكًا أَحْمَرَ نَقَرَنِي نَقْرَةً أَوْ نَقْرَتَيْنِ شُعْبَةُ الشَّاكُّ قَالَ فَمَا لَبِثَ إِلَّا جُمُعَةً حَتَّى طُعِنَ فَذَكَرَ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ وَأُوصِيكُمْ بِأَهْلِ ذِمَّتِكُمْ فَإِنَّهُمْ ذِمَّةُ نَبِيِّكُمْ قَالَ شُعْبَةُ ثُمَّ سَأَلْتُهُ بَعْدَ ذَلِكَ فَقَالَ فِي الْأَعْرَابِ وَأُوصِيكُمْ بِالْأَعْرَابِ فَإِنَّهُمْ إِخْوَانُكُمْ وَعَدُوُّ عَدُوِّكُمْ.
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Juvayriya ibn Qudoma aytadi: Men haj qildim va Umar (roziyallohu anhu) yaralangan yili Madinaga keldim. U xutba qilib: «Men tushimda goʻyo qizil xoʻroz meni bir yoki ikki marta choʻqib olganini koʻrdim», dedi. Uning ishi shunga borib yetdiki, u xanjar bilan urildi. Odamlarga uning huzuriga kirishga izn berildi. Uning oldiga birinchi boʻlib Nabiy ﷺning sahobalari, soʻng Madina ahli, soʻng Shom ahli kirdi. Soʻng Iroq ahliga izn berildi va men ham kirganlar orasida edim. Uning oldiga bir qavm kirsa, ular uni maqtar va yigʻlar edilar. Biz kirganimizda — u qornini qora salla bilan bogʻlab olgan, qon oqib turardi — biz: «Bizga vasiyat qiling», dedik. U: «Sizlarga Allohning Kitobini lozim tutinglar, chunki unga ergashsangiz, aslo adashmaysiz», dedi. Biz yana: «Bizga vasiyat qiling», dedik. U: «Sizlarga muhojirlarni tavsiya qilaman, chunki odamlar koʻpayadi, ular esa ozayadi. Sizlarga ansorlarni tavsiya qilaman, chunki ular islom panohi boʻlmish qavmdir. Sizlarga aʼrobiylarni tavsiya qilaman, chunki ular sizlarning aslingiz va manbaingizdir. Sizlarga zimmangizdagi ahli zimmani tavsiya qilaman, chunki ular Nabiyingizning ahdi va oilangizning rizqidir. Endi oldimdan turinglar», dedi. U bizga bu soʻzlardan ortiq narsa aytmadi. Keyin men undan yana soʻraganimda, aʼrobiylar haqida: «Sizlarga aʼrobiylarni tavsiya qilaman, chunki ular sizlarning birodarlaringiz va dushmaningizning dushmanidir», dedi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Жувайрия ибн Қудома айтади: Мен ҳаж қилдим ва Умар (розияллоҳу анҳу) яраланган йили Мадинага келдим. У хутба қилиб: «Мен тушимда гўё қизил хўроз мени бир ёки икки марта чўқиб олганини кўрдим», деди. Унинг иши шунга бориб етдики, у ханжар билан урилди. Одамларга унинг ҳузурига киришга изн берилди. Унинг олдига биринчи бўлиб Набий ﷺнинг саҳобалари, сўнг Мадина аҳли, сўнг Шом аҳли кирди. Сўнг Ироқ аҳлига изн берилди ва мен ҳам кирганлар орасида эдим. Унинг олдига бир қавм кирса, улар уни мақтар ва йиғлар эдилар. Биз кирганимизда — у қорнини қора салла билан боғлаб олган, қон оқиб турарди — биз: «Бизга васият қилинг», дедик. У: «Сизларга Аллоҳнинг Китобини лозим тутинглар, чунки унга эргашсангиз, асло адашмайсиз», деди. Биз яна: «Бизга васият қилинг», дедик. У: «Сизларга муҳожирларни тавсия қиламан, чунки одамлар кўпаяди, улар эса озаяди. Сизларга ансорларни тавсия қиламан, чунки улар ислом паноҳи бўлмиш қавмдир. Сизларга аъробийларни тавсия қиламан, чунки улар сизларнинг аслингиз ва манбаингиздир. Сизларга зиммангиздаги аҳли зиммани тавсия қиламан, чунки улар Набийингизнинг аҳди ва оилангизнинг ризқидир. Энди олдимдан туринглар», деди. У бизга бу сўзлардан ортиқ нарса айтмади. Кейин мен ундан яна сўраганимда, аъробийлар ҳақида: «Сизларга аъробийларни тавсия қиламан, чунки улар сизларнинг биродарларингиз ва душманингизнинг душманидир», деди.
عَنْ حُذَيْفَةَ: أَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي مِنَ اللَّيْلِ وَكَانَ يَقُولُ: «الله أكبر» ثَلَاثًا «ذُو الْمَلَكُوتِ وَالْجَبَرُوتِ وَالْكِبْرِيَاءِ وَالْعَظَمَةِ» ثُمَّ اسْتَفْتَحَ فَقَرَأَ الْبَقَرَةَ ثُمَّ رَكَعَ فَكَانَ رُكُوعُهُ نَحْوًا مِنْ قِيَامِهِ فَكَانَ يَقُولُ فِي رُكُوعِهِ: «سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيمِ» ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ فَكَانَ قِيَامُهُ نَحْوًا مِنْ رُكُوعِهِ يَقُولُ: «لِرَبِّيَ الْحَمْدُ» ثُمَّ سَجَدَ فَكَانَ سُجُودُهُ نَحْوًا مِنْ قِيَامِهِ فَكَانَ يَقُولُ فِي سُجُودِهِ: «سُبْحَانَ رَبِّيَ الْأَعْلَى» ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ السُّجُودِ وَكَانَ يَقْعُدُ فِيمَا بَيْنَ السَّجْدَتَيْنِ نَحْوًا مِنْ سُجُودِهِ وَكَانَ يَقُولُ: «رَبِّ اغْفِرْ لِي رَبِّ اغْفِرْ لِي» فَصَلَّى أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ قَرَأَ فِيهِنَّ (الْبَقَرَةَ وَآلَ عِمْرَانَ وَالنِّسَاءَ وَالْمَائِدَةَ أَوِ الْأَنْعَامَ)
شَكَّ شُعْبَة)
رَوَاهُ أَبُو دَاوُد
Abul Valid at-Tayolisiy bilan Ali ibn al-Jaʼd bizga Shuʼbadan, u Amr ibn Murradan, u ansorlarning mavlosi Abu Hamzadan, u Bani Absdan boʻlgan bir kishidan, u Huzayfadan rivoyat qildiki, u Rasululloh ﷺ kechasi namoz oʻqiyotganlarini koʻrgan. U zot: «Allohu akbar» (uch marta), «Mulk, jabarut, ulugʻlik va azamat egasi» der edilar. Soʻng (namozni) boshlab, Baqarani oʻqidilar, keyin ruku qildilar va rukuʼlari qiyomlariga yaqin (uzun) boʻldi. Rukuʼlarida: «Subhana Robbiyal-aziym, Subhana Robbiyal-aziym (Buyuk Robbim poklik bilan, Buyuk Robbim poklik bilan)» der edilar. Soʻng rukuʼdan boshlarini koʻtardilar va qiyomlari rukuʼlariga yaqin boʻldi, (unda): «Liyrobbiyal-hamd (Robbimga hamd boʻlsin)» der edilar. Soʻng sajda qildilar va sajdalari qiyomlariga yaqin boʻldi, sajdalarida: «Subhana Robbiyal-aʼla (Eng oliy Robbim poklik bilan)» der edilar. Soʻng sajdadan boshlarini koʻtardilar va ikki sajda orasida sajdalariga yaqin (uzun) oʻtirar edilar, (unda): «Robbigʻfir liy, Robbigʻfir liy (Robbim, meni magʻfirat qil, Robbim, meni magʻfirat qil)» der edilar. U zot toʻrt rakaat namoz oʻqidilar va ularda Baqara, Oli Imron, Niso va Moidani — yoki Anʼomni, Shuʼba shak qildi — oʻqidilar.Абул Валид ат-Таёлисий билан Али ибн ал-Жаъд бизга Шуъбадан, у Амр ибн Муррадан, у ансорларнинг мавлоси Абу Ҳамзадан, у Бани Абсдан бўлган бир кишидан, у Ҳузайфадан ривоят қилдики, у Расулуллоҳ ﷺ кечаси намоз ўқиётганларини кўрган. У зот: «Аллоҳу акбар» (уч марта), «Мулк, жабарут, улуғлик ва азамат эгаси» дер эдилар. Сўнг (намозни) бошлаб, Бақарани ўқидилар, кейин руку қилдилар ва рукуълари қиёмларига яқин (узун) бўлди. Рукуъларида: «Субҳана Роббиял-азийм, Субҳана Роббиял-азийм (Буюк Роббим поклик билан, Буюк Роббим поклик билан)» дер эдилар. Сўнг рукуъдан бошларини кўтардилар ва қиёмлари рукуъларига яқин бўлди, (унда): «Лийроббиял-ҳамд (Роббимга ҳамд бўлсин)» дер эдилар. Сўнг сажда қилдилар ва саждалари қиёмларига яқин бўлди, саждаларида: «Субҳана Роббиял-аъла (Энг олий Роббим поклик билан)» дер эдилар. Сўнг саждадан бошларини кўтардилар ва икки сажда орасида саждаларига яқин (узун) ўтирар эдилар, (унда): «Роббиғфир лий, Роббиғфир лий (Роббим, мени мағфират қил, Роббим, мени мағфират қил)» дер эдилар. У зот тўрт ракаат намоз ўқидилар ва уларда Бақара, Оли Имрон, Нисо ва Моидани — ёки Анъомни, Шуъба шак қилди — ўқидилар.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا أُقْعِدَ الْمُؤْمِنُ فِي قَبْرِهِ أُتِيَ، ثُمَّ شَهِدَ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، فَذَلِكَ قَوْلُهُ [quran sura="14" aya_start="27" aya_end="27"]{يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ} ". حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ بِهَذَا وَزَادَ [quran sura="14" aya_start="27" aya_end="27"]{يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا} نَزَلَتْ فِي عَذَابِ الْقَبْرِ.
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Moʻmin banda qabrida oʻtirgʻizilganda, (farishtalar) unga keladi va u — Allohdan boshqa haq maʼbud yoʻq va Muhammad — Allohning Rasuli, deb — guvohlik beradi. Bu — Allohning: ‹Alloh iymon keltirganlarni (qabrda ham) sobit soʻz (kalimai tavhid) bilan sobit qiladi...› (Ibrohim, 27) — degan soʻziga mos keladi», — dedilar. Shuʼba yuqoridagidek rivoyat qildi va qoʻshdi: «‹Alloh iymon keltirganlarni... sobit qiladi› (Ibrohim, 27) — (oyati) qabr azobi haqida nozil boʻldi».Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Мўмин банда қабрида ўтирғизилганда, (фаришталар) унга келади ва у — Аллоҳдан бошқа ҳақ маъбуд йўқ ва Муҳаммад — Аллоҳнинг Расули, деб — гувоҳлик беради. Бу — Аллоҳнинг: ‹Аллоҳ иймон келтирганларни (қабрда ҳам) собит сўз (калимаи тавҳид) билан собит қилади...› (Иброҳим, 27) — деган сўзига мос келади», — дедилар. Шуъба юқоридагидек ривоят қилди ва қўшди: «‹Аллоҳ иймон келтирганларни... собит қилади› (Иброҳим, 27) — (ояти) қабр азоби ҳақида нозил бўлди».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكَّارِ بْنِ الرَّيَّانِ، وَعَوْنُ بْنُ سَلاَّمٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ طَلْحَةَ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، كُلُّهُمْ عَنْ زُبَيْدٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " سِبَابُ الْمُسْلِمِ فُسُوقٌ وَقِتَالُهُ كُفْرٌ " . قَالَ زُبَيْدٌ فَقُلْتُ لأَبِي وَائِلٍ أَنْتَ سَمِعْتَهُ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ يَرْوِيهِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ نَعَمْ . وَلَيْسَ فِي حَدِيثِ شُعْبَةَ قَوْلُ زُبَيْدٍ لأَبِي وَائِلٍ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmonni soʻkish fisq (gunoh), u bilan jang qilish esa kufrdir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмонни сўкиш фисқ (гуноҳ), у билан жанг қилиш эса куфрдир», дедилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ حَبَلِ الْحَبَلَةِ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ وَحَبَلُ الْحَبَلَةِ نِتَاجُ النِّتَاجِ وَهُوَ بَيْعٌ مَفْسُوخٌ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ مِنْ بُيُوعِ الْغَرَرِ . وَقَدْ رَوَى شُعْبَةُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ . وَرَوَى عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ وَغَيْرُهُ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ وَنَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَهَذَا أَصَحُّ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ habalul-habala (homila tuyaning qornidagi bolaning bolasi)ni sotishdan qaytardilar. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahihdir. Ilm ahli shu hadis bilan amal qiladi. Habalul-habala — bolaning bolasi boʻlib, ilm ahlining nazdida buzuq (bekor qilinadigan) savdo va u gʻarar (noaniqlik) savdolaridan biridir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳабалул-ҳабала (ҳомила туянинг қорнидаги боланинг боласи)ни сотишдан қайтардилар. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Илм аҳли шу ҳадис билан амал қилади. Ҳабалул-ҳабала — боланинг боласи бўлиб, илм аҳлининг наздида бузуқ (бекор қилинадиган) савдо ва у ғарар (ноаниқлик) савдоларидан биридир.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، حَدَّثَنِي الْحَكَمُ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ مِقْسَمٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الَّذِي يَأْتِي امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ قَالَ " يَتَصَدَّقُ بِدِينَارٍ أَوْ نِصْفِ دِينَارٍ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَكَذَا الرِّوَايَةُ الصَّحِيحَةُ قَالَ " دِينَارٌ أَوْ نِصْفُ دِينَارٍ " . وَرُبَّمَا لَمْ يَرْفَعْهُ شُعْبَةُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ xotini hayzli holatda unga jimoʼ qilgan kishi haqida: «(U) bir dinor yoki yarim dinor sadaqa qilsin», — dedilar. Abu Dovud aytdi: Sahih rivoyat shunday boʻlib, (unda): «Bir dinor yoki yarim dinor», — deyilgan. Baʼzan Shuʼba uni (Paygʻambar ﷺ ga) nisbat bermagan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ хотини ҳайзли ҳолатда унга жимоъ қилган киши ҳақида: «(У) бир динор ёки ярим динор садақа қилсин», — дедилар. Абу Довуд айтди: Саҳиҳ ривоят шундай бўлиб, (унда): «Бир динор ёки ярим динор», — дейилган. Баъзан Шуъба уни (Пайғамбар ﷺ га) нисбат бермаган.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا تَوَضَّأَ أَخَذَ حَفْنَةً مِنْ مَاءٍ فَقَالَ بِهَا هَكَذَا - وَوَصَفَ شُعْبَةُ - نَضَحَ بِهِ فَرْجَهُ فَذَكَرْتُهُ لإِبْرَاهِيمَ فَأَعْجَبَهُ قَالَ الشَّيْخُ ابْنُ السُّنِّيِّ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحَكَمُ هُوَ ابْنُ سُفْيَانَ الثَّقَفِيُّ رضى الله عنه .
Hakam ibn Sufyon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ taharat qilganlarida bir hovuch suv olib, u bilan mana shunday qilar edilar — Shuʼba tasvirlab koʻrsatdi — avrat qismlariga separ edilar.Ҳакам ибн Суфён (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ таҳарат қилганларида бир ҳовуч сув олиб, у билан мана шундай қилар эдилар — Шуъба тасвирлаб кўрсатди — аврат қисмларига сепар эдилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ سَمُرَةَ، أَنْبَأَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الْخَلِيلِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ كَانَ الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ إِذَا غَزَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حَمَلَ مَعَهُ رُمْحًا فَإِذَا رَجَعَ طَرَحَ رُمْحَهُ حَتَّى يُحْمَلَ لَهُ . فَقَالَ لَهُ عَلِيٌّ لأَذْكُرَنَّ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . فَقَالَ " لاَ تَفْعَلْ فَإِنَّكَ إِنْ فَعَلْتَ لَمْ تُرْفَعْ ضَالَّةٌ " .
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Mugʻiyra ibn Shuʼba Paygʻambar ﷺ bilan gʻazotga chiqqanida oʻzi bilan bir nayza olib yurar, qaytishda esa nayzasini birov koʻtarib bersin deb, uni tashlab ketardi». Ali unga: «Buni albatta Rasululloh ﷺ ga aytaman», dedi. Shunda u zot ﷺ: «Bunday qilma, chunki agar bunday qilsang, uni yoʻqolgan narsa deb koʻtarib olmaydilar», dedilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Муғийра ибн Шуъба Пайғамбар ﷺ билан ғазотга чиққанида ўзи билан бир найза олиб юрар, қайтишда эса найзасини биров кўтариб берсин деб, уни ташлаб кетарди». Али унга: «Буни албатта Расулуллоҳ ﷺ га айтаман», деди. Шунда у зот ﷺ: «Бундай қилма, чунки агар бундай қилсанг, уни йўқолган нарса деб кўтариб олмайдилар», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، وَبَهْزٌ، وَحَجَّاجٌ، قَالُوا حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ عَلْقَمَةَ بْنَ مَرْثَدٍ، يُحَدِّثُ عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ إِنَّ خَيْرَكُمْ مَنْ عَلَّمَ الْقُرْآنَ أَوْ تَعَلَّمَهُ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ وَحَجَّاجٌ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ فَذَاكَ الَّذِي أَقْعَدَنِي هَذَا الْمَقْعَدَ قَالَ حَجَّاجٌ قَالَ شُعْبَةُ وَلَمْ يَسْمَعْ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ مِنْ عُثْمَانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَلَا مِنْ عَبْدِ اللَّهِ وَلَكِنْ قَدْ سَمِعَ مِنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ أَبِي وَقَالَ بَهْزٌ عَنْ شُعْبَةَ قَالَ عَلْقَمَةُ بْنُ مَرْثَدٍ أَخْبَرَنِي وَقَالَ خَيْرُكُمْ مَنْ تَعَلَّمَ الْقُرْآنَ وَعَلَّمَهُ.
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ أَخْبَرَنِي عَلْقَمَةُ بْنُ مَرْثَدٍ وَقَالَ فِيهِ مَنْ تَعَلَّمَ الْقُرْآنَ أَوْ عَلَّمَهُ.
Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Albatta, sizlarning eng yaxshingiz Qurʼonni oʻrgatgan yoki oʻrgangan kishidir», dedilar. Boshqa rivoyatda: «Sizlarning eng yaxshingiz Qurʼonni oʻrgangan va uni oʻrgatgan kishidir», deyilgan.Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Албатта, сизларнинг энг яхшингиз Қуръонни ўргатган ёки ўрганган кишидир», дедилар. Бошқа ривоятда: «Сизларнинг энг яхшингиз Қуръонни ўрганган ва уни ўргатган кишидир», дейилган.
وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ لَيْلَةِ الْقَدْرِ فَقَالَ: «هِيَ فِي كُلِّ رَمَضَانَ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَقَالَ: رَوَاهُ سُفْيَان وَشعْبَة عَن أبي إِسْحَق مَوْقُوفا على ابْن عمر
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺdan Qadr kechasi haqida soʻralganda: «U har Ramazonda boʻladi», dedilar. Abu Dovud rivoyat qilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺдан Қадр кечаси ҳақида сўралганда: «У ҳар Рамазонда бўлади», дедилар. Абу Довуд ривоят қилган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ، عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ حَجَّاجٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي عُتْبَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَيُحَجَّنَّ الْبَيْتُ وَلَيُعْتَمَرَنَّ بَعْدَ خُرُوجِ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَ ". تَابَعَهُ أَبَانُ وَعِمْرَانُ عَنْ قَتَادَةَ. وَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ شُعْبَةَ قَالَ " لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى لاَ يُحَجَّ الْبَيْتُ ". وَالأَوَّلُ أَكْثَرُ، سَمِعَ قَتَادَةُ عَبْدَ اللَّهِ وَعَبْدُ اللَّهِ أَبَا سَعِيدٍ.
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Odamlar — hatto Yaʼjuj va Maʼjuj paydo boʻlganidan keyin ham — Kaʼbaga haj va umra qilishda davom etadi», — dedilar. Shuʼba qoʻshimcha rivoyat qildi: «Soat (Qiyomat) — to haj (Kaʼba ziyorati) tark etilguncha — qoyim boʻlmaydi».Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Одамлар — ҳатто Яъжуж ва Маъжуж пайдо бўлганидан кейин ҳам — Каъбага ҳаж ва умра қилишда давом этади», — дедилар. Шуъба қўшимча ривоят қилди: «Соат (Қиёмат) — то ҳаж (Каъба зиёрати) тарк этилгунча — қойим бўлмайди».
حَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَنَّ أَبَاهُ، حَدَّثَهُ عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِ حَدِيثِ شُعْبَةَ عَنْ وَاقِدٍ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ dan — Shuʼbaning Voqiddan (rivoyat qilgan) hadisi kabi — (rivoyat qilingan).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ дан — Шуъбанинг Воқиддан (ривоят қилган) ҳадиси каби — (ривоят қилинган).
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، وَمَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ سُوَيْدِ بْنِ قَيْسٍ، قَالَ جَلَبْتُ أَنَا وَمَخْرَفَةُ الْعَبْدِيُّ، بَزًّا مِنْ هَجَرَ فَجَاءَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَسَاوَمَنَا بِسَرَاوِيلَ وَعِنْدِي وَزَّانٌ يَزِنُ بِالأَجْرِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِلْوَزَّانِ " زِنْ وَأَرْجِحْ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ سُوَيْدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَأَهْلُ الْعِلْمِ يَسْتَحِبُّونَ الرُّجْحَانَ فِي الْوَزْنِ . وَرَوَى شُعْبَةُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ سِمَاكٍ فَقَالَ عَنْ أَبِي صَفْوَانَ وَذَكَرَ الْحَدِيثَ .
Suvayd ibn Qays (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Men va Maxrafa al-Abdiy Hajardan mato (gazlama) olib keldik. Bas, Nabiy ﷺ oldimizga kelib, biz bilan ishton (savdosi) borasida narx-navo qildilar. Mening yonimda esa haq evaziga tortib beradigan (toziuvchi) bir vaznchi bor edi. Shunda Nabiy ﷺ vaznchiga: «Tortib ber va ortigʻi bilan ber», dedilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Jobir va Abu Hurayradan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Suvaydning hadisi hasan sahih hadisdir. Ilm ahli tortishda ortiqcha berishni mustahab sanaydilar. Shuʼba bu hadisni Simokdan rivoyat qilib: «Abu Safvondan», dedi va hadisni zikr qildi.Сувайд ибн Қайс (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Мен ва Махрафа ал-Абдий Ҳажардан мато (газлама) олиб келдик. Бас, Набий ﷺ олдимизга келиб, биз билан иштон (савдоси) борасида нарх-наво қилдилар. Менинг ёнимда эса ҳақ эвазига тортиб берадиган (тозиувчи) бир вазнчи бор эди. Шунда Набий ﷺ вазнчига: «Тортиб бер ва ортиғи билан бер», дедилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Жобир ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Сувайднинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Илм аҳли тортишда ортиқча беришни мустаҳаб санайдилар. Шуъба бу ҳадисни Симокдан ривоят қилиб: «Абу Сафвондан», деди ва ҳадисни зикр қилди.
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْمُرُ إِحْدَانَا إِذَا كَانَتْ حَائِضًا أَنْ تَتَّزِرَ ثُمَّ يُضَاجِعُهَا زَوْجُهَا وَقَالَ مَرَّةً يُبَاشِرُهَا .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ birortamiz hayzli boʻlganida, izor (belbogʻ) bogʻlashga buyurar, soʻng eri (xotini bilan) yonboshardi — (Shuʼba) bir marta: «...u bilan badaniy yaqinlik qilardi», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бирортамиз ҳайзли бўлганида, изор (белбоғ) боғлашга буюрар, сўнг эри (хотини билан) ёнбошарди — (Шуъба) бир марта: «...у билан баданий яқинлик қиларди», — деди.
أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ الْجُوزَجَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَشْعَثُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا قَعَدَ بَيْنَ شُعَبِهَا الأَرْبَعِ ثُمَّ اجْتَهَدَ فَقَدْ وَجَبَ الْغُسْلُ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَذَا خَطَأٌ وَالصَّوَابُ أَشْعَثُ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . وَقَدْ رَوَى الْحَدِيثَ عَنْ شُعْبَةَ النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ وَغَيْرُهُ كَمَا رَوَاهُ خَالِدٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar erkak ayolining toʻrt aʼzosi orasida oʻtirib, soʻng harakat qilsa, gʻusl vojib boʻldi», dedilar. Abu Abdurrahmon aytdi: «Bu xato, toʻgʻrisi Ashʼas al-Hasandan, u Abu Hurayradan rivoyat qilganidir».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар эркак аёлининг тўрт аъзоси орасида ўтириб, сўнг ҳаракат қилса, ғусл вожиб бўлди», дедилар. Абу Абдурраҳмон айтди: «Бу хато, тўғриси Ашъас ал-Ҳасандан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилганидир».