حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ عِيسَى، عَنْ بِشْرِ بْنِ رَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَيْمَانَ بْنِ جُنَادَةَ بْنِ أَبِي أُمَيَّةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا اتَّبَعَ الْجَنَازَةَ لَمْ يَقْعُدْ حَتَّى تُوضَعَ فِي اللَّحْدِ فَعَرَضَ لَهُ حَبْرٌ فَقَالَ هَكَذَا نَصْنَعُ يَا مُحَمَّدُ . قَالَ فَجَلَسَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ " خَالِفُوهُمْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ . وَبِشْرُ بْنُ رَافِعٍ لَيْسَ بِالْقَوِيِّ فِي الْحَدِيثِ .
Ubada ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ janozaga ergashganlarida, u lahadga qoʻyilmaguncha oʻtirmas edilar. Bir yahudiy olim u zotning oldiga kelib: ‹Biz ham shunday qilamiz, ey Muhammad›, dedi. Shunda Rasululloh ﷺ oʻtirdilar va: ‹Ularga muxolif boʻlinglar›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Bishr ibn Rofiʼ hadisda kuchli emas.Убада ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ жанозага эргашганларида, у лаҳадга қўйилмагунча ўтирмас эдилар. Бир яҳудий олим у зотнинг олдига келиб: ‹Биз ҳам шундай қиламиз, эй Муҳаммад›, деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ўтирдилар ва: ‹Уларга мухолиф бўлинглар›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Бишр ибн Рофиъ ҳадисда кучли эмас.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مِقْدَامٍ أَبُو الأَشْعَثِ الْعِجْلِيُّ، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ أَحَبَّ لِقَاءَ اللَّهِ أَحَبَّ اللَّهُ لِقَاءَهُ وَمَنْ كَرِهَ لِقَاءَ اللَّهِ كَرِهَ اللَّهُ لِقَاءَهُ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي مُوسَى وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَعَائِشَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim Allohga roʻbaroʻ boʻlishni sevsa, Alloh ham unga roʻbaroʻ boʻlishni sevadi; kim Allohga roʻbaroʻ boʻlishni yomon koʻrsa, Alloh ham unga roʻbaroʻ boʻlishni yomon koʻradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Uboda ibn Somitning hadisi hasan sahih hadisdir.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким Аллоҳга рўбарў бўлишни севса, Аллоҳ ҳам унга рўбарў бўлишни севади; ким Аллоҳга рўбарў бўлишни ёмон кўрса, Аллоҳ ҳам унга рўбарў бўлишни ёмон кўради», дедилар. Абу Исо айтди: Убода ибн Сомитнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي الأَشْعَثِ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الذَّهَبُ بِالذَّهَبِ مِثْلاً بِمِثْلٍ وَالْفِضَّةُ بِالْفِضَّةِ مِثْلاً بِمِثْلٍ وَالتَّمْرُ بِالتَّمْرِ مِثْلاً بِمِثْلٍ وَالْبُرُّ بِالْبُرِّ مِثْلاً بِمِثْلٍ وَالْمِلْحُ بِالْمِلْحِ مِثْلاً بِمِثْلٍ وَالشَّعِيرُ بِالشَّعِيرِ مِثْلاً بِمِثْلٍ فَمَنْ زَادَ أَوِ ازْدَادَ فَقَدْ أَرْبَى بِيعُوا الذَّهَبَ بِالْفِضَّةِ كَيْفَ شِئْتُمْ يَدًا بِيَدٍ وَبِيعُوا الْبُرَّ بِالتَّمْرِ كَيْفَ شِئْتُمْ يَدًا بِيَدٍ وَبِيعُوا الشَّعِيرَ بِالتَّمْرِ كَيْفَ شِئْتُمْ يَدًا بِيَدٍ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَبِلاَلٍ وَأَنَسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عُبَادَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ خَالِدٍ بِهَذَا الإِسْنَادِ وَقَالَ " بِيعُوا الْبُرَّ بِالشَّعِيرِ كَيْفَ شِئْتُمْ يَدًا بِيَدٍ " . وَرَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ خَالِدٍ عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ عَنْ أَبِي الأَشْعَثِ عَنْ عُبَادَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الْحَدِيثَ وَزَادَ فِيهِ قَالَ خَالِدٌ قَالَ أَبُو قِلاَبَةَ " بِيعُوا الْبُرَّ بِالشَّعِيرِ كَيْفَ شِئْتُمْ " فَذَكَرَ الْحَدِيثَ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ لاَ يَرَوْنَ أَنْ يُبَاعَ الْبُرُّ بِالْبُرِّ إِلاَّ مِثْلاً بِمِثْلٍ وَالشَّعِيرُ بِالشَّعِيرِ إِلاَّ مِثْلاً بِمِثْلٍ فَإِذَا اخْتَلَفَ الأَصْنَافُ فَلاَ بَأْسَ أَنْ يُبَاعَ مُتَفَاضِلاً إِذَا كَانَ يَدًا بِيَدٍ . وَهَذَا قَوْلُ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . قَالَ الشَّافِعِيُّ وَالْحُجَّةُ فِي ذَلِكَ قَوْلُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " بِيعُوا الشَّعِيرَ بِالْبُرِّ كَيْفَ شِئْتُمْ يَدًا بِيَدٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ كَرِهَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ تُبَاعَ الْحِنْطَةُ بِالشَّعِيرِ إِلاَّ مِثْلاً بِمِثْلٍ . وَهُوَ قَوْلُ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَالْقَوْلُ الأَوَّلُ أَصَحُّ .
Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Oltin oltinga teng-bateng, kumush kumushga teng-bateng, xurmo xurmoga teng-bateng, bugʻdoy bugʻdoyga teng-bateng, tuz tuzga teng-bateng, arpa arpaga teng-bateng (sotilsin). Kim ziyoda qilsa yoki ziyoda olsa, riboga qoʻl urgan boʻladi. Oltinni kumushga xohlaganingizcha qoʻlma-qoʻl soting, bugʻdoyni xurmoga xohlaganingizcha qoʻlma-qoʻl soting, arpani xurmoga xohlaganingizcha qoʻlma-qoʻl soting», dedilar. Abu Iso aytdi: Ubodaning hadisi hasan sahihdir. Baʼzilari bu hadisni Xoliddan shu isnod bilan rivoyat qilib: «Bugʻdoyni arpaga xohlaganingizcha qoʻlma-qoʻl soting», deganlar. Ilm ahli shu hadis bilan amal qilib, bugʻdoy bugʻdoyga teng-batengdan boshqa, arpa arpaga teng-batengdan boshqa koʻrinishda sotilishini joiz koʻrmaydilar. Turlari farq qilsa, qoʻlma-qoʻl boʻlgani holda kam-koʻp qilib sotilishida zarari yoʻq. Bu Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalardan aksar ilm ahlining soʻzi boʻlib, Sufyon as-Savriy, Shofeiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Shofeiy aytdi: Bunga hujjat Nabiy ﷺning: «Arpani bugʻdoyga xohlaganingizcha qoʻlma-qoʻl soting», degan soʻzlaridir. Abu Iso aytdi: Ilm ahlidan bir qavm bugʻdoyni arpaga teng-batengdan boshqa koʻrinishda sotilishini makruh sanaganlar; bu Molik ibn Anasning soʻzidir, biroq birinchi soʻz sahihroqdir.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Олтин олтинга тенг-батенг, кумуш кумушга тенг-батенг, хурмо хурмога тенг-батенг, буғдой буғдойга тенг-батенг, туз тузга тенг-батенг, арпа арпага тенг-батенг (сотилсин). Ким зиёда қилса ёки зиёда олса, рибога қўл урган бўлади. Олтинни кумушга хоҳлаганингизча қўлма-қўл сотинг, буғдойни хурмога хоҳлаганингизча қўлма-қўл сотинг, арпани хурмога хоҳлаганингизча қўлма-қўл сотинг», дедилар. Абу Исо айтди: Убоданинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Баъзилари бу ҳадисни Холиддан шу иснод билан ривоят қилиб: «Буғдойни арпага хоҳлаганингизча қўлма-қўл сотинг», деганлар. Илм аҳли шу ҳадис билан амал қилиб, буғдой буғдойга тенг-батенгдан бошқа, арпа арпага тенг-батенгдан бошқа кўринишда сотилишини жоиз кўрмайдилар. Турлари фарқ қилса, қўлма-қўл бўлгани ҳолда кам-кўп қилиб сотилишида зарари йўқ. Бу Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан аксар илм аҳлининг сўзи бўлиб, Суфён ас-Саврий, Шофеий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Шофеий айтди: Бунга ҳужжат Набий ﷺнинг: «Арпани буғдойга хоҳлаганингизча қўлма-қўл сотинг», деган сўзларидир. Абу Исо айтди: Илм аҳлидан бир қавм буғдойни арпага тенг-батенгдан бошқа кўринишда сотилишини макруҳ санаганлар; бу Молик ибн Анаснинг сўзидир, бироқ биринчи сўз саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ مَنْصُورِ بْنِ زَاذَانَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ حِطَّانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خُذُوا عَنِّي فَقَدْ جَعَلَ اللَّهُ لَهُنَّ سَبِيلاً الثَّيِّبُ بِالثَّيِّبِ جَلْدُ مِائَةٍ ثُمَّ الرَّجْمُ وَالْبِكْرُ بِالْبِكْرِ جَلْدُ مِائَةٍ وَنَفْىُ سَنَةٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْهُمْ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ وَأُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ وَغَيْرُهُمْ قَالُوا الثَّيِّبُ تُجْلَدُ وَتُرْجَمُ . وَإِلَى هَذَا ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ إِسْحَاقَ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْهُمْ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَغَيْرُهُمَا الثَّيِّبُ إِنَّمَا عَلَيْهِ الرَّجْمُ وَلاَ يُجْلَدُ . وَقَدْ رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلُ هَذَا فِي غَيْرِ حَدِيثٍ فِي قِصَّةِ مَاعِزٍ وَغَيْرِهِ أَنَّهُ أَمَرَ بِالرَّجْمِ وَلَمْ يَأْمُرْ أَنْ يُجْلَدَ قَبْلَ أَنْ يُرْجَمَ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ .
Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mendan oling! Albatta Alloh ular uchun yoʻl ochib berdi: uylik kishi uylik (ayol) bilan (zino qilsa) — yuz qamchi, soʻng toshboʻron; boʻydoq boʻydoq (ayol) bilan (zino qilsa) — yuz qamchi va bir yil surgun», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir. Nabiy ﷺ sahobalaridan baʼzi ilm ahli — ular orasida Ali ibn Abu Tolib, Ubay ibn Kaʼb, Abdulloh ibn Masʼud va boshqalar shu boʻyicha amal qilib: «Uylik kishi qamchilanadi va toshboʻron qilinadi», deganlar. Baʼzi ilm ahli shunga ketganlar, bu Ishoqning soʻzidir. Nabiy ﷺ sahobalaridan baʼzi ilm ahli — ular orasida Abu Bakr, Umar va boshqalar: «Uylik kishiga faqat toshboʻron boʻladi, qamchilanmaydi», deganlar. Nabiy ﷺdan Moiz qissasi va boshqasida bir necha hadisda shu kabi, yaʼni u zot toshboʻronga buyurgani va toshboʻrondan oldin qamchilashga buyurmagani rivoyat qilingan. Baʼzi ilm ahli shu boʻyicha amal qilgan, bu Sufyon as-Savriy, Ibn Muborak, Shofiiy va Ahmadning soʻzidir.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мендан олинг! Албатта Аллоҳ улар учун йўл очиб берди: уйлик киши уйлик (аёл) билан (зино қилса) — юз қамчи, сўнг тошбўрон; бўйдоқ бўйдоқ (аёл) билан (зино қилса) — юз қамчи ва бир йил сургун», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Набий ﷺ саҳобаларидан баъзи илм аҳли — улар орасида Али ибн Абу Толиб, Убай ибн Каъб, Абдуллоҳ ибн Масъуд ва бошқалар шу бўйича амал қилиб: «Уйлик киши қамчиланади ва тошбўрон қилинади», деганлар. Баъзи илм аҳли шунга кетганлар, бу Ишоқнинг сўзидир. Набий ﷺ саҳобаларидан баъзи илм аҳли — улар орасида Абу Бакр, Умар ва бошқалар: «Уйлик кишига фақат тошбўрон бўлади, қамчиланмайди», деганлар. Набий ﷺдан Моиз қиссаси ва бошқасида бир неча ҳадисда шу каби, яъни у зот тошбўронга буюргани ва тошбўрондан олдин қамчилашга буюрмагани ривоят қилинган. Баъзи илм аҳли шу бўйича амал қилган, бу Суфён ас-Саврий, Ибн Муборак, Шофиий ва Аҳмаднинг сўзидир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيِّ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي مَجْلِسٍ فَقَالَ " تُبَايِعُونِي عَلَى أَنْ لاَ تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلاَ تَسْرِقُوا وَلاَ تَزْنُوا قَرَأَ عَلَيْهِمُ الآيَةَ فَمَنْ وَفَى مِنْكُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَعُوقِبَ عَلَيْهِ فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَسَتَرَهُ اللَّهُ عَلَيْهِ فَهُوَ إِلَى اللَّهِ إِنْ شَاءَ عَذَّبَهُ وَإِنْ شَاءَ غَفَرَ لَهُ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَجَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَخُزَيْمَةَ بْنِ ثَابِتٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَالَ الشَّافِعِيُّ لَمْ أَسْمَعْ فِي هَذَا الْبَابِ أَنَّ الْحُدُودَ تَكُونُ كَفَّارَةً لأَهْلِهَا شَيْئًا أَحْسَنَ مِنْ هَذَا الْحَدِيثِ . قَالَ الشَّافِعِيُّ وَأُحِبُّ لِمَنْ أَصَابَ ذَنْبًا فَسَتَرَهُ اللَّهُ عَلَيْهِ أَنْ يَسْتُرَ عَلَى نَفْسِهِ وَيَتُوبَ فِيمَا بَيْنَهُ وَبَيْنَ رَبِّهِ . وَكَذَلِكَ رُوِيَ عَنْ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ أَنَّهُمَا أَمَرَا رَجُلاً أَنْ يَسْتُرَ عَلَى نَفْسِهِ .
Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Nabiy ﷺ huzurida bir majlisda edik. U zot: «Allohga hech narsani sherik qilmaslik, oʻgʻrilik qilmaslik va zino qilmaslik ustiga menga bayʼat berasizlarmi?» deb ularga (mazkur) oyatni oʻqib berdilar. (Soʻng:) «Sizlardan kim (ahdiga) vafo qilsa, uning ajri Alloh zimmasidadir. Kim bulardan birortasini qilib, unga jazo berilsa, bu unga kafforatdir. Kim bulardan birortasini qilib, Alloh uni yopsa, bu Allohning (ixtiyoriga havola)dir: xohlasa, azoblaydi, xohlasa, uni kechiradi», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ali, Jarir ibn Abdulloh va Xuzayma ibn Sobitlardan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Uboda ibn Somit hadisi hasan sahih hadisdir. Shofiiy aytdi: Bu bobda hadlar oʻz egalariga kafforat boʻlishi haqida shu hadisdan koʻra goʻzalroq (rivoyat) eshitmadim. Shofiiy aytdi: Bir gunoh qilib, Alloh uni oʻziga yopgan kishining oʻzini (gunohini) yopib, Rabbisi bilan oʻzi orasida tavba qilishini yaxshi koʻraman. Shuningdek, Abu Bakr va Umardan ular bir kishiga oʻzini (gunohini) yopishga buyurganlari rivoyat qilingan.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Набий ﷺ ҳузурида бир мажлисда эдик. У зот: «Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмаслик, ўғрилик қилмаслик ва зино қилмаслик устига менга байъат берасизларми?» деб уларга (мазкур) оятни ўқиб бердилар. (Сўнг:) «Сизлардан ким (аҳдига) вафо қилса, унинг ажри Аллоҳ зиммасидадир. Ким булардан бирортасини қилиб, унга жазо берилса, бу унга каффоратдир. Ким булардан бирортасини қилиб, Аллоҳ уни ёпса, бу Аллоҳнинг (ихтиёрига ҳавола)дир: хоҳласа, азоблайди, хоҳласа, уни кечиради», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Али, Жарир ибн Абдуллоҳ ва Хузайма ибн Собитлардан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Убода ибн Сомит ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Шофиий айтди: Бу бобда ҳадлар ўз эгаларига каффорат бўлиши ҳақида шу ҳадисдан кўра гўзалроқ (ривоят) эшитмадим. Шофиий айтди: Бир гуноҳ қилиб, Аллоҳ уни ўзига ёпган кишининг ўзини (гуноҳини) ёпиб, Раббиси билан ўзи орасида тавба қилишини яхши кўраман. Шунингдек, Абу Бакр ва Умардан улар бир кишига ўзини (гуноҳини) ёпишга буюрганлари ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ مَحْمُودِ بْنِ الرَّبِيعِ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، قَالَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الصُّبْحَ فَثَقُلَتْ عَلَيْهِ الْقِرَاءَةُ فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ " إِنِّي أَرَاكُمْ تَقْرَءُونَ وَرَاءَ إِمَامِكُمْ " . قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِي وَاللَّهِ . قَالَ " فَلاَ تَفْعَلُوا إِلاَّ بِأُمِّ الْقُرْآنِ فَإِنَّهُ لاَ صَلاَةَ لِمَنْ لَمْ يَقْرَأْ بِهَا " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَعَائِشَةَ وَأَنَسٍ وَأَبِي قَتَادَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عُبَادَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَرَوَى هَذَا الْحَدِيثَ الزُّهْرِيُّ عَنْ مَحْمُودِ بْنِ الرَّبِيعِ عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ صَلاَةَ لِمَنْ لَمْ يَقْرَأْ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ " . قَالَ وَهَذَا أَصَحُّ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ فِي الْقِرَاءَةِ خَلْفَ الإِمَامِ عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالتَّابِعِينَ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ يَرَوْنَ الْقِرَاءَةَ خَلْفَ الإِمَامِ .
Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U aytdi: Rasululloh ﷺ bomdod namozini oʻqidilar va qiroat u zotga ogʻir keldi. (Namozdan) qaytganlarida (yuzlanib): «Aniqki, men sizlarni imomingiz ortida qiroat qilayotganingizni koʻrmoqdaman», dedilar. (Uboda) aytdi: Biz: «Ha, Allohga qasamki, ey Rasululloh», dedik. U zot: «Faqat Ummul Qurʼon (Fotiha)dan boshqasini qilmanglar (oʻqimanglar), chunki uni oʻqimagan kishiga namoz yoʻqdir», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Abu Hurayra, Oisha, Anas, Abu Qatoda va Abdulloh ibn Amrdan ham (rivoyatlar bor). Abu Iso aytdi: Uboda ﷺning hadisi hasan hadisdir. Bu hadisni az-Zuhriy Mahmud ibn ar-Rabidan, u Uboda ibn Somitdan, u Nabiy ﷺdan: «Kitobning Fotihasini oʻqimagan kishiga namoz yoʻqdir», deb (lafzda) rivoyat qilgan. (Abu Iso) aytdi: Bu (rivoyat) eng sahihdir. Nabiy ﷺ sahobalari va tobeinlardan boʻlgan koʻpchilik ilm ahli huzurida imom ortida qiroat qilish borasida amal shu hadisga muvofiqdir. Bu Molik ibn Anas, Ibn Muborak, Shofiiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir — ular imom ortida qiroat qilishni (joiz deb) koʻradilar.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ бомдод намозини ўқидилар ва қироат у зотга оғир келди. (Намоздан) қайтганларида (юзланиб): «Аниқки, мен сизларни имомингиз ортида қироат қилаётганингизни кўрмоқдаман», дедилар. (Убода) айтди: Биз: «Ҳа, Аллоҳга қасамки, эй Расулуллоҳ», дедик. У зот: «Фақат Уммул Қуръон (Фотиҳа)дан бошқасини қилманглар (ўқиманглар), чунки уни ўқимаган кишига намоз йўқдир», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Абу Ҳурайра, Оиша, Анас, Абу Қатода ва Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо айтди: Убода ﷺнинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Бу ҳадисни аз-Зуҳрий Маҳмуд ибн ар-Рабидан, у Убода ибн Сомитдан, у Набий ﷺдан: «Китобнинг Фотиҳасини ўқимаган кишига намоз йўқдир», деб (лафзда) ривоят қилган. (Абу Исо) айтди: Бу (ривоят) энг саҳиҳдир. Набий ﷺ саҳобалари ва тобеинлардан бўлган кўпчилик илм аҳли ҳузурида имом ортида қироат қилиш борасида амал шу ҳадисга мувофиқдир. Бу Молик ибн Анас, Ибн Муборак, Шофиий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир — улар имом ортида қироат қилишни (жоиз деб) кўрадилар.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسًا، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " رُؤْيَا الْمُؤْمِنِ جُزْءٌ مِنْ سِتَّةٍ وَأَرْبَعِينَ جُزْءًا مِنَ النُّبُوَّةِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي رَزِينٍ الْعُقَيْلِيِّ وَأَبِي سَعِيدٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَعَوْفِ بْنِ مَالِكٍ وَابْنِ عُمَرَ وَأَنَسٍ . قَالَ وَحَدِيثُ عُبَادَةَ حَدِيثٌ صَحِيحٌ .
Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Moʻminning tushi paygʻambarlikning qirq oltidan bir boʻlagidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Hurayra, Abu Razin al-Uqayliy, Abu Said, Abdulloh ibn Amr, Avf ibn Molik, Ibn Umar va Anasdan ham (rivoyatlar) bor. Ubodaning hadisi sahih hadisdir.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Мўминнинг туши пайғамбарликнинг қирқ олтидан бир бўлагидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Ҳурайра, Абу Разин ал-Уқайлий, Абу Саид, Абдуллоҳ ибн Амр, Авф ибн Молик, Ибн Умар ва Анасдан ҳам (ривоятлар) бор. Убоданинг ҳадиси саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا، يُحَدِّثُ عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ أَحَبَّ لِقَاءَ اللَّهِ أَحَبَّ اللَّهُ لِقَاءَهُ وَمَنْ كَرِهَ لِقَاءَ اللَّهِ كَرِهَ اللَّهُ لِقَاءَهُ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَعَائِشَةَ وَأَنَسٍ وَأَبِي مُوسَى . قَالَ حَدِيثُ عُبَادَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Uboda ibn as-Somit (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim Allohga roʻbaroʻ boʻlishni yaxshi koʻrsa, Alloh ham unga roʻbaroʻ boʻlishni yaxshi koʻradi; kim Allohga roʻbaroʻ boʻlishni yoqtirmasa, Alloh ham unga roʻbaroʻ boʻlishni yoqtirmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Hurayra, Oisha, Anas va Abu Musodan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Ubodaning hadisi hasan sahihdir.Убода ибн ас-Сомит (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким Аллоҳга рўбарў бўлишни яхши кўрса, Аллоҳ ҳам унга рўбарў бўлишни яхши кўради; ким Аллоҳга рўбарў бўлишни ёқтирмаса, Аллоҳ ҳам унга рўбарў бўлишни ёқтирмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Ҳурайра, Оиша, Анас ва Абу Мусодан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Убоданинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " فِي الْجَنَّةِ مِائَةُ دَرَجَةٍ مَا بَيْنَ كُلِّ دَرَجَتَيْنِ كَمَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ وَالْفِرْدَوْسُ أَعْلاَهَا دَرَجَةً وَمِنْهَا تُفَجَّرُ أَنْهَارُ الْجَنَّةِ الأَرْبَعَةُ وَمِنْ فَوْقِهَا يَكُونُ الْعَرْشُ فَإِذَا سَأَلْتُمُ اللَّهَ فَسَلُوهُ الْفِرْدَوْسَ " .
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، نَحْوَهُ .
Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinishicha, Rasululloh ﷺ: «Jannatda yuzta daraja bor, har ikki daraja orasi xuddi osmon bilan yer orasidagidekdir. Firdavs uning eng yuqori darajasidir, jannatning toʻrt daryosi oʻsha yerdan otilib chiqadi va uning ustida Arsh boʻladi. Bas, Allohdan soʻraganingizda Undan Firdavsni soʻranglar», dedilar.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинишича, Расулуллоҳ ﷺ: «Жаннатда юзта даража бор, ҳар икки даража ораси худди осмон билан ер орасидагидекдир. Фирдавс унинг энг юқори даражасидир, жаннатнинг тўрт дарёси ўша ердан отилиб чиқади ва унинг устида Арш бўлади. Бас, Аллоҳдан сўраганингизда Ундан Фирдавсни сўранглар», дедилар.