Voil ibn Hujr al-Hadramiy

حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ، مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنْ حُجْرِ بْنِ عَنْبَسٍ، عَنْ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَرَأَ‏:‏ ‏(‏غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلاَ الضَّالِّينَ ‏)‏ فَقَالَ ‏"‏ آمِينَ ‏"‏ ‏.‏ وَمَدَّ بِهَا صَوْتَهُ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَأَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَبِهِ يَقُولُ غَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ يَرَوْنَ أَنَّ الرَّجُلَ يَرْفَعُ صَوْتَهُ بِالتَّأْمِينِ وَلاَ يُخْفِيهَا ‏.‏ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ ‏.‏ وَرَوَى شُعْبَةُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ عَنْ حُجْرٍ أَبِي الْعَنْبَسِ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَائِلٍ عَنْ أَبِيهِ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَرَأَ ‏:‏ ‏(‏ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلاَ الضَّالِّينَ ‏)‏ فَقَالَ ‏"‏ آمِينَ ‏"‏ ‏.‏ وَخَفَضَ بِهَا صَوْتَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَسَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ حَدِيثُ سُفْيَانَ أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ شُعْبَةَ فِي هَذَا وَأَخْطَأَ شُعْبَةُ فِي مَوَاضِعَ مِنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ عَنْ حُجْرٍ أَبِي الْعَنْبَسِ وَإِنَّمَا هُوَ حُجْرُ بْنُ عَنْبَسٍ وَيُكْنَى أَبَا السَّكَنِ ‏.‏ وَزَادَ فِيهِ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَائِلٍ وَلَيْسَ فِيهِ عَنْ عَلْقَمَةَ وَإِنَّمَا هُوَ عَنْ حُجْرِ بْنِ عَنْبَسٍ عَنْ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ وَقَالَ وَخَفَضَ بِهَا صَوْتَهُ وَإِنَّمَا هُوَ وَمَدَّ بِهَا صَوْتَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَسَأَلْتُ أَبَا زُرْعَةَ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ حَدِيثُ سُفْيَانَ فِي هَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ شُعْبَةَ ‏.‏ قَالَ وَرَوَى الْعَلاَءُ بْنُ صَالِحٍ الأَسَدِيُّ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ نَحْوَ رِوَايَةِ سُفْيَانَ ‏.‏

Voil ibn Hujr (roziyallohu anhu) aytadi: Men Nabiy ﷺning {Gʻazabga uchraganlarning va adashganlarning (yoʻliga) emas} (Fotiha 7) ni oʻqib, «Omin» deganlarini va bu (kalimani) ovozlarini choʻzib aytganlarini eshitdim. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ali va Abu Hurayradan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Voil ibn Hujrning hadisi hasan hadisdir. Nabiy ﷺning ashoblaridan, tobeinlardan va ulardan keyingilardan boʻlgan ilm ahlining bir nechtasi shuni aytadilar — ular kishi taʼminni ovoz chiqarib aytishini va uni maxfiy qilmasligini maʼqul koʻradilar. Shofeiy, Ahmad va Ishoq ham shuni aytadilar. Shuʼba bu hadisni Salama ibn Kuhayldan, u Hujr Abul-Anbasdan, u Alqama ibn Voildan, u otasidan — Nabiy ﷺ {Gʻazabga uchraganlarning va adashganlarning (yoʻliga) emas} ni oʻqib, «Omin» deganlari va bu (kalimani) ovozlarini pasaytirib aytganlari haqida rivoyat qilgan. Abu Iso aytdi: Men Muhammad (al-Buxoriy)ning shunday deyayotganini eshitdim: «Bu (hadis)da Sufyonning hadisi Shuʼbaning hadisidan sahihroqdir. Shuʼba bu hadisning bir necha joyida xatoga yoʻl qoʻygan: u ‹Hujr Abul-Anbasdan› degan, holbuki u Hujr ibn Anbas boʻlib, kunyasi Abus-Sakandir. Yana unda ‹Alqama ibn Voildan› deb (rivoyatga ortiqcha) qoʻshgan, holbuki unda Alqamadan emas, balki u Hujr ibn Anbasdan, u Voil ibn Hujrdan (rivoyatdir). Hamda u ‹ovozini pasaytirdi› degan, holbuki u ‹ovozini choʻzib aytdi›dir». Abu Iso aytdi: Men bu hadis haqida Abu Zurʼadan soʻradim, u: «Bu (hadis)da Sufyonning hadisi Shuʼbaning hadisidan sahihroqdir», dedi. (Abu Iso) aytdi: Alo ibn Solih al-Asadiy ham Salama ibn Kuhayldan Sufyonning rivoyatiga oʻxshash (qilib) rivoyat qilgan.Воил ибн Ҳужр (розияллоҳу анҳу) айтади: Мен Набий ﷺнинг {Ғазабга учраганларнинг ва адашганларнинг (йўлига) эмас} (Фотиҳа 7) ни ўқиб, «Омин» деганларини ва бу (калимани) овозларини чўзиб айтганларини эшитдим. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Али ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Воил ибн Ҳужрнинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Набий ﷺнинг ашобларидан, тобеинлардан ва улардан кейингилардан бўлган илм аҳлининг бир нечтаси шуни айтадилар — улар киши таъминни овоз чиқариб айтишини ва уни махфий қилмаслигини маъқул кўрадилар. Шофеий, Аҳмад ва Ишоқ ҳам шуни айтадилар. Шуъба бу ҳадисни Салама ибн Куҳайлдан, у Ҳужр Абул-Анбасдан, у Алқама ибн Воилдан, у отасидан — Набий ﷺ {Ғазабга учраганларнинг ва адашганларнинг (йўлига) эмас} ни ўқиб, «Омин» деганлари ва бу (калимани) овозларини пасайтириб айтганлари ҳақида ривоят қилган. Абу Исо айтди: Мен Муҳаммад (ал-Бухорий)нинг шундай деяётганини эшитдим: «Бу (ҳадис)да Суфённинг ҳадиси Шуъбанинг ҳадисидан саҳиҳроқдир. Шуъба бу ҳадиснинг бир неча жойида хатога йўл қўйган: у ‹Ҳужр Абул-Анбасдан› деган, ҳолбуки у Ҳужр ибн Анбас бўлиб, куняси Абус-Сакандир. Яна унда ‹Алқама ибн Воилдан› деб (ривоятга ортиқча) қўшган, ҳолбуки унда Алқамадан эмас, балки у Ҳужр ибн Анбасдан, у Воил ибн Ҳужрдан (ривоятдир). Ҳамда у ‹овозини пасайтирди› деган, ҳолбуки у ‹овозини чўзиб айтди›дир». Абу Исо айтди: Мен бу ҳадис ҳақида Абу Зуръадан сўрадим, у: «Бу (ҳадис)да Суфённинг ҳадиси Шуъбанинг ҳадисидан саҳиҳроқдир», деди. (Абу Исо) айтди: Ало ибн Солиҳ ал-Асадий ҳам Салама ибн Куҳайлдан Суфённинг ривоятига ўхшаш (қилиб) ривоят қилган.

حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ شَبِيبٍ، وَأَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُنِيرٍ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا شَرِيكٌ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا سَجَدَ يَضَعُ رُكْبَتَيْهِ قَبْلَ يَدَيْهِ وَإِذَا نَهَضَ رَفَعَ يَدَيْهِ قَبْلَ رُكْبَتَيْهِ ‏.‏ قَالَ زَادَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ فِي حَدِيثِهِ قَالَ يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ وَلَمْ يَرْوِ شَرِيكٌ عَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ إِلاَّ هَذَا الْحَدِيثَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُ أَحَدًا رَوَاهُ مِثْلَ هَذَا عَنْ شَرِيكٍ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ يَرَوْنَ أَنْ يَضَعَ الرَّجُلُ رُكْبَتَيْهِ قَبْلَ يَدَيْهِ وَإِذَا نَهَضَ رَفَعَ يَدَيْهِ قَبْلَ رُكْبَتَيْهِ ‏.‏ وَرَوَى هَمَّامٌ عَنْ عَاصِمٍ هَذَا مُرْسَلاً وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ وَائِلَ بْنَ حُجْرٍ ‏.‏

Salama ibn Shabib, Ahmad ibn Ibrohim ad-Davraqiy, Hasan ibn Ali al-Hulvoniy, Abdulloh ibn Munir va boshqa bir necha (kishi) bizga hadis aytib berib, ular dedilar: Yazid ibn Horun bizga hadis aytib berdi, (u): Sharik bizga xabar berdi, (u) Osim ibn Kulaybdan, (u) otasidan, (u) Voil ibn Hujr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi, u aytdi: Rasululloh ﷺni koʻrdim; sajda qilganlarida tizzalarini qoʻllaridan oldin qoʻyar, (sajdadan) turganlarida esa qoʻllarini tizzalaridan oldin koʻtarar edilar. (Abu Iso) aytdi: Hasan ibn Ali oʻz hadisida qoʻshimcha qildi: Yazid ibn Horun aytdi: Sharik Osim ibn Kulaybdan faqat shu hadisni rivoyat qilgan. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir; biz Sharikdan buni shunday rivoyat qilgan birovni bilmaymiz. Aksar ilm ahli oldida shunga koʻra amal qilinadi; ular kishi tizzalarini qoʻllaridan oldin qoʻyishini va (sajdadan) turganda qoʻllarini tizzalaridan oldin koʻtarishini (lozim) deb biladilar. Hammom esa Osimdan buni mursal (sahobani zikr qilmay) rivoyat qilgan va unda Voil ibn Hujrni zikr qilmagan.Салама ибн Шабиб, Аҳмад ибн Иброҳим ад-Даврақий, Ҳасан ибн Али ал-Ҳулвоний, Абдуллоҳ ибн Мунир ва бошқа бир неча (киши) бизга ҳадис айтиб бериб, улар дедилар: Язид ибн Ҳорун бизга ҳадис айтиб берди, (у): Шарик бизга хабар берди, (у) Осим ибн Кулайбдан, (у) отасидан, (у) Воил ибн Ҳужр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади, у айтди: Расулуллоҳ ﷺни кўрдим; сажда қилганларида тиззаларини қўлларидан олдин қўяр, (саждадан) турганларида эса қўлларини тиззаларидан олдин кўтарар эдилар. (Абу Исо) айтди: Ҳасан ибн Али ўз ҳадисида қўшимча қилди: Язид ибн Ҳорун айтди: Шарик Осим ибн Кулайбдан фақат шу ҳадисни ривоят қилган. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир; биз Шарикдан буни шундай ривоят қилган бировни билмаймиз. Аксар илм аҳли олдида шунга кўра амал қилинади; улар киши тиззаларини қўлларидан олдин қўйишини ва (саждадан) турганда қўлларини тиззаларидан олдин кўтаришини (лозим) деб биладилар. Ҳаммом эса Осимдан буни мурсал (саҳобани зикр қилмай) ривоят қилган ва унда Воил ибн Ҳужрни зикр қилмаган.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ كُلَيْبٍ الْجَرْمِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ، قَالَ قَدِمْتُ الْمَدِينَةَ قُلْتُ لأَنْظُرَنَّ إِلَى صَلاَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا جَلَسَ - يَعْنِي - لِلتَّشَهُّدِ افْتَرَشَ رِجْلَهُ الْيُسْرَى وَوَضَعَ يَدَهُ الْيُسْرَى يَعْنِي عَلَى فَخِذِهِ الْيُسْرَى وَنَصَبَ رِجْلَهُ الْيُمْنَى ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ وَابْنِ الْمُبَارَكِ ‏.‏

Voil ibn Hujr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, u dedi: «Men Madinaga keldim va: ‹Albatta, Rasululloh ﷺning namozlariga qarayman›, dedim. U zot — tashahhud uchun — oʻtirganlarida chap oyoqlarini yozib, chap qoʻllarini chap sonlari ustiga qoʻyib, oʻng oyoqlarini tik qildilar». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih hadisdir. Koʻpchilik ahli ilm shunga amal qiladi. Bu Sufyon as-Savriy, kufaliklar va Ibnul-Muborakning soʻzidir.Воил ибн Ҳужр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, у деди: «Мен Мадинага келдим ва: ‹Албатта, Расулуллоҳ ﷺнинг намозларига қарайман›, дедим. У зот — ташаҳҳуд учун — ўтирганларида чап оёқларини ёзиб, чап қўлларини чап сонлари устига қўйиб, ўнг оёқларини тик қилдилар». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Кўпчилик аҳли илм шунга амал қилади. Бу Суфён ас-Саврий, куфаликлар ва Ибнул-Муборакнинг сўзидир.