Xabbob ibn al-Arat (roziyallohu anhu)

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ وَهْبٍ يَقُولُ سَمِعْتُ خَبَّابًا يَقُولُشَكَوْنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الرَّمْضَاءَ فَلَمْ يُشْكِنَاقَالَ شُعْبَةُ يَعْنِي فِي الظُّهْرِ

Xabbob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ ga qizigan qumdan (qattiq issiqdan) shikoyat qildik, lekin u zot bizning shikoyatimizni qabul qilmadilar. Shuʼba: «Yaʼni peshin (namozi) haqida», dedi.Хаббоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ га қизиган қумдан (қаттиқ иссиқдан) шикоят қилдик, лекин у зот бизнинг шикоятимизни қабул қилмадилар. Шуъба: «Яъни пешин (намози) ҳақида», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَيَّاشٍ الْحِمْصِيُّ حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ ح وَأَبُو الْيَمَانِ أَنْبَأَنَا شُعَيْبٌ قَالَ وَقَالَ الزُّهْرِيُّ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ نَوْفَلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ خَبَّابٍ عَنْ أَبِيهِ خَبَّابِ بْنِ الْأَرَتِّ مَوْلَى بَنِي زُهْرَةَ وَكَانَ قَدْ شَهِدَ بَدْرًا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَرَاقَبْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي لَيْلَةٍ صَلَّاهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كُلَّهَا حَتَّى كَانَ مَعَ الْفَجْرِ سَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ صَلَاتِهِ جَاءَهُ خَبَّابٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي لَقَدْ صَلَّيْتَ اللَّيْلَةَ صَلَاةً مَا رَأَيْتُكَ صَلَّيْتَ نَحْوَهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجَلْ إِنَّهَا صَلَاةُ رَغَبٍ وَرَهَبٍ سَأَلْتُ رَبِّي تَبَارَكَ وَتَعَالَى ثَلَاثَ خِصَالٍ فَأَعْطَانِي اثْنَتَيْنِ وَمَنَعَنِي وَاحِدَةً سَأَلْتُ رَبِّي تَبَارَكَ وَتَعَالَى أَنْ لَا يُهْلِكَنَا بِمَا أَهْلَكَ بِهِ الْأُمَمَ قَبْلَنَا فَأَعْطَانِيهَا وَسَأَلْتُ رَبِّي عَزَّ وَجَلَّ أَنْ لَا يُظْهِرَ عَلَيْنَا عَدُوًّا غَيْرَنَا فَأَعْطَانِيهَا وَسَأَلْتُ رَبِّي تَبَارَكَ وَتَعَالَى أَنْ لَا يَلْبِسَنَا شِيَعًا فَمَنَعَنِيهَاحَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ قَالَ سَمِعْت أَبِي يَقُولُ عَلِيُّ بْنُ عَيَّاشٍ سَمِعَ هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ شُعَيْبِ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ سَمَاعًا

Xabbob ibn al-Arat (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ni bir kechada kuzatib turdim; u zot oʻsha kechani boshdan-oxir namoz bilan oʻtkazdilar. Tong otar mahali Rasululloh ﷺ namozlaridan salom berganlarida, Xabbob u zotning huzurlariga kelib: «Yo Rasululloh, ota-onam sizga fido boʻlsin, bu kecha shunday namoz oʻqidingizki, sizning bunga oʻxshash namoz oʻqiganingizni koʻrmagan edim», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ha, u (Allohdan) umid va qoʻrquv namozi edi. Men Robbim taboraka va taolodan uchta xislat soʻradim: U menga ikkitasini berdi, bittasini esa bermadi. Men Robbim taboraka va taolodan bizni bizdan avvalgi ummatlarni halok qilgan narsa bilan halok qilmasligini soʻradim — U menga buni berdi. Yana Robbim azza va jalladan bizga oʻzimizdan boʻlmagan dushmanni gʻolib qilmasligini soʻradim — U menga buni ham berdi. Yana Robbim taboraka va taolodan bizni firqalarga boʻlib yubormasligini soʻradim — U menga buni bermadi», dedilar. Abdulloh aytdi: Men otamning: «Ali ibn Ayyosh bu hadisni Shuayb ibn Abu Hamzadan eshitib olgan», deganini eshitdim.Хаббоб ибн ал-Арат (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ ни бир кечада кузатиб турдим; у зот ўша кечани бошдан-охир намоз билан ўтказдилар. Тонг отар маҳали Расулуллоҳ ﷺ намозларидан салом берганларида, Хаббоб у зотнинг ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, ота-онам сизга фидо бўлсин, бу кеча шундай намоз ўқидингизки, сизнинг бунга ўхшаш намоз ўқиганингизни кўрмаган эдим», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳа, у (Аллоҳдан) умид ва қўрқув намози эди. Мен Роббим таборака ва таолодан учта хислат сўрадим: У менга иккитасини берди, биттасини эса бермади. Мен Роббим таборака ва таолодан бизни биздан аввалги умматларни ҳалок қилган нарса билан ҳалок қилмаслигини сўрадим — У менга буни берди. Яна Роббим азза ва жалладан бизга ўзимиздан бўлмаган душманни ғолиб қилмаслигини сўрадим — У менга буни ҳам берди. Яна Роббим таборака ва таолодан бизни фирқаларга бўлиб юбормаслигини сўрадим — У менга буни бермади», дедилар. Абдуллоҳ айтди: Мен отамнинг: «Али ибн Айёш бу ҳадисни Шуайб ибн Абу Ҳамзадан эшитиб олган», деганини эшитдим.

حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ حَارِثَةَ قَالَأَتَيْنَا خَبَّابًا نَعُودُهُ فَقَالَ لَوْلَا أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا يَتَمَنَّيَنَّ أَحَدُكُمْ الْمَوْتَ لَتَمَنَّيْتُهُحَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ صَالِحٍ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْحَارِثِ بْنِ نَوْفَلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ خَبَّابِ بْنِ الْأَرَتِّ أَنَّ خَبَّابًا قَالَ رَمَقْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي صَلَاةٍ صَلَّاهَا حَتَّى إِذَا كَانَ مَعَ الْفَجْرِ فَلَمَّا سَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ صَلَاتِهِ جَاءَهُ خَبَّابٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي لَقَدْ صَلَّيْتَ فَذَكَرَ مِثْلَ حَدِيثِ شُعْبَةَ

Xabbob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz uni yoʻqlab bordik. U: «Agar Rasululloh ﷺ ning: ‹Sizlardan biringiz oʻlimni orzu qilmasin!› deyayotganlarini eshitmaganimda edi, men uni orzu qilgan boʻlar edim», dedi. Yana Xabbob aytdi: Men Rasululloh ﷺ ni bir namozda kuzatib turdim, toki tong otar mahal boʻldi. Rasululloh ﷺ namozlaridan salom berganlarida, Xabbob u zotning huzurlariga kelib: «Yo Rasululloh, ota-onam sizga fido boʻlsin, siz shunday namoz oʻqidingiz...» dedi va Shuʼbaning hadisi kabi zikr qildi.Хаббоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз уни йўқлаб бордик. У: «Агар Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Сизлардан бирингиз ўлимни орзу қилмасин!› деяётганларини эшитмаганимда эди, мен уни орзу қилган бўлар эдим», деди. Яна Хаббоб айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ ни бир намозда кузатиб турдим, токи тонг отар маҳал бўлди. Расулуллоҳ ﷺ намозларидан салом берганларида, Хаббоб у зотнинг ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, ота-онам сизга фидо бўлсин, сиз шундай намоз ўқидингиз...» деди ва Шуъбанинг ҳадиси каби зикр қилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ سُلَيْمَانَ قَالَ سَمِعْتُ عُمَارَةَ بْنَ عُمَيْرٍ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ قَالَسَأَلْنَا خَبَّابًا أَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْرَأُ فِي الظُّهْرِ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَمِنْ أَيْنَ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ قَالَ بِتَحَرُّكِ لِحْيَتِهِ

Abu Maʼmar aytdi: Biz Xabbobdan: «Rasululloh ﷺ peshinda qiroat qilarmidilar?» deb soʻradik. U: «Ha», dedi. Biz: «Buni qayerdan bilar edinglar?» dedik. U: «Soqollarining qimirlashidan», dedi.Абу Маъмар айтди: Биз Хаббобдан: «Расулуллоҳ ﷺ пешинда қироат қилармидилар?» деб сўрадик. У: «Ҳа», деди. Биз: «Буни қаердан билар эдинглар?» дедик. У: «Соқолларининг қимирлашидан», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ عَنْ قَيْسٍ عَنْ خَبَّابٍ قَالَأَتَيْنَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ فِي ظِلِّ الْكَعْبَةِ مُتَوَسِّدًا بُرْدَةً لَهُ فَقُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ ادْعُ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى لَنَا وَاسْتَنْصِرْهُ قَالَ فَاحْمَرَّ لَوْنُهُ أَوْ تَغَيَّرَ فَقَالَ لَقَدْ كَانَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ يُحْفَرُ لَهُ حُفْرَةٌ وَيُجَاءُ بِالْمِنْشَارِ فَيُوضَعُ عَلَى رَأْسِهِ فَيُشَقُّ مَا يَصْرِفُهُ عَنْ دِينِهِ وَيُمْشَطُ بِأَمْشَاطِ الْحَدِيدِ مَا دُونَ عَظْمٍ مِنْ لَحْمٍ أَوْ عَصَبٍ مَا يَصْرِفُهُ عَنْ دِينِهِ وَلَيُتِمَّنَّ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى هَذَا الْأَمْرَ حَتَّى يَسِيرَ الرَّاكِبُ مَا بَيْنَ صَنْعَاءَ إِلَى حَضْرَمَوْتَ لَا يَخْشَى إِلَّا اللَّهَ تَعَالَى وَالذِّئْبَ عَلَى غَنَمِهِ وَلَكِنَّكُمْ تَعْجَلُونَ

Xabbob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ ning huzurlariga keldik, u zot Kaʼba soyasida ridolarini yostiq qilib yotgan edilar. Biz: «Yo Rasululloh, Alloh taboraka va taolodan biz uchun duo qiling, Undan nusrat soʻrang», dedik. Shunda u zotning rangi qizardi — yoki oʻzgardi — va: «Sizlardan avvalgilar orasida shunday kishi boʻlardiki, unga chuqur qazilar, arra keltirilib, boshiga qoʻyilar va u ikkiga boʻlinar edi, ammo bu uni dinidan qaytarmasdi. Temir taroqlar bilan uning suyagidan boʻlak goʻshti yoki paylari taralar edi, ammo bu ham uni dinidan qaytarmasdi. Alloh taboraka va taolo bu ishni albatta toʻla (gʻolib) qiladi, hatto bir otliq Sanʼodan Hazramavtgacha yurganda, Alloh taolodan va qoʻylariga (hujum qiladigan) boʻridan boʻlak hech narsadan qoʻrqmaydi. Lekin sizlar shoshayapsizlar», dedilar.Хаббоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига келдик, у зот Каъба соясида ридоларини ёстиқ қилиб ётган эдилар. Биз: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳ таборака ва таолодан биз учун дуо қилинг, Ундан нусрат сўранг», дедик. Шунда у зотнинг ранги қизарди — ёки ўзгарди — ва: «Сизлардан аввалгилар орасида шундай киши бўлардики, унга чуқур қазилар, арра келтирилиб, бошига қўйилар ва у иккига бўлинар эди, аммо бу уни динидан қайтармасди. Темир тароқлар билан унинг суягидан бўлак гўшти ёки пайлари таралар эди, аммо бу ҳам уни динидан қайтармасди. Аллоҳ таборака ва таоло бу ишни албатта тўла (ғолиб) қилади, ҳатто бир отлиқ Санъодан Ҳазрамавтгача юрганда, Аллоҳ таолодан ва қўйларига (ҳужум қиладиган) бўридан бўлак ҳеч нарсадан қўрқмайди. Лекин сизлар шошаяпсизлар», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى قَالَ سَمِعْتُ الْأَعْمَشَ قَالَ سَمِعْتُ شَقِيقًا سَمِعْتُ خَبَّابًا ح وَأَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ شَقِيقٍ عَنْ خَبَّابٍ قَالَهَاجَرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَبْتَغِي وَجْهَ اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى فَوَجَبَ أَجْرُنَا عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَمِنَّا مَنْ مَضَى لَمْ يَأْكُلْ مِنْ أَجْرِهِ شَيْئًا مِنْهُمْ مُصْعَبُ بْنُ عُمَيْرٍ قُتِلَ يَوْمَ أُحُدٍ فَلَمْ نَجِدْ شَيْئًا نُكَفِّنُهُ فِيهِ إِلَّا نَمِرَةً كُنَّا إِذَا غَطَّيْنَا بِهَا رَأْسَهُ خَرَجَتْ رِجْلَاهُ وَإِذَا غَطَّيْنَا رِجْلَيْهِ خَرَجَ رَأْسُهُ فَأَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ نُغَطِّيَ بِهَا رَأْسَهُ وَنَجْعَلَ عَلَى رِجْلَيْهِ إِذْخِرًا وَمِنَّا مَنْ أَيْنَعَتْ لَهُ ثَمَرَتُهُ فَهُوَ يَهْدِبُهَا يَعْنِي يَجْتَنِيهَا

Xabbob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Alloh taboraka va taoloning yuzini (rizosini) istab, Rasululloh ﷺ bilan hijrat qildik. Bas, ajrimiz Allohning zimmasiga vojib boʻldi. Bizdan baʼzilarimiz ajridan (bu dunyoda) hech narsa yemasdan oʻtib ketdi; ular orasida Musʼab ibn Umayr ham bor edi. U Uhud kuni shahid boʻldi. Uni kafanlashga bir namira (yoʻl-yoʻl gazlama)dan boshqa hech narsa topmadik. Biz uning boshini yopsak, oyoqlari chiqib qolar, oyoqlarini yopsak, boshi chiqib qolardi. Shunda Rasululloh ﷺ bizga uning boshini oʻsha bilan yopishimizni, oyoqlariga esa izxir (oʻt) qoʻyishimizni buyurdilar. Bizdan baʼzilarimiz uchun esa mevasi yetildi va u uni terib olmoqda.Хаббоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Аллоҳ таборака ва таолонинг юзини (ризосини) истаб, Расулуллоҳ ﷺ билан ҳижрат қилдик. Бас, ажримиз Аллоҳнинг зиммасига вожиб бўлди. Биздан баъзиларимиз ажридан (бу дунёда) ҳеч нарса емасдан ўтиб кетди; улар орасида Мусъаб ибн Умайр ҳам бор эди. У Уҳуд куни шаҳид бўлди. Уни кафанлашга бир намира (йўл-йўл газлама)дан бошқа ҳеч нарса топмадик. Биз унинг бошини ёпсак, оёқлари чиқиб қолар, оёқларини ёпсак, боши чиқиб қоларди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ бизга унинг бошини ўша билан ёпишимизни, оёқларига эса изхир (ўт) қўйишимизни буюрдилар. Биздан баъзиларимиз учун эса меваси етилди ва у уни териб олмоқда.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي خَالِدٍ عَنْ قَيْسٍ قَالَدَخَلْنَا عَلَى خَبَّابٍ نَعُودُهُ وَهُوَ يَبْنِي حَائِطًا لَهُ فَقَالَ الْمُسْلِمُ يُؤْجَرُ فِي كُلِّ شَيْءٍ خَلَا مَا يَجْعَلُ فِي هَذَا التُّرَابِ وَقَدْ اكْتَوَى سَبْعًا فِي بَطْنِهِ وَقَالَ لَوْلَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَانَا أَنْ نَدْعُوَ بِالْمَوْتِ لَدَعَوْتُ بِهِ

Qays aytdi: Biz Xabbobning huzuriga uni yoʻqlab kirdik, u oʻzining bir devorini qurayotgan edi. U: «Musulmon kishi har bir narsada ajr oladi, mana shu tuproqqa sarflagan narsasidan boshqa», dedi. U qorniga yetti (marta) dogʻ bostirgan edi va: «Agar Rasululloh ﷺ bizni oʻlimni tilab duo qilishdan qaytarmaganlarida edi, men uni tilab duo qilardim», dedi.Қайс айтди: Биз Хаббобнинг ҳузурига уни йўқлаб кирдик, у ўзининг бир деворини қураётган эди. У: «Мусулмон киши ҳар бир нарсада ажр олади, мана шу тупроққа сарфлаган нарсасидан бошқа», деди. У қорнига етти (марта) доғ бостирган эди ва: «Агар Расулуллоҳ ﷺ бизни ўлимни тилаб дуо қилишдан қайтармаганларида эди, мен уни тилаб дуо қилардим», деди.