حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنْ سُوَيْدِ بْنِ غَفَلَةَ، قَالَ غَزَوْتُ مَعَ زَيْدِ بْنِ صُوحَانَ وَسَلْمَانَ بْنِ رَبِيعَةَ فَوَجَدْتُ سَوْطًا فَقَالاَ لِي اطْرَحْهُ ‏.‏ فَقُلْتُ لاَ وَلَكِنْ إِنْ وَجَدْتُ صَاحِبَهُ وَإِلاَّ اسْتَمْتَعْتُ بِهِ فَحَجَجْتُ فَمَرَرْتُ عَلَى الْمَدِينَةِ فَسَأَلْتُ أُبَىَّ بْنَ كَعْبٍ فَقَالَ وَجَدْتُ صُرَّةً فِيهَا مِائَةُ دِينَارٍ فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ عَرِّفْهَا حَوْلاً ‏"‏ ‏.‏ فَعَرَّفْتُهَا حَوْلاً ثُمَّ أَتَيْتُهُ فَقَالَ ‏"‏ عَرِّفْهَا حَوْلاً ‏"‏ ‏.‏ فَعَرَّفْتُهَا حَوْلاً ثُمَّ أَتَيْتُهُ فَقَالَ ‏"‏ عَرِّفْهَا حَوْلاً ‏"‏ ‏.‏ فَعَرَّفْتُهَا حَوْلاً ثُمَّ أَتَيْتُهُ فَقُلْتُ لَمْ أَجِدْ مَنْ يَعْرِفُهَا ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ احْفَظْ عَدَدَهَا وَوِكَاءَهَا وَوِعَاءَهَا فَإِنْ جَاءَ صَاحِبُهَا وَإِلاَّ فَاسْتَمْتِعْ بِهَا ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ وَلاَ أَدْرِي أَثَلاَثًا قَالَ ‏"‏ عَرِّفْهَا ‏"‏ ‏.‏ أَوْ مَرَّةً وَاحِدَةً ‏.‏

Suvayd ibn Gʻafala (rahimahulloh) shunday deydi: «Men Zayd ibn Suhon va Sulaymon ibn Rabiʼa bilan birga gʻazotga chiqdim. (Yoʻlda) bir qamchini topib oldim. Ular menga: ‹Uni tashlab yubor›, dedilar. Men: ‹Yoʻq, balki egasini topsam (oʻziga beraman), aks holda undan foydalanaman›, dedim. Soʻng haj qildim. Madinaga oʻtganimda Ubay ibn Kaʼbdan (bu haqda) soʻradim. U shunday dedi: ‹Men ichida yuzta dinor boʻlgan bir hamyon topib oldim. Soʻng Nabiy ﷺ huzurlariga keldim. U zot: ‹Uni bir yil eʼlon qil›, dedilar. Men uni bir yil eʼlon qildim, soʻng yana u zotning huzurlariga keldim. U zot: ‹Uni bir yil eʼlon qil›, dedilar. Men uni yana bir yil eʼlon qildim, soʻng yana u zotning huzurlariga keldim. U zot: ‹Uni bir yil eʼlon qil›, dedilar. Men uni yana bir yil eʼlon qildim, soʻng u zotning huzurlariga kelib: ‹Uni taniydigan birovni topmadim›, dedim. Shunda u zot: ‹Uning sonini, bogʻichini va idishini saqlab qoʻy. Agar egasi kelib qolsa (oʻziga ber), aks holda undan oʻzing foydalanaver›, dedilar.» (Rovi Shuʼba) dedi: «U zot ‹Uni eʼlon qil› (deganni) uch marta aytdilarmi yoki bir marta aytdilarmi, bilmayman.»Сувайд ибн Ғафала (раҳимаҳуллоҳ) шундай дейди: «Мен Зайд ибн Суҳон ва Сулаймон ибн Рабиъа билан бирга ғазотга чиқдим. (Йўлда) бир қамчини топиб олдим. Улар менга: ‹Уни ташлаб юбор›, дедилар. Мен: ‹Йўқ, балки эгасини топсам (ўзига бераман), акс ҳолда ундан фойдаланаман›, дедим. Сўнг ҳаж қилдим. Мадинага ўтганимда Убай ибн Каъбдан (бу ҳақда) сўрадим. У шундай деди: ‹Мен ичида юзта динор бўлган бир ҳамён топиб олдим. Сўнг Набий ﷺ ҳузурларига келдим. У зот: ‹Уни бир йил эълон қил›, дедилар. Мен уни бир йил эълон қилдим, сўнг яна у зотнинг ҳузурларига келдим. У зот: ‹Уни бир йил эълон қил›, дедилар. Мен уни яна бир йил эълон қилдим, сўнг яна у зотнинг ҳузурларига келдим. У зот: ‹Уни бир йил эълон қил›, дедилар. Мен уни яна бир йил эълон қилдим, сўнг у зотнинг ҳузурларига келиб: ‹Уни танийдиган бировни топмадим›, дедим. Шунда у зот: ‹Унинг сонини, боғичини ва идишини сақлаб қўй. Агар эгаси келиб қолса (ўзига бер), акс ҳолда ундан ўзинг фойдаланавер›, дедилар.» (Рови Шуъба) деди: «У зот ‹Уни эълон қил› (деганни) уч марта айтдиларми ёки бир марта айтдиларми, билмайман.»

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، بِمَعْنَاهُ قَالَ ‏"‏ عَرِّفْهَا حَوْلاً ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ ثَلاَثَ مِرَارٍ قَالَ فَلاَ أَدْرِي قَالَ لَهُ ذَلِكَ فِي سَنَةٍ أَوْ فِي ثَلاَثِ سِنِينَ ‏.‏

Shuʼbadan (yuqoridagi hadis) shu maʼnoda rivoyat qilingan. (Unda u zot ﷺ): «Uni bir yil eʼlon qil», dedilar. Va (rovi): «Buni uch marta aytdilar», dedi. Hamda: «U zot (Ubayga) buni bir yil davomidami yoki uch yil davomidami aytganlarini bilmayman», dedi.Шуъбадан (юқоридаги ҳадис) шу маънода ривоят қилинган. (Унда у зот ﷺ): «Уни бир йил эълон қил», дедилар. Ва (рови): «Буни уч марта айтдилар», деди. Ҳамда: «У зот (Убайга) буни бир йил давомидами ёки уч йил давомидами айтганларини билмайман», деди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ كُهَيْلٍ، بِإِسْنَادِهِ وَمَعْنَاهُ قَالَ فِي التَّعْرِيفِ قَالَ عَامَيْنِ أَوْ ثَلاَثَةً ‏.‏ وَقَالَ ‏"‏ اعْرِفْ عَدَدَهَا وَوِعَاءَهَا وَوِكَاءَهَا ‏"‏ ‏.‏ زَادَ ‏"‏ فَإِنْ جَاءَ صَاحِبُهَا فَعَرَفَ عَدَدَهَا وَوِكَاءَهَا فَادْفَعْهَا إِلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ لَيْسَ يَقُولُ هَذِهِ الْكَلِمَةَ إِلاَّ حَمَّادٌ فِي هَذَا الْحَدِيثِ يَعْنِي ‏"‏ فَعَرَفَ عَدَدَهَا ‏"‏ ‏.‏

Salama ibn Kuhayldan oʻz isnodi bilan shu maʼnoda rivoyat qilingan. (Unda) eʼlon qilish haqida: «Ikki yil yoki uch yil», dedi. Va: «Uning sonini, idishini va bogʻichini bilib (yodlab) qoʻy», dedi. Hamda (quyidagini) ziyoda qildi: «Agar egasi kelib, uning sonini va bogʻichini taniydigan boʻlsa, uni oʻshanga topshir.» Abu Dovud aytdi: Bu hadisda «uning sonini taniydigan boʻlsa» degan soʻzni faqat Hammod aytadi, xolos.Салама ибн Куҳайлдан ўз исноди билан шу маънода ривоят қилинган. (Унда) эълон қилиш ҳақида: «Икки йил ёки уч йил», деди. Ва: «Унинг сонини, идишини ва боғичини билиб (ёдлаб) қўй», деди. Ҳамда (қуйидагини) зиёда қилди: «Агар эгаси келиб, унинг сонини ва боғичини танийдиган бўлса, уни ўшанга топшир.» Абу Довуд айтди: Бу ҳадисда «унинг сонини танийдиган бўлса» деган сўзни фақат Ҳаммод айтади, холос.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرَ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ يَزِيدَ، مَوْلَى الْمُنْبَعِثِ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ، أَنَّ رَجُلاً، سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ اللُّقَطَةِ فَقَالَ ‏"‏ عَرِّفْهَا سَنَةً ثُمَّ اعْرِفْ وِكَاءَهَا وَعِفَاصَهَا ثُمَّ اسْتَنْفِقْ بِهَا فَإِنْ جَاءَ رَبُّهَا فَأَدِّهَا إِلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَضَالَّةُ الْغَنَمِ فَقَالَ ‏"‏ خُذْهَا فَإِنَّمَا هِيَ لَكَ أَوْ لأَخِيكَ أَوْ لِلذِّئْبِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَضَالَّةُ الإِبِلِ فَغَضِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى احْمَرَّتْ وَجْنَتَاهُ - أَوِ احْمَرَّ وَجْهُهُ - وَقَالَ ‏"‏ مَا لَكَ وَلَهَا مَعَهَا حِذَاؤُهَا وَسِقَاؤُهَا حَتَّى يَأْتِيَهَا رَبُّهَا ‏"‏ ‏.‏

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Rasululloh ﷺdan topib olingan narsa (luqata) haqida soʻradi. Shunda u zot: «Uni bir yil eʼlon qil, soʻng uning bogʻichi va idishini bilib (yodlab) qoʻy, soʻng undan foydalanaver. Agar egasi kelib qolsa, uni oʻshanga topshir», dedilar. (Haligi kishi): «Ey Rasululloh, adashib qolgan qoʻy-chi?» dedi. U zot: «Uni ol, chunki u yo senga, yo birodaringga, yoki boʻriga (nasiba) boʻladi», dedilar. (U yana): «Ey Rasululloh, adashib qolgan tuya-chi?» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ gʻazablanib, hatto ikki yonoqlari qizarib ketdi — yoki yuzlari qizarib ketdi — va: «Senga uning nima keragi bor?! Egasi kelguniga qadar uning oʻz oyogʻi (poyabzali) va oʻz suvi (qorni) bor-ku», dedilar.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Расулуллоҳ ﷺдан топиб олинган нарса (луқата) ҳақида сўради. Шунда у зот: «Уни бир йил эълон қил, сўнг унинг боғичи ва идишини билиб (ёдлаб) қўй, сўнг ундан фойдаланавер. Агар эгаси келиб қолса, уни ўшанга топшир», дедилар. (Ҳалиги киши): «Эй Расулуллоҳ, адашиб қолган қўй-чи?» деди. У зот: «Уни ол, чунки у ё сенга, ё биродарингга, ёки бўрига (насиба) бўлади», дедилар. (У яна): «Эй Расулуллоҳ, адашиб қолган туя-чи?» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ғазабланиб, ҳатто икки ёноқлари қизариб кетди — ёки юзлари қизариб кетди — ва: «Сенга унинг нима кераги бор?! Эгаси келгунига қадар унинг ўз оёғи (поябзали) ва ўз суви (қорни) бор-ку», дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ السَّرْحِ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي مَالِكٌ، بِإِسْنَادِهِ وَمَعْنَاهُ زَادَ ‏"‏ سِقَاؤُهَا تَرِدُ الْمَاءَ وَتَأْكُلُ الشَّجَرَ ‏"‏ ‏.‏ وَلَمْ يَقُلْ ‏"‏ خُذْهَا ‏"‏ ‏.‏ فِي ضَالَّةِ الشَّاءِ وَقَالَ فِي اللُّقَطَةِ ‏"‏ عَرِّفْهَا سَنَةً فَإِنْ جَاءَ صَاحِبُهَا وَإِلاَّ فَشَأْنَكَ بِهَا ‏"‏ ‏.‏ وَلَمْ يَذْكُرِ ‏"‏ اسْتَنْفِقْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ الثَّوْرِيُّ وَسُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ وَحَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ رَبِيعَةَ مِثْلَهُ لَمْ يَقُولُوا ‏"‏ خُذْهَا ‏"‏ ‏.‏

Molikdan oʻz isnodi bilan shu maʼnoda rivoyat qilingan. (Unda u): «Uning oʻz suvi (qorni) bor: suvga boradi va daraxtdan (oʻt-oʻlandan) yeydi», deb ziyoda qildi. Va adashgan qoʻy haqida: «Uni ol», demadi. Topib olingan narsa haqida esa: «Uni bir yil eʼlon qil. Agar egasi kelib qolsa (oʻziga ber), aks holda oʻzing ixtiyoring bilan tasarruf qil», dedi. «Undan foydalan» soʻzini esa zikr qilmadi. Abu Dovud aytdi: Buni Savriy, Sulaymon ibn Bilol va Hammod ibn Salama Rabiʼadan shunga oʻxshash rivoyat qilishgan; ular «Uni ol» demaganlar.Моликдан ўз исноди билан шу маънода ривоят қилинган. (Унда у): «Унинг ўз суви (қорни) бор: сувга боради ва дарахтдан (ўт-ўландан) ейди», деб зиёда қилди. Ва адашган қўй ҳақида: «Уни ол», демади. Топиб олинган нарса ҳақида эса: «Уни бир йил эълон қил. Агар эгаси келиб қолса (ўзига бер), акс ҳолда ўзинг ихтиёринг билан тасарруф қил», деди. «Ундан фойдалан» сўзини эса зикр қилмади. Абу Довуд айтди: Буни Саврий, Сулаймон ибн Билол ва Ҳаммод ибн Салама Рабиъадан шунга ўхшаш ривоят қилишган; улар «Уни ол» демаганлар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، وَهَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، عَنِ الضَّحَّاكِ، - يَعْنِي ابْنَ عُثْمَانَ - عَنْ سَالِمِ أَبِي النَّضْرِ، عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ عَنِ اللُّقَطَةِ فَقَالَ ‏"‏ عَرِّفْهَا سَنَةً فَإِنْ جَاءَ بَاغِيهَا فَأَدِّهَا إِلَيْهِ وَإِلاَّ فَاعْرِفْ عِفَاصَهَا وَوِكَاءَهَا ثُمَّ كُلْهَا فَإِنْ جَاءَ بَاغِيهَا فَأَدِّهَا إِلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺdan topib olingan narsa (luqata) haqida soʻraldi. Shunda u zot: «Uni bir yil eʼlon qil. Agar uni izlovchisi kelsa, uni oʻshanga topshir, aks holda uning idishi va bogʻichini bilib (yodlab) qoʻy, soʻng uni yeyaver (foydalanaver). Agar uni izlovchisi kelib qolsa, uni oʻshanga topshir», dedilar.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺдан топиб олинган нарса (луқата) ҳақида сўралди. Шунда у зот: «Уни бир йил эълон қил. Агар уни изловчиси келса, уни ўшанга топшир, акс ҳолда унинг идиши ва боғичини билиб (ёдлаб) қўй, сўнг уни еявер (фойдаланавер). Агар уни изловчиси келиб қолса, уни ўшанга топшир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِيهِ، يَزِيدَ مَوْلَى الْمُنْبَعِثِ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ، أَنَّهُ قَالَ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ رَبِيعَةَ ‏.‏ قَالَ وَسُئِلَ عَنِ اللُّقَطَةِ فَقَالَ ‏"‏ تُعَرِّفُهَا حَوْلاً فَإِنْ جَاءَ صَاحِبُهَا دَفَعْتَهَا إِلَيْهِ وَإِلاَّ عَرَفْتَ وِكَاءَهَا وَعِفَاصَهَا ثُمَّ أَفِضْهَا فِي مَالِكَ فَإِنْ جَاءَ صَاحِبُهَا فَادْفَعْهَا إِلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺdan soʻraldi — soʻng u Rabiʼaning hadisiga oʻxshash (hadisni) zikr qildi. (Rovi) dedi: U zotdan topib olingan narsa haqida soʻraldi. Shunda u zot: «Uni bir yil eʼlon qilasan. Agar egasi kelib qolsa, uni oʻshanga topshirasan, aks holda uning bogʻichi va idishini bilib (yodlab) qoʻyasan, soʻng uni oʻz molingga qoʻshib qoʻyasan. Agar egasi kelib qolsa, uni oʻshanga topshirasan», dedilar.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺдан сўралди — сўнг у Рабиъанинг ҳадисига ўхшаш (ҳадисни) зикр қилди. (Рови) деди: У зотдан топиб олинган нарса ҳақида сўралди. Шунда у зот: «Уни бир йил эълон қиласан. Агар эгаси келиб қолса, уни ўшанга топширасан, акс ҳолда унинг боғичи ва идишини билиб (ёдлаб) қўясан, сўнг уни ўз молингга қўшиб қўясан. Агар эгаси келиб қолса, уни ўшанга топширасан», дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، وَرَبِيعَةَ، بِإِسْنَادِ قُتَيْبَةَ وَمَعْنَاهُ وَزَادَ فِيهِ ‏"‏ فَإِنْ جَاءَ بَاغِيهَا فَعَرَفَ عِفَاصَهَا وَعَدَدَهَا فَادْفَعْهَا إِلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ حَمَّادٌ أَيْضًا عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذِهِ الزِّيَادَةُ الَّتِي زَادَ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ فِي حَدِيثِ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ وَيَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ وَعُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ وَرَبِيعَةَ ‏"‏ إِنْ جَاءَ صَاحِبُهَا فَعَرَفَ عِفَاصَهَا وَوِكَاءَهَا فَادْفَعْهَا إِلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ لَيْسَتْ بِمَحْفُوظَةٍ ‏"‏ فَعَرَفَ عِفَاصَهَا وَوِكَاءَهَا ‏"‏ ‏.‏ وَحَدِيثُ عُقْبَةَ بْنِ سُوَيْدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَيْضًا قَالَ ‏"‏ عَرِّفْهَا سَنَةً ‏"‏ ‏.‏ وَحَدِيثُ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ أَيْضًا عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ عَرِّفْهَا سَنَةً ‏"‏ ‏.‏

Yahyo ibn Said va Rabiʼadan Qutaybaning isnodi bilan shu maʼnoda rivoyat qilingan va unda: «Agar uni izlovchisi kelib, uning idishi va sonini tanisa, uni oʻshanga topshir», deb ziyoda qildi. Hammod yana Ubaydulloh ibn Umardan, u Amr ibn Shuʼaybdan, u otasidan, u bobosidan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qildi. Abu Dovud aytdi: Hammod ibn Salama Salama ibn Kuhayl, Yahyo ibn Said, Ubaydulloh ibn Umar va Rabiʼaning hadisida ziyoda qilgan ushbu «Agar egasi kelib, uning idishi va bogʻichini tanisa, uni oʻshanga topshir» degan «uning idishi va bogʻichini tanisa» (qismi) mahfuz (ishonchli saqlangan) emas. Uqba ibn Suvaydning oʻz otasidan, u Nabiy ﷺdan (qilgan) hadisida ham: «Uni bir yil eʼlon qil», deyilgan. Umar ibn al-Xattobning Nabiy ﷺdan (qilgan) hadisida ham: «Uni bir yil eʼlon qil», deyilgan.Яҳё ибн Саид ва Рабиъадан Қутайбанинг исноди билан шу маънода ривоят қилинган ва унда: «Агар уни изловчиси келиб, унинг идиши ва сонини таниса, уни ўшанга топшир», деб зиёда қилди. Ҳаммод яна Убайдуллоҳ ибн Умардан, у Амр ибн Шуъайбдан, у отасидан, у бобосидан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилди. Абу Довуд айтди: Ҳаммод ибн Салама Салама ибн Куҳайл, Яҳё ибн Саид, Убайдуллоҳ ибн Умар ва Рабиъанинг ҳадисида зиёда қилган ушбу «Агар эгаси келиб, унинг идиши ва боғичини таниса, уни ўшанга топшир» деган «унинг идиши ва боғичини таниса» (қисми) маҳфуз (ишончли сақланган) эмас. Уқба ибн Сувайднинг ўз отасидан, у Набий ﷺдан (қилган) ҳадисида ҳам: «Уни бир йил эълон қил», дейилган. Умар ибн ал-Хаттобнинг Набий ﷺдан (қилган) ҳадисида ҳам: «Уни бир йил эълон қил», дейилган.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ يَعْنِي الطَّحَّانَ، ح وَحَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، - الْمَعْنَى - عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ أَبِي الْعَلاَءِ، عَنْ مُطَرِّفٍ، - يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ اللَّهِ - عَنْ عِيَاضِ بْنِ حِمَارٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ وَجَدَ لُقَطَةً فَلْيُشْهِدْ ذَا عَدْلٍ - أَوْ ذَوَىْ عَدْلٍ - وَلاَ يَكْتُمْ وَلاَ يُغَيِّبْ فَإِنْ وَجَدَ صَاحِبَهَا فَلْيَرُدَّهَا عَلَيْهِ وَإِلاَّ فَهُوَ مَالُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشَاءُ ‏"‏ ‏.‏

Iyoz ibn Himor (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim biror topib olingan narsani (luqata) topsa, bir yoki ikki adolatli kishini guvoh qilsin, uni yashirmasin va gʻoyib qilmasin. Agar egasini topsa, uni oʻshanga qaytarsin, aks holda u Alloh azza va jallaning molidir, uni xohlagan kishisiga beradi», dedilar.Иёз ибн Ҳимор (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бирор топиб олинган нарсани (луқата) топса, бир ёки икки адолатли кишини гувоҳ қилсин, уни яширмасин ва ғойиб қилмасин. Агар эгасини топса, уни ўшанга қайтарсин, акс ҳолда у Аллоҳ азза ва жалланинг молидир, уни хоҳлаган кишисига беради», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ الثَّمَرِ الْمُعَلَّقِ فَقَالَ ‏"‏ مَنْ أَصَابَ بِفِيهِ مِنْ ذِي حَاجَةٍ غَيْرَ مُتَّخِذٍ خُبْنَةً فَلاَ شَىْءَ عَلَيْهِ وَمَنْ خَرَجَ بِشَىْءٍ مِنْهُ فَعَلَيْهِ غَرَامَةُ مِثْلَيْهِ وَالْعُقُوبَةُ وَمَنْ سَرَقَ مِنْهُ شَيْئًا بَعْدَ أَنْ يُئْوِيَهُ الْجَرِينُ فَبَلَغَ ثَمَنَ الْمِجَنِّ فَعَلَيْهِ الْقَطْعُ ‏"‏ ‏.‏ وَذَكَرَ فِي ضَالَّةِ الإِبِلِ وَالْغَنَمِ كَمَا ذَكَرَهُ غَيْرُهُ قَالَ وَسُئِلَ عَنِ اللُّقَطَةِ فَقَالَ ‏"‏ مَا كَانَ مِنْهَا فِي طَرِيقِ الْمِيتَاءِ أَوِ الْقَرْيَةِ الْجَامِعَةِ فَعَرِّفْهَا سَنَةً فَإِنْ جَاءَ طَالِبُهَا فَادْفَعْهَا إِلَيْهِ وَإِنْ لَمْ يَأْتِ فَهِيَ لَكَ وَمَا كَانَ فِي الْخَرَابِ - يَعْنِي - فَفِيهَا وَفِي الرِّكَازِ الْخُمُسُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺdan (daraxtda) osilib turgan meva haqida soʻraldi. Shunda u zot: «Kim muhtoj boʻlib, etagiga (yashirib) olmagan holda ogʻzi bilan (yeb) yesa, unga hech narsa (jazo) yoʻq. Kim undan biror narsa olib chiqib ketsa, unga uning ikki barobari miqdorida tovon va jazo bor. Kim undan (mevani) xirmonga (saqlash joyiga) joylanganidan keyin oʻgʻirlasa va (oʻgʻirlangani) qalqonning narxiga yetsa, unga (qoʻlni) kesish (jazosi) bor», dedilar. Adashib qolgan tuya va qoʻy haqida boshqalar zikr qilgani kabi zikr qildi. (Rovi) dedi: U zotdan topib olingan narsa haqida soʻraldi. Shunda u zot: «Undan qaysi biri serqatnov yoʻlda yoki katta qishloqda (topilgan) boʻlsa, uni bir yil eʼlon qil. Agar uni izlovchisi kelsa, uni oʻshanga topshir, agar kelmasa, u senikidir. Qaysi biri vayronada (topilgan) boʻlsa — yaʼni unda va koʻmilgan xazinada beshdan biri (zakot sifatida) bor», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺдан (дарахтда) осилиб турган мева ҳақида сўралди. Шунда у зот: «Ким муҳтож бўлиб, этагига (яшириб) олмаган ҳолда оғзи билан (еб) еса, унга ҳеч нарса (жазо) йўқ. Ким ундан бирор нарса олиб чиқиб кетса, унга унинг икки баробари миқдорида товон ва жазо бор. Ким ундан (мевани) хирмонга (сақлаш жойига) жойланганидан кейин ўғирласа ва (ўғирлангани) қалқоннинг нархига етса, унга (қўлни) кесиш (жазоси) бор», дедилар. Адашиб қолган туя ва қўй ҳақида бошқалар зикр қилгани каби зикр қилди. (Рови) деди: У зотдан топиб олинган нарса ҳақида сўралди. Шунда у зот: «Ундан қайси бири серқатнов йўлда ёки катта қишлоқда (топилган) бўлса, уни бир йил эълон қил. Агар уни изловчиси келса, уни ўшанга топшир, агар келмаса, у сеникидир. Қайси бири вайронада (топилган) бўлса — яъни унда ва кўмилган хазинада бешдан бири (закот сифатида) бор», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنِ الْوَلِيدِ، - يَعْنِي ابْنَ كَثِيرٍ - حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ شُعَيْبٍ، بِإِسْنَادِهِ بِهَذَا قَالَ فِي ضَالَّةِ الشَّاءِ قَالَ ‏"‏ فَاجْمَعْهَا ‏"‏ ‏.‏

Amr ibn Shuʼaybdan oʻz isnodi bilan shu (hadis) rivoyat qilingan. (Unda) u adashib qolgan qoʻy haqida: «Uni yigʻib (saqlab) ol», dedi.Амр ибн Шуъайбдан ўз исноди билан шу (ҳадис) ривоят қилинган. (Унда) у адашиб қолган қўй ҳақида: «Уни йиғиб (сақлаб) ол», деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ الأَخْنَسِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، بِهَذَا بِإِسْنَادِهِ قَالَ فِي ضَالَّةِ الْغَنَمِ ‏"‏ لَكَ أَوْ لأَخِيكَ أَوْ لِلذِّئْبِ خُذْهَا قَطُّ ‏"‏ ‏.‏ كَذَا قَالَ فِيهِ أَيُّوبُ وَيَعْقُوبُ بْنُ عَطَاءٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ فَخُذْهَا ‏"‏ ‏.‏

Amr ibn Shuʼaybdan oʻz isnodi bilan shu (hadis) rivoyat qilingan. (Unda) u adashib qolgan qoʻy haqida: «U yo senga, yo birodaringga, yoki boʻriga (nasiba) boʻladi. Uni darhol ol», dedi. Ayyub va Yaʼqub ibn Atoʼ ham Amr ibn Shuʼaybdan, u Nabiy ﷺdan shunday rivoyat qilib: «Bas, uni ol», dedilar.Амр ибн Шуъайбдан ўз исноди билан шу (ҳадис) ривоят қилинган. (Унда) у адашиб қолган қўй ҳақида: «У ё сенга, ё биродарингга, ёки бўрига (насиба) бўлади. Уни дарҳол ол», деди. Айюб ва Яъқуб ибн Атў ҳам Амр ибн Шуъайбдан, у Набий ﷺдан шундай ривоят қилиб: «Бас, уни ол», дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا ‏.‏ قَالَ فِي ضَالَّةِ الشَّاءِ ‏"‏ فَاجْمَعْهَا حَتَّى يَأْتِيَهَا بَاغِيهَا ‏"‏ ‏.‏

Amr ibn Shuʼaybdan, u otasidan, u bobosidan, u Nabiy ﷺdan shu (hadisni) rivoyat qildi. (Unda) u adashib qolgan qoʻy haqida: «Uni izlovchisi kelguniga qadar uni yigʻib (saqlab) ol», dedi.Амр ибн Шуъайбдан, у отасидан, у бобосидан, у Набий ﷺдан шу (ҳадисни) ривоят қилди. (Унда) у адашиб қолган қўй ҳақида: «Уни изловчиси келгунига қадар уни йиғиб (сақлаб) ол», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ الأَشَجِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ مِقْسَمٍ، حَدَّثَهُ عَنْ رَجُلٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ، وَجَدَ دِينَارًا فَأَتَى بِهِ فَاطِمَةَ فَسَأَلَتْ عَنْهُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ هُوَ رِزْقُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ‏"‏ ‏.‏ فَأَكَلَ مِنْهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَكَلَ عَلِيٌّ وَفَاطِمَةُ فَلَمَّا كَانَ بَعْدَ ذَلِكَ أَتَتْهُ امْرَأَةٌ تَنْشُدُ الدِّينَارَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا عَلِيُّ أَدِّ الدِّينَارَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ali ibn Abu Tolib bir dinor topib oldi va uni Fotimaga keltirdi. Fotima u haqida Rasululloh ﷺdan soʻradi. Shunda u zot: «U Alloh azza va jallaning rizqidir», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ undan (uning evaziga olingan taomdan) yedilar, Ali bilan Fotima ham yedilar. Shundan keyin u zotning huzurlariga bir ayol dinorni soʻrab faryod qilib keldi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ey Ali, dinorni (egasiga) topshir», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Али ибн Абу Толиб бир динор топиб олди ва уни Фотимага келтирди. Фотима у ҳақида Расулуллоҳ ﷺдан сўради. Шунда у зот: «У Аллоҳ азза ва жалланинг ризқидир», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ундан (унинг эвазига олинган таомдан) едилар, Али билан Фотима ҳам едилар. Шундан кейин у зотнинг ҳузурларига бир аёл динорни сўраб фарёд қилиб келди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Али, динорни (эгасига) топшир», дедилар.

حَدَّثَنَا الْهَيْثَمُ بْنُ خَالِدٍ الْجُهَنِيُّ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سَعْدِ بْنِ أَوْسٍ، عَنْ بِلاَلِ بْنِ يَحْيَى الْعَبْسِيِّ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه أَنَّهُ الْتَقَطَ دِينَارًا فَاشْتَرَى بِهِ دَقِيقًا فَعَرَفَهُ صَاحِبُ الدَّقِيقِ فَرَدَّ عَلَيْهِ الدِّينَارَ فَأَخَذَهُ عَلِيٌّ وَقَطَعَ مِنْهُ قِيرَاطَيْنِ فَاشْتَرَى بِهِ لَحْمًا ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U bir dinor topib oldi va unga un sotib oldi. Un sotuvchi uni tanib qoldi va dinorni unga qaytarib berdi. Shunda Ali (roziyallohu anhu) uni olib, undan ikki qiyrot kesib oldi-da, unga goʻsht sotib oldi.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У бир динор топиб олди ва унга ун сотиб олди. Ун сотувчи уни таниб қолди ва динорни унга қайтариб берди. Шунда Али (розияллоҳу анҳу) уни олиб, ундан икки қийрот кесиб олди-да, унга гўшт сотиб олди.

حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُسَافِرٍ التِّنِّيسِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ يَعْقُوبَ الزَّمْعِيُّ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ دَخَلَ عَلَى فَاطِمَةَ وَحَسَنٌ وَحُسَيْنٌ يَبْكِيَانِ فَقَالَ مَا يُبْكِيهِمَا قَالَتِ الْجُوعُ فَخَرَجَ عَلِيٌّ فَوَجَدَ دِينَارًا بِالسُّوقِ فَجَاءَ إِلَى فَاطِمَةَ فَأَخْبَرَهَا فَقَالَتِ اذْهَبْ إِلَى فُلاَنٍ الْيَهُودِيِّ فَخُذْ دَقِيقًا فَجَاءَ الْيَهُودِيَّ فَاشْتَرَى بِهِ دَقِيقًا فَقَالَ الْيَهُودِيُّ أَنْتَ خَتَنُ هَذَا الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ رَسُولُ اللَّهِ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ فَخُذْ دِينَارَكَ وَلَكَ الدَّقِيقُ ‏.‏ فَخَرَجَ عَلِيٌّ حَتَّى جَاءَ فَاطِمَةَ فَأَخْبَرَهَا فَقَالَتِ اذْهَبْ إِلَى فُلاَنٍ الْجَزَّارِ فَخُذْ لَنَا بِدِرْهَمٍ لَحْمًا فَذَهَبَ فَرَهَنَ الدِّينَارَ بِدِرْهَمِ لَحْمٍ فَجَاءَ بِهِ فَعَجَنَتْ وَنَصَبَتْ وَخَبَزَتْ وَأَرْسَلَتْ إِلَى أَبِيهَا فَجَاءَهُمْ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَذْكُرُ لَكَ فَإِنْ رَأَيْتَهُ لَنَا حَلاَلاً أَكَلْنَاهُ وَأَكَلْتَ مَعَنَا مِنْ شَأْنِهِ كَذَا وَكَذَا ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ كُلُوا بِاسْمِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ فَأَكَلُوا فَبَيْنَمَا هُمْ مَكَانَهُمْ إِذَا غُلاَمٌ يَنْشُدُ اللَّهَ وَالإِسْلاَمَ الدِّينَارَ فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَدُعِيَ لَهُ فَسَأَلَهُ ‏.‏ فَقَالَ سَقَطَ مِنِّي فِي السُّوقِ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا عَلِيُّ اذْهَبْ إِلَى الْجَزَّارِ فَقُلْ لَهُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ لَكَ أَرْسِلْ إِلَىَّ بِالدِّينَارِ وَدِرْهَمُكَ عَلَىَّ ‏"‏ ‏.‏ فَأَرْسَلَ بِهِ فَدَفَعَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَيْهِ ‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) Fotima (roziyallohu anho)ning oldiga kirsa, Hasan bilan Husayn yigʻlab turishar edi. U: «Bularni nima yigʻlatdi?» dedi. (Fotima): «Ochlik», dedi. Shunda Ali chiqib ketib, bozorda bir dinor topib oldi. Soʻng Fotimaning oldiga kelib, unga xabar berdi. (Fotima): «Falon yahudiyning oldiga borib, (bizga) un olib kel», dedi. U yahudiyning oldiga kelib, unga un sotib oldi. Yahudiy: «Sen oʻzini Allohning Rasuli deb daʼvo qilayotgan kishining kuyovimisan?» dedi. U: «Ha», dedi. (Yahudiy): «Dinoringni ham ol, un ham senga boʻlsin», dedi. Soʻng Ali chiqib, Fotimaning oldiga keldi va unga xabar berdi. (Fotima): «Falon qassobning oldiga borib, bizga bir dirhamga goʻsht olib kel», dedi. U borib, dinorni bir dirhamlik goʻshtga garovga qoʻyib, uni olib keldi. (Fotima xamir) qordi, (qozonni) oʻtga qoʻyib (taom) tayyorladi va non yopdi, soʻng otasiga (kishi) yubordi. U zot ularning oldiga keldi. (Fotima): «Yo Rasululloh, sizga aytay: agar uni biz uchun halol deb topsangiz, biz ham yeymiz, siz ham biz bilan birga yeysiz; uning holi shunday-shunday boʻldi», dedi. Shunda u zot ﷺ: «Allohning nomi bilan yenglar», dedilar. Bas, ular yeya boshlashdi. Ular oʻsha joyda turganlarida, birdan bir yigit Alloh va Islom haqi deb dinorni soʻrab keldi. Rasululloh ﷺ buyurib, uni chaqirtirdilar va undan soʻradilar. (Yigit): «U mendan bozorda tushib qolibdi», dedi. Shunda Nabiy ﷺ: «Ey Ali, qassobning oldiga borib, unga ayt: ‹Rasululloh ﷺ senga aytmoqdaki, dinorni menga yuborib ber, dirhaming mening zimmamda›», dedilar. Bas, (qassob) uni yuborib berdi va Rasululloh ﷺ uni unga (egasiga) topshirdilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) Фотима (розияллоҳу анҳо)нинг олдига кирса, Ҳасан билан Ҳусайн йиғлаб туришар эди. У: «Буларни нима йиғлатди?» деди. (Фотима): «Очлик», деди. Шунда Али чиқиб кетиб, бозорда бир динор топиб олди. Сўнг Фотиманинг олдига келиб, унга хабар берди. (Фотима): «Фалон яҳудийнинг олдига бориб, (бизга) ун олиб кел», деди. У яҳудийнинг олдига келиб, унга ун сотиб олди. Яҳудий: «Сен ўзини Аллоҳнинг Расули деб даъво қилаётган кишининг куёвимисан?» деди. У: «Ҳа», деди. (Яҳудий): «Динорингни ҳам ол, ун ҳам сенга бўлсин», деди. Сўнг Али чиқиб, Фотиманинг олдига келди ва унга хабар берди. (Фотима): «Фалон қассобнинг олдига бориб, бизга бир дирҳамга гўшт олиб кел», деди. У бориб, динорни бир дирҳамлик гўштга гаровга қўйиб, уни олиб келди. (Фотима хамир) қорди, (қозонни) ўтга қўйиб (таом) тайёрлади ва нон ёпди, сўнг отасига (киши) юборди. У зот уларнинг олдига келди. (Фотима): «Ё Расулуллоҳ, сизга айтай: агар уни биз учун ҳалол деб топсангиз, биз ҳам еймиз, сиз ҳам биз билан бирга ейсиз; унинг ҳоли шундай-шундай бўлди», деди. Шунда у зот ﷺ: «Аллоҳнинг номи билан енглар», дедилар. Бас, улар ея бошлашди. Улар ўша жойда турганларида, бирдан бир йигит Аллоҳ ва Ислом ҳақи деб динорни сўраб келди. Расулуллоҳ ﷺ буюриб, уни чақиртирдилар ва ундан сўрадилар. (Йигит): «У мендан бозорда тушиб қолибди», деди. Шунда Набий ﷺ: «Эй Али, қассобнинг олдига бориб, унга айт: ‹Расулуллоҳ ﷺ сенга айтмоқдаки, динорни менга юбориб бер, дирҳаминг менинг зиммамда›», дедилар. Бас, (қассоб) уни юбориб берди ва Расулуллоҳ ﷺ уни унга (эгасига) топширдилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ شُعَيْبٍ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ زِيَادٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ الْمَكِّيِّ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ رَخَّصَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْعَصَا وَالسَّوْطِ وَالْحَبْلِ وَأَشْبَاهِهِ يَلْتَقِطُهُ الرَّجُلُ يَنْتَفِعُ بِهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ النُّعْمَانُ بْنُ عَبْدِ السَّلاَمِ عَنِ الْمُغِيرَةِ أَبِي سَلَمَةَ بِإِسْنَادِهِ وَرَوَاهُ شَبَابَةُ عَنْ مُغِيرَةَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ قَالَ كَانُوا لَمْ يَذْكُرِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga hassa, qamchi, arqon va shunga oʻxshash narsalar haqida ruxsat berib, kishi uni topib olib, undan foydalanishi (mumkinligini aytdilar). Abu Dovud aytadi: Buni Nuʼmon ibn Abdussalom al-Mugʻiyra Abu Salamadan oʻz isnodi bilan rivoyat qilgan. Shuningdek, uni Shaboba Mugʻiyra ibn Muslimdan, u Abuz-Zubayrdan, u Jobirdan rivoyat qilib: «Ular (shunday qilar edilar)», degan, ammo Nabiy ﷺ ni zikr qilmagan.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга ҳасса, қамчи, арқон ва шунга ўхшаш нарсалар ҳақида рухсат бериб, киши уни топиб олиб, ундан фойдаланиши (мумкинлигини айтдилар). Абу Довуд айтади: Буни Нуъмон ибн Абдуссалом ал-Муғийра Абу Саламадан ўз исноди билан ривоят қилган. Шунингдек, уни Шабоба Муғийра ибн Муслимдан, у Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан ривоят қилиб: «Улар (шундай қилар эдилар)», деган, аммо Набий ﷺ ни зикр қилмаган.

حَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، - أَحْسَبُهُ - عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ ضَالَّةُ الإِبِلِ الْمَكْتُومَةِ غَرَامَتُهَا وَمِثْلُهَا مَعَهَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Yashirib qoʻyilgan adashgan tuyaning jarimasi uning oʻzi va u bilan birga unga oʻxshashidir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Яшириб қўйилган адашган туянинг жаримаси унинг ўзи ва у билан бирга унга ўхшашидир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ مَوْهَبٍ، وَأَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، عَنْ بُكَيْرٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَاطِبٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عُثْمَانَ التَّيْمِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ لُقَطَةِ الْحَاجِّ ‏.‏ قَالَ أَحْمَدُ قَالَ ابْنُ وَهْبٍ يَعْنِي فِي لُقَطَةِ الْحَاجِّ يَتْرُكُهَا حَتَّى يَجِدَهَا صَاحِبُهَا قَالَ ابْنُ مَوْهَبٍ عَنْ عَمْرٍو ‏.‏

Abdurrahmon ibn Usmon at-Taymiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ hojining topib olgan narsasini (olishdan) qaytardilar. Ahmad aytdi: Ibn Vahb dedi: yaʼni hojining topib olgan narsasi haqida — to egasi uni topguncha uni (joyida) qoldirsin, dedi. Ibn Mavhab esa: «Amrdan», dedi.Абдурраҳмон ибн Усмон ат-Таймий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳожининг топиб олган нарсасини (олишдан) қайтардилар. Аҳмад айтди: Ибн Ваҳб деди: яъни ҳожининг топиб олган нарсаси ҳақида — то эгаси уни топгунча уни (жойида) қолдирсин, деди. Ибн Мавҳаб эса: «Амрдан», деди.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، أَخْبَرَنَا خَالِدٌ، عَنْ أَبِي حَيَّانَ التَّيْمِيِّ، عَنِ الْمُنْذِرِ بْنِ جَرِيرٍ، قَالَ كُنْتُ مَعَ جَرِيرٍ بِالْبَوَازِيجِ فَجَاءَ الرَّاعِي بِالْبَقَرِ وَفِيهَا بَقَرَةٌ لَيْسَتْ مِنْهَا فَقَالَ لَهُ جَرِيرٌ مَا هَذِهِ قَالَ لَحِقَتْ بِالْبَقَرِ لاَ نَدْرِي لِمَنْ هِيَ ‏.‏ فَقَالَ جَرِيرٌ أَخْرِجُوهَا فَقَدْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ يَأْوِي الضَّالَّةَ إِلاَّ ضَالٌّ ‏"‏ ‏.‏

Munzir ibn Jarir (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Javozijda Jarir (roziyallohu anhu) bilan birga edim. Choʻpon mollarni (sigirlarni) olib keldi, ular orasida ulardan boʻlmagan bitta sigir bor edi. Jarir unga: «Bu nima?» dedi. (Choʻpon): «U mollarga qoʻshilib qolibdi, kimniki ekanini bilmaymiz», dedi. Shunda Jarir: «Uni (suruvdan) chiqarib yuboringlar, chunki men Rasululloh ﷺ ning: ‹Adashgan (mol)ni faqat adashgan (kishi) oʻziga oladi›, deganlarini eshitganman», dedi.Мунзир ибн Жарир (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Жавозижда Жарир (розияллоҳу анҳу) билан бирга эдим. Чўпон молларни (сигирларни) олиб келди, улар орасида улардан бўлмаган битта сигир бор эди. Жарир унга: «Бу нима?» деди. (Чўпон): «У молларга қўшилиб қолибди, кимники эканини билмаймиз», деди. Шунда Жарир: «Уни (сурувдан) чиқариб юборинглар, чунки мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Адашган (мол)ни фақат адашган (киши) ўзига олади›, деганларини эшитганман», деди.