حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ قَالَ أَخْبَرَنَا زَكَرِيَّا بْنُ إِسْحَاقَ قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْخُزَاعِيِّ وَكَانَتْ لَهُ صُحْبَةٌ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلْيُكْرِمْ ضَيْفَهُ وَمَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلْيُحْسِنْ إِلَى جَارِهِ وَمَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلْيَقُلْ خَيْرًا أَوْ لِيَصْمُتْ

Abu Shurayh al-Xuzoiy (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning: «Kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirsa, mehmonini hurmat qilsin; kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirsa, qoʻshnisiga yaxshilik qilsin; kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirsa, yaxshi (soʻz) aytsin yoki sukut qilsin», deganlarini eshitdim.Абу Шурайҳ ал-Хузоий (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирса, меҳмонини ҳурмат қилсин; ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирса, қўшнисига яхшилик қилсин; ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирса, яхши (сўз) айтсин ёки сукут қилсин», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْخُزَاعِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الضِّيَافَةُ ثَلَاثَةُ أَيَّامٍ وَجَائِزَتُهُ يَوْمٌ وَلَيْلَةٌ وَلَا يَحِلُّ لِلرَّجُلِ أَنْ يُقِيمَ عِنْدَ أَحَدٍ حَتَّى يُؤْثِمَهُ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَكَيْفَ يُؤْثِمُهُ قَالَ يُقِيمُ عِنْدَهُ وَلَيْسَ لَهُ شَيْءٌ يَقْرِيهِ

Abu Shurayh al-Xuzoiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺ: «Mehmondorchilik uch kundir, uning joizasi (mukofoti) bir kun-u bir kechadir. Kishiga birovning oldida uni gunohga qoldirguncha turishi halol emas», dedilar. Sahobalar: «Yo Rasululloh, uni qanday gunohga qoldiradi?» dedilar. U zot: «Uning oldida turaveradi, holbuki (mezbonning) uni mehmon qiladigan hech narsasi qolmagan boʻladi», dedilar.Абу Шурайҳ ал-Хузоий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Меҳмондорчилик уч кундир, унинг жоизаси (мукофоти) бир кун-у бир кечадир. Кишига бировнинг олдида уни гуноҳга қолдиргунча туриши ҳалол эмас», дедилар. Саҳобалар: «Ё Расулуллоҳ, уни қандай гуноҳга қолдиради?» дедилар. У зот: «Унинг олдида тураверади, ҳолбуки (мезбоннинг) уни меҳмон қиладиган ҳеч нарсаси қолмаган бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ وَرَوْحٌ قَالَا حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْكَعْبِيِّ وَقَالَ رَوْحٌ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَاللَّهِ لَا يُؤْمِنُ وَاللَّهِ لَا يُؤْمِنُ وَاللَّهِ لَا يُؤْمِنُ قَالَهَا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ قَالُوا وَمَا ذَاكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ الْجَارُ لَا يَأْمَنُ الْجَارُ بَوَائِقَهُ قَالُوا وَمَا بَوَائِقُهُ قَالَ شَرُّهُ

Abu Shurayh al-Kaʼbiy (roziyallohu anhu)dan — Ravh esa Abu Hurayradan (deb) — rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Vallohi, iymon keltirmagan! Vallohi, iymon keltirmagan! Vallohi, iymon keltirmagan!» dedilar; buni uch marta aytdilar. «U kim, yo Rasululloh?» deyildi. U zot: «Qoʻshnisi uning balolaridan omon boʻlmaydigan kishi», dedilar. «Uning balolari nima?» deyildi. U zot: «Uning yomonligi (sharri)», dedilar.Абу Шурайҳ ал-Каъбий (розияллоҳу анҳу)дан — Равҳ эса Абу Ҳурайрадан (деб) — ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Валлоҳи, иймон келтирмаган! Валлоҳи, иймон келтирмаган! Валлоҳи, иймон келтирмаган!» дедилар; буни уч марта айтдилар. «У ким, ё Расулуллоҳ?» дейилди. У зот: «Қўшниси унинг балоларидан омон бўлмайдиган киши», дедилар. «Унинг балолари нима?» дейилди. У зот: «Унинг ёмонлиги (шарри)», дедилар.

حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ قَالَ حَدَّثَنَا لَيْثٌ قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدٌ يَعْنِي الْمَقْبُرِيَّ عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْعَدَوِيِّأَنَّهُ قَالَ لِعَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ وَهُوَ يَبْعَثُ الْبُعُوثَ إِلَى مَكَّةَ ائْذَنْ لِي أَيُّهَا الْأَمِيرُ أُحَدِّثْكَ قَوْلًا قَامَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْغَدَ مِنْ يَوْمِ الْفَتْحِ سَمِعَتْهُ أُذُنَايَ وَوَعَاهُ قَلْبِي وَأَبْصَرَتْهُ عَيْنَايَ حِينَ تَكَلَّمَ بِهِ أَنْ حَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ إِنَّ مَكَّةَ حَرَّمَهَا اللَّهُ وَلَمْ يُحَرِّمْهَا النَّاسُ فَلَا يَحِلُّ لِامْرِئٍ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ أَنْ يَسْفِكَ بِهَا دَمًا وَلَا يَعْضِدَ بِهَا شَجَرَةً فَإِنْ أَحَدٌ تَرَخَّصَ لِقِتَالِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيهَا فَقُولُوا إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَذِنَ لِرَسُولِهِ وَلَمْ يَأْذَنْ لَكُمْ إِنَّمَا أَذِنَ لِي فِيهَا سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ وَقَدْ عَادَتْ حُرْمَتُهَا الْيَوْمَ كَحُرْمَتِهَا بِالْأَمْسِ وَلْيُبَلِّغْ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ

Abu Shurayh al-Adaviy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u Amr ibn Saidga — u Makkaga qoʻshinlar joʻnatayotgan paytda — shunday dedi: «Ey amir, menga ruxsat bering, sizga Rasululloh ﷺ Fath kunining ertasiga aytgan bir soʻzni aytib beray. Uni qulogʻim eshitdi, qalbim yodlab oldi va u zot soʻlaganda koʻzim koʻrdi: u zot Allohga hamd aytdilar va Uni ulugʻladilar, soʻngra: ‹Albatta, Makkani Alloh harom (muqaddas) qilgan, uni odamlar harom qilgani yoʻq. Bas, Allohga va oxirat kuniga iymon keltiruvchi kishiga unda qon toʻkish va unda biror daraxtni kesish halol emas. Agar biror kishi Rasululloh ﷺning unda jang qilganini (dalil qilib) ruxsat olmoqchi boʻlsa, unga: Albatta, Alloh azza va jalla oʻz Rasuliga izn bergan, sizlarga izn bergani yoʻq, deb aytinglar. Menga ham unda faqat kunduzning bir soatigina izn berilgan edi va bugun uning hurmati kechagi hurmatiday qaytadan (joriy) boʻldi. Hozir bor kishi yoʻq kishiga yetkazsin›, dedilar».Абу Шурайҳ ал-Адавий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у Амр ибн Саидга — у Маккага қўшинлар жўнатаётган пайтда — шундай деди: «Эй амир, менга рухсат беринг, сизга Расулуллоҳ ﷺ Фатҳ кунининг эртасига айтган бир сўзни айтиб берай. Уни қулоғим эшитди, қалбим ёдлаб олди ва у зот сўлаганда кўзим кўрди: у зот Аллоҳга ҳамд айтдилар ва Уни улуғладилар, сўнгра: ‹Албатта, Маккани Аллоҳ ҳаром (муқаддас) қилган, уни одамлар ҳаром қилгани йўқ. Бас, Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирувчи кишига унда қон тўкиш ва унда бирор дарахтни кесиш ҳалол эмас. Агар бирор киши Расулуллоҳ ﷺнинг унда жанг қилганини (далил қилиб) рухсат олмоқчи бўлса, унга: Албатта, Аллоҳ азза ва жалла ўз Расулига изн берган, сизларга изн бергани йўқ, деб айтинглар. Менга ҳам унда фақат кундузнинг бир соатигина изн берилган эди ва бугун унинг ҳурмати кечаги ҳурматидай қайтадан (жорий) бўлди. Ҳозир бор киши йўқ кишига етказсин›, дедилар».

حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ وَأَبُو كَامِلٍ حَدَّثَنَا لَيْثٌ يَعْنِي ابْنَ سَعْدٍ قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْعَدَوِيِّ أَنَّهُ قَالَسَمِعَتْ أُذُنَايَ وَأَبْصَرَتْ عَيْنَايَ حِينَ تَكَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلْيُكْرِمْ جَارَهُ وَمَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلْيُكْرِمْ ضَيْفَهُ جَائِزَتَهُ قَالُوا وَمَا جَائِزَتُهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ يَوْمٌ وَلَيْلَةٌ وَالضِّيَافَةُ ثَلَاثٌ فَمَا كَانَ وَرَاءَ ذَلِكَ فَهُوَ صَدَقَةٌ عَلَيْهِ وَقَالَ مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلْيَقُلْ خَيْرًا أَوْ لِيَصْمُتْ وَقَالَ أَبُو كَامِلٍ وَلَا يَثْوِي عِنْدَهُ حَتَّى يُحْرِجَهُ

Abu Shurayh al-Adaviy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺ gapirganlarida quloqlarim eshitdi va koʻzlarim koʻrdi. U zot: «Kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirsa, qoʻshnisini ikrom qilsin; kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirsa, mehmonini joizasi bilan ikrom qilsin», dedilar. Sahobalar: «Yo Rasululloh, uning joizasi nima?» dedilar. U zot: «(Joizasi) bir kun-u bir kechadir, mehmondorchilik esa uch kundir. Bundan keyingisi unga (qilingan) sadaqadir», dedilar. Va: «Kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirsa, yaxshi soʻz aytsin yoki jim tursin», dedilar. Abu Komil (rivoyatida): «(Mehmon) uni tanglikka solguncha uning oldida turmasin», (deb keldi).Абу Шурайҳ ал-Адавий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ гапирганларида қулоқларим эшитди ва кўзларим кўрди. У зот: «Ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирса, қўшнисини икром қилсин; ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирса, меҳмонини жоизаси билан икром қилсин», дедилар. Саҳобалар: «Ё Расулуллоҳ, унинг жоизаси нима?» дедилар. У зот: «(Жоизаси) бир кун-у бир кечадир, меҳмондорчилик эса уч кундир. Бундан кейингиси унга (қилинган) садақадир», дедилар. Ва: «Ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирса, яхши сўз айтсин ёки жим турсин», дедилар. Абу Комил (ривоятида): «(Меҳмон) уни тангликка солгунча унинг олдида турмасин», (деб келди).

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ الْحَرَّانِيُّ عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ وَيَزِيدُ بْنُ هَارُونَ قَالَ أَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ عَنِ الْحَارِثِ بْنِ فُضَيْلٍ عَنْ سُفْيَانَ بْنِ أَبِي الْعَوْجَاءِ قَالَ يَزِيدُ السُّلَمِيِّ عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْخُزَاعِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ يَزِيدُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ أُصِيبَ بِدَمٍ أَوْ خَبْلٍ الْخَبْلُ الْجِرَاحُ فَهُوَ بِالْخِيَارِ بَيْنَ إِحْدَى ثَلَاثٍ إِمَّا أَنْ يَقْتَصَّ أَوْ يَأْخُذَ الْعَقْلَ أَوْ يَعْفُوَ فَإِنْ أَرَادَ رَابِعَةً فَخُذُوا عَلَى يَدَيْهِ فَإِنْ فَعَلَ شَيْئًا مِنْ ذَلِكَ ثُمَّ عَدَا بَعْدُ فَقَتَلَ فَلَهُ النَّارُ خَالِدًا فِيهَا مُخَلَّدًا

Abu Shurayh al-Xuzoiy (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning: «Kim qon (qatl) bilan yoki xabl bilan musibatga uchrasa — xabl jarohatdir — u uch narsaning biriga ixtiyorlidir: yo qasos oladi, yo diyat oladi, yo afv etadi. Agar toʻrtinchisini istasa, uning qoʻlidan ushlanglar. Kim shulardan birortasini qilib, soʻngra shundan keyin haddan oshib, (yana) oʻldirsa, unga jahannam oʻti bordir, u yerda abadulabad qoladi», deganlarini eshitdim.Абу Шурайҳ ал-Хузоий (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ким қон (қатл) билан ёки хабл билан мусибатга учраса — хабл жароҳатдир — у уч нарсанинг бирига ихтиёрлидир: ё қасос олади, ё дият олади, ё афв этади. Агар тўртинчисини истаса, унинг қўлидан ушланглар. Ким шулардан бирортасини қилиб, сўнгра шундан кейин ҳаддан ошиб, (яна) ўлдирса, унга жаҳаннам ўти бордир, у ерда абадулабад қолади», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ سَمِعْتُ يُونُسَ يُحَدِّثُ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ مُسْلِمِ بْنِ يَزِيدَ أَحَدِ بَنِي سَعْدِ بْنِ بَكْرٍ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا شُرَيْحٍ الْخُزَاعِيَّ ثُمَّ الْكَعْبِيَّ وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَقُولُأَذِنَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ يَوْمَ الْفَتْحِ فِي قِتَالِ بَنِي بَكْرٍ حَتَّى أَصَبْنَا مِنْهُمْ ثَأْرَنَا وَهُوَ بِمَكَّةَ ثُمَّ أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِرَفْعِ السَّيْفِ فَلَقِيَ رَهْطٌ مِنَّا الْغَدَ رَجُلًا مِنْ هُذَيْلٍ فِي الْحَرَمِ يَؤُمُّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِيُسْلِمَ وَكَانَ قَدْ وَتَرَهُمْ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَكَانُوا يَطْلُبُونَهُ فَقَتَلُوهُ وَبَادَرُوا أَنْ يَخْلُصَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيَأْمَنَ فَلَمَّا بَلَغَ ذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَضِبَ غَضَبًا شَدِيدًا وَاللَّهِ مَا رَأَيْتُهُ غَضِبَ غَضَبًا أَشَدَّ مِنْهُ فَسَعَيْنَا إِلَى أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ وَعَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ نَسْتَشْفِعُهُمْ وَخَشِينَا أَنْ نَكُونَ قَدْ هَلَكْنَا فَلَمَّا صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ قَالَ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ هُوَ حَرَّمَ مَكَّةَ وَلَمْ يُحَرِّمْهَا النَّاسُ وَإِنَّمَا أَحَلَّهَا لِي سَاعَةً مِنْ النَّهَارِ أَمْسِ وَهِيَ الْيَوْمَ حَرَامٌ كَمَا حَرَّمَهَا اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَإِنَّ أَعْتَى النَّاسِ عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ثَلَاثَةٌ رَجُلٌ قَتَلَ فِيهَا وَرَجُلٌ قَتَلَ غَيْرَ

Abu Shurayh al-Xuzoiy, soʻng al-Kaʼbiy (roziyallohu anhu) — u Rasululloh ﷺning ashoblaridan edi — shunday der edi: Fath kuni Rasululloh ﷺ bizga Banu Bakrga qarshi jang qilishga izn berdilar, hatto biz ulardan oʻchimizni oldik; u zot esa Makkada edilar. Soʻngra Rasululloh ﷺ qilichni koʻtarishga (jangni toʻxtatishga) buyurdilar. Ertasi kuni bizdan bir toʻda kishi Haramda huzayllik bir kishini uchratib qoldi — u musulmon boʻlish uchun Rasululloh ﷺ tomon ketayotgan edi. U johiliyatda ularning qonini toʻkkan, ular esa uni qidirib yurgan edilar. Bas, ular uni oʻldirdilar va u Rasululloh ﷺning huzurlariga yetib borib, omonlik topishidan oldin shoshildilar. Bu Rasululloh ﷺga yetganda, u zot qattiq gʻazablandilar — Allohga qasamki, men u zotning bundan qattiqroq gʻazablanganlarini koʻrmaganman. Biz esa Abu Bakr, Umar va Ali (roziyallohu anhum)ning oldilariga shafoat soʻrab yugurdik va halok boʻldik, deb qoʻrqdik. Rasululloh ﷺ namoz oʻqib boʻlgach, turdilar va Alloh azza va jallaga Unga loyiq boʻlgan hamdni aytdilar, soʻngra: «Ammo baʼd, albatta, Makkani Alloh azza va jallaning Oʻzi harom qilgan, uni odamlar harom qilgani yoʻq. Menga esa u kecha kunduzning bir soatigina halol qilingan edi; bugun u — Alloh azza va jalla dastlab harom qilganidek — haromdir. Albatta, Alloh azza va jallaga qarshi odamlarning eng tajovuzkori uchtadir: unda (Haramda) odam oʻldirgan kishi, oʻzining qotili boʻlmaganni oʻldirgan...»Абу Шурайҳ ал-Хузоий, сўнг ал-Каъбий (розияллоҳу анҳу) — у Расулуллоҳ ﷺнинг ашобларидан эди — шундай дер эди: Фатҳ куни Расулуллоҳ ﷺ бизга Бану Бакрга қарши жанг қилишга изн бердилар, ҳатто биз улардан ўчимизни олдик; у зот эса Маккада эдилар. Сўнгра Расулуллоҳ ﷺ қилични кўтаришга (жангни тўхтатишга) буюрдилар. Эртаси куни биздан бир тўда киши Ҳарамда ҳузайллик бир кишини учратиб қолди — у мусулмон бўлиш учун Расулуллоҳ ﷺ томон кетаётган эди. У жоҳилиятда уларнинг қонини тўккан, улар эса уни қидириб юрган эдилар. Бас, улар уни ўлдирдилар ва у Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига етиб бориб, омонлик топишидан олдин шошилдилар. Бу Расулуллоҳ ﷺга етганда, у зот қаттиқ ғазабландилар — Аллоҳга қасамки, мен у зотнинг бундан қаттиқроқ ғазабланганларини кўрмаганман. Биз эса Абу Бакр, Умар ва Али (розияллоҳу анҳум)нинг олдиларига шафоат сўраб югурдик ва ҳалок бўлдик, деб қўрқдик. Расулуллоҳ ﷺ намоз ўқиб бўлгач, турдилар ва Аллоҳ азза ва жаллага Унга лойиқ бўлган ҳамдни айтдилар, сўнгра: «Аммо баъд, албатта, Маккани Аллоҳ азза ва жалланинг Ўзи ҳаром қилган, уни одамлар ҳаром қилгани йўқ. Менга эса у кеча кундузнинг бир соатигина ҳалол қилинган эди; бугун у — Аллоҳ азза ва жалла дастлаб ҳаром қилганидек — ҳаромдир. Албатта, Аллоҳ азза ва жаллага қарши одамларнинг энг тажовузкори учтадир: унда (Ҳарамда) одам ўлдирган киши, ўзининг қотили бўлмаганни ўлдирган...»

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيُّ عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْخُزَاعِيِّ قَالَلَمَّا بَعَثَ عَمْرُو بْنُ سَعِيدٍ إِلَى مَكَّةَ بَعْثَهُ يَغْزُو ابْنَ الزُّبَيْرِ أَتَاهُ أَبُو شُرَيْحٍ فَكَلَّمَهُ وَأَخْبَرَهُ بِمَا سَمِعَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ خَرَجَ إِلَى نَادِي قَوْمِهِ فَجَلَسَ فِيهِ فَقُمْتُ إِلَيْهِ فَجَلَسْتُ مَعَهُ فَحَدَّثَ قَوْمَهُ كَمَا حَدَّثَ عَمْرَو بْنَ سَعِيدٍ مَا سَمِعَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَمَّا قَالَ لَهُ عَمْرُو بْنُ سَعِيدٍ قَالَ قُلْتُ هَذَا إِنَّا كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ افْتَتَحَ مَكَّةَ فَلَمَّا كَانَ الْغَدُ مِنْ يَوْمِ الْفَتْحِ عَدَتْ خُزَاعَةُ عَلَى رَجُلٍ مِنْ هُذَيْلٍ فَقَتَلُوهُ وَهُوَ مُشْرِكٌ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِينَا خَطِيبًا فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ حَرَّمَ مَكَّةَ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ فَهِيَ حَرَامٌ مِنْ حَرَامِ اللَّهِ تَعَالَى إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ لَا يَحِلُّ لِامْرِئٍ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ أَنْ يَسْفِكَ فِيهَا دَمًا وَلَا يَعْضِدَ بِهَا شَجَرًا لَمْ تَحْلِلْ لِأَحَدٍ كَانَ قَبْلِي وَلَا تَحِلُّ لِأَحَدٍ يَكُونُ بَعْدِي وَلَمْ تَحْلِلْ لِي إِلَّا هَذِهِ السَّاعَةَ غَضَبًا عَلَى أَهْلِهَا أَلَا ثُمَّ قَدْ رَجَعَتْ كَحُرْمَتِهَا بِالْأَمْسِ أَلَا فَلْيُبَلِّغْ الشَّاهِدُ مِنْكُمْ الْغَائِبَ فَمَنْ قَالَ لَكُمْ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ قَاتَلَ بِهَا فَقُولُوا إِنَّ اللَّهَ عَزَّ

Abu Shurayh al-Xuzoiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Amr ibn Said Makkaga, Ibn Zubayrga qarshi jang qilish uchun qoʻshin joʻnatganida, Abu Shurayh uning oldiga kelib, u bilan gaplashdi va Rasululloh ﷺdan eshitgan narsasini unga xabar qildi. Soʻng u qavmining majlisiga chiqib, unda oʻtirdi. Men ham turib borib, u bilan birga oʻtirdim. U qavmiga Amr ibn Saidga aytganidek — Rasululloh ﷺdan eshitgan narsasini va Amr ibn Said unga aytgan gapni — aytib berdi. U dedi: Men shuni aytdim: Rasululloh ﷺ Makkani fath qilganlarida biz u zot bilan birga edik. Fath kunining ertasi Xuzoa (qabilasi) huzayllik bir kishiga tashlanib, uni oʻldirdi — u mushrik edi. Shunda Rasululloh ﷺ turib, bizga xutba qildilar va: «Ey odamlar, albatta, Alloh azza va jalla Makkani osmonlar va yerni yaratgan kuni harom qilgan; u qiyomat kuniga qadar Alloh taolo harom qilgan harom (muqaddas joy)dir. Allohga va oxirat kuniga iymon keltirgan kishiga unda qon toʻkish va unda biror daraxtni kesish halol emas. U mendan oldingi hech kimga halol boʻlmagan va mendan keyin ham hech kimga halol boʻlmaydi; menga ham faqat mana shu soatgina, uning ahliga gʻazab (sifatida) halol qilingan edi. Ogoh boʻlinglar, u kechagi hurmatiday qaytdi. Ogoh boʻlinglar, sizlardan bor kishi yoʻq kishiga yetkazsin. Kim sizlarga: Rasululloh ﷺ unda jang qilganlar, desa, aytinglarki, albatta, Alloh azza va...»Абу Шурайҳ ал-Хузоий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Амр ибн Саид Маккага, Ибн Зубайрга қарши жанг қилиш учун қўшин жўнатганида, Абу Шурайҳ унинг олдига келиб, у билан гаплашди ва Расулуллоҳ ﷺдан эшитган нарсасини унга хабар қилди. Сўнг у қавмининг мажлисига чиқиб, унда ўтирди. Мен ҳам туриб бориб, у билан бирга ўтирдим. У қавмига Амр ибн Саидга айтганидек — Расулуллоҳ ﷺдан эшитган нарсасини ва Амр ибн Саид унга айтган гапни — айтиб берди. У деди: Мен шуни айтдим: Расулуллоҳ ﷺ Маккани фатҳ қилганларида биз у зот билан бирга эдик. Фатҳ кунининг эртаси Хузоа (қабиласи) ҳузайллик бир кишига ташланиб, уни ўлдирди — у мушрик эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ туриб, бизга хутба қилдилар ва: «Эй одамлар, албатта, Аллоҳ азза ва жалла Маккани осмонлар ва ерни яратган куни ҳаром қилган; у қиёмат кунига қадар Аллоҳ таоло ҳаром қилган ҳаром (муқаддас жой)дир. Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган кишига унда қон тўкиш ва унда бирор дарахтни кесиш ҳалол эмас. У мендан олдинги ҳеч кимга ҳалол бўлмаган ва мендан кейин ҳам ҳеч кимга ҳалол бўлмайди; менга ҳам фақат мана шу соатгина, унинг аҳлига ғазаб (сифатида) ҳалол қилинган эди. Огоҳ бўлинглар, у кечаги ҳурматидай қайтди. Огоҳ бўлинглар, сизлардан бор киши йўқ кишига етказсин. Ким сизларга: Расулуллоҳ ﷺ унда жанг қилганлар, деса, айтингларки, албатта, Аллоҳ азза ва...»

قَالَ عَبْد اللَّهِ وَجَدْتُ فِي كِتَابِ أَبِي بِخَطِّ يَدِهِ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَأَكْبَرُ عِلْمِي أَنَّ أَبِي حَدَّثَنَا قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَاقَ قَالَ حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْخُزَاعِيِّأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ مِنْ أَعْتَى النَّاسِ عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ مَنْ قَتَلَ غَيْرَ قَاتِلِهِ أَوْ طَلَبَ بِدَمِ الْجَاهِلِيَّةِ مِنْ أَهْلِ الْإِسْلَامِ أَوْ بَصَّرَ عَيْنَيْهِ فِي النَّوْمِ مَا لَمْ تُبْصِرَا

Abu Shurayh al-Xuzoiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh azza va jallaga qarshi odamlarning eng tajovuzkorlaridan (biri) — oʻzining qotili boʻlmagan kishini oʻldirgan, yoki islom ahlidan johiliyat qonini talab qilgan, yoki tushida koʻrmagan narsani koʻzlari koʻrdi (deb daʼvo qilgan) kishidir», dedilar.Абу Шурайҳ ал-Хузоий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ азза ва жаллага қарши одамларнинг энг тажовузкорларидан (бири) — ўзининг қотили бўлмаган кишини ўлдирган, ёки ислом аҳлидан жоҳилият қонини талаб қилган, ёки тушида кўрмаган нарсани кўзлари кўрди (деб даъво қилган) кишидир», дедилар.