حَدَّثَنَا أَبُو سَعْدٍ مُحَمَّدُ بْنُ مُيَسَّرٍ الصَّاغَانِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ الرَّازِيُّ عَنْ الرَّبِيعِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍأَنَّ الْمُشْرِكِينَ قَالُوا لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا مُحَمَّدُ انْسُبْ لَنَا رَبَّكَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى {قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ اللَّهُ الصَّمَدُ لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ}

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Mushriklar Nabiy ﷺga: «Ey Muhammad, bizga Robbingning nasabini bayon qil», dedilar. Shunda Alloh tabaraka va taolo: {Ayt: U — Alloh yagonadir. Alloh — Samaddir. U tugʻmagan va tugʻilmagan. Va hech kim Unga teng emasdir} (oyatlarini) nozil qildi.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мушриклар Набий ﷺга: «Эй Муҳаммад, бизга Роббингнинг насабини баён қил», дедилар. Шунда Аллоҳ табарака ва таоло: {Айт: У — Аллоҳ ягонадир. Аллоҳ — Самаддир. У туғмаган ва туғилмаган. Ва ҳеч ким Унга тенг эмасдир} (оятларини) нозил қилди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنِ الرَّبِيعِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَشِّرْ هَذِهِ الْأُمَّةَ بِالسَّنَاءِ وَالرِّفْعَةِ وَالدِّينِ وَالنَّصْرِ وَالتَّمْكِينِ فِي الْأَرْضِ وَهُوَ يَشُكُّ فِي السَّادِسَةِ قَالَ فَمَنْ عَمِلَ مِنْهُمْ عَمَلَ الْآخِرَةِ لِلدُّنْيَا لَمْ يَكُنْ لَهُ فِي الْآخِرَةِ نَصِيبٌقَالَ عَبْد اللَّهِ قَالَ أَبِي أَبُو سَلَمَةَ هَذَا الْمُغِيرَةُ بْنُ مُسْلِمٍ أَخُو عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ مُسْلِمٍ الْقَسْمَلِيِّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْمُقَدَّمِيُّ حَدَّثَنَا مُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ الْخُرَاسَانِيِّ عَنْ الرَّبِيعِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bu ummatga yuksaklik, ulugʻlik, din, nusrat va yer yuzida tamkin (hukmronlik) berilishi bilan xushxabar ber», dedilar — u (roviy) oltinchisida shubha qildi. (Rasululloh ﷺ): «Ulardan kim oxirat amalini dunyo uchun qilsa, uning oxiratda nasibasi boʻlmaydi», dedilar. Abdulloh aytdi: Otam aytdi: Bu Abu Salama — Mugʻira ibn Muslim, Abdulaziz ibn Muslim al-Qasmaliyning akasidir. Nabiy ﷺdan xuddi shunga oʻxshash (rivoyat qilindi).Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бу умматга юксаклик, улуғлик, дин, нусрат ва ер юзида тамкин (ҳукмронлик) берилиши билан хушхабар бер», дедилар — у (ровий) олтинчисида шубҳа қилди. (Расулуллоҳ ﷺ): «Улардан ким охират амалини дунё учун қилса, унинг охиратда насибаси бўлмайди», дедилар. Абдуллоҳ айтди: Отам айтди: Бу Абу Салама — Муғира ибн Муслим, Абдулазиз ибн Муслим ал-Қасмалийнинг акасидир. Набий ﷺдан худди шунга ўхшаш (ривоят қилинди).

حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ بْن أَحْمَد قَالَ و حَدَّثَنِي أَبُو الشَّعْثَاءِ عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ الْوَاسِطِيُّ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَمَانٍ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ مُغِيرَةَ السَّرَّاجِ عَنْ الرَّبِيعِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَشِّرْ هَذِهِ الْأُمَّةَ بِالسَّنَاءِ وَالرِّفْعَةِ وَالنَّصْرِ وَالتَّمْكِينِ فِي الْأَرْضِ فَمَنْ عَمِلَ عَمَلَ الْآخِرَةِ لِلدُّنْيَا لَمْ يَكُنْ لَهُ فِي الْآخِرَةِ نَصِيبٌ وَهَذَا لَفْظُ الْمُقَدَّمِيِّ

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bu ummatga yuksaklik, ulugʻlik, nusrat va yer yuzida tamkin (hukmronlik) berilishi bilan xushxabar ber. Bas, kim oxirat amalini dunyo uchun qilsa, uning oxiratda nasibasi boʻlmaydi», dedilar. Bu al-Muqaddamiyning lafzidir.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бу умматга юксаклик, улуғлик, нусрат ва ер юзида тамкин (ҳукмронлик) берилиши билан хушхабар бер. Бас, ким охират амалини дунё учун қилса, унинг охиратда насибаси бўлмайди», дедилар. Бу ал-Муқаддамийнинг лафзидир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُسْلِمٍ و حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ حَدَّثَنِي عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ غِيَاثٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ الرَّبِيعِ بْنِ أَنَسٍ فِي حَدِيثِهِ حَدَّثَنَا الرَّبِيعُ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ بَشِّرْ هَذِهِ الْأُمَّةَ بِالسَّنَاءِ وَالنَّصْرِ وَالتَّمْكِينِ فَمَنْ عَمِلَ مِنْهُمْ عَمَلَ الْآخِرَةِ لِلدُّنْيَا لَمْ يَكُنْ لَهُ فِي الْآخِرَةِ نَصِيبٌ

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Bu ummatga yuksaklik, nusrat va tamkin (hukmronlik) berilishi bilan xushxabar ber. Bas, ulardan kim oxirat amalini dunyo uchun qilsa, uning oxiratda nasibasi boʻlmaydi», dedilar.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Бу умматга юксаклик, нусрат ва тамкин (ҳукмронлик) берилиши билан хушхабар бер. Бас, улардан ким охират амалини дунё учун қилса, унинг охиратда насибаси бўлмайди», дедилар.

حَدَّثَنِي أَبُو يَحْيَى مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ الْبَزَّازُ حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَشِّرْ هَذِهِ الْأُمَّةَ بِالسَّنَاءِ وَالتَّمْكِينِ فِي الْبِلَادِ وَالنَّصْرِ وَالرِّفْعَةِ فِي الدِّينِ وَمَنْ عَمِلَ مِنْهُمْ بِعَمَلِ الْآخِرَةِ لِلدُّنْيَا فَلَيْسَ لَهُ فِي الْآخِرَةِ نَصِيبٌ

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bu ummatga yuksaklik, yurtlarda tamkin (hukmronlik), nusrat va dinda ulugʻlik berilishi bilan xushxabar ber. Ulardan kim oxirat amalini dunyo uchun qilsa, uning oxiratda nasibasi yoʻqdir», dedilar.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бу умматга юксаклик, юртларда тамкин (ҳукмронлик), нусрат ва динда улуғлик берилиши билан хушхабар бер. Улардан ким охират амалини дунё учун қилса, унинг охиратда насибаси йўқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عَبْدِ الْمُؤْمِنِ الْمُقْرِئُ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ شَقِيقٍ حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ الرَّازِيُّ عَنْ الرَّبِيعِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ قَالَانْكَسَفَتْ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى بِهِمْ فَقَرَأَ بِسُورَةٍ مِنْ الطُّوَلِ ثُمَّ رَكَعَ خَمْسَ رَكَعَاتٍ وَسَجْدَتَيْنِ ثُمَّ قَامَ الثَّانِيَةَ فَقَرَأَ بِسُورَةٍ مِنْ الطُّوَلِ ثُمَّ رَكَعَ خَمْسَ رَكَعَاتٍ وَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ جَلَسَ كَمَا هُوَ مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِ يَدْعُو حَتَّى انْجَلَى كُسُوفُهَا

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ zamonida quyosh tutildi va Rasululloh ﷺ ularga namoz oʻqib berdilar. U zot uzun suralardan birini oʻqib, besh ruku va ikki sajda qildilar; soʻng ikkinchi (rakaatga) turib, uzun suralardan birini oʻqidilar, soʻng besh ruku qilib, ikki sajda qildilar; soʻng oʻsha holatlaricha qiblaga yuzlangan holda oʻtirib, quyoshning tutilishi ochilgunga qadar dua qildilar.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ замонида қуёш тутилди ва Расулуллоҳ ﷺ уларга намоз ўқиб бердилар. У зот узун суралардан бирини ўқиб, беш руку ва икки сажда қилдилар; сўнг иккинчи (ракаатга) туриб, узун суралардан бирини ўқидилар, сўнг беш руку қилиб, икки сажда қилдилар; сўнг ўша ҳолатларича қиблага юзланган ҳолда ўтириб, қуёшнинг тутилиши очилгунга қадар дуа қилдилар.

حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عَبْدِ الْمُؤْمِنِ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ شَقِيقٍ حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ الرَّازِيُّ حَدَّثَنَا الرَّبِيعُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍأَنَّهُمْ جَمَعُوا الْقُرْآنَ فِي مَصَاحِفَ فِي خِلَافَةِ أَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَكَانَ رِجَالٌ يَكْتُبُونَ وَيُمْلِي عَلَيْهِمْ أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ فَلَمَّا انْتَهَوْا إِلَى هَذِهِ الْآيَةِ مِنْ سُورَةِ بَرَاءَةٌ {ثُمَّ انْصَرَفُوا صَرَفَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَا يَفْقَهُونَ} فَظَنُّوا أَنَّ هَذَا آخِرُ مَا أُنْزِلَ مِنْ الْقُرْآنِ فَقَالَ لَهُمْ أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَقْرَأَنِي بَعْدَهَا آيَتَيْنِ {لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ إِلَى وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ} ثُمَّ قَالَ هَذَا آخِرُ مَا أُنْزِلَ مِنْ الْقُرْآنِ قَالَ فَخُتِمَ بِمَا فُتِحَ بِهِ بِاللَّهِ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ وَهُوَ قَوْلُ اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى {وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ إِلَّا يُوحَى إِلَيْهِ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدُونِ}

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ular Abu Bakr (roziyallohu anhu) xalifaligida Qurʼonni mushaflarga jamladilar. Kishilar yozar, Ubay ibn Kaʼb esa ularga aytib turar edi. Baroa surasidagi: {Soʻng yuz oʻgirdilar, Alloh ularning qalblarini burdi, chunki ular anglamaydigan qavmdirlar} degan oyatga yetganlarida, ular buni Qurʼondan nozil boʻlgan eng oxirgi (oyat) deb oʻyladilar. Shunda Ubay ibn Kaʼb ularga: «Rasululloh ﷺ menga bundan keyin ikki oyatni oʻqib berganlar: {Sizlarga oʻzingizdan boʻlgan bir Rasul keldiki, sizlarga yetgan mashaqqat unga ogʻirdir, u sizlarga (hidoyatingizga) harisdir, moʻminlarga esa raʼfatli va rahmlidir} — {va U ulugʻ Arshning Robbidir}gacha», dedi. Soʻng: «Bu Qurʼondan nozil boʻlganning eng oxirgisidir», dedi. (Roviy) aytdi: Bas, (Qurʼon) nima bilan ochilgan boʻlsa, oʻsha bilan — Undan oʻzga iloh yoʻq boʻlgan Alloh (zikri) bilan yakunlandi. Bu Alloh tabaraka va taoloning: {Biz sendan oldin ham har bir Rasulga: ‹Mendan oʻzga iloh yoʻq, bas, Menga ibodat qilinglar›, deb vahiy qilmasdan yubormaganmiz} degan soʻzidir.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Улар Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) халифалигида Қуръонни мушафларга жамладилар. Кишилар ёзар, Убай ибн Каъб эса уларга айтиб турар эди. Бароа сурасидаги: {Сўнг юз ўгирдилар, Аллоҳ уларнинг қалбларини бурди, чунки улар англамайдиган қавмдирлар} деган оятга етганларида, улар буни Қуръондан нозил бўлган энг охирги (оят) деб ўйладилар. Шунда Убай ибн Каъб уларга: «Расулуллоҳ ﷺ менга бундан кейин икки оятни ўқиб берганлар: {Сизларга ўзингиздан бўлган бир Расул келдики, сизларга етган машаққат унга оғирдир, у сизларга (ҳидоятингизга) ҳарисдир, мўминларга эса раъфатли ва раҳмлидир} — {ва У улуғ Аршнинг Роббидир}гача», деди. Сўнг: «Бу Қуръондан нозил бўлганнинг энг охиргисидир», деди. (Ровий) айтди: Бас, (Қуръон) нима билан очилган бўлса, ўша билан — Ундан ўзга илоҳ йўқ бўлган Аллоҳ (зикри) билан якунланди. Бу Аллоҳ табарака ва таолонинг: {Биз сендан олдин ҳам ҳар бир Расулга: ‹Мендан ўзга илоҳ йўқ, бас, Менга ибодат қилинглар›, деб ваҳий қилмасдан юбормаганмиз} деган сўзидир.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ عَنْ الرَّبِيعِ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِعَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ فِي قَوْلِهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى {هُوَ الْقَادِرُ عَلَى أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عَذَابًا مِنْ فَوْقِكُمْ} الْآيَةَ قَالَ هُنَّ أَرْبَعٌ وَكُلُّهُنَّ عَذَابٌ وَكُلُّهُنَّ وَاقِعٌ لَا مَحَالَةَ فَمَضَتْ اثْنَتَانِ بَعْدَ وَفَاةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِخَمْسٍ وَعِشْرِينَ سَنَةً فَأُلْبِسُوا شِيَعًا وَذَاقَ بَعْضُهُمْ بَأْسَ بَعْضٍ وَثِنْتَانِ وَاقِعَتَانِ لَا مَحَالَةَ الْخَسْفُ وَالرَّجْمُحَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عَبْدِ الْمُؤْمِنِ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ شَقِيقٍ حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ الرَّازِيُّ عَنْ الرَّبِيعِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ فِي قَوْلِهِ {قُلْ هُوَ الْقَادِرُ} فَذَكَرَ نَحْوَهُ وَقَالَ فِي حَدِيثِهِ الْخَسْفُ وَالْقَذْفُ

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan Alloh tabaraka va taoloning: {U sizlarning ustingizdan azob yuborishga qodirdir} degan oyati haqida rivoyat qilinadi: U: «Ular toʻrttadir, hammasi azobdir va hammasi shaksiz voqe boʻladi. Ulardan ikkitasi Nabiy ﷺ vafotlaridan yigirma besh yil oʻtib oʻtdi: ular firqalarga boʻlinib kiydirildilar va bir-birlarining zoʻravonligini totdilar. Qolgan ikkitasi ham shaksiz voqe boʻlgusidir: yerga yutilish va toshboʻron», dedi. Yana bir yoʻldan {Ayt: U qodirdir} (oyati) haqida shunga oʻxshash zikr qilindi va u oʻz hadisida: «Yerga yutilish va (tosh) otilishi», dedi.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан Аллоҳ табарака ва таолонинг: {У сизларнинг устингиздан азоб юборишга қодирдир} деган ояти ҳақида ривоят қилинади: У: «Улар тўрттадир, ҳаммаси азобдир ва ҳаммаси шаксиз воқе бўлади. Улардан иккитаси Набий ﷺ вафотларидан йигирма беш йил ўтиб ўтди: улар фирқаларга бўлиниб кийдирилдилар ва бир-бирларининг зўравонлигини тотдилар. Қолган иккитаси ҳам шаксиз воқе бўлгусидир: ерга ютилиш ва тошбўрон», деди. Яна бир йўлдан {Айт: У қодирдир} (ояти) ҳақида шунга ўхшаш зикр қилинди ва у ўз ҳадисида: «Ерга ютилиш ва (тош) отилиши», деди.

حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ هَدِيَّةُ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ الْمَرْوَزِيُّ حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ عُبَيْدٍ عَنْ الرَّبِيعِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ قَالَلَمَّا كَانَ يَوْمُ أُحُدٍ قُتِلَ مِنْ الْأَنْصَارِ أَرْبَعَةٌ وَسِتُّونَ رَجُلًا وَمِنْ الْمُهَاجِرِينَ سِتَّةٌ فَقَالَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَئِنْ كَانَ لَنَا يَوْمٌ مِثْلُ هَذَا مِنْ الْمُشْرِكِينَ لَنُرْبِيَنَّ عَلَيْهِمْ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ الْفَتْحِ قَالَ رَجُلٌ لَا يُعْرَفُ لَا قُرَيْشَ بَعْدَ الْيَوْمِ فَنَادَى مُنَادِي رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمِنَ الْأَسْوَدُ وَالْأَبْيَضُ إِلَّا فُلَانًا وَفُلَانًا نَاسًا سَمَّاهُمْ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى {وَإِنْ عَاقَبْتُمْ فَعَاقِبُوا بِمِثْلِ مَا عُوقِبْتُمْ بِهِ وَلَئِنْ صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَيْرٌ لِلصَّابِرِينَ} فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَصْبِرُ وَلَا نُعَاقِبُ

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Uhud kuni boʻlganida ansorlardan oltmish toʻrt kishi, muhojirlardan esa olti kishi shahid boʻldi. Shunda Rasululloh ﷺning ashoblari: «Agar biz mushriklardan shu kabi bir kunga erishsak, albatta ulardan ortigʻicha qaytaramiz», deyishdi. Makka fathi kuni boʻlganida esa bir kishi: «Bugundan keyin Quraysh (qolmasin)!» dedi. Shunda Rasululloh ﷺning jarchisi: «Falonchi va falonchidan boshqa — u zot nom bilan atagan kishilardan boshqa — qora ham, oq ham omondadir», deb nido qildi. Bas, Alloh tabaraka va taolo: {Agar siz jazo bersangiz, oʻzingizga berilgan jazo miqdoricha jazo bering. Sabr qilsangiz esa, bu sabr qiluvchilar uchun, albatta, yaxshiroqdir} (oyatini) nozil qildi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Biz sabr qilamiz va jazo bermaymiz», dedilar.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Уҳуд куни бўлганида ансорлардан олтмиш тўрт киши, муҳожирлардан эса олти киши шаҳид бўлди. Шунда Расулуллоҳ ﷺнинг ашоблари: «Агар биз мушриклардан шу каби бир кунга эришсак, албатта улардан ортиғича қайтарамиз», дейишди. Макка фатҳи куни бўлганида эса бир киши: «Бугундан кейин Қурайш (қолмасин)!» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺнинг жарчиси: «Фалончи ва фалончидан бошқа — у зот ном билан атаган кишилардан бошқа — қора ҳам, оқ ҳам омондадир», деб нидо қилди. Бас, Аллоҳ табарака ва таоло: {Агар сиз жазо берсангиз, ўзингизга берилган жазо миқдорича жазо беринг. Сабр қилсангиз эса, бу сабр қилувчилар учун, албатта, яхшироқдир} (оятини) нозил қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Биз сабр қиламиз ва жазо бермаймиз», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجَرْمِيُّ قَدِمَ مِنْ الْكُوفَةِ حَدَّثَنَا أَبُو نُمَيْلَةَ حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ عُبَيْدٍ الْكِنْدِيُّ عَنْ الرَّبِيعِ بْنِ أَنَسٍ حَدَّثَنِي أَبُو الْعَالِيَةِ عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍأَنَّهُ أُصِيبَ يَوْمَ أُحُدٍ مِنْ الْأَنْصَارِ أَرْبَعَةٌ وَسِتُّونَ وَأُصِيبَ مِنْ الْمُهَاجِرِينِ سِتَّةٌ وَحَمْزَةُ فَمَثَّلُوا بِقَتْلَاهُمْ فَقَالَتْ الْأَنْصَارُ لَئِنْ أَصَبْنَا مِنْهُمْ يَوْمًا مِنْ الدَّهْرِ لَنُرْبِيَنَّ عَلَيْهِمْ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ فَتْحِ مَكَّةَ نَادَى رَجُلٌ مِنْ الْقَوْمِ لَا يُعْرَفُ لَا قُرَيْشَ بَعْدَ الْيَوْمِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى عَلَى نَبِيِّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ {وَإِنْ عَاقَبْتُمْ فَعَاقِبُوا بِمِثْلِ مَا عُوقِبْتُمْ بِهِ} الْآيَةَ فَقَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كُفُّوا عَنْ الْقَوْمِ

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Uhud kuni ansorlardan oltmish toʻrt kishi, muhojirlardan esa olti kishi va Hamza shahid boʻldi. Ular (mushriklar) oʻldirilganlarning jasadlarini majruh qildilar. Shunda ansorlar: «Agar biz bir kun ulardan (shu kabi) topsak, albatta ulardan ortigʻicha qaytaramiz», deyishdi. Makka fathi kuni boʻlganida qavmdan bir kishi — u tanilmadi — «Bugundan keyin Quraysh (qolmasin)!» deb nido qildi. Bas, Alloh taolo Nabiysi ﷺga: {Agar siz jazo bersangiz, oʻzingizga berilgan jazo miqdoricha jazo bering} (oyatini) nozil qildi. Shunda Allohning Nabiysi ﷺ: «Qavmdan qoʻl torting», dedilar.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Уҳуд куни ансорлардан олтмиш тўрт киши, муҳожирлардан эса олти киши ва Ҳамза шаҳид бўлди. Улар (мушриклар) ўлдирилганларнинг жасадларини мажруҳ қилдилар. Шунда ансорлар: «Агар биз бир кун улардан (шу каби) топсак, албатта улардан ортиғича қайтарамиз», дейишди. Макка фатҳи куни бўлганида қавмдан бир киши — у танилмади — «Бугундан кейин Қурайш (қолмасин)!» деб нидо қилди. Бас, Аллоҳ таоло Набийси ﷺга: {Агар сиз жазо берсангиз, ўзингизга берилган жазо миқдорича жазо беринг} (оятини) нозил қилди. Шунда Аллоҳнинг Набийси ﷺ: «Қавмдан қўл тортинг», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ حَدَّثَنَا هَدِيَّةُ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ وَمَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ قَالَا حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى أَخْبَرَنَا حُسَيْنُ بْنُ وَاقِدٍ عَنْ الرَّبِيعِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ {إِنْ يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ إِلَّا إِنَاثًا} قَالَ مَعَ كُلِّ صَنَمٍ جِنِّيَّةٌ

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan {Ular Undan oʻzga faqat ayollarga (butlarga) iltijo qiladilar} (oyati haqida) rivoyat qilinadi: U: «Har bir but bilan birga bir jinniya (ayol jin) bordir», dedi.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан {Улар Ундан ўзга фақат аёлларга (бутларга) илтижо қиладилар} (ояти ҳақида) ривоят қилинади: У: «Ҳар бир бут билан бирга бир жинния (аёл жин) бордир», деди.

حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ الزُّبَالِيُّ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُ عَنْ الرَّبِيعِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ رُفَيْعٍ أَبِي الْعَالِيَةِ عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍفِي قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ {وَإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّاتِهِمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَى أَنْفُسِهِمْ} الْآيَةَ قَالَ جَمَعَهُمْ فَجَعَلَهُمْ أَرْوَاحًا ثُمَّ صَوَّرَهُمْ فَاسْتَنْطَقَهُمْ فَتَكَلَّمُوا ثُمَّ أَخَذَ عَلَيْهِمْ الْعَهْدَ وَالْمِيثَاقَ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَى أَنْفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ قَالَ فَإِنِّي أُشْهِدُ عَلَيْكُمْ السَّمَوَاتِ السَّبْعَ وَالْأَرَضِينَ السَّبْعَ وَأُشْهِدُ عَلَيْكُمْ أَبَاكُمْ آدَمَ عَلَيْهِ السَّلَام أَنْ تَقُولُوا يَوْمَ الْقِيَامَةِ لَمْ نَعْلَمْ بِهَذَا اعْلَمُوا أَنَّهُ لَا إِلَهَ غَيْرِي وَلَا رَبَّ غَيْرِي فَلَا تُشْرِكُوا بِي شَيْئًا وَإِنِّي سَأُرْسِلُ إِلَيْكُمْ رُسُلِي يُذَكِّرُونَكُمْ عَهْدِي وَمِيثَاقِي وَأُنْزِلُ عَلَيْكُمْ كُتُبِي قَالُوا شَهِدْنَا بِأَنَّكَ رَبُّنَا وَإِلَهُنَا لَا رَبَّ لَنَا غَيْرُكَ فَأَقَرُّوا بِذَلِكَ وَرَفَعَ عَلَيْهِمْ آدَمَ يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ فَرَأَى الْغَنِيَّ وَالْفَقِيرَ وَحَسَنَ الصُّورَةِ وَدُونَ ذَلِكَ فَقَالَ رَبِّ لَوْلَا سَوَّيْتَ بَيْنَ عِبَادِكَ قَالَ إِنِّي أَحْبَبْتُ أَنْ أُشْكَرَ وَرَأَى الْأَنْبِيَاءَ فِيهِمْ مِثْلُ السُّرُجِ عَلَيْهِمْ النُّورُ خُصُّوا بِمِيثَاقٍ آخَرَ فِي الرِّسَالَةِ وَالنُّبُوَّةِ وَهُوَ قَوْلُهُ تَعَالَى {وَإِذْ أَخَذْنَا مِنْ النَّبِيِّينَ مِيثَاقَهُمْ إِلَى قَوْلِهِ عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ} كَانَ فِي تِلْكَ الْأَرْوَاحِ فَأَرْسَلَهُ إِلَى مَرْيَمَ فَحَدَّثَ عَنْ أُبَيٍّ أَنَّهُ دَخَلَ

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan Alloh azza va jallaning {Robbing Odam bolalarining pushtlaridan zurriyotlarini olib, ularni oʻzlariga qarshi guvoh qilgan vaqtni (eslang)} (Aʼrof 172) oyati haqida rivoyat qilinadi: (Alloh) ularni toʻpladi va ruhlar qilib qoʻydi, soʻng ularga suvrat berdi, soʻng ularni soʻzlatdi, ular gapirdilar. Soʻng ulardan ahdu paymon oldi hamda ularni oʻzlariga qarshi guvoh qilib: {Men sizning Robbingiz emasmanmi?} dedi. (Ular: ‹Ha›, dedilar.) (Alloh): ‹Men sizlarga qarshi yetti osmon va yetti yerni guvoh qilaman, hamda otangiz Odam alayhissalomni sizlarga qarshi guvoh qilaman, qiyomat kuni ‹Biz buni bilmagan edik›, demasligingiz uchun. Bilinglarki, Mendan oʻzga iloh yoʻq va Mendan oʻzga Robb yoʻq, bas, Menga hech narsani sherik qilmanglar. Men sizlarga paygʻambarlarimni yuboraman, ular sizlarga ahdu paymonimni eslatadilar, hamda sizlarga kitoblarimni nozil qilaman›, dedi. Ular: ‹Sen bizning Robbimiz va Ilohimiz ekaningga guvohlik berdik, Sendan oʻzga bizga Robb yoʻq›, dedilar. Shunday qilib, ular buni iqror qildilar. Odam ularning ustiga koʻtarildi va ularga qaray boshladi, bas, boyni ham, kambagʻalni ham, chiroyli suvratdagini ham, undan pastini ham koʻrdi. U: ‹Robbim, bandalaring orasini teng qilsang boʻlmasmidi?›, dedi. (Alloh): ‹Men shukr qilinishimni yoqtirdim›, dedi. U (Odam) ularning orasida paygʻambarlarni chiroqlardek, ustlarida nur bilan koʻrdi. Ular risolat va nubuvvatda oʻzga bir paymon bilan xoslangan edilar. Bu (Allohning): {Paygʻambarlardan ahdlarini olgan vaqtimizni (eslang)} degan soʻzidan {Iso ibn Maryam}gacha boʻlgan (oyati)dir (Ahzob 7). U (Iso) ana oʻsha ruhlar orasida edi, soʻng (Alloh) uni Maryamga yubordi. Ubaydan rivoyat qilinishicha, u (ruh) uning ogʻzidan kirgan.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан Аллоҳ азза ва жалланинг {Роббинг Одам болаларининг пуштларидан зурриётларини олиб, уларни ўзларига қарши гувоҳ қилган вақтни (эсланг)} (Аъроф 172) ояти ҳақида ривоят қилинади: (Аллоҳ) уларни тўплади ва руҳлар қилиб қўйди, сўнг уларга суврат берди, сўнг уларни сўзлатди, улар гапирдилар. Сўнг улардан аҳду паймон олди ҳамда уларни ўзларига қарши гувоҳ қилиб: {Мен сизнинг Роббингиз эмасманми?} деди. (Улар: ‹Ҳа›, дедилар.) (Аллоҳ): ‹Мен сизларга қарши етти осмон ва етти ерни гувоҳ қиламан, ҳамда отангиз Одам алайҳиссаломни сизларга қарши гувоҳ қиламан, қиёмат куни ‹Биз буни билмаган эдик›, демаслигингиз учун. Билингларки, Мендан ўзга илоҳ йўқ ва Мендан ўзга Робб йўқ, бас, Менга ҳеч нарсани шерик қилманглар. Мен сизларга пайғамбарларимни юбораман, улар сизларга аҳду паймонимни эслатадилар, ҳамда сизларга китобларимни нозил қиламан›, деди. Улар: ‹Сен бизнинг Роббимиз ва Илоҳимиз эканингга гувоҳлик бердик, Сендан ўзга бизга Робб йўқ›, дедилар. Шундай қилиб, улар буни иқрор қилдилар. Одам уларнинг устига кўтарилди ва уларга қарай бошлади, бас, бойни ҳам, камбағални ҳам, чиройли сувратдагини ҳам, ундан пастини ҳам кўрди. У: ‹Роббим, бандаларинг орасини тенг қилсанг бўлмасмиди?›, деди. (Аллоҳ): ‹Мен шукр қилинишимни ёқтирдим›, деди. У (Одам) уларнинг орасида пайғамбарларни чироқлардек, устларида нур билан кўрди. Улар рисолат ва нубувватда ўзга бир паймон билан хосланган эдилар. Бу (Аллоҳнинг): {Пайғамбарлардан аҳдларини олган вақтимизни (эсланг)} деган сўзидан {Исо ибн Марям}гача бўлган (ояти)дир (Аҳзоб 7). У (Исо) ана ўша руҳлар орасида эди, сўнг (Аллоҳ) уни Марямга юборди. Убайдан ривоят қилинишича, у (руҳ) унинг оғзидан кирган.