Abdulloh ibn Ka'b ibn Molik

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ،‏.‏ وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ كَعْبٍ، أَنَّ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، تَقَاضَى ابْنَ أَبِي حَدْرَدٍ دَيْنًا كَانَ لَهُ عَلَيْهِ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَسْجِدِ، فَارْتَفَعَتْ أَصْوَاتُهُمَا حَتَّى سَمِعَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ فِي بَيْتٍ، فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَيْهِمَا حَتَّى كَشَفَ سِجْفَ حُجْرَتِهِ، فَنَادَى كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ فَقَالَ ‏"‏ يَا كَعْبُ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ فَأَشَارَ بِيَدِهِ أَنْ ضَعِ الشَّطْرَ‏.‏ فَقَالَ كَعْبٌ قَدْ فَعَلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ قُمْ فَاقْضِهِ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Kaʼb (Kaʼb ibn Molikdan) rivoyat qiladi: Kaʼb ibn Molik unga aytdiki, Allohning Rasuli ﷺ hayot paytida u Ibn Abu Hadraddan masjidda oʻz qarzini talab qildi. Ularning ovozlari — to Allohning Rasuli ﷺ oʻz uyida (turgan holda) ularni eshitgunicha — balandlashdi. Bas, u zot oʻz xonasining pardasini koʻtarib, Kaʼb ibn Molikni: «Ey Kaʼb!» — deb chaqirdi. U: «Labbay, yo Rasululloh!» — deb javob berdi. U zot unga — qarzning yarmini chegir (kamaytir), degandek — qoʻli bilan ishorat qildi. Kaʼb: «Rozi boʻldim, yo Rasululloh!» — dedi. Soʻng Allohning Rasuli ﷺ (Ibn Abu Hadradga): «(Oʻrningdan) tur va unga qolganini toʻla», — dedi.Абдуллоҳ ибн Каъб (Каъб ибн Моликдан) ривоят қилади: Каъб ибн Молик унга айтдики, Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳаёт пайтида у Ибн Абу Ҳадраддан масжидда ўз қарзини талаб қилди. Уларнинг овозлари — то Аллоҳнинг Расули ﷺ ўз уйида (турган ҳолда) уларни эшитгунича — баландлашди. Бас, у зот ўз хонасининг пардасини кўтариб, Каъб ибн Моликни: «Эй Каъб!» — деб чақирди. У: «Лаббай, ё Расулуллоҳ!» — деб жавоб берди. У зот унга — қарзнинг ярмини чегир (камайтир), дегандек — қўли билан ишорат қилди. Каъб: «Рози бўлдим, ё Расулуллоҳ!» — деди. Сўнг Аллоҳнинг Расули ﷺ (Ибн Абу Ҳадрадга): «(Ўрнингдан) тур ва унга қолганини тўла», — деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ كَعْبٍ، قَالَ سَمِعْتُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ، يُحَدِّثُ حِينَ تَخَلَّفَ عَنْ تَبُوكَ، قَالَ فَلَمَّا سَلَّمْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ يَبْرُقُ وَجْهُهُ مِنَ السُّرُورِ، وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا سُرَّ اسْتَنَارَ وَجْهُهُ، حَتَّى كَأَنَّهُ قِطْعَةُ قَمَرٍ، وَكُنَّا نَعْرِفُ ذَلِكَ مِنْهُ‏.‏

Abdulloh ibn Kaʼb (Kaʼb ibn Molikdan) rivoyat qiladi: Men Kaʼb ibn Molikning — Tabuk (gʻazoti)ga qatnasha olmaganidan keyin gapirganini — eshitdim. U: «Men Allohning Rasuli ﷺ ga salom berganimda, uning yuzi xursandlikdan porlab turardi — chunki Allohning Rasuli ﷺ xursand boʻlganda, uning yuzi — goʻyo oyning bir parchasidek — porlardi va biz buni (yaʼni uning xursandligini) uning yuzidan tanir edik», — dedi.Абдуллоҳ ибн Каъб (Каъб ибн Моликдан) ривоят қилади: Мен Каъб ибн Моликнинг — Табук (ғазоти)га қатнаша олмаганидан кейин гапирганини — эшитдим. У: «Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ га салом берганимда, унинг юзи хурсандликдан порлаб турарди — чунки Аллоҳнинг Расули ﷺ хурсанд бўлганда, унинг юзи — гўё ойнинг бир парчасидек — порларди ва биз буни (яъни унинг хурсандлигини) унинг юзидан танир эдик», — деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَنْبَسَةُ، حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ كَعْبٍ ـ وَكَانَ قَائِدَ كَعْبٍ حِينَ عَمِيَ ـ قَالَ سَمِعْتُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ يُحَدِّثُ حِينَ تَخَلَّفَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ‏.‏ بِطُولِهِ، قَالَ ابْنُ بُكَيْرٍ فِي حَدِيثِهِ وَلَقَدْ شَهِدْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ حِينَ تَوَاثَقْنَا عَلَى الإِسْلاَمِ، وَمَا أُحِبُّ أَنَّ لِي بِهَا مَشْهَدَ بَدْرٍ وَإِنْ كَانَتْ بَدْرٌ، أَذْكَرَ فِي النَّاسِ مِنْهَا‏.‏

Men Paygʻambar ﷺ bilan birga Aqaba kechasida — biz islom ustiga (oʻzaro) ahd-paymon qilgan kechada — hozir boʻldim. Men buning (Aqaba kechasining) oʻrniga Badr (jangida) hozir boʻlishni (afzal koʻrib) yoqtirmasdim — garchi Badr odamlar orasida undan koʻra (koʻproq) zikr qilinadigan boʻlsa ham.Мен Пайғамбар ﷺ билан бирга Ақаба кечасида — биз ислом устига (ўзаро) аҳд-паймон қилган кечада — ҳозир бўлдим. Мен бунинг (Ақаба кечасининг) ўрнига Бадр (жангида) ҳозир бўлишни (афзал кўриб) ёқтирмасдим — гарчи Бадр одамлар орасида ундан кўра (кўпроқ) зикр қилинадиган бўлса ҳам.

حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ سَمِعْتُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ، حِينَ تَخَلَّفَ عَنْ تَبُوكَ، وَاللَّهِ، مَا أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَىَّ مِنْ نِعْمَةٍ بَعْدَ إِذْ هَدَانِي أَعْظَمَ مِنْ صِدْقِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ لاَ أَكُونَ كَذَبْتُهُ فَأَهْلِكَ كَمَا هَلَكَ الَّذِينَ كَذَبُوا حِينَ أُنْزِلَ الْوَحْىُ ‏[quran sura="9" aya_start="95" aya_end="95"]{‏سَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَكُمْ إِذَا انْقَلَبْتُمْ إِلَيْهِمْ‏}‏ إِلَى ‏{‏الْفَاسِقِينَ‏}‏‏.‏

(Abdulloh ibn Kaʼb ibn Molik aytdi:) Men Kaʼb ibn Molikni — u Tabukdan (jangdan) qolganida — (shunday) deb eshitdim: «Allohga qasamki, Alloh meni hidoyat qilganidan keyin menga — Rasululloh ﷺga rost soʻzlaganimdan koʻ ra ulugʻ roq neʼmat bermagan; (rost soʻzladimki,) u zotga yolgʻon soʻzlab — yolgʻon soʻzlaganlar halok boʻ lgandek — halok boʻ lmasligim uchun; (oʻ sha yolgʻonchilar haqida) vahy nozil boʻ lganida (Alloh shunday dedi): ‹Sizlar ularning oldiga qaytganingizda, ulardan yuz oʻ girishingiz uchun, Alloh nomi bilan qasam ichadilar...› (degan oyatdan) to ‹...fosiqlar (degan soʻziga qadar)› (Tavba surasi, 95)», dedi.(Абдуллоҳ ибн Каъб ибн Молик айтди:) Мен Каъб ибн Моликни — у Табукдан (жангдан) қолганида — (шундай) деб эшитдим: «Аллоҳга қасамки, Аллоҳ мени ҳидоят қилганидан кейин менга — Расулуллоҳ ﷺга рост сўзлаганимдан кў ра улуғ роқ неъмат бермаган; (рост сўзладимки,) у зотга ёлғон сўзлаб — ёлғон сўзлаганлар ҳалок бў лгандек — ҳалок бў лмаслигим учун; (ў ша ёлғончилар ҳақида) ваҳй нозил бў лганида (Аллоҳ шундай деди): ‹Сизлар уларнинг олдига қайтганингизда, улардан юз ў гиришингиз учун, Аллоҳ номи билан қасам ичадилар...› (деган оятдан) то ‹...фосиқлар (деган сўзига қадар)› (Тавба сураси, 95)», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، قَالَ أَحْمَدُ حَدَّثَنَا عَنْبَسَةُ، حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ كَعْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ كَعْبٍ ـ وَكَانَ قَائِدَ كَعْبٍ مِنْ بَنِيهِ حِينَ عَمِيَ ـ قَالَ سَمِعْتُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ، فِي حَدِيثِهِ ‏[quran sura="9" aya_start="118" aya_end="118"]{‏وَعَلَى الثَّلاَثَةِ الَّذِينَ خُلِّفُوا‏}‏ قَالَ فِي آخِرِ حَدِيثِهِ إِنَّ مِنْ تَوْبَتِي أَنْ أَنْخَلِعَ مِنْ مَالِي صَدَقَةً إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَمْسِكْ بَعْضَ مَالِكَ، فَهْوَ خَيْرٌ لَكَ ‏"‏‏.‏

(Abdulloh ibn Kaʼb — u koʻ z oji boʻ lganida oʻgʻ illaridan Kaʼbga yetakchi (qoʻ lboshlovchi) edi — aytdi:) Men Kaʼb ibn Molikni oʻ z hadisida ‹Va orqada qoldirilgan oʻ sha uch (kishi)ning (tavbasini ham qabul qildi)› (Tavba surasi, 118) (haqida soʻzlaganini) eshitdim. U oʻ z hadisining oxirida: «Albatta tavbamdan (biri) — molimdan ajralib, uni Alloh va Rasuliga sadaqa qilishimdir», dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Molingning baʼzisini (oʻ zingda) ushlab qol — bu sening uchun yaxshiroq», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Каъб — у кў з ожи бў лганида ўғ илларидан Каъбга етакчи (қў лбошловчи) эди — айтди:) Мен Каъб ибн Моликни ў з ҳадисида ‹Ва орқада қолдирилган ў ша уч (киши)нинг (тавбасини ҳам қабул қилди)› (Тавба сураси, 118) (ҳақида сўзлаганини) эшитдим. У ў з ҳадисининг охирида: «Албатта тавбамдан (бири) — молимдан ажралиб, уни Аллоҳ ва Расулига садақа қилишимдир», деди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Молингнинг баъзисини (ў зингда) ушлаб қол — бу сенинг учун яхшироқ», дедилар.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي شُعَيْبٍ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَعْيَنَ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ رَاشِدٍ، أَنَّ الزُّهْرِيَّ، حَدَّثَهُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ،، وَهْوَ أَحَدُ الثَّلاَثَةِ الَّذِينَ تِيبَ عَلَيْهِمْ أَنَّهُ لَمْ يَتَخَلَّفْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةٍ غَزَاهَا قَطُّ غَيْرَ غَزْوَتَيْنِ غَزْوَةِ الْعُسْرَةِ وَغَزْوَةِ بَدْرٍ‏.‏ قَالَ فَأَجْمَعْتُ صِدْقَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ضُحًى، وَكَانَ قَلَّمَا يَقْدَمُ مِنْ سَفَرٍ سَافَرَهُ إِلاَّ ضُحًى وَكَانَ يَبْدَأُ بِالْمَسْجِدِ، فَيَرْكَعُ رَكْعَتَيْنِ، وَنَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ كَلاَمِي وَكَلاَمِ صَاحِبَىَّ، وَلَمْ يَنْهَ عَنْ كَلاَمِ أَحَدٍ مِنَ الْمُتَخَلِّفِينَ غَيْرِنَا، فَاجْتَنَبَ النَّاسُ كَلاَمَنَا، فَلَبِثْتُ كَذَلِكَ حَتَّى طَالَ عَلَىَّ الأَمْرُ، وَمَا مِنْ شَىْءٍ أَهَمُّ إِلَىَّ مِنْ أَنْ أَمُوتَ فَلاَ يُصَلِّي عَلَىَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَوْ يَمُوتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَكُونَ مِنَ النَّاسِ بِتِلْكَ الْمَنْزِلَةِ، فَلاَ يُكَلِّمُنِي أَحَدٌ مِنْهُمْ، وَلاَ يُصَلِّي عَلَىَّ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَوْبَتَنَا عَلَى نَبِيِّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ بَقِيَ الثُّلُثُ الآخِرُ مِنَ اللَّيْلِ، وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ أُمِّ سَلَمَةَ، وَكَانَتْ أُمُّ سَلَمَةَ مُحْسِنَةً فِي شَأْنِي مَعْنِيَّةً فِي أَمْرِي، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا أُمَّ سَلَمَةَ تِيبَ عَلَى كَعْبٍ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ أَفَلاَ أُرْسِلُ إِلَيْهِ فَأُبَشِّرَهُ قَالَ ‏"‏ إِذًا يَحْطِمَكُمُ النَّاسُ فَيَمْنَعُونَكُمُ النَّوْمَ سَائِرَ اللَّيْلَةِ ‏"‏‏.‏ حَتَّى إِذَا صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلاَةَ الْفَجْرِ آذَنَ بِتَوْبَةِ اللَّهِ عَلَيْنَا، وَكَانَ إِذَا اسْتَبْشَرَ اسْتَنَارَ وَجْهُهُ حَتَّى كَأَنَّهُ قِطْعَةٌ مِنَ الْقَمَرِ، وَكُنَّا أَيُّهَا الثَّلاَثَةُ الَّذِينَ خُلِّفُوا عَنِ الأَمْرِ الَّذِي قُبِلَ مِنْ هَؤُلاَءِ الَّذِينَ اعْتَذَرُوا حِينَ أَنْزَلَ اللَّهُ لَنَا التَّوْبَةَ، فَلَمَّا ذُكِرَ الَّذِينَ كَذَبُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْمُتَخَلِّفِينَ، وَاعْتَذَرُوا بِالْبَاطِلِ، ذُكِرُوا بِشَرِّ مَا ذُكِرَ بِهِ أَحَدٌ قَالَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ ‏[quran sura="9" aya_start="94" aya_end="94"]{‏يَعْتَذِرُونَ إِلَيْكُمْ إِذَا رَجَعْتُمْ إِلَيْهِمْ قُلْ لاَ تَعْتَذِرُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَكُمْ قَدْ نَبَّأَنَا اللَّهُ مِنْ أَخْبَارِكُمْ وَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ‏}‏ الآيَةَ‏.‏

(Abdurrahmon ibn Abdulloh ibn Kaʼb ibn Molik otasidan rivoyat qildi:) Men otam Kaʼb ibn Molikni — u tavbasi qabul qilingan uch (kishi)ning biri (boʻ lib) — (shunday deganini) eshitdim: «Men Rasululloh ﷺdan hech bir gʻazotda — faqat ikki gʻazot, Usra (Tabuk) gʻazoti va Badr gʻazotidan tashqari — orqada qolmagan edim.» (Kaʼb) aytdi: Men Rasululloh ﷺning (oldiga borib) rost soʻzlashni choshgoh (paytida) qatʼiy qildim — u zot safardan kam hollarda (faqat) choshgohda qaytar va (avval) masjiddan boshlab, ikki rakat namoz oʻqir edilar. Paygʻambar ﷺ mening va ikki sherigimning gapirishidan (odamlarni) qaytardilar, biz(uch)dan boshqa hech bir qolgan (kishi)ning gapirishidan qaytarmadilar; shu sababli odamlar bizning gapimizdan chetlandi. Men shu holda turaverdim, to ish menga (juda) choʻ zildi; menga — oʻ lishimdan-u, Paygʻambar ﷺ menga namoz oʻqimasliklaridan, yoki Rasululloh ﷺ vafot etib, men odamlar ichida oʻ sha (chetlatilgan) holatda qolishimdan, hech kim men bilan gapirmasligi va menga namoz oʻqimaslikdan — koʻ ra muhimroq narsa yoʻq edi. Soʻng Alloh — kechaning oxirgi uchdan biri qolganida, Rasululloh ﷺ Ummu Salama huzurida boʻ lgan paytda — bizning tavbamizni oʻz Paygʻambariga ﷺ nozil qildi. Ummu Salama mening ishimda yaxshilik qiluvchi, ishimga eʼtiborli edi. Rasululloh ﷺ: «Ey Ummu Salama, Kaʼbning tavbasi qabul qilindi», dedilar. U: «Unga (odam) yuborib, xushxabar bermaymanmi?» dedi. U zot: «Unda odamlar sizlarni bosib (yanchib) ketadi va kechaning qolganida sizlarni uxlatmaydi», dedilar. To Rasululloh ﷺ bomdod namozini oʻqiganlarida, Allohning bizga (qilgan) tavbasini eʼlon qildilar. U zot xursand boʻ lganlarida, yuzlari — goʻyo oydan bir parcha kabi — nurlanar edi. Biz — Alloh bizga tavbani nozil qilganida — uzr aytgan (yolgʻonchi)lardan qabul qilingan ishdan orqada qoldirilgan uch (kishi) edik. Rasululloh ﷺga yolgʻon soʻzlab, botil bilan uzr aytgan oʻ sha qolganlar zikr qilinganida, ular — hech kim zikr qilinmagan eng yomon (sifat) bilan zikr qilindi. Alloh subhanahu: ‹Sizlar ularning oldiga qaytganingizda, ular sizlarga uzr aytadilar; ayt: ‹Uzr aytmanglar, biz sizlarga aslo ishonmaymiz; Alloh bizga xabarlaringizdan (allaqachon) xabar berdi; Alloh va Rasuli amalingizni (albatta) koʻ radi...›› (Tavba surasi, 94) (oyatini) oxiriga qadar (aytdi).(Абдурраҳмон ибн Абдуллоҳ ибн Каъб ибн Молик отасидан ривоят қилди:) Мен отам Каъб ибн Моликни — у тавбаси қабул қилинган уч (киши)нинг бири (бў либ) — (шундай деганини) эшитдим: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан ҳеч бир ғазотда — фақат икки ғазот, Усра (Табук) ғазоти ва Бадр ғазотидан ташқари — орқада қолмаган эдим.» (Каъб) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг (олдига бориб) рост сўзлашни чошгоҳ (пайтида) қатъий қилдим — у зот сафардан кам ҳолларда (фақат) чошгоҳда қайтар ва (аввал) масжиддан бошлаб, икки ракат намоз ўқир эдилар. Пайғамбар ﷺ менинг ва икки шеригимнинг гапиришидан (одамларни) қайтардилар, биз(уч)дан бошқа ҳеч бир қолган (киши)нинг гапиришидан қайтармадилар; шу сабабли одамлар бизнинг гапимиздан четланди. Мен шу ҳолда туравердим, то иш менга (жуда) чў зилди; менга — ў лишимдан-у, Пайғамбар ﷺ менга намоз ўқимасликларидан, ёки Расулуллоҳ ﷺ вафот этиб, мен одамлар ичида ў ша (четлатилган) ҳолатда қолишимдан, ҳеч ким мен билан гапирмаслиги ва менга намоз ўқимасликдан — кў ра муҳимроқ нарса йўқ эди. Сўнг Аллоҳ — кечанинг охирги учдан бири қолганида, Расулуллоҳ ﷺ Умму Салама ҳузурида бў лган пайтда — бизнинг тавбамизни ўз Пайғамбарига ﷺ нозил қилди. Умму Салама менинг ишимда яхшилик қилувчи, ишимга эътиборли эди. Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Умму Салама, Каъбнинг тавбаси қабул қилинди», дедилар. У: «Унга (одам) юбориб, хушхабар бермайманми?» деди. У зот: «Унда одамлар сизларни босиб (янчиб) кетади ва кечанинг қолганида сизларни ухлатмайди», дедилар. То Расулуллоҳ ﷺ бомдод намозини ўқиганларида, Аллоҳнинг бизга (қилган) тавбасини эълон қилдилар. У зот хурсанд бў лганларида, юзлари — гўё ойдан бир парча каби — нурланар эди. Биз — Аллоҳ бизга тавбани нозил қилганида — узр айтган (ёлғончи)лардан қабул қилинган ишдан орқада қолдирилган уч (киши) эдик. Расулуллоҳ ﷺга ёлғон сўзлаб, ботил билан узр айтган ў ша қолганлар зикр қилинганида, улар — ҳеч ким зикр қилинмаган энг ёмон (сифат) билан зикр қилинди. Аллоҳ субҳанаҳу: ‹Сизлар уларнинг олдига қайтганингизда, улар сизларга узр айтадилар; айт: ‹Узр айтманглар, биз сизларга асло ишонмаймиз; Аллоҳ бизга хабарларингиздан (аллақачон) хабар берди; Аллоҳ ва Расули амалингизни (албатта) кў ради...›› (Тавба сураси, 94) (оятини) охирига қадар (айтди).

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ ـ وَكَانَ قَائِدَ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ ـ قَالَ سَمِعْتُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ، يُحَدِّثُ حِينَ تَخَلَّفَ عَنْ قِصَّةِ، تَبُوكَ‏.‏ فَوَاللَّهِ مَا أَعْلَمُ أَحَدًا أَبْلاَهُ اللَّهُ فِي صِدْقِ الْحَدِيثِ أَحْسَنَ مِمَّا أَبْلاَنِي، مَا تَعَمَّدْتُ مُنْذُ ذَكَرْتُ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى يَوْمِي هَذَا كَذِبًا، وَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم ‏[quran sura="9" aya_start="117" aya_end="117"]{‏لَقَدْ تَابَ اللَّهُ عَلَى النَّبِيِّ وَالْمُهَاجِرِينَ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏[quran sura="9" aya_start="119" aya_end="119"]{‏وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ‏}‏

(Abdulloh ibn Kaʼb ibn Molik — u Kaʼb ibn Molikga yetakchi edi — aytdi:) Men Kaʼb ibn Molikni — u Tabuk qissasidan (jangdan) qolganida — (shunday) soʻzlab berayotganini eshitdim: «Allohga qasamki, men hech kimni — Alloh meni rost soʻzda sinab (mukofotlab) qilganchalik chiroyliroq sinaganini bilmayman; men buni Rasululloh ﷺga zikr qilganimdan to shu kunimgacha qasdan yolgʻon soʻzlamadim. Alloh azza va jalla oʻz Rasuliga ﷺ ‹Alloh Paygʻambarning va muhojirlarning (tavbasini) qabul qildi...› (degan oyatdan) to ‹...va sodiqlar bilan birga boʻ linglar› (Tavba surasi, 119) (degan soʻzigacha) (oyatini) nozil qildi», dedi.(Абдуллоҳ ибн Каъб ибн Молик — у Каъб ибн Моликга етакчи эди — айтди:) Мен Каъб ибн Моликни — у Табук қиссасидан (жангдан) қолганида — (шундай) сўзлаб бераётганини эшитдим: «Аллоҳга қасамки, мен ҳеч кимни — Аллоҳ мени рост сўзда синаб (мукофотлаб) қилганчалик чиройлироқ синаганини билмайман; мен буни Расулуллоҳ ﷺга зикр қилганимдан то шу кунимгача қасдан ёлғон сўзламадим. Аллоҳ азза ва жалла ўз Расулига ﷺ ‹Аллоҳ Пайғамбарнинг ва муҳожирларнинг (тавбасини) қабул қилди...› (деган оятдан) то ‹...ва содиқлар билан бирга бў линглар› (Тавба сураси, 119) (деган сўзигача) (оятини) нозил қилди», деди.

حَدَّثَنَا ابْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ كَعْبٍ، قَالَ سَمِعْتُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ، يُحَدِّثُ حِينَ تَخَلَّفَ عَنْ تَبُوكَ، وَنَهَى، رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ كَلاَمِنَا، وَآتِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأُسَلِّمُ عَلَيْهِ، فَأَقُولُ فِي نَفْسِي هَلْ حَرَّكَ شَفَتَيْهِ بِرَدِّ السَّلاَمِ أَمْ لاَ حَتَّى كَمَلَتْ خَمْسُونَ لَيْلَةً، وَآذَنَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِتَوْبَةِ اللَّهِ عَلَيْنَا حِينَ صَلَّى الْفَجْرَ‏.‏

(Kaʼb ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi.) (Abdulloh ibn Kaʼb aytdi: Men Kaʼb ibn Molikning — Tabukdan (jangdan) qolib ketganida va Rasululloh ﷺ biz bilan gaplashishdan (odamlarni) qaytarganida (boʻlgan voqeani) — aytib berayotganini eshitdim:) Men Rasululloh ﷺning oldilariga kelib, u zotga salom berardim va oʻzimga oʻzim: «(U zot) salomga alik olib, labini qimirlatdimi yoki yoʻqmi?» der edim — toki ellik kecha tugab, Paygʻambar ﷺ bomdod (namozini) oʻqiganida, Allohning bizning tavbamizni qabul qilganini eʼlon qilgunlarigacha.(Каъб ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади.) (Абдуллоҳ ибн Каъб айтди: Мен Каъб ибн Моликнинг — Табукдан (жангдан) қолиб кетганида ва Расулуллоҳ ﷺ биз билан гаплашишдан (одамларни) қайтарганида (бўлган воқеани) — айтиб бераётганини эшитдим:) Мен Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келиб, у зотга салом берардим ва ўзимга ўзим: «(У зот) саломга алик олиб, лабини қимирлатдими ёки йўқми?» дер эдим — токи эллик кеча тугаб, Пайғамбар ﷺ бомдод (намозини) ўқиганида, Аллоҳнинг бизнинг тавбамизни қабул қилганини эълон қилгунларигача.