عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَجُلٌ: يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ الذَّنْبِ أَكْبَرُ عِنْدَ اللَّهِ قَالَ أَنْ تَدْعُوَ لِلَّهِ نِدًّا وَهُوَ خَلَقَكَ قَالَ ثُمَّ أَيٌّ قَالَ ثمَّ أَنْ تَقْتُلَ وَلَدَكَ خَشْيَةَ أَنْ يَطْعَمَ مَعَكَ قَالَ ثمَّ أَي قَالَ ثمَّ أَن تُزَانِي بحليلة جَارك فَأنْزل الله عز وَجل تَصْدِيقَهَا (وَالَّذِينَ لَا يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ وَلَا يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ وَلَا يزنون وَمن يفعل ذَلِك يلق أثاما)
الْآيَة
(Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Bir kishi: «Yo Rasululloh, Allohning nazdida qaysi gunoh eng katta?» dedi. U zot: «Seni yaratgan boʻla turib, Allohga sherik (teng) chaqirishing (deb daʼvo qilishing)», dedilar. U: «Soʻng qaysi?» dedi. U zot: «Soʻng — sen bilan birga ovqatlanadi degan (qoʻrquv) sababli farzandingni oʻldirishing», dedilar. U: «Soʻng qaysi?» dedi. U zot: «Soʻng — qoʻshningning ayoli bilan zino qilishing», dedilar. Bas, Alloh azza va jalla buni tasdiqlab (mana shu oyatni) nozil qildi: «Ular Alloh bilan birga boshqa ilohga ibodat qilmaydilar; Alloh harom qilgan jonni — haqli (sabab)dan boshqa (holda) — oʻldirmaydilar va zino qilmaydilar. Kim shularni qilsa, (ogʻir) jazoga yoʻliqadi» (Furqon surasi, 68-oyat va undan keyingisi).(Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Бир киши: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳнинг наздида қайси гуноҳ энг катта?» деди. У зот: «Сени яратган бўла туриб, Аллоҳга шерик (тенг) чақиришинг (деб даъво қилишинг)», дедилар. У: «Сўнг қайси?» деди. У зот: «Сўнг — сен билан бирга овқатланади деган (қўрқув) сабабли фарзандингни ўлдиришинг», дедилар. У: «Сўнг қайси?» деди. У зот: «Сўнг — қўшнингнинг аёли билан зино қилишинг», дедилар. Бас, Аллоҳ азза ва жалла буни тасдиқлаб (мана шу оятни) нозил қилди: «Улар Аллоҳ билан бирга бошқа илоҳга ибодат қилмайдилар; Аллоҳ ҳаром қилган жонни — ҳақли (сабаб)дан бошқа (ҳолда) — ўлдирмайдилар ва зино қилмайдилар. Ким шуларни қилса, (оғир) жазога йўлиқади» (Фурқон сураси, 68-оят ва ундан кейингиси).
وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " مَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ إِلَّا وَقَدْ وُكِّلَ بِهِ قَرِينُهُ مِنَ الْجِنِّ وَقَرِينُهُ مِنَ الْمَلَائِكَةِ. قَالُوا: وَإِيَّاكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ؟ قَالَ: وَإِيَّايَ وَلَكِنَّ اللَّهَ أَعَانَنِي عَلَيْهِ فَأَسْلَمَ فَلَا يَأْمُرُنِي إِلَّا بِخَيْرٍ ". رَوَاهُ مُسلم
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan har biringizga jinlardan boʻlgan qarini biriktirib qoʻyilgan», dedilar. (Sahobalar): «Sizga ham-a, yo Rasululloh?» dedilar. (U zot): «Menga ham. Lekin Alloh menga uning ustidan yordam berdi, shuning uchun u (taslim boʻlib) musulmon boʻldi va meni faqat yaxshilikkagina buyuradi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан ҳар бирингизга жинлардан бўлган қарини бириктириб қўйилган», дедилар. (Саҳобалар): «Сизга ҳам-а, ё Расулуллоҳ?» дедилар. (У зот): «Менга ҳам. Лекин Аллоҳ менга унинг устидан ёрдам берди, шунинг учун у (таслим бўлиб) мусулмон бўлди ва мени фақат яхшиликкагина буюради», дедилар.
وَعَن بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إِنَّ لِلشَّيْطَانَ لَمَّةً بِابْنِ آدَمَ وَلِلْمَلَكِ لَمَّةً فَأَمَّا لَمَّةُ الشَّيْطَانَ فَإِيعَادٌ بِالشَّرِّ وَتَكْذِيبٌ بِالْحَقِّ وَأَمَّا لَمَّةُ الْمَلَكِ فَإِيعَادٌ بِالْخَيْرِ وَتَصْدِيقٌ بِالْحَقِّ فَمَنْ وَجَدَ ذَلِكَ فَلْيَعْلَمْ أَنَّهُ من الله فليحمد اللَّهَ وَمَنْ وَجَدَ الْأُخْرَى فَلْيَتَعَوَّذْ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ ثُمَّ قَرَأَ (الشَّيْطَانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ ويأمركم بالفحشاء)
الْآيَة)
أخرجه التِّرْمِذِيّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيث حسن غَرِيب
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, shaytonning Odam farzandiga (vasvasa solib) yaqinlashishi bor, malakning ham yaqinlashishi bor. Shaytonning yaqinlashishi — yomonlikka vaʼda berish va haqni yolgʻonga chiqarishdir. Malakning yaqinlashishi esa — yaxshilikka vaʼda berish va haqni tasdiqlashdir. Kim buni (yaxshilikni) topsa, uning Allohdan ekanini bilsin va Allohga hamd aytsin. Kim boshqasini (yomonlikni) topsa, quvlangan shaytondan Allohga panoh soʻrasin», dedilar. Soʻng u zot: {Shayton sizlarni faqirlik bilan qoʻrqitadi va sizlarni fahsh ishlarga buyuradi} (Baqara 268) oyatini oʻqidilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. U Abul-Ahvasning hadisidir, biz uni Abul-Ahvasning hadisidan boshqa yoʻl bilan marfuʼ holda bilmaymiz.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, шайтоннинг Одам фарзандига (васваса солиб) яқинлашиши бор, малакнинг ҳам яқинлашиши бор. Шайтоннинг яқинлашиши — ёмонликка ваъда бериш ва ҳақни ёлғонга чиқаришдир. Малакнинг яқинлашиши эса — яхшиликка ваъда бериш ва ҳақни тасдиқлашдир. Ким буни (яхшиликни) топса, унинг Аллоҳдан эканини билсин ва Аллоҳга ҳамд айтсин. Ким бошқасини (ёмонликни) топса, қувланган шайтондан Аллоҳга паноҳ сўрасин», дедилар. Сўнг у зот: {Шайтон сизларни фақирлик билан қўрқитади ва сизларни фаҳш ишларга буюради} (Бақара 268) оятини ўқидилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. У Абул-Аҳваснинг ҳадисидир, биз уни Абул-Аҳваснинг ҳадисидан бошқа йўл билан марфуъ ҳолда билмаймиз.
عَن عبد الله بن مَسْعُود قَالَ: حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ الصَّادِق المصدوق: «إِن أحدكُم يجمع خلقه فِي بطن أمه أَرْبَعِينَ يَوْمًا ثمَّ يكون فِي ذَلِك علقَة مثل ذَلِك ثمَّ يكون فِي ذَلِك مُضْغَة مثل ذَلِك ثمَّ يُرْسل الْملك فينفخ فِيهِ الرّوح وَيُؤمر بِأَرْبَع كَلِمَات بكتب رزقه وأجله وَعَمله وشقي أَو سعيد فوالذي لَا إِلَه غَيره إِن أحدكُم لَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ الْجَنَّةِ حَتَّى مَا يَكُونُ بَيْنَهُ وَبَيْنَهَا إِلَّا ذِرَاعٌ فَيَسْبِقُ عَلَيْهِ الْكِتَابُ فَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ النَّارِ فَيَدْخُلُهَا وَإِنَّ أَحَدَكُمْ لَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ النَّارِ حَتَّى مَا يَكُونُ بَيْنَهُ وَبَيْنَهَا إِلَّا ذِرَاعٌ فَيَسْبِقُ عَلَيْهِ الْكِتَابُ فَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ الْجَنَّةِ فَيَدْخُلُهَا»
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bizga Rasululloh ﷺ — u zot rost soʻzlovchi, (Olloh tomonidan) tasdiqlangan zotdir — hadis aytib, dedilar: «Sizlardan birortangizning yaratilishi onasining qornida qirq kun (toʻplanib) jamlanadi, soʻng shuncha (qirq kun) muddatda u alaqa (laxta qon) boʻladi, soʻng shuncha (qirq kun) muddatda u mudgʻa (chaynalgan goʻsht boʻlagi) boʻladi. Soʻng (unga) farishta yuborilib, unga ruh puflaydi va (farishtaga) toʻrt soʻz — uning rizqini, ajalini, amalini hamda baxtsiz yoki baxtli boʻlishini yozish buyuriladi. Oʻzidan boshqa iloh boʻlmagan Zotga qasamki, sizlardan biri jannat ahlining amalini qiladi, hatto u bilan jannat orasida bir gazdan boshqa (masofa) qolmaydi, shunda unga (azaliy) yozuv oʻzib ketadi va u doʻzax ahlining amalini qilib, doʻzaxga kiradi. Sizlardan biri esa doʻzax ahlining amalini qiladi, hatto u bilan doʻzax orasida bir gazdan boshqa (masofa) qolmaydi, shunda unga (azaliy) yozuv oʻzib ketadi va u jannat ahlining amalini qilib, jannatga kiradi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бизга Расулуллоҳ ﷺ — у зот рост сўзловчи, (Оллоҳ томонидан) тасдиқланган зотдир — ҳадис айтиб, дедилар: «Сизлардан бирортангизнинг яратилиши онасининг қорнида қирқ кун (тўпланиб) жамланади, сўнг шунча (қирқ кун) муддатда у алақа (лахта қон) бўлади, сўнг шунча (қирқ кун) муддатда у мудға (чайналган гўшт бўлаги) бўлади. Сўнг (унга) фаришта юборилиб, унга руҳ пуфлайди ва (фариштага) тўрт сўз — унинг ризқини, ажалини, амалини ҳамда бахтсиз ёки бахтли бўлишини ёзиш буюрилади. Ўзидан бошқа илоҳ бўлмаган Зотга қасамки, сизлардан бири жаннат аҳлининг амалини қилади, ҳатто у билан жаннат орасида бир газдан бошқа (масофа) қолмайди, шунда унга (азалий) ёзув ўзиб кетади ва у дўзах аҳлининг амалини қилиб, дўзахга киради. Сизлардан бири эса дўзах аҳлининг амалини қилади, ҳатто у билан дўзах орасида бир газдан бошқа (масофа) қолмайди, шунда унга (азалий) ёзув ўзиб кетади ва у жаннат аҳлининг амалини қилиб, жаннатга киради», — дедилар.
وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: الوائدة والموؤدة فِي النَّار ". رَوَاهُ أَبُو دَاوُد
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bilolning azoni — yoki: Bilolning nidosi, dedilar — sizdan hech birovingizni saharlikdan toʻxtatib qoʻymasin. Chunki u tik turganlaringizni (qiyomdagilarni) qaytarish va uxlayotganlaringizni uygʻotish uchun kechasi azon aytadi — yoki: nido qiladi, dedilar», — dedilar. Yana: «(Tong) bunday yoki bunday boʻlib chiqishi bilan emas, — qoʻlini pastga tushirib, soʻng koʻtarib (koʻrsatdilar), — balki bunday boʻlib chiqishi bilandir», — dedilar va ikki barmoqlarini ochib (koʻrsatdilar).Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Билолнинг азони — ёки: Билолнинг нидоси, дедилар — сиздан ҳеч бировингизни саҳарликдан тўхтатиб қўймасин. Чунки у тик турганларингизни (қиёмдагиларни) қайтариш ва ухлаётганларингизни уйғотиш учун кечаси азон айтади — ёки: нидо қилади, дедилар», — дедилар. Яна: «(Тонг) бундай ёки бундай бўлиб чиқиши билан эмас, — қўлини пастга тушириб, сўнг кўтариб (кўрсатдилар), — балки бундай бўлиб чиқиши биландир», — дедилар ва икки бармоқларини очиб (кўрсатдилар).
وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَا من نَبِي بَعثه الله فِي أمة قبلي إِلَّا كَانَ لَهُ من أُمَّتِهِ حَوَارِيُّونَ وَأَصْحَابٌ يَأْخُذُونَ بِسُنَّتِهِ وَيَقْتَدُونَ بِأَمْرِهِ ثُمَّ إِنَّهَا تَخْلُفُ مِنْ بَعْدِهِمْ خُلُوفٌ يَقُولُونَ مَا لَا يَفْعَلُونَ وَيَفْعَلُونَ مَا لَا يُؤْمَرُونَ فَمَنْ جَاهَدَهُمْ بِيَدِهِ فَهُوَ مُؤْمِنٌ وَمَنْ جَاهَدَهُمْ بِلِسَانِهِ فَهُوَ مُؤْمِنٌ وَمَنْ جَاهَدَهُمْ بِقَلْبِهِ فَهُوَ مُؤْمِنٌ وَلَيْسَ وَرَاءَ ذَلِكَ مِنَ الْإِيمَانِ حَبَّةُ خَرْدَلٍ» . رَوَاهُ مُسلم
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mendan oldin Alloh biror ummatga (paygʻambar qilib) yuborgan har bir paygʻambarning oʻz ummatidan havoriylari (sodiq yordamchilari) va ashoblari boʻlgan — ular uning sunnatiga ergashar va buyruqiga (amal qilib) iqtido qilardilar. Soʻng ulardan keyin shunday (yomon) avlodlar paydo boʻladiki, ular qilmaydigan narsani aytadilar va buyurilmagan narsani qiladilar. Bas, kim ular bilan qoʻli bilan jihod qilsa, u moʻmindir; kim ular bilan tili bilan jihod qilsa, u moʻmindir; kim ular bilan qalbi bilan jihod qilsa, u moʻmindir; bundan keyin (narida) esa iymondan bir dona xardal (gorchitsa donasi)cha (ham) yoʻq», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мендан олдин Аллоҳ бирор умматга (пайғамбар қилиб) юборган ҳар бир пайғамбарнинг ўз умматидан ҳаворийлари (содиқ ёрдамчилари) ва ашоблари бўлган — улар унинг суннатига эргашар ва буйруқига (амал қилиб) иқтидо қилардилар. Сўнг улардан кейин шундай (ёмон) авлодлар пайдо бўладики, улар қилмайдиган нарсани айтадилар ва буюрилмаган нарсани қиладилар. Бас, ким улар билан қўли билан жиҳод қилса, у мўминдир; ким улар билан тили билан жиҳод қилса, у мўминдир; ким улар билан қалби билан жиҳод қилса, у мўминдир; бундан кейин (нарида) эса иймондан бир дона хардал (горчитса донаси)ча (ҳам) йўқ», дедилар.
وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ خَطَّ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَطًّا ثُمَّ قَالَ: «هَذَا سَبِيلُ اللَّهِ ثُمَّ خَطَّ خُطُوطًا عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ شِمَالِهِ وَقَالَ هَذِهِ سُبُلٌ عَلَى كُلِّ سَبِيلٍ مِنْهَا شَيْطَانٌ يَدْعُو إِلَيْهِ» ثمَّ قَرَأَ (إِن هَذَا صِرَاطِي مُسْتَقِيمًا فَاتَّبعُوهُ)
الْآيَة. رَوَاهُ أَحْمد وَالنَّسَائِيّ والدارمي
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ biz uchun toʻrtburchak shaklida bir chiziq chizdilar, chiziqning oʻrtasiga (yana) bir chiziq chizdilar, chiziqdan tashqariga chiqib turgan bir chiziq chizdilar va oʻrtadagisining atrofiga (bir nechta) chiziqlar chizdilar. Soʻng: ‹Bu — odam farzandi, bu esa uni oʻrab turgan ajalidir. Oʻrtadagisi — insonning oʻzi, bu chiziqlar esa uning (yoʻlidagi) toʻsiqlaridir. Agar bundan qutulsa, anavisi uni chaqadi. Tashqariga chiqib turgan chiziq esa orzu-umaldir›, dedilar», dedi. Bu hadis sahihdir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ биз учун тўртбурчак шаклида бир чизиқ чиздилар, чизиқнинг ўртасига (яна) бир чизиқ чиздилар, чизиқдан ташқарига чиқиб турган бир чизиқ чиздилар ва ўртадагисининг атрофига (бир нечта) чизиқлар чиздилар. Сўнг: ‹Бу — одам фарзанди, бу эса уни ўраб турган ажалидир. Ўртадагиси — инсоннинг ўзи, бу чизиқлар эса унинг (йўлидаги) тўсиқларидир. Агар бундан қутулса, анависи уни чақади. Ташқарига чиқиб турган чизиқ эса орзу-умалдир›, дедилар», деди. Бу ҳадис саҳиҳдир.
وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا صِرَاطًا مُسْتَقِيمًا وَعَنْ جَنَبَتَيِ الصِّرَاطِ سُورَانِ فِيهِمَا أَبْوَابٌ مُفَتَّحَةٌ وَعَلَى الْأَبْوَابِ سُتُورٌ مُرَخَاةٌ وَعِنْدَ رَأْسِ الصِّرَاطِ دَاعٍ يَقُولُ: اسْتَقِيمُوا عَلَى الصِّرَاطِ وَلَا تَعْوَجُّوا وَفَوْقَ ذَلِكَ دَاعٍ يَدْعُو كُلَّمَا هَمَّ عَبْدٌ أَنْ يَفْتَحَ شَيْئًا مِنْ تِلْكَ الْأَبْوَابِ قَالَ: وَيْحَكَ لَا تَفْتَحْهُ فَإِنَّكَ إِنْ تَفْتَحْهُ تَلِجْهُ ". ثُمَّ فَسَّرَهُ فَأَخْبَرَ: " أَنَّ الصِّرَاطَ هُوَ الْإِسْلَامُ وَأَنَّ الْأَبْوَابَ الْمُفَتَّحَةَ مَحَارِمُ اللَّهِ وَأَنَّ السُّتُورَ الْمُرَخَاةَ حُدُودُ اللَّهِ وَأَنَّ الدَّاعِيَ عَلَى رَأْسِ الصِّرَاطِ هُوَ الْقُرْآنُ وَأَنَّ الدَّاعِيَ مِنْ فَوْقِهِ وَاعِظُ اللَّهِ فِي قَلْبِ كُلِّ مُؤمن)
رَوَاهُ رزين وَأحمد
وَالْبَيْهَقِيُّ فِي شُعَبِ الْإِيمَانِ عَنِ النَّوَّاسِ بْنِ سَمْعَانَ وَكَذَا التِّرْمِذِيُّ عَنْهُ إِلَّا أَنَّهُ ذَكَرَ أخصر مِنْهُ
Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Alloh bir masal keltirdi: toʻgʻri yoʻl (sirot) va yoʻlning ikki chetida ochiq eshiklari boʻlgan ikki devor bor. Eshiklar ustida esa tushirib qoʻyilgan pardalar bor. Yoʻlning boshida bir chorlovchi bor, u: ‹Yoʻlda toʻgʻri boringlar, egri ketmanglar!› deydi. Uning tepasida yana bir chorlovchi bor, qachonki bir banda oʻsha eshiklardan birini ochmoqchi boʻlsa: ‹Voy senga! Uni ochma, chunki agar ochsang, undan kirib ketasan›, deydi». Soʻngra u zot buni izohlab shunday xabar berdilar: «Yoʻl — bu Islomdir, ochiq eshiklar — Allohning harom qilgan narsalari, tushirib qoʻyilgan pardalar — Allohning hadlaridir (hududlaridir), yoʻl boshidagi chorlovchi — Qurʼondir, uning tepasidagi chorlovchi esa har bir moʻminning qalbidagi Allohning voizidir». Razin, Ahmad va Bayhaqiy Shuʼabul iymonda Navvos ibn Samʼondan rivoyat qilgan; Termiziy ham undan qisqaroq tarzda keltirgan.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Аллоҳ бир масал келтирди: тўғри йўл (сирот) ва йўлнинг икки четида очиқ эшиклари бўлган икки девор бор. Эшиклар устида эса тушириб қўйилган пардалар бор. Йўлнинг бошида бир чорловчи бор, у: ‹Йўлда тўғри боринглар, эгри кетманглар!› дейди. Унинг тепасида яна бир чорловчи бор, қачонки бир банда ўша эшиклардан бирини очмоқчи бўлса: ‹Вой сенга! Уни очма, чунки агар очсанг, ундан кириб кетасан›, дейди». Сўнгра у зот буни изоҳлаб шундай хабар бердилар: «Йўл — бу Исломдир, очиқ эшиклар — Аллоҳнинг ҳаром қилган нарсалари, тушириб қўйилган пардалар — Аллоҳнинг ҳадларидир (ҳудудларидир), йўл бошидаги чорловчи — Қуръондир, унинг тепасидаги чорловчи эса ҳар бир мўминнинг қалбидаги Аллоҳнинг воизидир». Разин, Аҳмад ва Байҳақий Шуъабул иймонда Наввос ибн Самъондан ривоят қилган; Термизий ҳам ундан қисқароқ тарзда келтирган.
وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: مَنْ كَانَ مُسْتَنًّا فليستنًّ بِمَنْ قَدْ مَاتَ فَإِنَّ الْحَيَّ لَا تُؤْمَنُ عَلَيْهِ الْفِتْنَةُ. أُولَئِكَ أَصْحَابُ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانُوا أَفْضَلَ هَذِهِ الْأُمَّةِ أَبَرَّهَا قُلُوبًا وَأَعْمَقَهَا عِلْمًا وَأَقَلَّهَا تَكَلُّفًا اخْتَارَهُمُ اللَّهُ لِصُحْبَةِ نَبِيِّهِ وَلِإِقَامَةِ دِينِهِ فَاعْرِفُوا لَهُمْ فَضْلَهُمْ وَاتَّبِعُوهُمْ عَلَى آثَارِهِمْ وَتَمَسَّكُوا بِمَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ أَخْلَاقِهِمْ وَسِيَرِهِمْ فَإِنَّهُمْ كَانُوا عَلَى الْهَدْيِ الْمُسْتَقِيمِ. رَوَاهُ رزين
Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Kim (birovga) ergashmoqchi boʻlsa, vafot etgan kishiga ergashsin. Zero, tirik kishi fitnadan omonda emas. Ana oʻshalar — Muhammad ﷺning sahobalari — bu ummatning eng afzali, eng pok qalblisi, eng chuqur ilmlisi va eng kam takalluf qilganlari edilar. Alloh ularni Paygʻambariga hamrohlik qilish va Uning dinini barpo etish uchun tanladi. Bas, ularning fazlini taniglar, izlaridan ergashinglar hamda ularning axloqi va yoʻllaridan qoʻlingizdan kelganicha mahkam tutinglar. Chunki ular toʻgʻri hidoyat ustida edilar», dedi. Razin rivoyat qilgan.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Ким (бировга) эргашмоқчи бўлса, вафот этган кишига эргашсин. Зеро, тирик киши фитнадан омонда эмас. Ана ўшалар — Муҳаммад ﷺнинг саҳобалари — бу умматнинг энг афзали, энг пок қалблиси, энг чуқур илмлиси ва энг кам такаллуф қилганлари эдилар. Аллоҳ уларни Пайғамбарига ҳамроҳлик қилиш ва Унинг динини барпо этиш учун танлади. Бас, уларнинг фазлини таниглар, изларидан эргашинглар ҳамда уларнинг ахлоқи ва йўлларидан қўлингиздан келганича маҳкам тутинглар. Чунки улар тўғри ҳидоят устида эдилар», деди. Разин ривоят қилган.
وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «تَابِعُوا بَيْنَ الْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ فَإِنَّهُمَا يَنْفِيَانِ الْفَقْرَ وَالذُّنُوبَ كَمَا يَنْفِي الْكِيرُ خَبَثَ الْحَدِيدِ وَالذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ وَلَيْسَ لِلْحَجَّةِ الْمَبْرُورَةِ ثَوَابٌ إِلَّا الْجَنَّةَ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَالنَّسَائِيُّ
وَرَوَاهُ أَحْمَدُ وَابْنُ مَاجَهْ عَنْ عُمَرَ إِلَى قَوْله: «خبث الْحَدِيد»
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Haj bilan umrani ketma-ket (qatorlashtirib) ado eting, chunki ular bosqon temir, oltin va kumushning zangini ketkazgani kabi kambagʻallik va gunohlarni ketkazadi. Mabrur (qabul boʻlgan) hajning jannatdan boshqa savobi yoʻqdir», dedilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Umar, Omir ibn Robiʼa, Abu Hurayra, Abdulloh ibn Hubshiy, Ummu Salama va Jobirdan ham (hadis) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Masʼudning hadisi hasan sahih hadis boʻlib, Abdulloh ibn Masʼudning hadisi jihatidan gʻaribdir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳаж билан умрани кетма-кет (қаторлаштириб) адо этинг, чунки улар босқон темир, олтин ва кумушнинг зангини кетказгани каби камбағаллик ва гуноҳларни кетказади. Мабрур (қабул бўлган) ҳажнинг жаннатдан бошқа савоби йўқдир», дедилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Умар, Омир ибн Робиъа, Абу Ҳурайра, Абдуллоҳ ибн Ҳубший, Умму Салама ва Жобирдан ҳам (ҳадис) бор. Абу Исо айтди: Ибн Масъуднинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадис бўлиб, Абдуллоҳ ибн Масъуднинг ҳадиси жиҳатидан ғарибдир.
وَعَنْ عَبْدُ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: مَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى صَلَاةً إِلَّا لِمِيقَاتِهَا إِلَّا صَلَاتَيْنِ: صَلَاةَ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ بِجَمْعٍ وَصَلَّى الْفَجْرَ يومئِذٍ قبلَ ميقاتها
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ ni har bir namozni oʻz vaqtida oʻqiganlarini koʻrdim, faqat ikki namozdan boshqasini emas: Muzdalifa (Jamʼ)da Magʻrib bilan Xuftonni (birga oʻqidilar), oʻsha kuni Bomdodni esa oʻz vaqtidan oldin oʻqidilar».Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ ни ҳар бир намозни ўз вақтида ўқиганларини кўрдим, фақат икки намоздан бошқасини эмас: Муздалифа (Жамъ)да Мағриб билан Хуфтонни (бирга ўқидилар), ўша куни Бомдодни эса ўз вақтидан олдин ўқидилар».
وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «لَا يكْسب عبد مَال حرَام فتيصدق مِنْهُ فَيُقْبَلُ مِنْهُ وَلَا يُنْفِقُ مِنْهُ فَيُبَارَكُ لَهُ فِيهِ وَلَا يَتْرُكُهُ خَلْفَ ظَهْرِهِ إِلَّا كَانَ زَادَهُ إِلَى النَّارِ. إِنَّ اللَّهَ لَا يَمْحُو السَّيِّئَ بِالسَّيِّئِ وَلَكِنْ يَمْحُو السَّيِّئَ بِالْحَسَنِ إِنَّ الْخَبِيثَ لَا يَمْحُو الْخَبِيثَ» . رَوَاهُ أَحْمَدُ وَكَذَا فِي شرح السّنة
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan, Rasululloh ﷺdan rivoyat qilinadi. U zot uch marta: «Tiyara (yomon fol olish) — shirkdir, tiyara — shirkdir», dedilar. (Soʻng): «Bizdan har birimizda (uning bir narsasi) boʻladi, lekin Alloh uni tavakkul bilan ketkazadi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан, Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилинади. У зот уч марта: «Тияра (ёмон фол олиш) — ширкдир, тияра — ширкдир», дедилар. (Сўнг): «Биздан ҳар биримизда (унинг бир нарсаси) бўлади, лекин Аллоҳ уни таваккул билан кетказади», дедилар.
عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «طَلَبُ كَسْبِ الْحَلَالِ فَرِيضَةٌ بَعْدَ الْفَرِيضَةِ» . رَوَاهُ الْبَيْهَقِيُّ فِي شعب الْإِيمَان
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Halol rizq talab qilish — (boshqa) farzdan keyingi farzdir», dedilar. Bayhaqiy «Shuʼab al-iymon»da rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳалол ризқ талаб қилиш — (бошқа) фарздан кейинги фарздир», дедилар. Байҳақий «Шуъаб ал-иймон»да ривоят қилган.
وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إِنِ الرِّبَا وَإِنْ كَثُرَ فإِنَّ عاقبتَه تصيرُ إِلى قُلِّ: رَوَاهُمَا ابْنُ مَاجَهْ وَالْبَيْهَقِيُّ فِي شُعَبِ الْإِيمَانِ. وَرَوَى أَحْمد الْأَخير
Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Riba qanchalik koʻp boʻlmasin, uning oqibati ozlik (kambagʻallik)ka aylanur», dedilar. Ibn Moja va Bayhaqiy «Shuʼabul-iymon»da rivoyat qilgan.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Риба қанчалик кўп бўлмасин, унинг оқибати озлик (камбағаллик)ка айланур», дедилар. Ибн Можа ва Байҳақий «Шуъабул-иймон»да ривоят қилган.
وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا اخْتَلَفَ الْبَيِّعَانِ فَالْقَوْلُ قَوْلُ الْبَائِعِ وَالْمُبْتَاعُ بِالْخِيَارِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَفِي رِوَايَةِ ابْنِ مَاجَهْ وَالدَّارِمِيِّ قَالَ: «الْبَيِّعَانِ إِذَا اخْتَلَفَا وَالْمَبِيعُ قَائِمٌ بِعَيْنِهِ وَلَيْسَ بَيْنَهُمَا بَيِّنَةٌ فَالْقَوْلُ مَا قَالَ الْبَائِعُ أَو يترادان البيع»
Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sotuvchi bilan xaridor (savdoda) ixtilof qilsalar, soʻz sotuvchining soʻzidir va xaridor (qaytarish) ixtiyoriga ega boʻladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu mursal hadisdir, Avn ibn Abdulloh Ibn Masʼudga yetishmagan. Bu hadis Qosim ibn Abdurrahmondan, u Ibn Masʼuddan, u Paygʻambar ﷺdan ham rivoyat qilingan boʻlib, u ham mursaldir. Abu Iso aytdi: Ishoq ibn Mansur aytdi: Ahmadga: «Sotuvchi bilan xaridor ixtilof qilsalar-u, (hech qanday) dalil boʻlmasa (qanday boʻladi)?» dedim. U: «Soʻz mol egasining aytgani boʻladi yoki ikkalasi (savdoni) qaytaradilar», dedi. Ishoq: «(Ahmad) aytgandek. Soʻz kimning soʻzi boʻlsa, oʻshanga qasam (yuklatiladi)», dedi. Abu Iso aytdi: Tobeʼinlardan ilm ahlining baʼzilaridan — jumladan Shurayh va boshqalardan — shunga oʻxshash (hukm) rivoyat qilingan.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сотувчи билан харидор (савдода) ихтилоф қилсалар, сўз сотувчининг сўзидир ва харидор (қайтариш) ихтиёрига эга бўлади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу мурсал ҳадисдир, Авн ибн Абдуллоҳ Ибн Масъудга етишмаган. Бу ҳадис Қосим ибн Абдурраҳмондан, у Ибн Масъуддан, у Пайғамбар ﷺдан ҳам ривоят қилинган бўлиб, у ҳам мурсалдир. Абу Исо айтди: Ишоқ ибн Мансур айтди: Аҳмадга: «Сотувчи билан харидор ихтилоф қилсалар-у, (ҳеч қандай) далил бўлмаса (қандай бўлади)?» дедим. У: «Сўз мол эгасининг айтгани бўлади ёки иккаласи (савдони) қайтарадилар», деди. Ишоқ: «(Аҳмад) айтгандек. Сўз кимнинг сўзи бўлса, ўшанга қасам (юклатилади)», деди. Абу Исо айтди: Тобеъинлардан илм аҳлининг баъзиларидан — жумладан Шурайҳ ва бошқалардан — шунга ўхшаш (ҳукм) ривоят қилинган.
وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ فِي الْجَدَّةِ مَعَ ابْنِهَا: أَنَّهَا أَوَّلُ جَدَّةٍ أَطْعَمَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُدُسًا مَعَ ابْنِهَا وَابْنُهَا حَيٌّ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَالدَّارِمِيُّ وَالتِّرْمِذِيُّ ضَعَّفَهُ
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U buvi haqida oʻz oʻgʻli bilan birga (boʻlgan holatda): «Rasululloh ﷺ oʻgʻli tirik turgan holda, oʻgʻli bilan birga oltidan birni (rizq sifatida) yedirgan birinchi buvi shu (buvi)dir», dedi. Abu Iso aytdi: Biz bu hadisni faqat shu yoʻl bilan marfuʼ (Paygʻambarga bogʻlangan holda) bilamiz. Nabiy ﷺning baʼzi sahobalari buviga oʻgʻli bilan birga meros bergan, baʼzilari esa unga meros bermagan.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У буви ҳақида ўз ўғли билан бирга (бўлган ҳолатда): «Расулуллоҳ ﷺ ўғли тирик турган ҳолда, ўғли билан бирга олтидан бирни (ризқ сифатида) едирган биринчи буви шу (буви)дир», деди. Абу Исо айтди: Биз бу ҳадисни фақат шу йўл билан марфуъ (Пайғамбарга боғланган ҳолда) биламиз. Набий ﷺнинг баъзи саҳобалари бувига ўғли билан бирга мерос берган, баъзилари эса унга мерос бермаган.
عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَا مَعْشَرَ الشَّبَابِ مَنِ اسْتَطَاعَ مِنْكُمُ الْبَاءَةَ فَلْيَتَزَوَّجْ فَإِنَّهُ أَغَضُّ لِلْبَصَرِ وَأَحْصَنُ لِلْفَرْجِ وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَعَلَيْهِ بِالصَّوْمِ فَإِنَّهُ لَهُ وِجَاءٌ»
Alqama (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Mino (vodiy)sida Abdulloh (ibn Masʼud) bilan yurardim, shunda unga Usmon yoʻliqdi va u bilan birga turib, suhbatlasha boshladi. Usmon unga: «Yo Abu Abdurahmon! Senga yosh joriyani uylantirib qoʻymaylikmi? Ehtimol u senga oʻtmishingdagi baʼzi narsalarni eslatib turar», dedi. (Alqama) dedi: Shunda Abdulloh: «Mabodo shuni aytsang (bil-ki), Rasululloh ﷺ bizga: ‹Ey yigitlar jamoasi! Sizlardan kim uylanishga qodir boʻlsa, uylansin. Zero, bu (nigohni gunohdan) toʻsuvchiroq va avratni saqlovchiroqdir. Kim qodir boʻlmasa, roʻza tutsin. Zero, bu uning uchun (shahvatni boʻgʻuvchi) qalqondir›, deganlar», dedi.Алқама (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Мино (водий)сида Абдуллоҳ (ибн Масъуд) билан юрардим, шунда унга Усмон йўлиқди ва у билан бирга туриб, суҳбатлаша бошлади. Усмон унга: «Ё Абу Абдураҳмон! Сенга ёш жорияни уйлантириб қўймайликми? Эҳтимол у сенга ўтмишингдаги баъзи нарсаларни эслатиб турар», деди. (Алқама) деди: Шунда Абдуллоҳ: «Мабодо шуни айтсанг (бил-ки), Расулуллоҳ ﷺ бизга: ‹Эй йигитлар жамоаси! Сизлардан ким уйланишга қодир бўлса, уйлансин. Зеро, бу (нигоҳни гуноҳдан) тўсувчироқ ва авратни сақловчироқдир. Ким қодир бўлмаса, рўза тутсин. Зеро, бу унинг учун (шаҳватни бўғувчи) қалқондир›, деганлар», деди.
وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا تُبَاشِرُ الْمَرْأَةُ الْمَرْأَةَ فَتَنْعَتُهَا لِزَوْجِهَا كَأَنَّهُ ينظر إِلَيْهَا»
(Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Ayol boshqa ayolga (tegi b) qoʻ shilmasin — soʻng uni (sifatlarini) eriga taʼriflab (bayon qilib) bermasin — goʻyo u (eri) unga (oʻ sha ayolga) qarayotgandek (boʻ lib qolmasin)», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Аёл бошқа аёлга (теги б) қў шилмасин — сўнг уни (сифатларини) эрига таърифлаб (баён қилиб) бермасин — гўё у (эри) унга (ў ша аёлга) қараётгандек (бў либ қолмасин)», дедилар.
وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: رَأَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ امْرَأَةً فَأَعْجَبَتْهُ فَأَتَى سَوْدَةَ وَهِيَ تَصْنَعُ طِيبًا وَعِنْدَهَا نِسَاءٌ فَأَخْلَيْنَهُ فَقَضَى حَاجَتَهُ ثُمَّ قَالَ: «أَيُّمَا رَجُلٍ رَأَى امْرَأَةً تُعْجِبُهُ فَلْيَقُمْ إِلَى أَهْلِهِ فَإِنَّ مَعَهَا مثل الَّذِي مَعهَا» . رَوَاهُ الدَّارمِيّ
Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir ayolni koʻrib, u u zotga yoqib qoldi. Shunda u zot Savdaning oldiga keldilar, u atr tayyorlayotgan edi va yonida ayollar bor edi. Ular u zotni yolgʻiz qoldirdilar, u zot hojatlarini ravo qildilar. Soʻngra: «Qaysi bir kishi oʻziga yoqadigan ayolni koʻrsa, ahli (xotini) oldiga borsin, chunki uning yonida ham u ayolda boʻlgan narsaning oʻxshashi bordir», dedilar. Dorimiy rivoyat qilgan.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир аёлни кўриб, у у зотга ёқиб қолди. Шунда у зот Савданинг олдига келдилар, у атр тайёрлаётган эди ва ёнида аёллар бор эди. Улар у зотни ёлғиз қолдирдилар, у зот ҳожатларини раво қилдилар. Сўнгра: «Қайси бир киши ўзига ёқадиган аёлни кўрса, аҳли (хотини) олдига борсин, чунки унинг ёнида ҳам у аёлда бўлган нарсанинг ўхшаши бордир», дедилар. Доримий ривоят қилган.
عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: عَلَّمَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ التَّشَهُّدَ فِي الصَّلَاةِ وَالتَّشَهُّدَ فِي الْحَاجَةِ قَالَ: التَّشَهُّدُ فِي الصَّلَاةِ: «التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ السَّلَامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ السَّلَامُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ» . وَالتَّشَهُّدُ فِي الْحَاجَةِ: «إِنَّ الْحَمْدَ لِلَّهِ نَسْتَعِينُهُ وَنَسْتَغْفِرُهُ وَنَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ شُرُورِ أَنْفُسنَا من يهد اللَّهُ فَلَا مُضِلَّ لَهُ وَمَنْ يُضْلِلْ فَلَا هَادِيَ لَهُ وَأَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ» . وَيَقْرَأُ ثَلَاثَ آيَاتٍ (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنْتُمْ مُسلمُونَ)
(يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَبَثَّ مِنْهُمَا رِجَالًا كَثِيرًا وَنِسَاءً وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي تساءلون وَالْأَرْحَامَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَيْكُمْ رَقِيبًا)
(يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَقُولُوا قَوْلًا سَدِيدًا يُصْلِحْ لَكُمْ أَعْمَالَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ فَازَ فَوْزًا عَظِيما)
رَوَاهُ أَحْمَدُ وَالتِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَالنَّسَائِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ وَالدَّارِمِيُّ وَفِي جَامِعِ التِّرْمِذِيِّ فَسَّرَ الْآيَاتِ الثَّلَاثَ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَزَادَ ابْنُ مَاجَهْ بَعْدَ قَوْلِهِ: «إِنَّ الْحَمْدَ لِلَّهِ نَحْمَدُهُ» وَبَعْدَ قَوْلِهِ: «من شرور أَنْفُسنَا وَمن سيئات أَعمالنَا» وَالدَّارِمِيُّ بَعْدَ قَوْلِهِ «عَظِيمًا» ثُمَّ يَتَكَلَّمُ بِحَاجَتِهِ وَرَوَى فِي شَرْحِ السُّنَّةِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ فِي خطْبَة الْحَاجة من النِّكَاح وَغَيره
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bizga xutbatul-hojatni oʻrgatib: «Alhamdu lillahi nastaʼinuhu va nastagʻfiruhu, va naʼuzu billahi min shururi anfusina va sayyioti aʼmolina. Man yahdihillohu falo mudilla lahu va man yudlil falo hodiya lahu. Va ashhadu an la ilaha illalloh va ashhadu anna Muhammadan abduhu va rasuluhu», deyilishini, soʻng uch oyat oʻqilishini oʻrgatdilar: {Ey iymon keltirganlar! Allohdan haqiqiy qoʻrqish bilan qoʻrqinglar va faqat musulmon holingizda vafot etinglar} {Ey odamlar! Sizlarni bir jondan yaratgan va undan uning juftini yaratib, ikkovlaridan koʻplab erkak va ayollarni tarqatgan Robbingizdan qoʻrqinglar. Bir-biringizdan nomini keltirib soʻraydigan Allohdan hamda qarindoshlik rishtalaridan qoʻrqinglar. Albatta, Alloh sizlarni kuzatib turuvchidir} {Ey iymon keltirganlar! Allohdan qoʻrqinglar va toʻgʻri soʻz soʻzlanglar}.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бизга хутбатул-ҳожатни ўргатиб: «Алҳамду лиллаҳи настаъинуҳу ва настағфируҳу, ва наъузу биллаҳи мин шурури анфусина ва саййиоти аъмолина. Ман яҳдиҳиллоҳу фало мудилла лаҳу ва ман юдлил фало ҳодия лаҳу. Ва ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳу», дейилишини, сўнг уч оят ўқилишини ўргатдилар: {Эй иймон келтирганлар! Аллоҳдан ҳақиқий қўрқиш билан қўрқинглар ва фақат мусулмон ҳолингизда вафот этинглар} {Эй одамлар! Сизларни бир жондан яратган ва ундан унинг жуфтини яратиб, икковларидан кўплаб эркак ва аёлларни тарқатган Роббингиздан қўрқинглар. Бир-бирингиздан номини келтириб сўрайдиган Аллоҳдан ҳамда қариндошлик ришталаридан қўрқинглар. Албатта, Аллоҳ сизларни кузатиб турувчидир} {Эй иймон келтирганлар! Аллоҳдан қўрқинглар ва тўғри сўз сўзланглар}.
عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: كُنَّا نَغْزُو مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَعَنَا نِسَاءٌ فَقُلْنَا: أَلَا نَخْتَصِي؟ فَنَهَانَا عَنْ ذَلِكَ ثُمَّ رَخَّصَ لَنَا أَنْ نَسْتَمْتِعَ فَكَانَ أَحَدُنَا يَنْكِحُ الْمَرْأَةَ بِالثَّوْبِ إِلَى أَجَلٍ ثُمَّ قَرَأَ عَبْدُ اللَّهِ: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ)
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga gʻazotga chiqardik, yonimizda ayollarimiz yoʻq edi. Shunda biz: «Oʻzimizni axta qildirsakmikan?» dedik. Ammo u zot bizni bundan qaytardilar. Soʻng bizga ayolga bir muddatga (kiyim-kechak kabi) mol evaziga uylanishimizga ruxsat berdilar. Keyin Abdulloh: {Ey iymon keltirganlar! Alloh sizlarga halol qilgan pok narsalarni harom qilmangiz va (hadlardan) oshmangiz. Albatta, Alloh hadlardan oshuvchilarni sevmas} (Moida 87) (oyatini) oʻqidi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ғазотга чиқардик, ёнимизда аёлларимиз йўқ эди. Шунда биз: «Ўзимизни ахта қилдирсакмикан?» дедик. Аммо у зот бизни бундан қайтардилар. Сўнг бизга аёлга бир муддатга (кийим-кечак каби) мол эвазига уйланишимизга рухсат бердилар. Кейин Абдуллоҳ: {Эй иймон келтирганлар! Аллоҳ сизларга ҳалол қилган пок нарсаларни ҳаром қилмангиз ва (ҳадлардан) ошмангиз. Албатта, Аллоҳ ҳадлардан ошувчиларни севмас} (Моида 87) (оятини) ўқиди.
قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «طَعَامُ أَوَّلِ يَوْمٍ حق وَطَعَام يَوْم الثَّانِي سنة وَطَعَام يَوْم الثَّالِثِ سُمْعَةٌ وَمَنْ سَمَّعَ سَمَّعَ اللَّهُ بِهِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ
Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Birinchi kunning taomi haqdir, ikkinchi kunning taomi sunnatdir, uchinchi kunning taomi (shuhrat uchun) eshittirishdir. Kim (amalini) eshittirsa, Alloh ham uni (sharmandalik bilan) eshittiradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Ibn Masʼudning hadisini Ziyod ibn Abdullohning hadisidan boshqa yoʻl bilan marfuʼ holida bilmaymiz. Ziyod ibn Abdulloh esa gʻarib va munkar (rivoyatlari) koʻp (rovi)dir. (Abu Iso) aytdi: Men Muhammad ibn Ismoilning Muhammad ibn Uqbadan zikr qilib aytishini eshitdim: Vakiʼ aytdi: Ziyod ibn Abdulloh oʻz sharafi bilan birga hadisda yolgʻon gapirmaydi.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Биринчи куннинг таоми ҳақдир, иккинчи куннинг таоми суннатдир, учинчи куннинг таоми (шуҳрат учун) эшиттиришдир. Ким (амалини) эшиттирса, Аллоҳ ҳам уни (шармандалик билан) эшиттиради», дедилар. Абу Исо айтди: Ибн Масъуднинг ҳадисини Зиёд ибн Абдуллоҳнинг ҳадисидан бошқа йўл билан марфуъ ҳолида билмаймиз. Зиёд ибн Абдуллоҳ эса ғариб ва мункар (ривоятлари) кўп (рови)дир. (Абу Исо) айтди: Мен Муҳаммад ибн Исмоилнинг Муҳаммад ибн Уқбадан зикр қилиб айтишини эшитдим: Вакиъ айтди: Зиёд ибн Абдуллоҳ ўз шарафи билан бирга ҳадисда ёлғон гапирмайди.
عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: لَعَنَ رسولُ الله المحلّلَ والمُحلَّلَ لَهُ. رَوَاهُ الدَّارمِيّ
وَرَوَاهُ ابْنُ مَاجَهْ عَنْ عَلِيٍّ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَعقبَة بن عَامر
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ muhallilni (uch taloqli xotinni birinchi eriga halol qilish uchun uylanadigan kishini) va muhallal lahni (u kimning uchun halol qilinsa, oʻsha birinchi erni) laʼnatladilar. Dorimiy rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ муҳаллилни (уч талоқли хотинни биринчи эрига ҳалол қилиш учун уйланадиган кишини) ва муҳаллал лаҳни (у кимнинг учун ҳалол қилинса, ўша биринчи эрни) лаънатладилар. Доримий ривоят қилган.
وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أُتِيَ بِالسَّبْيِ أَعْطَى أَهْلَ الْبَيْتِ جَمِيعًا كَرَاهِيَةَ أَنْ يفرق بَينهم. رَوَاهُ ابْن مَاجَه
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ huzurlariga asirlar keltirilsa, bir oiladagilarni bir-biridan ajratib yuborishni yoqtirmaganlari uchun, bir oilaning hammasini birgalikda (bir kishiga) berardilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳузурларига асирлар келтирилса, бир оиладагиларни бир-биридан ажратиб юборишни ёқтирмаганлари учун, бир оиланинг ҳаммасини биргаликда (бир кишига) берардилар.
عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " لَا يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ يَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَّا بِإِحْدَى ثَلَاثٍ: النَّفْسُ بِالنَّفْسِ وَالثَّيِّبُ الزَّانِي وَالْمَارِقُ لدينِهِ التَّارِكُ للجماعةِ "
(Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «‹La ilaha illalloh va men Allohning Rasuliman› deb guvohlik beradigan musulmon kishining qoni — uch (holat)dan biri (sababi)dan boshqa (vaziyatda) — halol boʻlmaydi: jon evaziga jon (qotillik); zino qilgan muhsan (turmush koʻrgan kishi); va dindan chiqib, jamoatni tark etgan (murtad)», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «‹Ла илаҳа иллаллоҳ ва мен Аллоҳнинг Расулиман› деб гувоҳлик берадиган мусулмон кишининг қони — уч (ҳолат)дан бири (сабаби)дан бошқа (вазиятда) — ҳалол бўлмайди: жон эвазига жон (қотиллик); зино қилган муҳсан (турмуш кўрган киши); ва диндан чиқиб, жамоатни тарк этган (муртад)», дедилар.
وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَوَّلُ مَا يُقْضَى بَيْنَ النَّاسِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِي الدِّمَاء»
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kuni odamlar oʻrtasida birinchi boʻlib hukm qilinadigan narsa qonlar (toʻkish) toʻgʻrisida boʻladi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат куни одамлар ўртасида биринчи бўлиб ҳукм қилинадиган нарса қонлар (тўкиш) тўғрисида бўлади», — дедилар.
وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّكُمْ سَتَرَوْنَ بَعْدِي أَثَرَةً وَأُمُورًا تُنْكِرُونَهَا» قَالُوا: فَمَا تَأْمُرُنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ؟ قَالَ: «أَدُّوا إِلَيْهِم حَقهم وسلوا الله حقكم»
(Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ bizga: «Albatta, sizlar mendan keyin (oʻzgalarni oʻzidan afzal koʻradigan) asara (xudbinlik) va oʻzingiz inkor qiladigan ishlarni koʻrasizlar», dedilar. Ular: «Bizga nima (qilishni) buyurasiz, yo Rasululloh?» dedilar. U zot: «Ularning haqqini (oʻzlariga) ado etinglar, oʻz haqqingizni esa Allohdan soʻranglar», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ бизга: «Албатта, сизлар мендан кейин (ўзгаларни ўзидан афзал кўрадиган) асара (худбинлик) ва ўзингиз инкор қиладиган ишларни кўрасизлар», дедилар. Улар: «Бизга нима (қилишни) буюрасиз, ё Расулуллоҳ?» дедилар. У зот: «Уларнинг ҳаққини (ўзларига) адо этинглар, ўз ҳаққингизни эса Аллоҳдан сўранглар», дедилар.
عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " مَا مِنْ حَاكِمٍ يَحْكُمُ بَيْنَ النَّاسِ إِلَّا جَاءَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَمَلَكٌ آخِذٌ بِقَفَاهُ ثُمَّ يَرْفَعُ رَأْسَهُ إِلَى السَّمَاءِ فَإِنْ قَالَ: أَلْقِهْ أَلْقَاهُ فِي مَهْوَاةٍ أَرْبَعِينَ خَرِيفًا ". رَوَاهُ أَحْمَدُ وَابْنُ مَاجَهْ والْبَيْهَقِيُّ فِي شُعَبِ الْإِيمَان
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odamlar orasida hukm chiqargan har bir hokim qiyomat kunida bir farishta uning ensasidan ushlab kelgan holida keladi. Soʻng u farishta boshini osmonga koʻtaradi. Agar U: ‹Uni tashla› desa, uni qirq yil (chuqurligidagi) tubsizlikka tashlaydi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамлар орасида ҳукм чиқарган ҳар бир ҳоким қиёмат кунида бир фаришта унинг энсасидан ушлаб келган ҳолида келади. Сўнг у фаришта бошини осмонга кўтаради. Агар У: ‹Уни ташла› деса, уни қирқ йил (чуқурлигидаги) тубсизликка ташлайди», дедилар.
وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينِ صَبْرٍ وَهُوَ فِيهَا فَاجِرٌ يَقْتَطِعُ بِهَا مَالَ امْرِئٍ مُسْلِمٍ لَقِيَ اللَّهَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَهُوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ» فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَصْدِيقَ ذَلِكَ: (إِنَّ الَّذِينَ يشترونَ بعهدِ اللَّهِ وأيمانِهمْ ثمنا قَلِيلا)
إِلَى آخر الْآيَة
(Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Kim bir musulmon kishining molini (nohaq) kesib olish uchun yamin sabr (qasam ichishga majbur boʻlgan holdagi yolgʻon qasam) ichsa, Allohga — U gʻazabli holida — yoʻliqadi», dedilar. Shunda Alloh buni tasdiqlab: ‹Albatta Allohning ahdi va oʻz qasamlarini arzon bahoga sotadiganlar...› (Oli Imron surasi, 77-oyat) — oyatning oxirigacha (nozil qildi). Soʻng Ashʼas ibn Qays kirib: «Abu Abdurrahmon (Ibn Masʼud) sizlarga nima (hadis) aytdi?» dedi. Ular: «Shunday-shunday», dedilar. U: «Bu (oyat) men haqimda nozil boʻlgan. Mening amakivachchamning yerida bir qudugʻim bor edi (va biz nizolashdik). Men Rasululloh ﷺning oldilariga keldim. U zot: ‹(Daʼvongga) daliling (boʻlsin), yoki uning qasami (boʻladi)›, dedilar. Men: ‹Unda u (qasam) ichib (yolgʻon) qasam icharadi-ku, yo Rasululloh›, dedim. Rasululloh ﷺ: ‹Kim bir musulmon kishining molini (nohaq) kesib olish uchun — oʻzi unda fojir (yolgʻonchi) boʻla turib — yamin sabr ichsa, Qiyomat kunida Allohga — U gʻazabli holida — yoʻliqadi›, dedilar», dedi.(Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир мусулмон кишининг молини (ноҳақ) кесиб олиш учун ямин сабр (қасам ичишга мажбур бўлган ҳолдаги ёлғон қасам) ичса, Аллоҳга — У ғазабли ҳолида — йўлиқади», дедилар. Шунда Аллоҳ буни тасдиқлаб: ‹Албатта Аллоҳнинг аҳди ва ўз қасамларини арзон баҳога сотадиганлар...› (Оли Имрон сураси, 77-оят) — оятнинг охиригача (нозил қилди). Сўнг Ашъас ибн Қайс кириб: «Абу Абдурраҳмон (Ибн Масъуд) сизларга нима (ҳадис) айтди?» деди. Улар: «Шундай-шундай», дедилар. У: «Бу (оят) мен ҳақимда нозил бўлган. Менинг амакиваччамнинг ерида бир қудуғим бор эди (ва биз низолашдик). Мен Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келдим. У зот: ‹(Даъвонгга) далилинг (бўлсин), ёки унинг қасами (бўлади)›, дедилар. Мен: ‹Унда у (қасам) ичиб (ёлғон) қасам ичаради-ку, ё Расулуллоҳ›, дедим. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким бир мусулмон кишининг молини (ноҳақ) кесиб олиш учун — ўзи унда фожир (ёлғончи) бўла туриб — ямин сабр ичса, Қиёмат кунида Аллоҳга — У ғазабли ҳолида — йўлиқади›, дедилар», деди.
وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «خَيْرُ النَّاسِ قَرْنِي ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ يَجِيءُ قَوْمٌ تَسبِقُ شَهَادَة أحدِهمْ يَمِينه وَيَمِينه شَهَادَته»
Paygʻambar ﷺ: «Odamlarning eng yaxshisi mening asrimdagilardir, soʻng ulardan keyin keladiganlar, soʻng ulardan keyin keladiganlardir. Soʻng shunday qavm keladiki, ularning birining guvohligi qasamidan, qasami esa guvohligidan oldinga oʻtib ketadi», dedilar. Ibrohim aytdi: «Biz kichkina paytimizda, ular bizni guvohlik berish va ahdga (shoshilish)dan (qaytarib) urar edilar».Пайғамбар ﷺ: «Одамларнинг энг яхшиси менинг асримдагилардир, сўнг улардан кейин келадиганлар, сўнг улардан кейин келадиганлардир. Сўнг шундай қавм келадики, уларнинг бирининг гувоҳлиги қасамидан, қасами эса гувоҳлигидан олдинга ўтиб кетади», дедилар. Иброҳим айтди: «Биз кичкина пайтимизда, улар бизни гувоҳлик бериш ва аҳдга (шошилиш)дан (қайтариб) урар эдилар».
وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: كُنَّا يَوْمَ بَدْرٍ كُلَّ ثَلَاثَةٍ عَلَى بَعِيرٍ فَكَانَ أَبُو لُبَابَةَ وَعَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ زَمِيلَيْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: فَكَانَتْ إِذَا جَاءَتْ عُقْبَةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَا: نَحْنُ نَمْشِي عَنْكَ قَالَ: «مَا أَنْتُمَا بِأَقْوَى مِنِّي وَمَا أَنَا بِأَغْنَى عَنِ الْأَجْرِ مِنْكُمَا» . رَوَاهُ فِي شرح السّنة
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Badr kuni biz har uch kishiga bitta tuyadan edik. Abu Lubaba va Ali ibn Abu Tolib Rasulullohning ﷺ hamrohlari edi. (Rasulullohning ﷺ) piyoda yurish navbatlari kelganda, ular ikkovi: «Biz sizning oʻrningizga yuramiz», derdilar. U zot: «Siz ikkovingiz mendan kuchli emassiz, men ham ajr-savobdan sizlardan koʻra ehtiyojsiz emasman», dedilar. Sharh as-sunnada rivoyat qilingan.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бадр куни биз ҳар уч кишига битта туядан эдик. Абу Лубаба ва Али ибн Абу Толиб Расулуллоҳнинг ﷺ ҳамроҳлари эди. (Расулуллоҳнинг ﷺ) пиёда юриш навбатлари келганда, улар иккови: «Биз сизнинг ўрнингизга юрамиз», дердилар. У зот: «Сиз икковингиз мендан кучли эмассиз, мен ҳам ажр-савобдан сизлардан кўра эҳтиёжсиз эмасман», дедилар. Шарҳ ас-суннада ривоят қилинган.
وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمَّا أَرَادَ قَتْلَ عُقْبَةَ بْنَ أَبِي مُعَيْطٍ قَالَ: مَنْ لِلصِّبْيَةِ؟ قَالَ: «النَّار» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Uqba ibn Abu Muaytni oʻldirmoqchi boʻlganlarida, u: «Bolalarga kim (qaraydi)?» dedi. U zot: «Doʻzax», dedilar. Abu Dovud rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Уқба ибн Абу Муайтни ўлдирмоқчи бўлганларида, у: «Болаларга ким (қарайди)?» деди. У зот: «Дўзах», дедилар. Абу Довуд ривоят қилган.
عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: جَاءَ ابْنُ النَّوَّاحَةِ وَابْنُ أُثَالٍ رَسُولَا مُسَيْلِمَةَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لَهُمَا: «أَتَشْهَدَانِ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ؟» فَقَالَا: نَشْهَدُ أَنَّ مُسَيْلِمَةَ رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «آمَنْتُ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَلَوْ كُنْتُ قَاتِلًا رَسُولًا لَقَتَلْتُكُمَا» . قَالَ عَبْدُ اللَّهِ: فَمَضَتِ السُّنَّةُ أَنَّ الرَّسول لَا يُقتَلُ. رَوَاهُ أَحْمد
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Madina koʻchalaridan birida Ibn Soidni uchratib qoldilar va uni toxtatdilar — u kokilli yahudiy bola edi — yonlarida Abu Bakr va Umar ham bor edi. Rasululloh ﷺ unga: «Sen mening Allohning Rasuli ekanimga guvohlik berasanmi?» dedilar. U: «Sen mening Allohning Rasuli ekanimga guvohlik berasanmi?» dedi. Shunda Nabiy ﷺ: «Men Allohga, Uning farishtalariga, kitoblariga, paygʻambarlariga va oxirat kuniga iymon keltirdim», dedilar. Soʻng Nabiy ﷺ unga: «Nimani koʻryapsan?» dedilar. U: «Suv ustida bir arshni koʻryapman», dedi. Nabiy ﷺ: «U dengiz ustidagi Ibis arshini koʻryapti», dedilar. Soʻng: «Yana nimani koʻryapsan?» dedilar. U: «Bir rostgoʻy va ikki yolgʻonchini, yoki ikki rostgoʻy va bir yolgʻonchini koʻryapman», dedi. Nabiy ﷺ: «Unga ish chalkashtirib qoʻyildi (chalgʻitildi)», dedilar va uni qoʻyib yubordilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Мадина кўчаларидан бирида Ибн Соидни учратиб қолдилар ва уни тохтатдилар — у кокилли яҳудий бола эди — ёнларида Абу Бакр ва Умар ҳам бор эди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Сен менинг Аллоҳнинг Расули эканимга гувоҳлик берасанми?» дедилар. У: «Сен менинг Аллоҳнинг Расули эканимга гувоҳлик берасанми?» деди. Шунда Набий ﷺ: «Мен Аллоҳга, Унинг фаришталарига, китобларига, пайғамбарларига ва охират кунига иймон келтирдим», дедилар. Сўнг Набий ﷺ унга: «Нимани кўряпсан?» дедилар. У: «Сув устида бир аршни кўряпман», деди. Набий ﷺ: «У денгиз устидаги Ибис аршини кўряпти», дедилар. Сўнг: «Яна нимани кўряпсан?» дедилар. У: «Бир ростгўй ва икки ёлғончини, ёки икки ростгўй ва бир ёлғончини кўряпман», деди. Набий ﷺ: «Унга иш чалкаштириб қўйилди (чалғитилди)», дедилар ва уни қўйиб юбордилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.
وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: نَفَّلَنِي رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ بَدْرٍ سَيْفَ أَبِي جَهْلٍ وَكَانَ قَتَلَهُ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Badr kuni Rasululloh ﷺ menga Abu Jahlning qilichini nafl (qoʻshimcha mukofot) sifatida berdilar; men uni oʻldirgan edim.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бадр куни Расулуллоҳ ﷺ менга Абу Жаҳлнинг қиличини нафл (қўшимча мукофот) сифатида бердилар; мен уни ўлдирган эдим.
وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " لَا حَسَدَ إِلَّا فِي اثْنَتَيْنِ رَجُلٍ آتَاهُ اللَّهُ مَالًا فَسَلَّطَهُ عَلَى هَلَكَتِهِ فِي الْحَقِّ وَرَجُلٍ آتَاهُ اللَّهُ الْحِكْمَة فَهُوَ يقْضِي بهَا وَيعلمهَا)
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Faqat ikki narsada hasad (havas) qilsa boʻladi: Alloh mol ato etgan, uni haq yoʻlida sarflashga musallat qilingan kishi; va Alloh hikmat ato etgan, u bilan hukm chiqaruvchi va uni oʻrgatuvchi kishi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Фақат икки нарсада ҳасад (ҳавас) қилса бўлади: Аллоҳ мол ато этган, уни ҳақ йўлида сарфлашга мусаллат қилинган киши; ва Аллоҳ ҳикмат ато этган, у билан ҳукм чиқарувчи ва уни ўргатувчи киши», — дедилар.
وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا تُقْتَلُ نَفْسٌ ظُلْمًا إِلَّا كَانَ عَلَى ابْنِ آدَمَ الْأَوَّلِ كِفْلٌ مِنْ دَمِهَا لِأَنَّهُ أَوَّلُ مَنْ سَنَّ الْقَتْلَ» . وَسَنَذْكُرُ حَدِيثَ مُعَاوِيَةَ: «لَا يَزَالُ مِنْ أُمَّتِي» فِي بَابِ ثَوَابِ هَذِهِ الْأُمَّةِ إِنْ شَاءَ الله تَعَالَى
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Qachon bir kishi nohaq oʻldirilsa, uning gunohi (yukidan) bir ulush — Odamning birinchi oʻgʻliga (ham boʻladi) — chunki u — odam oʻldirish odatini birinchi boʻlib boshlagan edi», — dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Қачон бир киши ноҳақ ўлдирилса, унинг гуноҳи (юкидан) бир улуш — Одамнинг биринчи ўғлига (ҳам бўлади) — чунки у — одам ўлдириш одатини биринчи бўлиб бошлаган эди», — деди.
وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «نَضَّرَ اللَّهُ عَبْدًا سَمِعَ مَقَالَتِي فَحَفِظَهَا وَوَعَاهَا وَأَدَّاهَا فَرُبَّ حَامِلِ فِقْهٍ غَيْرِ فَقِيهٍ وَرُبَّ حَامِلِ فِقْهٍ إِلَى مَنْ هُوَ أَفْقَهُ مِنْهُ. ثَلَاثٌ لَا يَغِلُّ عَلَيْهِنَّ قَلْبُ مُسْلِمٍ إِخْلَاصُ الْعَمَلِ لِلَّهِ وَالنَّصِيحَةُ لِلْمُسْلِمِينَ وَلُزُومُ جَمَاعَتِهِمْ فَإِنَّ دَعْوَتَهُمْ تُحِيطُ مِنْ ورائهم» . رَوَاهُ الشَّافِعِي وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْمدْخل
وَرَوَاهُ أَحْمَدُ وَالتِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَابْنُ مَاجَهْ وَالدَّارِمِيُّ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ. إِلَّا أَنَّ التِّرْمِذِيّ وَأَبا دواد لَمْ يَذْكُرَا: «ثَلَاثٌ لَا يَغِلُّ عَلَيْهِنَّ» . إِلَى آخِره
Jubayr ibn Mutʼim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Minadagi Xayfda turib shunday dedilar: «Alloh mening soʻzimni eshitib, uni boshqalarga yetkazgan kishining yuzini nurli qilsin. Zero, ilmni koʻtaruvchining baʼzisi oʻzi faqih boʻlmasligi mumkin, ilmni koʻtaruvchining baʼzisi esa uni oʻzidan koʻra faqihroq kishiga yetkazadi. Uch narsa borki, ularga nisbatan moʻmin bandaning qalbi xiyonat qilmaydi: amalni Alloh uchun xolis qilish, musulmonlar hokimlariga nasihat qilish va ularning jamoatidan ajralmaslik. Zero, ularning daʼvati (duosi) oʻz ortidagilarni qamrab oladi.Жубайр ибн Мутъим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Минадаги Хайфда туриб шундай дедилар: «Аллоҳ менинг сўзимни эшитиб, уни бошқаларга етказган кишининг юзини нурли қилсин. Зеро, илмни кўтарувчининг баъзиси ўзи фақиҳ бўлмаслиги мумкин, илмни кўтарувчининг баъзиси эса уни ўзидан кўра фақиҳроқ кишига етказади. Уч нарса борки, уларга нисбатан мўмин банданинг қалби хиёнат қилмайди: амални Аллоҳ учун холис қилиш, мусулмонлар ҳокимларига насиҳат қилиш ва уларнинг жамоатидан ажралмаслик. Зеро, уларнинг даъвати (дуоси) ўз ортидагиларни қамраб олади.
وَعَن ابْن مَسْعُودٍ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «نَضَّرَ اللَّهُ امْرَأً سَمِعَ مِنَّا شَيْئًا فَبَلَّغَهُ كَمَا سَمِعَهُ فَرُبَّ مُبَلَّغٍ أَوْعَى لَهُ مِنْ سَامِعٍ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ
وَرَوَاهُ الدَّارمِيّ عَن أبي الدَّرْدَاء
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Bizdan biror narsani eshitib, uni eshitgani kabi yetkazgan kishini Alloh ravshan qilsin. Zero, koʻp yetkazilgan kishi eshitganidan koʻra uni yaxshiroq anglab olguvchidir», deb aytganlarini eshitdim. Termiziy va Ibn Moja rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Биздан бирор нарсани эшитиб, уни эшитгани каби етказган кишини Аллоҳ равшан қилсин. Зеро, кўп етказилган киши эшитганидан кўра уни яхшироқ англаб олгувчидир», деб айтганларини эшитдим. Термизий ва Ибн Можа ривоят қилган.
وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أُنْزِلَ الْقُرْآنُ عَلَى سَبْعَةِ أَحْرُفٍ لِكُلِّ آيَةٍ مِنْهَا ظَهْرٌ وَبَطْنٌ وَلِكُلِّ حَدٍّ مَطْلَعٌ» رَوَاهُ فِي شَرْحِ السُّنَّةِ
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qurʼon yetti harf (qiroat) ustida nozil qilingan. Undagi har bir oyatning zohiri va botini bor, har bir chegaraning esa matlai bor», dedilar. Bagʻaviy «Sharh us-sunna»da rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қуръон етти ҳарф (қироат) устида нозил қилинган. Ундаги ҳар бир оятнинг зоҳири ва ботини бор, ҳар бир чегаранинг эса матлаи бор», дедилар. Бағавий «Шарҳ ус-сунна»да ривоят қилган.
وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْعِلْمِ صَانُوا الْعِلْمَ وَوَضَعُوهُ عِنْدَ أَهْلِهِ لَسَادُوا بِهِ أَهْلَ زَمَانِهِمْ وَلَكِنَّهُمْ بَذَلُوهُ لِأَهْلِ الدُّنْيَا لِيَنَالُوا بِهِ مِنْ دُنْيَاهُمْ فَهَانُوا عَلَيْهِمْ سَمِعْتُ نَبِيَّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «مَنْ جَعَلَ الْهُمُومَ هَمًّا وَاحِدًا هَمَّ آخِرَتِهِ كَفَاهُ اللَّهُ هَمَّ دُنْيَاهُ وَمَنْ تَشَعَّبَتْ بِهِ الْهُمُومُ فِي أَحْوَالِ الدُّنْيَا لَمْ يُبَالِ اللَّهُ فِي أَيِّ أَوْدِيَتِهَا هَلَكَ» . رَوَاهُ ابْنُ مَاجَه
وَرَوَاهُ الْبَيْهَقِيُّ فِي شُعَبِ الْإِيمَانِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ مِنْ قَوْلِهِ: «مَنْ جَعَلَ الْهُمُومَ» إِلَى آخِره
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Agar ilm ahli ilmni asrab, uni ahliga qoʻyganlarida edi, u bilan oʻz zamonalari ahliga sarvar boʻlar edilar. Lekin ular uni dunyo ahliga, ularning dunyosidan bahra olish uchun sarfladilar, shu bois ular oldida xor boʻldilar. Men Paygʻambaringiz ﷺ: ‹Kim barcha gʻamlarni bitta gʻam — oxirat gʻami qilib olsa, Alloh unga dunyo gʻamiga kifoya qiladi. Kimning gʻamlari dunyo ahvollari bilan boʻlinib ketsa, Alloh uni qaysi vodiyda halok boʻlishiga parvo qilmaydi›, deganlarini eshitganman», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Агар илм аҳли илмни асраб, уни аҳлига қўйганларида эди, у билан ўз замоналари аҳлига сарвар бўлар эдилар. Лекин улар уни дунё аҳлига, уларнинг дунёсидан баҳра олиш учун сарфладилар, шу боис улар олдида хор бўлдилар. Мен Пайғамбарингиз ﷺ: ‹Ким барча ғамларни битта ғам — охират ғами қилиб олса, Аллоҳ унга дунё ғамига кифоя қилади. Кимнинг ғамлари дунё аҳволлари билан бўлиниб кетса, Аллоҳ уни қайси водийда ҳалок бўлишига парво қилмайди›, деганларини эшитганман», дедилар.