Rivoyatlari 6 218 ta, 20 toʻplamda.Ривоятлари 6 218 та, 20 тўпламда. Hadislarda 1 174 marta tilga olingan.Ҳадисларда 1 174 марта тилга олинган.
Hasan ibn Voqeʼ, Zamradan aytdi: yetmish uchinchi yilda vafot etdi. Abdulaziz, Molikdan: Ibn Umar sakson yetti yoshga yetdi, dedi. Hishom ibn Abdulmalik aytdi: Ali ibn Suhaym bizga aytdi, u Ibn Avndan: Nofeʼga jangdan oldin daʼvat qilish haqida soʻrab yozdim.Ҳасан ибн Воқеъ, Замрадан айтди: етмиш учинчи йилда вафот этди. Абдулазиз, Моликдан: Ибн Умар саксон етти ёшга етди, деди. Ҳишом ибн Абдулмалик айтди: Али ибн Суҳайм бизга айтди, у Ибн Авндан: Нофеъга жангдан олдин даъват қилиш ҳақида сўраб ёздим.
UlamolarУламолар · Abdulloh ibn Umar ibn Xattob, Abu Abdurrahmon al-Qurashiy, soʻng al-Adaviy · Абдуллоҳ ибн Умар ибн Хаттоб, Абу Абдурраҳмон ал-Қураший, сўнг ал-Адавий- وعن ابن عمر رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم لعن الواصلة والمستوصلة والواشمة والمستوشمة ((متفق عليه)).
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ soch ulagan, soch ulatgan, tatu chizgan va tatu chizdirgan ayolni laʼnatladilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ соч улаган, соч улатган, тату чизган ва тату чиздирган аёлни лаънатладилар.
- عن ابن عمر رضي الله عنهما عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: "لا تتركوا النار في بيوتكم حين تنامون" ((متفق عليه)).
(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) otasidan, u Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi:) U zot: «Uxlayotgan vaqtingizda uylaringizda olovni (yoqilgan holda) qoldirmanglar», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) отасидан, у Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади:) У зот: «Ухлаётган вақтингизда уйларингизда оловни (ёқилган ҳолда) қолдирманглар», дедилар.
- وعن ابن عمر رضي الله عنهما قال :"نهينا عن التكلف". ((رواه البخاري)).
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Biz takallufdan (oʻzimizni ortiqcha mashaqqatga solishdan) qaytarilganmiz», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Биз такаллуфдан (ўзимизни ортиқча машаққатга солишдан) қайтарилганмиз», дедилар.
- وعن ابن عمر رضي الله عنهما قال: اشتكى سعد بن عبادة رضي الله عنه شكوى فأتاه رسول الله صلى الله عليه وسلم يعوده مع عبد الرحمن بن عوف، وسعد بن أبي وقاص، وعبد الله بن مسعود رضي الله عنهم، فلما دخل عليه، وجده في غشية فقال: "أقضي؟" قالوا: لا يا رسول الله فبكى رسول الله صلى الله عليه وسلم فلما رأى القوم بكاء النبي صلى الله عليه وسلم بكوا، قال: "ألا تسمعون؟ إن الله لا يُعذب بدمع العين، ولا بحزن القلب، ولكن يعذب بهذا" وأشار إلى لسانه "أو يرحم" ((متفق عليه)).
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Saʼd ibn Uboda kasal boʻldi va Paygʻambar ﷺ Abdurrahmon ibn Avf, Saʼd ibn Abu Vaqqos va Abdulloh ibn Masʼud bilan birga — uning ahvolini soʻrashga — uni ziyorat qildilar. U zot uning oldiga kelganda, uni oilasi oʻrab olgan holda topdilar va: «U vafot etdimi?» — dedilar. Ular: «Yoʻq, yo Rasululloh», — dedi. Paygʻambar ﷺ yigʻladilar va odamlar Rasululloh ﷺ ning yigʻlaganini koʻrgach, ularning hammasi yigʻladi. U zot: «(Quloq solib) eshityapsizlarmi? Alloh koʻz yoshi uchun ham, qalbning gʻami uchun ham azoblamaydi; balki U buning (sababidan) azoblaydi yoki oʻz rahmatini ato etadi», — dedilar va tillariga ishora qildilar hamda: «Mayyit — uning ortidan yaqinlarining yigʻisi sababli — azoblanadi», — dedilar. Umar (mayyit ortidan yigʻlaydiganlarning) yuzlariga tayoq bilan urar, tosh otar va tuproq separ edi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Саъд ибн Убода касал бўлди ва Пайғамбар ﷺ Абдурраҳмон ибн Авф, Саъд ибн Абу Ваққос ва Абдуллоҳ ибн Масъуд билан бирга — унинг аҳволини сўрашга — уни зиёрат қилдилар. У зот унинг олдига келганда, уни оиласи ўраб олган ҳолда топдилар ва: «У вафот этдими?» — дедилар. Улар: «Йўқ, ё Расулуллоҳ», — деди. Пайғамбар ﷺ йиғладилар ва одамлар Расулуллоҳ ﷺ нинг йиғлаганини кўргач, уларнинг ҳаммаси йиғлади. У зот: «(Қулоқ солиб) эшитяпсизларми? Аллоҳ кўз ёши учун ҳам, қалбнинг ғами учун ҳам азобламайди; балки У бунинг (сабабидан) азоблайди ёки ўз раҳматини ато этади», — дедилар ва тилларига ишора қилдилар ҳамда: «Маййит — унинг ортидан яқинларининг йиғиси сабабли — азобланади», — дедилар. Умар (маййит ортидан йиғлайдиганларнинг) юзларига таёқ билан урар, тош отар ва тупроқ сепар эди.
- وعن ابن عمر رضي الله عنهما قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : "لا عدوى ولا طِيَرة، وإن كان الشؤم في شيء ففي الدار والمرأة، والفرس" ((متفق عليه)).
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yuqumli kasallikning (oʻz-oʻzidan) yuqishi ham, shumlanish ham yoʻqdir. Agar biror narsada shumlik boʻlsa, u uyda, ayolda va otdadir», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Юқумли касалликнинг (ўз-ўзидан) юқиши ҳам, шумланиш ҳам йўқдир. Агар бирор нарсада шумлик бўлса, у уйда, аёлда ва отдадир», дедилар.
- وعن ابن عمر رضي الله عنهما قال: وعد رسول الله صلى الله عليه وسلم جبريل أن يأتيه فراث عليه حتى اشتد على رسول الله صلى الله عليه وسلم، فخرج فلقيه جبريل فشكا إليه، فقال: إنا لا ندخل بيتًا فيه كلب ولا صورة. ((رواه البخاري)) (("راث": أبطأ، وهو بالثاء المثلثة)).
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Jibril Rasululloh ﷺga huzurlariga kelishga vaʼda bergan edi, biroq kechikdi va bu Rasululloh ﷺga ogʻir botdi. U zot tashqariga chiqib Jibril bilan uchrashib qoldilar-da, unga bu haqda shikoyat qildilar. Shunda Jibril: «Biz ichida it yoki surat boʻlgan uyga kirmaymiz», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Жибрил Расулуллоҳ ﷺга ҳузурларига келишга ваъда берган эди, бироқ кечикди ва бу Расулуллоҳ ﷺга оғир ботди. У зот ташқарига чиқиб Жибрил билан учрашиб қолдилар-да, унга бу ҳақда шикоят қилдилар. Шунда Жибрил: «Биз ичида ит ёки сурат бўлган уйга кирмаймиз», деди.
- عن ابن عمر رضي الله عنهما قال سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: "من اقتنى كلبًا إلا كلب صيد أو ماشية فإنه ينقص فإنه ينقص من أجره كل يوم قيراطان" ((متفق عليه)). وفي رواية: قيراط.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning: «Kim ov iti yoki chorva (mol) itidan boshqa it saqlasa, har kuni uning ajridan ikki qirot kamayadi», deganlarini eshitdim. Boshqa rivoyatda: «bir qirot», deyilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ким ов ити ёки чорва (мол) итидан бошқа ит сақласа, ҳар куни унинг ажридан икки қирот камаяди», деганларини эшитдим. Бошқа ривоятда: «бир қирот», дейилган.
- عن ابن عمر رضي الله عنهما قال: نهى رسول الله صلى الله عليه وسلم عن الجلالة في الإبل أن يركب عليها. ((رواه أبو داود بإسناد صحيح ))
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U: «Rasululloh ﷺ najosat yeb ozuqalanadigan tuyalarni minishdan va ularning sutidan ichishdan qaytardilar», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У: «Расулуллоҳ ﷺ нажосат еб озуқаланадиган туяларни минишдан ва уларнинг сутидан ичишдан қайтардилар», деди.
- عن ابن عمر رضي الله عنه أن النبي صلى الله عليه وسلم قال: "من أكل من هذه الشجرة -يعني الثوم- فلا يقربن مسجدنا" ((متفق عليه)). وفي رواية لمسلم: "مساجدنا".
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, Nabiy ﷺ: «Kim mana bu oʻsimlikdan yegan boʻlsa, masjidlarga aslo yaqinlashmasin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, Набий ﷺ: «Ким мана бу ўсимликдан еган бўлса, масжидларга асло яқинлашмасин», дедилар.
- عن ابن عمر، رضي الله عنهما، عن النبي صلى الله عليه وسلم ، قال: "إن الله تعالى ينهاكم أن تحلفوا بآبائكم، فمن كان حالفًا، فليحلف بالله، أو ليصمت" ((متفق عليه)). وفي رواية في الصحيح "فمن كان حالفًا فلا يحلف إلا بالله أو ليسكت".
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir karvonda Umar ibn Xattobga duch keldilar, Umar esa otasi nomi bilan qasam ichayotgan edi. Shunda Rasululloh ﷺ ularga nido qilib: «Ogoh boʻlinglar! Albatta, Alloh azza va jalla sizlarni ota-bobolaringiz nomi bilan qasam ichishdan qaytaradi. Kim qasam ichmoqchi boʻlsa, Alloh nomi bilan qasam ichsin yoki jim tursin», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир карвонда Умар ибн Хаттобга дуч келдилар, Умар эса отаси номи билан қасам ичаётган эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уларга нидо қилиб: «Огоҳ бўлинглар! Албатта, Аллоҳ азза ва жалла сизларни ота-боболарингиз номи билан қасам ичишдан қайтаради. Ким қасам ичмоқчи бўлса, Аллоҳ номи билан қасам ичсин ёки жим турсин», — дедилар.
- وعن ابن عمر رضي الله عنهما أنه سمع رجلا يقول: لا والكعبة، قال ابن عمر: لا تحلف بغير الله، فإني سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: "من حلف بغير الله، فقد كفر أو أشرك".(( رواه الترمذي وقال حديث حسن)) وفسر بعض العلماء قوله: "كفر أو أشرك" على التغليظ، كما روي أن النبي صلى الله عليه وسلم قال: "الرياء شرك".
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U bir kishining «Yoʻq, Kaʼba haqqi» deganini eshitdi-da, Ibn Umar: Allohdan oʻzga bilan qasam ichilmaydi, men Rasululloh ﷺning: «Kim Allohdan oʻzga bilan qasam ichsa, kufr keltiribdi yoki shirk keltiribdi», deganlarini eshitganman, dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Baʼzi ilm ahli bu hadisni shunday izohlaganlar: U zotning «kufr keltiribdi yoki shirk keltiribdi» degan soʻzlari (gunohni) ulugʻ qilib koʻrsatish (tagʻliz) yuzasidandir. Bundagi hujjat — Ibn Umarning hadisi boʻlib, unda Nabiy ﷺ Umarning «Otam haqqi, otam haqqi» deganini eshitib: «Ogoh boʻlinglar! Alloh sizlarni otalaringiz bilan qasam ichishdan qaytaradi», deganlar. Yana Abu Hurayraning Nabiy ﷺdan (rivoyat qilgan) hadisi boʻlib, unda u zot: «Kim qasamida ‹Lot va Uzzo haqqi› desa, ‹La ilaha illalloh› desin», deganlar. Abu Iso aytdi: Bu Nabiy ﷺdan rivoyat qilingan «Albatta, riyo — shirkdir» degan (hadis)ga oʻxshashdir. Baʼzi ilm ahli {Kim Robbiga roʻbaroʻ boʻlishni umid qilsa, solih amal qilsin} degan oyatni (Kahf surasi)ni shunday izohlab: riyo qilmasin, deganlar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У бир кишининг «Йўқ, Каъба ҳаққи» деганини эшитди-да, Ибн Умар: Аллоҳдан ўзга билан қасам ичилмайди, мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ким Аллоҳдан ўзга билан қасам ичса, куфр келтирибди ёки ширк келтирибди», деганларини эшитганман, деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Баъзи илм аҳли бу ҳадисни шундай изоҳлаганлар: У зотнинг «куфр келтирибди ёки ширк келтирибди» деган сўзлари (гуноҳни) улуғ қилиб кўрсатиш (тағлиз) юзасидандир. Бундаги ҳужжат — Ибн Умарнинг ҳадиси бўлиб, унда Набий ﷺ Умарнинг «Отам ҳаққи, отам ҳаққи» деганини эшитиб: «Огоҳ бўлинглар! Аллоҳ сизларни оталарингиз билан қасам ичишдан қайтаради», деганлар. Яна Абу Ҳурайранинг Набий ﷺдан (ривоят қилган) ҳадиси бўлиб, унда у зот: «Ким қасамида ‹Лот ва Уззо ҳаққи› деса, ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› десин», деганлар. Абу Исо айтди: Бу Набий ﷺдан ривоят қилинган «Албатта, риё — ширкдир» деган (ҳадис)га ўхшашдир. Баъзи илм аҳли {Ким Роббига рўбарў бўлишни умид қилса, солиҳ амал қилсин} деган оятни (Каҳф сураси)ни шундай изоҳлаб: риё қилмасин, деганлар.
- وعن ابن عمر رضي الله عنهما قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : "من استعاذ بالله فأعيذوه، ومن سأل بالله، فأعطوه، ومن دعاكم فأجيبوه، ومن صنع إليكم معروفًا فكافئوه، فإن لم تجدوا ما تكافئونه به، فادعوا له حتى تروا أنكم قد كافأتموه". ((حديث صحيح رواه أبو داود والنسائي بأسانيد الصحيحين))
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Alloh bilan (Allohning nomi bilan) panoh tilasa, unga panoh bering; kim Allohning nomi bilan soʻrasa, unga bering; kim sizlarni (taklif qilib) chaqirsa, ijobat qiling; kim sizlarga yaxshilik qilsa, unga (xuddi shunday) qaytaring. Agar uni mukofotlaydigan narsa topa olmasangiz, oʻzingizni uni mukofotlagandek his qilguningizcha unga duo qiling», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳ билан (Аллоҳнинг номи билан) паноҳ тиласа, унга паноҳ беринг; ким Аллоҳнинг номи билан сўраса, унга беринг; ким сизларни (таклиф қилиб) чақирса, ижобат қилинг; ким сизларга яхшилик қилса, унга (худди шундай) қайтаринг. Агар уни мукофотлайдиган нарса топа олмасангиз, ўзингизни уни мукофотлагандек ҳис қилгунингизча унга дуо қилинг», дедилар.
- عن ابن عمر رضي الله عنهما قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : "إذا قال رجل لأخيه: يا كافر، فقد باء بها أحدهما، فإن كان كما قال وإلا رجعت عليه" ((متفق عليه)).
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir kishi oʻz birodariga: ‹Ey kofir!›, desa, bu soʻz ikkisidan biriga qaytadi: agar aytganidek boʻlsa, oʻsha kishiga, boʻlmasa, aytgan kishining oʻziga qaytadi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир киши ўз биродарига: ‹Эй кофир!›, деса, бу сўз иккисидан бирига қайтади: агар айтганидек бўлса, ўша кишига, бўлмаса, айтган кишининг ўзига қайтади», дедилар.
- وعن ابن عمر رضي الله عنهما أن رسول الله صلى الله عليه وسلم صلى العشاء في آخر حياته، فلما سلم، قال: "أرأيتكم ليلتكم هذه؟ فإن على رأس مائة سنة لا يبقي ممن هو على ظهر الأرض اليوم أحد" ((متفق عليه)).
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ umrlarining oxirida bir kechasi bizga xufton namozini oʻqib berdilar. Salom berganlaridan keyin turib: «Mana shu kechangizni koʻryapsizlarmi? Shu kechadan boshlab yuz yilning boshiga kelganda, bugun yer yuzida boʻlganlardan birortasi qolmaydi», dedilar. Ibn Umar aytdi: Odamlar Rasululloh ﷺning oʻsha soʻzlari haqida — bu hadislarda yuz yil haqida soʻzlaganlarida — adashdilar. Aslida Rasululloh ﷺ: «Bugun yer yuzida boʻlganlardan birortasi qolmaydi», dedilar, bu bilan oʻsha asr (avlod) tugashini nazarda tutgan edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ умрларининг охирида бир кечаси бизга хуфтон намозини ўқиб бердилар. Салом берганларидан кейин туриб: «Мана шу кечангизни кўряпсизларми? Шу кечадан бошлаб юз йилнинг бошига келганда, бугун ер юзида бўлганлардан бирортаси қолмайди», дедилар. Ибн Умар айтди: Одамлар Расулуллоҳ ﷺнинг ўша сўзлари ҳақида — бу ҳадисларда юз йил ҳақида сўзлаганларида — адашдилар. Аслида Расулуллоҳ ﷺ: «Бугун ер юзида бўлганлардан бирортаси қолмайди», дедилар, бу билан ўша аср (авлод) тугашини назарда тутган эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир.
- عن أبي هريرة وعائشة رضي الله عنهما أن النبي صلى الله عليه وسلم نهى عن الوصال. ((متفق عليه)).
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ visoldan (iftor qilmay roʻzani ulab ketishdan) qaytardilar. Ular: «Siz visol qilasiz-ku», dedilar. U zot: «Men sizlarga oʻxshamayman; menga (Alloh tomonidan) taom beriladi va suv ichiriladi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ висолдан (ифтор қилмай рўзани улаб кетишдан) қайтардилар. Улар: «Сиз висол қиласиз-ку», дедилар. У зот: «Мен сизларга ўхшамайман; менга (Аллоҳ томонидан) таом берилади ва сув ичирилади», дедилар.
- وعن ابن عمر رضي الله عنهما قال: نهى رسول الله صلى الله عليه وسلم عن الوصال. قالوا :إنك تواصل؟ قال: "إني لست مثلكم، إني أُطعم وأُسقى" ((متفق عليه)). ، وهذا لفظ البخاري.
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ visoldan qaytardi. Odamlar (unga): «Lekin siz uni qilyapsiz-ku?» — dedi. U zot: «Men sizlarga oʻxshamayman — chunki men Alloh tomonidan taom va ichimlik bilan taʼminlanaman», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ висолдан қайтарди. Одамлар (унга): «Лекин сиз уни қиляпсиз-ку?» — деди. У зот: «Мен сизларга ўхшамайман — чунки мен Аллоҳ томонидан таом ва ичимлик билан таъминланаман», — дедилар.
- وعن ابن عمر قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم :”لا تتلقوا السلع حتى يهبط بها إلى الأسواق" ((متفق عليه)).
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Savdo mollarini bozorga tushirilmasidan oldin kutib olmanglar», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Савдо молларини бозорга туширилмасидан олдин кутиб олманглар», дедилар.
- وعن ابن عمر رضي الله عنهما، أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال: "لا يبع بعضكم على بيع بعض، ولا يخطب على خطبة أخيه إلا أن يأذن له" ((متفق عليه، وهذا لفظ مسلم))
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Baʼzingiz baʼzingizning savdosi ustiga savdo qilmasin. Mollarni (savdogarlardan) bozorga tushirilgunicha qarshi olib (ularni shahar tashqarisida sotib olmang).»Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Баъзингиз баъзингизнинг савдоси устига савдо қилмасин. Молларни (савдогарлардан) бозорга туширилгунича қарши олиб (уларни шаҳар ташқарисида сотиб олманг).»
- عن ابن عمر رضي الله عنهما قال: "نهى رسول الله صلى الله عليه وسلم أن يسافر بالقرآن إلى أرض العدو" ((متفق عليه)).
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U dedi: Rasululloh ﷺ Qurʼon bilan dushman yurtiga safar qilishdan qaytardilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У деди: Расулуллоҳ ﷺ Қуръон билан душман юртига сафар қилишдан қайтардилар.
- وعن ابن عمر رضي الله عنهما أن رسول الله صلى الله عليه وسلم ذكر الدجال بين ظهراني الناس فقال: " إن الله ليس بأعور، ألا إن المسيح الدجال أعور العين اليمنى، كأن عينه عنبة طافية" ((متفق عليه)).
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ odamlar orasida Dajjolni zikr qilib: «Albatta, Alloh taolo krivoʻz (bir koʻzi koʻr) emasdir. Ogoh boʻlinglar, Masih Dajjol esa oʻng koʻzi koʻrdir, uning koʻzi xuddi boʻrtib chiqqan uzum donasiga oʻxshaydi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ одамлар орасида Дажжолни зикр қилиб: «Албатта, Аллоҳ таоло кривўз (бир кўзи кўр) эмасдир. Огоҳ бўлинглар, Масиҳ Дажжол эса ўнг кўзи кўрдир, унинг кўзи худди бўртиб чиққан узум донасига ўхшайди», дедилар.
- وعنها رضي الله عنها عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: "من مات وعليه صوم، صام عنه وليه" ((متفق عليه)).
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim bir oy roʻzasi zimmasida boʻlgan holda vafot etsa, uning nomidan har bir kun uchun bir miskinga taom berilsin», dedilar. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisini faqat shu yoʻldan marfuʼ (Nabiyga yetgan) holda bilamiz, sahih boʻlgani esa Ibn Umarning oʻz soʻzi sifatida (mavquf)dir. Ilm ahli bu bobda ixtilof qilganlar. Baʼzilari: «Marhum nomidan roʻza tutiladi», deganlar. Buni Ahmad va Ishoq aytadilar. Ular: «Agar marhum zimmasida nazr roʻzasi boʻlsa, uning nomidan roʻza tutiladi, agar zimmasida Ramazon qazosi boʻlsa, uning nomidan taom beriladi», dedilar. Molik, Sufyon va Shofiiy: «Hech kim hech kim nomidan roʻza tutmaydi», deganlar. (Abu Iso) aytdi: Ashʼas — u ibn Savvordir. Muhammad — mening nazarimda ibn Abdurrahmon ibn Abi Layladir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким бир ой рўзаси зиммасида бўлган ҳолда вафот этса, унинг номидан ҳар бир кун учун бир мискинга таом берилсин», дедилар. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадисини фақат шу йўлдан марфуъ (Набийга етган) ҳолда биламиз, саҳиҳ бўлгани эса Ибн Умарнинг ўз сўзи сифатида (мавқуф)дир. Илм аҳли бу бобда ихтилоф қилганлар. Баъзилари: «Марҳум номидан рўза тутилади», деганлар. Буни Аҳмад ва Ишоқ айтадилар. Улар: «Агар марҳум зиммасида назр рўзаси бўлса, унинг номидан рўза тутилади, агар зиммасида Рамазон қазоси бўлса, унинг номидан таом берилади», дедилар. Молик, Суфён ва Шофиий: «Ҳеч ким ҳеч ким номидан рўза тутмайди», деганлар. (Абу Исо) айтди: Ашъас — у ибн Саввордир. Муҳаммад — менинг назаримда ибн Абдурраҳмон ибн Аби Лайладир.
- وعن بن عمر رضي الله عنه قال: كنا نعد لرسول الله صلى الله عليه وسلم في المجلس الواحد مائة مرة: "رب اغفر لي، وتب على إنك أنت التواب الرحيم" ((رواه أبوداود والترمذي)). وقال : (( حديث حسن صحيح غريب )) .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytadilar: Biz Rasululloh ﷺning bir majlisda yuz marta: «Robbigʻfir liy va tub alayya, innaka antat-Tavvobur-Rohiym (Ey Robbim, meni kechirgin va tavbamni qabul etgin; albatta, Sen tavbalarni qabul etuvchi, rahmlisan)», deganlarini sanardik.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтадилар: Биз Расулуллоҳ ﷺнинг бир мажлисда юз марта: «Роббиғфир лий ва туб алайя, иннака антат-Таввобур-Роҳийм (Эй Роббим, мени кечиргин ва тавбамни қабул этгин; албатта, Сен тавбаларни қабул этувчи, раҳмлисан)», деганларини санардик.
- وعن ابن عمر رضي الله عنهما أن النبي صلى الله عليه وسلم قال: "يا معشر النساء تصدقن، وأكثرن من الاستغفار، فإني رأيتكن أكثر أهل النار" قالت امرأة منهن: مالنا أكثر أهل النار؟ قال: "تكثرن اللعن، وتكفرن العشير مارأيت من ناقصات عقل ودين أغلب لذي لب منكن" قالت: ما نقصان العقل والدين؟ قال" "شهادة امرأتين بشهادة رجل، وتمكث الأيام لا تصلي" ((رواه مسلم)).
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ey ayollar jamoasi, sadaqa qilinglar va koʻp istigʻfor aytinglar. Zero, men sizlarni doʻzax ahlining koʻpchiligi ekanini koʻrdim», dedilar. Shunda ulardan aqlli bir ayol: «Nega biz doʻzax ahlining koʻpchiligi boʻlamiz, ey Allohning Rasuli?», dedi. U zot: «Sizlar koʻp laʼnat aytasizlar va erlaringizga noshukrlik qilasizlar. Aqli va dini noqis boʻla turib, aqlli kishini sizlardan koʻra koʻproq yenga oladiganini koʻrmadim», dedilar. U ayol: «Ey Allohning Rasuli, aqli va dinining noqisligi nima?», dedi. U zot: «Aqlning noqisligiga kelsak, ikki ayolning guvohligi bir erkakning guvohligiga teng boʻladi, mana shu aqlning noqisligidandir. U bir necha kechalar namoz oʻqimay turadi va Ramazonda ogʻzini ochadi, mana shu dinning noqisligidandir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эй аёллар жамоаси, садақа қилинглар ва кўп истиғфор айтинглар. Зеро, мен сизларни дўзах аҳлининг кўпчилиги эканини кўрдим», дедилар. Шунда улардан ақлли бир аёл: «Нега биз дўзах аҳлининг кўпчилиги бўламиз, эй Аллоҳнинг Расули?», деди. У зот: «Сизлар кўп лаънат айтасизлар ва эрларингизга ношукрлик қиласизлар. Ақли ва дини ноқис бўла туриб, ақлли кишини сизлардан кўра кўпроқ енга оладиганини кўрмадим», дедилар. У аёл: «Эй Аллоҳнинг Расули, ақли ва динининг ноқислиги нима?», деди. У зот: «Ақлнинг ноқислигига келсак, икки аёлнинг гувоҳлиги бир эркакнинг гувоҳлигига тенг бўлади, мана шу ақлнинг ноқислигидандир. У бир неча кечалар намоз ўқимай туради ва Рамазонда оғзини очади, мана шу диннинг ноқислигидандир», дедилар.
- وعن أبي عبد الرحمن عبد الله بن عمر بن الخطاب، رضي الله عنهما قال: سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: " انطلق ثلاثة نفر ممن كان قبلكم حتى آواهم المبيت إلى غار فدخلوه، فانحدرت صخرة من الجبل فسدت عليهم الغار، فقالوا: إنه لا ينجيكم من هذه الصخرة إلا أن تدعوا الله بصالح أعمالكم. قال رجل منهم: اللهم كان لي أبوان شيخان كبيران، وكنت لا أغبق قبلهما أهلاً ولا مالاً. فنأى بى طلب الشجر يوماً فلم أرح عليهما حتى ناما فحلبت لهما غبوقهما فوجدتهما نائمين فكرهت أن أوقظهما وأن أغبق قبلهما أهلاً أو مالاً، فلبثت- والقدح على يدى- أنتظر استيقاظهما حتى برق الفجر والصبية يتضاغون عند قدمى- فاستيقظا فشربا غبوقهما. اللهم إن كنت فعلت ذلك ابتغاء وجهك ففرج عنا ما نحن فيه من هذه الصخرة، فانفرجت شيئاً لا يستطيعون الخروج منه. قال الآخر: اللهم إنه كانت لي ابنة عم كانت أحب الناس إلىّ " وفى رواية: "كنت أحبها كأشد ما يحب الرجال النساء، فأردتها على نفسها فامتنعت منى حتى ألمّت بها سنة من السنين فجاءتنى فأعطيتها عشرين ومائة دينار على أن تخلى بينى وبين نفسها ففعلت، حتى إذا قدرت عليها" وفى رواية: "فلما قعدت بين رجليها، قالت: اتق الله ولا تفض الخاتم إلا بحقه، فانصرفت عنها وهى أحب الناس إلى وتركت الذهب الذى أعطيتها، اللهم إن كنت فعلت ذلك ابتغاء وجهك فافرج عنا ما نحن فيه، فانفرجت الصخرة غير أنهم لا يستطيعون الخروج منها. وقال الثالث: اللهم استأجرت أجراء وأعطيتهم أجرهم غير رجل واحد ترك الذى له وذهب، فثمرت أجره حتى كثرت منه الأموال، فجاءنى بعد حين فقال: يا عبد الله أدّ إلى أجرى، فقلت: كل ما ترى من أجرك: من الإبل والبقر والغنم والرقيق. فقال: يا عبد الله لا تستهزئ بى! فقلت: لا أستهزئ بك، فأخذه كله فاستاقه فلم يترك منه شيئاً، اللهم إن كنتُ فعلت ذلك ابتغاء وجهك فافرج عنا ما نحن فيه، فانفرجت الصخرة فخرجوا يمشون" ((متفق عليه)).
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Allohning Rasuli ﷺ ning shunday deganini eshitdim: «Sizlardan oldingi (kishilar)dan uch kishi birga yoʻlga chiqdi — to kechqurun bir gʻorga yetib, unga kirguncha. Bir katta tosh togʻdan yumalab tushdi va gʻor ogʻzini berkitdi. Ular bir-biriga: ‹Sizlarni bu toshdan — oʻzlaringiz (faqat Alloh uchun) qilgan solih amalingizni vasila qilib, Allohga duo qilishdan boshqa — hech narsa qutqara olmaydi›, — dedi. Bas, ulardan biri: ‹Allohim! Mening qari ota-onam bor edi va men oilamga (xotin, bolalar) — ulardan oldin — (sut) bermas edim. Bir kun, tasodifan, men kechikdim va kechqurun kech (uyga) keldim, holbuki ular uxlab qolgan edi. Men ular uchun qoʻy sogʻdim va sutni ularga keltirdim, lekin ularni uxlab yotgan topdim. Men oilamga — ulardan oldin — (sut) berishni yoqtirmadim. Men ularni kutdim va sut idishi qoʻlimda edi; men — to tong otguncha — ularning uygʻonishini kutdim. Soʻng ular uygʻondi va sutni ichdi. Allohim! Agar men buni faqat Sening (roziliging) uchun qilgan boʻlsam, bizni bu tosh sababli (boʻlgan) ogʻir ahvoldan qutqar›, — dedi. Bas, tosh bir oz siljidi, lekin ular (hali) chiqa olmas edi». Paygʻambar ﷺ qoʻshdilar: «Ikkinchi kishi: ‹Allohim! Mening bir amakivachcha (qiz) singlim bor edi va u menga barcha odamlardan koʻproq sevimli edi; men u bilan yaqinlik qilishni xohladim, lekin u rad etdi. Keyinchalik, bir qahatchilik yilida, u qiyinchilikka tushdi va mening oldimga keldi; men unga — u mening istagimga qarshilik qilmaslik sharti bilan — bir yuz yigirma dinor berdim va u rozi boʻldi. Men oʻz istagimga yetmoqchi boʻlganimda, u: «Avratimni — qonuniy (nikohli) yoʻl bilan boʻlmasa — buzishing senga harom», — dedi. Bas, men u bilan jinsiy aloqa qilishni gunoh deb (bildim) va uni tark etdim — garchi u menga barcha odamlardan koʻproq sevimli boʻlsa ham — hamda men unga bergan oltinni (ham) qoldirdim. Allohim! Agar men buni faqat Sening (roziliging) uchun qilgan boʻlsam, bizni hozirgi ofatdan qutqar›, — dedi. Bas, tosh yana bir oz siljidi, lekin ular hali (ham) u yerdan chiqa olmas edi». Paygʻambar ﷺ qoʻshdilar: «Soʻng uchinchi kishi: ‹Allohim! Men bir necha ishchini yolladim va ularga — oʻz ish haqini olmay ketgan bir kishidan boshqa — ularning haqlarini toʻladim. Men uning ish haqini (ishga) sarfladim va shu orqali koʻp mol-mulk topdim. (Keyin bir muddatdan soʻng) u kelib, menga: «Ey Allohning bandasi, menga ish haqimni toʻla», — dedi. Men unga: «Sen koʻrayotgan barcha tuyalar, sigirlar, qoʻylar va qullar — senikidir», — dedim. U: «Ey Allohning bandasi, meni masxara qilma», — dedi. Men: «Men seni masxara qilmayapman», — dedim. Bas, u butun podani olib, haydab ketdi va (hech narsa) qoldirmadi. Allohim! Agar men buni faqat Sening (roziliging) uchun qilgan boʻlsam, bizni hozirgi azobdan qutqar›, — dedi. Bas, oʻsha tosh butunlay siljidi va ular yurib (gʻordan) chiqdi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: «Сизлардан олдинги (кишилар)дан уч киши бирга йўлга чиқди — то кечқурун бир ғорга етиб, унга киргунча. Бир катта тош тоғдан юмалаб тушди ва ғор оғзини беркитди. Улар бир-бирига: ‹Сизларни бу тошдан — ўзларингиз (фақат Аллоҳ учун) қилган солиҳ амалингизни васила қилиб, Аллоҳга дуо қилишдан бошқа — ҳеч нарса қутқара олмайди›, — деди. Бас, улардан бири: ‹Аллоҳим! Менинг қари ота-онам бор эди ва мен оиламга (хотин, болалар) — улардан олдин — (сут) бермас эдим. Бир кун, тасодифан, мен кечикдим ва кечқурун кеч (уйга) келдим, ҳолбуки улар ухлаб қолган эди. Мен улар учун қўй соғдим ва сутни уларга келтирдим, лекин уларни ухлаб ётган топдим. Мен оиламга — улардан олдин — (сут) беришни ёқтирмадим. Мен уларни кутдим ва сут идиши қўлимда эди; мен — то тонг отгунча — уларнинг уйғонишини кутдим. Сўнг улар уйғонди ва сутни ичди. Аллоҳим! Агар мен буни фақат Сенинг (розилигинг) учун қилган бўлсам, бизни бу тош сабабли (бўлган) оғир аҳволдан қутқар›, — деди. Бас, тош бир оз силжиди, лекин улар (ҳали) чиқа олмас эди». Пайғамбар ﷺ қўшдилар: «Иккинчи киши: ‹Аллоҳим! Менинг бир амакивачча (қиз) синглим бор эди ва у менга барча одамлардан кўпроқ севимли эди; мен у билан яқинлик қилишни хоҳладим, лекин у рад этди. Кейинчалик, бир қаҳатчилик йилида, у қийинчиликка тушди ва менинг олдимга келди; мен унга — у менинг истагимга қаршилик қилмаслик шарти билан — бир юз йигирма динор бердим ва у рози бўлди. Мен ўз истагимга етмоқчи бўлганимда, у: «Авратимни — қонуний (никоҳли) йўл билан бўлмаса — бузишинг сенга ҳаром», — деди. Бас, мен у билан жинсий алоқа қилишни гуноҳ деб (билдим) ва уни тарк этдим — гарчи у менга барча одамлардан кўпроқ севимли бўлса ҳам — ҳамда мен унга берган олтинни (ҳам) қолдирдим. Аллоҳим! Агар мен буни фақат Сенинг (розилигинг) учун қилган бўлсам, бизни ҳозирги офатдан қутқар›, — деди. Бас, тош яна бир оз силжиди, лекин улар ҳали (ҳам) у ердан чиқа олмас эди». Пайғамбар ﷺ қўшдилар: «Сўнг учинчи киши: ‹Аллоҳим! Мен бир неча ишчини ёлладим ва уларга — ўз иш ҳақини олмай кетган бир кишидан бошқа — уларнинг ҳақларини тўладим. Мен унинг иш ҳақини (ишга) сарфладим ва шу орқали кўп мол-мулк топдим. (Кейин бир муддатдан сўнг) у келиб, менга: «Эй Аллоҳнинг бандаси, менга иш ҳақимни тўла», — деди. Мен унга: «Сен кўраётган барча туялар, сигирлар, қўйлар ва қуллар — сеникидир», — дедим. У: «Эй Аллоҳнинг бандаси, мени масхара қилма», — деди. Мен: «Мен сени масхара қилмаяпман», — дедим. Бас, у бутун подани олиб, ҳайдаб кетди ва (ҳеч нарса) қолдирмади. Аллоҳим! Агар мен буни фақат Сенинг (розилигинг) учун қилган бўлсам, бизни ҳозирги азобдан қутқар›, — деди. Бас, ўша тош бутунлай силжиди ва улар юриб (ғордан) чиқди», — дедилар.
- وعن أبي عبد الرحمن عبد الله بن عمر بن الخطاب رضي الله عنهما عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: " إن الله عز وجل يقبل توبة العبد ما لم يغرغر" ((رواه الترمذي وقال: حديث حسن)).
Abdulloh ibn Umar ibn Xattob (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Alloh azza va jalla banda joni halqumiga kelib qolmaguncha uning tavbasini qabul qiladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳ азза ва жалла банда жони ҳалқумига келиб қолмагунча унинг тавбасини қабул қилади», дедилар.
- وعن ابن عمر رضي الله عنهما قال: كنا نتحدث عن حجة الوداع، والنبي صلى الله عليه وسلم بين أظهرنا، ولا ندري ما حجة الوداع، حتى حمد الله رسول الله صلى الله عليه وسلم، وأثنى عليه، ثم ذكر المسيح الدجال فأطنب في ذكره، وقال: “ ما بعث الله من نبي إلا أنذره أمته: أنذره نوح والنبيون من بعده، وإنه إن يخرج فيكم فما خفي عليكم من شأنه فليس يخفى عليكم، إن ربكم ليس بأعور، وإنه أعور عين اليمنى، كأن عينه عنبة طافية. ألا إن الله حرم عليكم دماءكم وأموالكم ، كحرمة يومكم هذا، في بلدكم هذا، في شهركم هذا، ألا هل بلغت؟” قالوا: نعم، قال: “اللهم اشهد -ثلاثًا- ويلكم، أو ويحكم، انظروا، لا ترجعوا بعدي كفارًا يضرب بعضكم رقاب بعض" ((رواه البخاري ، وروي مسلم بعضه)).
(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Biz Vidoʼ haji haqida — Paygʻambar ﷺ oramizda boʻ lgan holda — soʻzlashardik, lekin Vidoʼ haji nima ekanini bilmas edik. U zot Allohga hamd aytib, Unga sano (maqtov) aytdilar, soʻng Masih Dajjolni zikr qilib, uning zikrida (gapni) choʻzdilar va: «Alloh hech bir paygʻambar yubormadiki, illo u oʻz ummatini undan (Dajjoldan) ogohlantirdi. Nuh ham, undan keyingi paygʻambarlar ham undan ogohlantirdi. Albatta u sizlar ichida chiqadi; uning ahvolidan sizlarga nima yashirin qolsa (qolmasin), sizlarga — Robbingiz sizlarga yashirin (koʻrinmas) narsadek emasligi — yashirin emas» — uni uch marta (aytdi) — «Albatta Robbingiz koʻr (aʼvar) emas; u (Dajjol) esa oʻng koʻzi koʻrdir; uning koʻzi goʻyo (suvda) qalqib turgan bir uzum donasidek», dedilar. «Ogoh boʻ linglar! Albatta Alloh sizlarga qonlaringizni va mollaringizni — mana shu kuningizda, mana shu shaharingizda, mana shu oyingizda (boʻ lgan hurmati) kabi — harom (muqaddas) qildi. Ogoh boʻ linglar! Men (buni) yetkazdimmi?» dedilar. Ular: «Ha», dedilar. U zot: «Allohim, guvoh boʻ l», dedilar — uch marta — «Voy sizlarga! — yoki: Holingizga voy! — Ehtiyot boʻ linglar, mendan keyin bir-biringizning boʻ ynini urib, kofirlarga (oʻxshab) qaytmanglar», dedilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Биз Видў ҳажи ҳақида — Пайғамбар ﷺ орамизда бў лган ҳолда — сўзлашардик, лекин Видў ҳажи нима эканини билмас эдик. У зот Аллоҳга ҳамд айтиб, Унга сано (мақтов) айтдилар, сўнг Масиҳ Дажжолни зикр қилиб, унинг зикрида (гапни) чўздилар ва: «Аллоҳ ҳеч бир пайғамбар юбормадики, илло у ўз умматини ундан (Дажжолдан) огоҳлантирди. Нуҳ ҳам, ундан кейинги пайғамбарлар ҳам ундан огоҳлантирди. Албатта у сизлар ичида чиқади; унинг аҳволидан сизларга нима яширин қолса (қолмасин), сизларга — Роббингиз сизларга яширин (кўринмас) нарсадек эмаслиги — яширин эмас» — уни уч марта (айтди) — «Албатта Роббингиз кўр (аъвар) эмас; у (Дажжол) эса ўнг кўзи кўрдир; унинг кўзи гўё (сувда) қалқиб турган бир узум донасидек», дедилар. «Огоҳ бў линглар! Албатта Аллоҳ сизларга қонларингизни ва молларингизни — мана шу кунингизда, мана шу шаҳарингизда, мана шу ойингизда (бў лган ҳурмати) каби — ҳаром (муқаддас) қилди. Огоҳ бў линглар! Мен (буни) етказдимми?» дедилар. Улар: «Ҳа», дедилар. У зот: «Аллоҳим, гувоҳ бў л», дедилар — уч марта — «Вой сизларга! — ёки: Ҳолингизга вой! — Эҳтиёт бў линглар, мендан кейин бир-бирингизнинг бў йнини уриб, кофирларга (ўхшаб) қайтманглар», дедилар.
- وعن ابن عمر رضي الله عنهما قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: “ لا يزال المؤمن في فسحة من دينه ما لم يصب دمًا حرًا" ((رواه البخاري)).
(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Momin, harom qonni toʻkmaguncha (nohaq odam oʻldirmaguncha), oʻz dinida kengchilikda (xotirjam) boʻlaveradi», dedilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Момин, ҳаром қонни тўкмагунча (ноҳақ одам ўлдирмагунча), ўз динида кенгчиликда (хотиржам) бўлаверади», дедилар.
- وعن ابن عمر رضي الله عنهما أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال: "المسلم أخو المسلم، لا يظلمه، ولايسلمه، من كان في حاجة أخيه كان الله في حاجته، ومن فرج عن مسلم كربة فرج الله عنه بها كربة من كرب يوم القيامة، ومن ستر مسلمًا ستره الله يوم القيامة" ((متفق عليه)) .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmon musulmonning birodaridir. Unga zulm qilmaydi va uni (dushmaniga) tashlab qoʻymaydi. Kim birodarining hojatini raved qilsa, Alloh uning hojatini raved qiladi. Kim bir musulmonning bir qaygʻusini aritsa, Alloh shu sababli qiyomat kuni undan qaygʻularidan birini aritadi. Kim bir musulmonni(ng aybini) yashirsa, Alloh qiyomat kuni uni(ng aybini) yashiradi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмон мусулмоннинг биродаридир. Унга зулм қилмайди ва уни (душманига) ташлаб қўймайди. Ким биродарининг ҳожатини равед қилса, Аллоҳ унинг ҳожатини равед қилади. Ким бир мусулмоннинг бир қайғусини аритса, Аллоҳ шу сабабли қиёмат куни ундан қайғуларидан бирини аритади. Ким бир мусулмонни(нг айбини) яширса, Аллоҳ қиёмат куни уни(нг айбини) яширади», дедилар.
- وعن ابن عمر رضي الله عنهما أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال: "المسلم أخو المسلم لا يظلمه ولا يسلمه. من كان في حاجة أخيه كان الله في حاجته، ومن فرج عن مسلم كربة فرج الله عنه بها كربة من كرب يوم القيامة، ومن ستر مسلمًا ستره الله يوم القيامة" ((متفق عليه)) .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmon musulmonning birodaridir. Unga zulm qilmaydi va uni (dushmaniga) tashlab qoʻymaydi. Kim birodarining hojatini raved qilsa, Alloh uning hojatini raved qiladi. Kim bir musulmonning bir qaygʻusini aritsa, Alloh shu sababli qiyomat kuni undan qaygʻularidan birini aritadi. Kim bir musulmonni(ng aybini) yashirsa, Alloh qiyomat kuni uni(ng aybini) yashiradi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмон мусулмоннинг биродаридир. Унга зулм қилмайди ва уни (душманига) ташлаб қўймайди. Ким биродарининг ҳожатини равед қилса, Аллоҳ унинг ҳожатини равед қилади. Ким бир мусулмоннинг бир қайғусини аритса, Аллоҳ шу сабабли қиёмат куни ундан қайғуларидан бирини аритади. Ким бир мусулмонни(нг айбини) яширса, Аллоҳ қиёмат куни уни(нг айбини) яширади», дедилар.
- وعن ابن عمر رضي الله عنهما عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: " كلكم راعٍ، وكلكم مسئول عن رعيته، والأمير راعٍ، والرجل راعٍ على أهل بيته؛ والمرأة راعية على بيت زوجها وولده، فكلكم راعٍ، وكلكم مسؤول عن رعيته" ((متفق عليه)).
(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Har biringiz — choʻ pondir va har biringiz oʻ z (qoʻ l ostidagi) raiyatidan masʼuldir: amir (rahbar) — choʻ pondir; kishi — oʻ z uy ahliga choʻ pondir; ayol — erining uyi va bolasiga choʻ pon (boquvchi)dir. Bas, har biringiz — choʻ pondir va har biringiz oʻ z raiyatidan masʼuldir», dedilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Ҳар бирингиз — чў пондир ва ҳар бирингиз ў з (қў л остидаги) раиятидан масъулдир: амир (раҳбар) — чў пондир; киши — ў з уй аҳлига чў пондир; аёл — эрининг уйи ва боласига чў пон (боқувчи)дир. Бас, ҳар бирингиз — чў пондир ва ҳар бирингиз ў з раиятидан масъулдир», дедилар.
- وعن ابن عمر رضي الله عنهما قال: سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: كلكم راعٍ، وكلكم مسئول عن رعيته، والمرأة راعية في بيت زوجها ومسئولة عن رعيتها، والخادم راعٍ في مال سيده ومسئول عن رعيته، فكلكم راعٍ ومسئول عن رعيته" ((متفق عليه)).
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning: «Hammangiz — choʻpon (masʼul)siz», — deganlarini eshitdim. Yunus dedi: Ruzayq ibn Hukaym — men u bilan Vodil-Qurada edim — Ibn Shihobga: «Juma namoziga imomlik qilaymi?» — deb (xat) yozdi. Ruzayq yerda (dehqonchilik bilan) ishlar edi; u bilan birga bir guruh sudonlik (kishilar) va boshqalar bor edi; Ruzayq oʻsha paytda Aylaning hokimi edi. Ibn Shihob (Ruzaykga) juma namoziga imomlik qilishni buyurib (xat) yozdi va unga Solim — Abdulloh ibn Umar shunday degan deb — aytganini xabar qildi: «Men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim: ‹Hammangiz — choʻpon (masʼul)siz va qoʻl ostingizdagilar hamda qaramogʻingizdagi narsalar uchun javobgarsiz. Imom (hokim) — fuqarosi (raiyati)ning choʻponi va ular uchun javobgar; erkak — oilasining choʻponi va ular uchun javobgar; ayol — erining uyining choʻponi va u uchun javobgar; xizmatkor — xoʻjayinining molining choʻponi va u uchun javobgar›. Menimcha, u zot yana: ‹Erkak — otasi molining choʻponi va u uchun javobgar. Hammangiz — choʻpon (masʼul)siz va qoʻl ostingizdagilar hamda qaramogʻingizdagi narsalar uchun javobgarsiz›, — dedilar».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: «Ҳаммангиз — чўпон (масъул)сиз», — деганларини эшитдим. Юнус деди: Рузайқ ибн Ҳукайм — мен у билан Водил-Қурада эдим — Ибн Шиҳобга: «Жума намозига имомлик қилайми?» — деб (хат) ёзди. Рузайқ ерда (деҳқончилик билан) ишлар эди; у билан бирга бир гуруҳ судонлик (кишилар) ва бошқалар бор эди; Рузайқ ўша пайтда Айланинг ҳокими эди. Ибн Шиҳоб (Рузайкга) жума намозига имомлик қилишни буюриб (хат) ёзди ва унга Солим — Абдуллоҳ ибн Умар шундай деган деб — айтганини хабар қилди: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим: ‹Ҳаммангиз — чўпон (масъул)сиз ва қўл остингиздагилар ҳамда қарамоғингиздаги нарсалар учун жавобгарсиз. Имом (ҳоким) — фуқароси (раияти)нинг чўпони ва улар учун жавобгар; эркак — оиласининг чўпони ва улар учун жавобгар; аёл — эрининг уйининг чўпони ва у учун жавобгар; хизматкор — хўжайинининг молининг чўпони ва у учун жавобгар›. Менимча, у зот яна: ‹Эркак — отаси молининг чўпони ва у учун жавобгар. Ҳаммангиз — чўпон (масъул)сиз ва қўл остингиздагилар ҳамда қарамоғингиздаги нарсалар учун жавобгарсиз›, — дедилар».
- وعن ابن عمر وعائشة رضي الله عنهما قالا: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : " ما زال جبريل يوصيني بالجار حتى ظننت أنه سيورثه" ((متفق عليه)).
(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Jabroil menga qoʻshni haqida shu qadar (koʻp) vasiyat qilaverdiki, men: ‹U (qoʻshnini) merosxoʻr qilib qoʻysa kerak› deb oʻylab qoldim» dedilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Жаброил менга қўшни ҳақида шу қадар (кўп) васият қилавердики, мен: ‹У (қўшнини) меросхўр қилиб қўйса керак› деб ўйлаб қолдим» дедилар.
- وعن ابن عمر رضي الله عنهما قال: كانت تحتي امرأة، وكنت أحبها، وكان عمر يكرهها، فقال لي: طلقها، فأبيت، فأتى عمر رضي الله عنه النبي صلى الله عليه وسلم، فذكر ذلك له، فقال النبي صلى الله عليه وسلم: "طلقها". ((رواه أبو داود، والترمذي وقال: حديث حسن صحيح)).
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Mening bir xotinim bor edi, men uni sevardim, Umar esa uni yoqtirmas edi. U menga: ‹Uni taloq qil›, dedi. Men koʻnmadim. Shunda Umar Nabiy ﷺ huzurlariga kelib, buni u zotga aytdi. Nabiy ﷺ: ‹Uni taloq qil›, dedilar».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Менинг бир хотиним бор эди, мен уни севардим, Умар эса уни ёқтирмас эди. У менга: ‹Уни талоқ қил›, деди. Мен кўнмадим. Шунда Умар Набий ﷺ ҳузурларига келиб, буни у зотга айтди. Набий ﷺ: ‹Уни талоқ қил›, дедилар».
- عن ابن عمر رضي الله عنهما أن النبي صلى الله عليه وسلم قال: "إن أبر البر أن يصل الرجل ود أبيه".
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Eng afzal yaxshilik — kishining otasining doʻstlari bilan aloqani davom ettirishidir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Энг афзал яхшилик — кишининг отасининг дўстлари билан алоқани давом эттиришидир», дедилар.
- وعن عبد الله بن دينار عن عبد الله بن عمر رضي الله عنهما أن رجلاً من الأعراب لقيه بطريق مكة، فسلم عليه عبد الله بن عمر، وحمله على حمار كان يركبه، وأعطاه عمامة كانت على رأسه، قال ابن دينار: فقلنا له: أصلحك الله إنهم الأعراب وهم يرضون اليسير فقال عبد الله بن عمر: إن أبا هذا كان ودًا لعمر بن الخطاب رضي الله عنه وإني سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: "إن أبر البر صلة الرجل أهل ود أبيه". وفي رواية عن ابن دينار عن ابن عمر أنه كان إذا خرج إلى مكة كان له حمار يتروح عليه إذا مل ركوب الراحلة، وعمامة يشد بها رأسه، فبينا هو يومًا على ذلك الحمار إذ مر به أعرابي، فقال: ألست ابن فلان بن فلان؟ قال: بلى. فأعطاه الحمار، فقال: اركب هذا، وأعطاه العمامة وقال: اشدد بها رأسك ، فقال له بعض أصحابه: غفر الله لك أعطيت هذا الأعرابي حمارًا كنت تروح عليه، وعمامة كنت تشد بها رأسك؟ فقال:إني سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: "إن من أبر البر أن يصل الرجل أهل ود أبيه بعد أن يولي" وإن أباه كان صديقًا لعمر رضي الله عنه ،
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: u Makkaga chiqqanida uning bir eshagi boʻlar, tuyaga minishdan charchaganida unga minib dam olar, yana bir salla boshiga oʻraydigani boʻlar edi. Bir kuni shu eshakka minib ketayotganida yonidan bir aʼrobiy oʻtib qoldi. (Ibn Umar): «Sen falon ibn falonning oʻgʻli emasmisan?» dedi. U: «Ha», dedi. Shunda (Ibn Umar) eshagini unga berib: «Mana shunga min», dedi va sallani (berib): «Buni boshingga oʻra», dedi. Uning baʼzi hamrohlari unga: «Alloh seni kechirsin! Sen bu aʼrobiyga minib dam olib yurgan eshagingni va boshingga oʻrab yurgan sallangni berib yubording-a!» deyishdi. Shunda (Ibn Umar): «Men Rasululloh ﷺ ning: ‹Yaxshilikning eng yaxshisi — kishining otasi vafot etganidan keyin uning doʻstlari bilan aloqani uzmasligidir›, deganlarini eshitganman», dedi. Uning (aʼrobiyning) otasi Umarning doʻsti boʻlgan edi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: у Маккага чиққанида унинг бир эшаги бўлар, туяга минишдан чарчаганида унга миниб дам олар, яна бир салла бошига ўрайдигани бўлар эди. Бир куни шу эшакка миниб кетаётганида ёнидан бир аъробий ўтиб қолди. (Ибн Умар): «Сен фалон ибн фалоннинг ўғли эмасмисан?» деди. У: «Ҳа», деди. Шунда (Ибн Умар) эшагини унга бериб: «Мана шунга мин», деди ва саллани (бериб): «Буни бошингга ўра», деди. Унинг баъзи ҳамроҳлари унга: «Аллоҳ сени кечирсин! Сен бу аъробийга миниб дам олиб юрган эшагингни ва бошингга ўраб юрган саллангни бериб юбординг-а!» дейишди. Шунда (Ибн Умар): «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Яхшиликнинг энг яхшиси — кишининг отаси вафот этганидан кейин унинг дўстлари билан алоқани узмаслигидир›, деганларини эшитганман», деди. Унинг (аъробийнинг) отаси Умарнинг дўсти бўлган эди.
- وعن ابن عمر رضي الله عنهما أن النبي صلى الله عليه وسلم قال: " أراني في المنام أتسوك بسواك، فجاءني رجلان، أحدهما أكبر من الآخر، فناولت السواك الأصغر، فقيل لي: كبر، فدفعته إلى الأكبر منهما" ((رواه مسلم والبخاري تعليقًا)).
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Men tushimda misvok bilan tishlarimni tozalayotganimni koʻrdim. Yonimga ikki kishi keldi — biri ikkinchisidan kattaroq edi. Men misvokni kichigiga berdim. Menga: ‹Kattasiga ber›, — deyildi; men ham shunday qildim», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Мен тушимда мисвок билан тишларимни тозалаётганимни кўрдим. Ёнимга икки киши келди — бири иккинчисидан каттароқ эди. Мен мисвокни кичигига бердим. Менга: ‹Каттасига бер›, — дейилди; мен ҳам шундай қилдим», — дедилар.
- وعن ابن عمر رضي الله عنهما، أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال: "أمرت أن أقاتل الناس حتى يشهدوا أن لا إله إلا الله ، وأن محمداً رسول الله ، ويقيموا الصلاة، ويؤتوا الزكاة ، فإذا فعلوا ذلك عصموا مني دماءهم وأموالهم إلا بحق الإسلام، وحسابهم على الله تعالى" ((متفق عليه)) .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men odamlar bilan ‹Allohdan boʻlak haq maʼbud yoʻq va Muhammad Allohning Rasuli› deb guvohlik bermagunlaricha, namozni (toʻkis) ado etmagunlaricha va zakot bermagunlaricha urushishga buyurilganman. Buni qilsalar, qonlarini va mollarini mendan saqlaydilar — Islom haqqi (taqozosi) bundan mustasno. Hisob-kitoblari esa Alloh zimmasidadir», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен одамлар билан ‹Аллоҳдан бўлак ҳақ маъбуд йўқ ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расули› деб гувоҳлик бермагунларича, намозни (тўкис) адо этмагунларича ва закот бермагунларича урушишга буюрилганман. Буни қилсалар, қонларини ва молларини мендан сақлайдилар — Ислом ҳаққи (тақозоси) бундан мустасно. Ҳисоб-китоблари эса Аллоҳ зиммасидадир», — дедилар.
- وعن ابن عمر رضي الله عنهما أن رسول الله، صلى الله عليه وسلم، قال" يقوم الناس لرب العالمين حتى يغيب أحدهم في رشحه إلى أنصاف أذنيه" ((متفق عليه)) . ((و الرشح : العرق)).
(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ: «‹Odamlar olamlar Robbi (huzurida) turadigan kun› (Mutaffifin surasi, 6) — (shu darajadaki,) ularning biri oʻ z teri (suvi)ga — quloqlari oʻ rtasigacha — choʻ kib (gʻ arq boʻ lib) ketadi», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ: «‹Одамлар оламлар Робби (ҳузурида) турадиган кун› (Мутаффифин сураси, 6) — (шу даражадаки,) уларнинг бири ў з тери (суви)га — қулоқлари ў ртасигача — чў киб (ғ арқ бў либ) кетади», дедилар.
- وعن ابن عمر رضي الله عنهما قال: سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم، يقول: يدنى المؤمن يوم القيامة من ربه حتى يضع كنفه عليه، فيقرره بذنوبه، فيقول: أتعرف ذنب كذا؟ أتعرف ذنب كذا؟ فيقول: رب أعرف قال: فإني قد سترتها عليك في الدنيا، وأنا أغفرها لك اليوم، فيعطى صحيفة حسناته" ((متفق عليه)) . ((كنفه: ستره ورحمته)).
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi u kishidan: «Ey Ibn Umar, sen Rasululloh ﷺdan najvo (sirli maxfiy suhbat) haqida nima deganlarini eshitgan eding?» deb soʻradi. U: «Men Rasululloh ﷺ: ‹Qiyomat kuni moʻmin Rabbiga yaqinlashtiriladi, hatto Rabbi uni oʻz pardasi bilan oʻrab oladi. Soʻng uni gunohlarini eʼtirof ettiradi va: ‹Bilasanmi?› deydi. U: ‹Ha, ey Rabbim, bilaman› deydi. Nihoyat, Alloh xohlagan darajaga yetganda, ‹Men buni sen uchun dunyoda yashirgan edim, bugun esa uni senga kechiraman› deydi. Soʻng unga yaxshiliklari yozilgan sahifasi yoki kitobi oʻng qoʻliga beriladi. Kofir yoki munofiq esa guvohlar oldida: {mana shular Rabbilariga yolgʻon toʻqiganlardir. Ogoh boʻling, Allohning laʼnati zolimlar ustidadir} (Hud 18), deb nido qilinadi›, deganlarini eshitdim», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши у кишидан: «Эй Ибн Умар, сен Расулуллоҳ ﷺдан нажво (сирли махфий суҳбат) ҳақида нима деганларини эшитган эдинг?» деб сўради. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Қиёмат куни мўмин Раббига яқинлаштирилади, ҳатто Рабби уни ўз пардаси билан ўраб олади. Сўнг уни гуноҳларини эътироф эттиради ва: ‹Биласанми?› дейди. У: ‹Ҳа, эй Раббим, биламан› дейди. Ниҳоят, Аллоҳ хоҳлаган даражага етганда, ‹Мен буни сен учун дунёда яширган эдим, бугун эса уни сенга кечираман› дейди. Сўнг унга яхшиликлари ёзилган саҳифаси ёки китоби ўнг қўлига берилади. Кофир ёки мунофиқ эса гувоҳлар олдида: {мана шулар Раббиларига ёлғон тўқиганлардир. Огоҳ бўлинг, Аллоҳнинг лаънати золимлар устидадир} (Ҳуд 18), деб нидо қилинади›, деганларини эшитдим», деди.
- وعن ابن عمر رضي الله عنهما قال: كنا جلوساً مع رسول الله صلى الله عليه وسلم ، إذ جاء رجل من الأنصار، فسلم عليه، ثم أدبر الأنصاري، فقال رسول الله. صلى الله عليه وسلم : " يا أخا الأنصار؛ كيف أخي سعد بن عبادة؟" فقال: صالح، فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم : "من يعوده منكم؟" فقام وقمنا معه، ونحن بضعة عشر، ما علينا نعال، ولا خفاف، ولا قلانس، ولا قمص، نمشي في تلك السباخ، حتى جئناه، فاستأخر قومه من حوله حتى دنا رسول الله صلى الله عليه وسلم وأصحابه الذين معه. ((رواه مسلم)).
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan oʻtirgan edik, shu payt ansorlardan bir kishi keldi-da, u zotga salom berdi. Soʻng ansoriy orqasiga qaytdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ey ansoriy birodar, mening birodarim Saʼd ibn Ubodaning ahvoli qanday?» dedilar. U: «Yaxshi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Sizlardan kim uni koʻrgani boradi?» dedilar. Soʻng (u zot) oʻrnidan turdilar, biz ham u zot bilan birga turdik. Biz oʻn nechta kishi edik, oyogʻimizda na kavush, na maxsi, boshimizda na qalpoq, na koʻylak yoʻq edi. Oʻsha shoʻrxoklar ichida yurib, nihoyat uning oldiga keldik. Shunda uning atrofidagi qavmi chetga chiqdilar, toki Rasululloh ﷺ va u zot bilan birga boʻlgan sahobalari uning yoniga yaqinlashdilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан ўтирган эдик, шу пайт ансорлардан бир киши келди-да, у зотга салом берди. Сўнг ансорий орқасига қайтди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Эй ансорий биродар, менинг биродарим Саъд ибн Убоданинг аҳволи қандай?» дедилар. У: «Яхши», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан ким уни кўргани боради?» дедилар. Сўнг (у зот) ўрнидан турдилар, биз ҳам у зот билан бирга турдик. Биз ўн нечта киши эдик, оёғимизда на кавуш, на махси, бошимизда на қалпоқ, на кўйлак йўқ эди. Ўша шўрхоклар ичида юриб, ниҳоят унинг олдига келдик. Шунда унинг атрофидаги қавми четга чиқдилар, токи Расулуллоҳ ﷺ ва у зот билан бирга бўлган саҳобалари унинг ёнига яқинлашдилар.