حَدَّثَنَا مَطَرُ بْنُ الْفَضْلِ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، حَدَّثَنَا الْعَوَّامُ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ أَبُو إِسْمَاعِيلَ السَّكْسَكِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا بُرْدَةَ، وَاصْطَحَبَ، هُوَ وَيَزِيدُ بْنُ أَبِي كَبْشَةَ فِي سَفَرٍ، فَكَانَ يَزِيدُ يَصُومُ فِي السَّفَرِ فَقَالَ لَهُ أَبُو بُرْدَةَ سَمِعْتُ أَبَا مُوسَى مِرَارًا يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا مَرِضَ الْعَبْدُ أَوْ سَافَرَ، كُتِبَ لَهُ مِثْلُ مَا كَانَ يَعْمَلُ مُقِيمًا صَحِيحًا ".
Ibrohim Abu Ismoil as-Saksakiy (Abu Burda orqali Abu Musodan) rivoyat qiladi: Men Abu Burdaning (shunday deganini) eshitdim — u Yazid ibn Abu Kabsha bilan birga bir safarda boʻlgan; Yazid safarlarda roʻza tutardi. Abu Burda unga: «Men Abu Musoning bir necha marta — Allohning Rasuli ﷺ: ‹Banda kasal boʻlsa yoki safarga chiqsa, u — sogʻ-salomat va (oʻz) uyida boʻlganida qiladigan yaxshi amallari uchun oladigan savobiga oʻxshash — savob oladi›, — degan deganini — eshitganman», — dedi.Иброҳим Абу Исмоил ас-Саксакий (Абу Бурда орқали Абу Мусодан) ривоят қилади: Мен Абу Бурданинг (шундай деганини) эшитдим — у Язид ибн Абу Кабша билан бирга бир сафарда бўлган; Язид сафарларда рўза тутарди. Абу Бурда унга: «Мен Абу Мусонинг бир неча марта — Аллоҳнинг Расули ﷺ: ‹Банда касал бўлса ёки сафарга чиқса, у — соғ-саломат ва (ўз) уйида бўлганида қиладиган яхши амаллари учун оладиган савобига ўхшаш — савоб олади›, — деган деганини — эшитганман», — деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، - يَعْنِي ابْنَ جَعْفَرٍ - حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَلَمَةَ،
عَنْ أَبِي جُحَيْفَةَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ ذَبَحَ أَبُو بُرْدَةَ قَبْلَ الصَّلاَةِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى
الله عليه وسلم " أَبْدِلْهَا " . فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَيْسَ عِنْدِي إِلاَّ جَذَعَةٌ - قَالَ شُعْبَةُ
وَأَظُنُّهُ قَالَ - وَهِيَ خَيْرٌ مِنْ مُسِنَّةٍ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اجْعَلْهَا مَكَانَهَا
وَلَنْ تَجْزِيَ عَنْ أَحَدٍ بَعْدَكَ " .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Burda namozdan oldin (qurbonlik) soʻydi. Shunda Nabiy ﷺ: «Uni almashtir!» — dedilar. U: «Yo Rasululloh! Mening huzurimda bir yosh qoʻydan boshqa narsa yoʻq», — dedi. Shuʼba dedi: Oʻylashimcha, u (Baro ibn Ozib): «U yoshi katta qoʻydan yaxshiroqdir», — dedi (deb aytdi). Shunda Rasululloh ﷺ: «Uni uning oʻrniga qil, ammo u sendan keyin hech kimga kifoya qilmaydi», — dedilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Бурда намоздан олдин (қурбонлик) сўйди. Шунда Набий ﷺ: «Уни алмаштир!» — дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ! Менинг ҳузуримда бир ёш қўйдан бошқа нарса йўқ», — деди. Шуъба деди: Ўйлашимча, у (Баро ибн Озиб): «У ёши катта қўйдан яхшироқдир», — деди (деб айтди). Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Уни унинг ўрнига қил, аммо у сендан кейин ҳеч кимга кифоя қилмайди», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا بُرَيْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَلَغَنَا مَخْرَجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ بِالْيَمَنِ فَخَرَجْنَا مُهَاجِرِينَ إِلَيْهِ، أَنَا وَأَخَوَانِ لِي، أَنَا أَصْغَرُهُمْ، أَحَدُهُمَا أَبُو بُرْدَةَ وَالآخَرُ أَبُو رُهْمٍ، إِمَّا قَالَ فِي بِضْعٍ، وَإِمَّا قَالَ فِي ثَلاَثَةٍ وَخَمْسِينَ أَوِ اثْنَيْنِ وَخَمْسِينَ رَجُلاً مِنْ قَوْمِي فَرَكِبْنَا سَفِينَةً، فَأَلْقَتْنَا سَفِينَتُنَا إِلَى النَّجَاشِيِّ بِالْحَبَشَةِ، وَوَافَقْنَا جَعْفَرَ بْنَ أَبِي طَالِبٍ وَأَصْحَابَهُ عِنْدَهُ فَقَالَ جَعْفَرٌ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَنَا هَا هُنَا، وَأَمَرَنَا بِالإِقَامَةِ فَأَقِيمُوا مَعَنَا. فَأَقَمْنَا مَعَهُ، حَتَّى قَدِمْنَا جَمِيعًا، فَوَافَقْنَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم حِينَ افْتَتَحَ خَيْبَرَ، فَأَسْهَمَ لَنَا. أَوْ قَالَ فَأَعْطَانَا مِنْهَا. وَمَا قَسَمَ لأَحَدٍ غَابَ عَنْ فَتْحِ خَيْبَرَ مِنْهَا شَيْئًا، إِلاَّ لِمَنْ شَهِدَ مَعَهُ، إِلاَّ أَصْحَابَ سَفِينَتِنَا مَعَ جَعْفَرٍ وَأَصْحَابِهِ، قَسَمَ لَهُمْ مَعَهُمْ.
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Yamanda ekanimizda, Paygʻambar ﷺ ning hijrati xabarini oldik, bas, biz u zotning oldiga hijrat qilib yoʻlga chiqdik. Biz — men va ikki akam — edik; men eng kichigi edim; akalarimdan biri Abu Burda, ikkinchisi Abu Ruhm edi. Biz oʻz qavmimizdan ellikdan ortiq (yoki ellik uch, yoki ellik ikki) kishi edik. Biz bir kemaga chiqdik va u bizni Habashistondagi Najoshiyning (oldiga) olib bordi; u yerda biz Jaʼfar ibn Abu Tolib va uning sheriklarini Najoshiy bilan birga topdik. Jaʼfar (bizga): «Allohning Rasuli ﷺ bizni bu yerga yuborib, bu yerda qolishni buyurgan; bas, sizlar ham biz bilan birga qolinglar», — dedi. Biz u bilan birga qoldik — to hammamiz (Habashistondan) chiqib, Paygʻambar ﷺ ni — u zot Xaybarni fath qilgan paytda — uchratguncha. U zot bizga uning oʻljasidan ulush berdi (yoki: uning oʻljasidan bizga berdi). U zot — faqat u bilan birga gʻazotda qatnashganlargagina — berdi; lekin u zot — Xaybar fathida qatnashmagan hech kimga ulush bermadi, faqat bizning kema ahlimiz, hamda Jaʼfar va uning sheriklaridan boshqa — ularga (kema ahliga) bergani kabi ulush berdi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Яманда эканимизда, Пайғамбар ﷺ нинг ҳижрати хабарини олдик, бас, биз у зотнинг олдига ҳижрат қилиб йўлга чиқдик. Биз — мен ва икки акам — эдик; мен энг кичиги эдим; акаларимдан бири Абу Бурда, иккинчиси Абу Руҳм эди. Биз ўз қавмимиздан элликдан ортиқ (ёки эллик уч, ёки эллик икки) киши эдик. Биз бир кемага чиқдик ва у бизни Ҳабашистондаги Нажошийнинг (олдига) олиб борди; у ерда биз Жаъфар ибн Абу Толиб ва унинг шерикларини Нажоший билан бирга топдик. Жаъфар (бизга): «Аллоҳнинг Расули ﷺ бизни бу ерга юбориб, бу ерда қолишни буюрган; бас, сизлар ҳам биз билан бирга қолинглар», — деди. Биз у билан бирга қолдик — то ҳаммамиз (Ҳабашистондан) чиқиб, Пайғамбар ﷺ ни — у зот Хайбарни фатҳ қилган пайтда — учратгунча. У зот бизга унинг ўлжасидан улуш берди (ёки: унинг ўлжасидан бизга берди). У зот — фақат у билан бирга ғазотда қатнашганларгагина — берди; лекин у зот — Хайбар фатҳида қатнашмаган ҳеч кимга улуш бермади, фақат бизнинг кема аҳлимиз, ҳамда Жаъфар ва унинг шерикларидан бошқа — уларга (кема аҳлига) бергани каби улуш берди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَرَّادٍ الأَشْعَرِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ الْهَمْدَانِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو
أُسَامَةَ حَدَّثَنِي بُرَيْدٌ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ بَلَغَنَا مَخْرَجُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله
عليه وسلم وَنَحْنُ بِالْيَمَنِ فَخَرَجْنَا مُهَاجِرِينَ إِلَيْهِ أَنَا وَأَخَوَانِ لِي أَنَا أَصْغَرُهُمَا أَحَدُهُمَا
أَبُو بُرْدَةَ وَالآخَرُ أَبُو رُهْمٍ - إِمَّا قَالَ بِضْعًا وَإِمَّا قَالَ ثَلاَثَةً وَخَمْسِينَ أَوِ اثْنَيْنِ وَخَمْسِينَ
رَجُلاً مِنْ قَوْمِي - قَالَ فَرَكِبْنَا سَفِينَةً فَأَلْقَتْنَا سَفِينَتُنَا إِلَى النَّجَاشِيِّ بِالْحَبَشَةِ فَوَافَقْنَا
جَعْفَرَ بْنَ أَبِي طَالِبٍ وَأَصْحَابَهُ عِنْدَهُ فَقَالَ جَعْفَرٌ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَنَا
هَا هُنَا وَأَمَرَنَا بِالإِقَامَةِ فَأَقِيمُوا مَعَنَا . فَأَقَمْنَا مَعَهُ حَتَّى قَدِمْنَا جَمِيعًا - قَالَ - فَوَافَقْنَا
رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ افْتَتَحَ خَيْبَرَ فَأَسْهَمَ لَنَا - أَوْ قَالَ أَعْطَانَا مِنْهَا
- وَمَا قَسَمَ لأَحَدٍ غَابَ عَنْ فَتْحِ خَيْبَرَ مِنْهَا شَيْئًا إِلاَّ لِمَنْ شَهِدَ مَعَهُ إِلاَّ لأَصْحَابِ سَفِينَتِنَا
مَعَ جَعْفَرٍ وَأَصْحَابِهِ قَسَمَ لَهُمْ مَعَهُمْ - قَالَ - فَكَانَ نَاسٌ مِنَ النَّاسِ يَقُولُونَ لَنَا - يَعْنِي
لأَهْلِ السَّفِينَةِ - نَحْنُ سَبَقْنَاكُمْ بِالْهِجْرَةِ .
قَالَ فَدَخَلَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ - وَهِيَ مِمَّنْ قَدِمَ مَعَنَا - عَلَى حَفْصَةَ زَوْجِ
النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم زَائِرَةً وَقَدْ كَانَتْ هَاجَرَتْ إِلَى النَّجَاشِيِّ فِيمَنْ هَاجَرَ إِلَيْهِ فَدَخَلَ
عُمَرُ عَلَى حَفْصَةَ وَأَسْمَاءُ عِنْدَهَا فَقَالَ عُمَرُ حِينَ رَأَى أَسْمَاءَ مَنْ هَذِهِ قَالَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ
عُمَيْسٍ . قَالَ عُمَرُ الْحَبَشِيَّةُ هَذِهِ الْبَحْرِيَّةُ هَذِهِ فَقَالَتْ أَسْمَاءُ نَعَمْ . فَقَالَ عُمَرُ سَبَقْنَاكُمْ
بِالْهِجْرَةِ فَنَحْنُ أَحَقُّ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْكُمْ . فَغَضِبَتْ وَقَالَتْ كَلِمَةً كَذَبْتَ
يَا عُمَرُ كَلاَّ وَاللَّهِ كُنْتُمْ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُطْعِمُ جَائِعَكُمْ وَيَعِظُ جَاهِلَكُمْ
وَكُنَّا فِي دَارِ أَوْ فِي أَرْضِ الْبُعَدَاءِ الْبُغَضَاءِ فِي الْحَبَشَةِ وَذَلِكَ فِي اللَّهِ وَفِي رَسُولِهِ وَايْمُ
اللَّهِ لاَ أَطْعَمُ طَعَامًا وَلاَ أَشْرَبُ شَرَابًا حَتَّى أَذْكُرَ مَا قُلْتَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم
وَنَحْنُ كُنَّا نُؤْذَى وَنُخَافُ وَسَأَذْكُرُ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَسْأَلُهُ وَوَاللَّهِ
لاَ أَكْذِبُ وَلاَ أَزِيغُ وَلاَ أَزِيدُ عَلَى ذَلِكَ . قَالَ فَلَمَّا جَاءَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ
يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنَّ عُمَرَ قَالَ كَذَا وَكَذَا . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَيْسَ بِأَحَقَّ
بِي مِنْكُمْ وَلَهُ وَلأَصْحَابِهِ هِجْرَةٌ وَاحِدَةٌ وَلَكُمْ أَنْتُمْ أَهْلَ السَّفِينَةِ هِجْرَتَانِ " . قَالَتْ فَلَقَدْ
رَأَيْتُ أَبَا مُوسَى وَأَصْحَابَ السَّفِينَةِ يَأْتُونِي أَرْسَالاً يَسْأَلُونِي عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ مَا مِنَ الدُّنْيَا
شَىْءٌ هُمْ بِهِ أَفْرَحُ وَلاَ أَعْظَمُ فِي أَنْفُسِهِمْ مِمَّا قَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم
. قَالَ أَبُو بُرْدَةَ فَقَالَتْ أَسْمَاءُ فَلَقَدْ رَأَيْتُ أَبَا مُوسَى وَإِنَّهُ لَيَسْتَعِيدُ هَذَا الْحَدِيثَ مِنِّي .
Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Yamanda ekanimizda Rasululloh ﷺ ning (Makkadan) chiqib ketganlari (hijratlari) haqidagi xabar bizga yetdi. Shunda biz ham u zotning oldilariga hijrat qilib chiqdik: men va ikki akam — ulardan men kichigi edim; biri Abu Burda, ikkinchisi Abu Ruhm edi — qavmimdan u (rovi) yo «bir necha» dedi, yoki «ellik uch» yoxud «ellik ikki kishi», dedi. Biz kemaga mindik, kemamiz bizni Habashistondagi Najoshiy huzuriga olib bordi. Oʻsha yerda biz Jaʼfar ibn Abu Tolib va uning sheriklariga duch keldik. Jaʼfar: «Rasululloh ﷺ bizni bu yerga yuborib, shu yerda turishimizga buyurganlar; siz ham biz bilan turing», — dedi. Shunday qilib, biz u bilan birga turdik, soʻng hammamiz birga (Madinaga) keldik. Biz Rasululloh ﷺ ga Xaybarni fath qilgan paytlarida yetib keldik. U zot bizga ham (gʻanimatdan) ulush ajratdilar — yoki «undan bizga berdilar», dedi. U zot Xaybar fathida hozir boʻlmagan biror kishiga undan hech narsa boʻlib bermas, faqat oʻzlari bilan birga hozir boʻlganlargagina (boʻlib berar) edilar; biroq kemamiz egalariga — Jaʼfar va uning sheriklari bilan birga — ularga ham ulush ajratdilar. Odamlardan baʼzilari bizga — yaʼni kema ahliga — «Biz hijratda sizdan oldin ketganmiz», — der edilar. Asmo bint Umays — u biz bilan birga kelganlardan edi — Nabiy ﷺ ning ayollari Hafsaning huzuriga ziyoratga kirdi; u Najoshiy tomon hijrat qilganlar qatorida hijrat qilgan edi. Asmo Hafsaning huzurida ekanida, Umar Hafsaning oldiga kirib qoldi. Umar Asmoni koʻrib: «Bu kim?» — dedi. Asmo: «Asmo bint Umaysman», — dedi. Umar: «Habashistonlik, dengiz orqali kelgan ana shu (ayol)mi?» — dedi. Asmo: «Ha», — dedi. Shunda Umar: «Biz hijratda sizdan oldin ketganmiz, shuning uchun biz Rasululloh ﷺ ga sizdan koʻra haqliroqmiz», — dedi. Asmo gʻazablandi va bir soʻz aytib: «Yolgʻon aytding, ey Umar! Yoʻq, Allohga qasamki, sizlar Rasululloh ﷺ bilan birga edingiz; u zot ochlaringizni ovqatlantirar, johillaringizga vaʼz qilar edilar. Biz esa Habashistonda — yiroq, yot, adovatli (xalq) yurtida edik; bu esa Alloh va Uning Rasuli yoʻlida edi. Allohga qasamki, sen aytgan narsani Rasululloh ﷺ ga aytmagunimcha, taom yemayman va ichimlik ichmayman! Biz (u yerda) ozor berilar va qoʻrqitilar edik. Men buni Rasululloh ﷺ ga aytaman va u zotdan soʻrayman. Allohga qasamki, yolgʻon aytmayman, (haqdan) ogʻmayman va bunga (eshitganimga) hech narsa qoʻshmayman», — dedi. Nabiy ﷺ kelganlarida, Asmo: «Yo Nabiyalloh! Umar shunday-shunday dedi», — dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «U menga sizlardan koʻra haqliroq emas; unga va uning sheriklariga bitta hijrat bor, sizlarga — kema ahliga esa ikkita hijrat bor», — dedilar. (Asmo) dedi: Soʻng men Abu Musa va kema ahlining toʻp-toʻp boʻlib mening oldimga kelib, shu hadis haqida soʻrayotganlarini koʻrdim; dunyoda ular uchun Rasululloh ﷺ aytgan bu narsadan koʻra sevimliroq va ulardagi nazarda ulugʻroq narsa yoʻq edi. Abu Burda dedi: Asmo: «Soʻng men Abu Musani koʻrdimki, u bu hadisni mendan qayta-qayta soʻrar edi», — dedi.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Яманда эканимизда Расулуллоҳ ﷺ нинг (Маккадан) чиқиб кетганлари (ҳижратлари) ҳақидаги хабар бизга етди. Шунда биз ҳам у зотнинг олдиларига ҳижрат қилиб чиқдик: мен ва икки акам — улардан мен кичиги эдим; бири Абу Бурда, иккинчиси Абу Руҳм эди — қавмимдан у (рови) ё «бир неча» деди, ёки «эллик уч» ёхуд «эллик икки киши», деди. Биз кемага миндик, кемамиз бизни Ҳабашистондаги Нажоший ҳузурига олиб борди. Ўша ерда биз Жаъфар ибн Абу Толиб ва унинг шерикларига дуч келдик. Жаъфар: «Расулуллоҳ ﷺ бизни бу ерга юбориб, шу ерда туришимизга буюрганлар; сиз ҳам биз билан туринг», — деди. Шундай қилиб, биз у билан бирга турдик, сўнг ҳаммамиз бирга (Мадинага) келдик. Биз Расулуллоҳ ﷺ га Хайбарни фатҳ қилган пайтларида етиб келдик. У зот бизга ҳам (ғаниматдан) улуш ажратдилар — ёки «ундан бизга бердилар», деди. У зот Хайбар фатҳида ҳозир бўлмаган бирор кишига ундан ҳеч нарса бўлиб бермас, фақат ўзлари билан бирга ҳозир бўлганларгагина (бўлиб берар) эдилар; бироқ кемамиз эгаларига — Жаъфар ва унинг шериклари билан бирга — уларга ҳам улуш ажратдилар. Одамлардан баъзилари бизга — яъни кема аҳлига — «Биз ҳижратда сиздан олдин кетганмиз», — дер эдилар. Асмо бинт Умайс — у биз билан бирга келганлардан эди — Набий ﷺ нинг аёллари Ҳафсанинг ҳузурига зиёратга кирди; у Нажоший томон ҳижрат қилганлар қаторида ҳижрат қилган эди. Асмо Ҳафсанинг ҳузурида эканида, Умар Ҳафсанинг олдига кириб қолди. Умар Асмони кўриб: «Бу ким?» — деди. Асмо: «Асмо бинт Умайсман», — деди. Умар: «Ҳабашистонлик, денгиз орқали келган ана шу (аёл)ми?» — деди. Асмо: «Ҳа», — деди. Шунда Умар: «Биз ҳижратда сиздан олдин кетганмиз, шунинг учун биз Расулуллоҳ ﷺ га сиздан кўра ҳақлироқмиз», — деди. Асмо ғазабланди ва бир сўз айтиб: «Ёлғон айтдинг, эй Умар! Йўқ, Аллоҳга қасамки, сизлар Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эдингиз; у зот очларингизни овқатлантирар, жоҳилларингизга ваъз қилар эдилар. Биз эса Ҳабашистонда — йироқ, ёт, адоватли (халқ) юртида эдик; бу эса Аллоҳ ва Унинг Расули йўлида эди. Аллоҳга қасамки, сен айтган нарсани Расулуллоҳ ﷺ га айтмагунимча, таом емайман ва ичимлик ичмайман! Биз (у ерда) озор берилар ва қўрқитилар эдик. Мен буни Расулуллоҳ ﷺ га айтаман ва у зотдан сўрайман. Аллоҳга қасамки, ёлғон айтмайман, (ҳақдан) оғмайман ва бунга (эшитганимга) ҳеч нарса қўшмайман», — деди. Набий ﷺ келганларида, Асмо: «Ё Набияллоҳ! Умар шундай-шундай деди», — деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «У менга сизлардан кўра ҳақлироқ эмас; унга ва унинг шерикларига битта ҳижрат бор, сизларга — кема аҳлига эса иккита ҳижрат бор», — дедилар. (Асмо) деди: Сўнг мен Абу Муса ва кема аҳлининг тўп-тўп бўлиб менинг олдимга келиб, шу ҳадис ҳақида сўраётганларини кўрдим; дунёда улар учун Расулуллоҳ ﷺ айтган бу нарсадан кўра севимлироқ ва улардаги назарда улуғроқ нарса йўқ эди. Абу Бурда деди: Асмо: «Сўнг мен Абу Мусани кўрдимки, у бу ҳадисни мендан қайта-қайта сўрар эди», — деди.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا بُرَيْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَلَغَنَا مَخْرَجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ بِالْيَمَنِ، فَخَرَجْنَا مُهَاجِرِينَ إِلَيْهِ أَنَا، وَأَخَوَانِ لِي أَنَا أَصْغَرُهُمْ، أَحَدُهُمَا أَبُو بُرْدَةَ، وَالآخَرُ أَبُو رُهْمٍ ـ إِمَّا قَالَ بِضْعٌ وَإِمَّا قَالَ ـ فِي ثَلاَثَةٍ وَخَمْسِينَ أَوِ اثْنَيْنِ وَخَمْسِينَ رَجُلاً مِنْ قَوْمِي، فَرَكِبْنَا سَفِينَةً، فَأَلْقَتْنَا سَفِينَتُنَا إِلَى النَّجَاشِيِّ بِالْحَبَشَةِ، فَوَافَقْنَا جَعْفَرَ بْنَ أَبِي طَالِبٍ فَأَقَمْنَا مَعَهُ حَتَّى قَدِمْنَا جَمِيعًا، فَوَافَقْنَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم حِينَ افْتَتَحَ خَيْبَرَ، وَكَانَ أُنَاسٌ مِنَ النَّاسِ يَقُولُونَ لَنَا ـ يَعْنِي لأَهْلِ السَّفِينَةِ ـ سَبَقْنَاكُمْ بِالْهِجْرَةِ، وَدَخَلَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ، وَهْىَ مِمَّنْ قَدِمَ مَعَنَا، عَلَى حَفْصَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم زَائِرَةً، وَقَدْ كَانَتْ هَاجَرَتْ إِلَى النَّجَاشِيِّ فِيمَنْ هَاجَرَ، فَدَخَلَ عُمَرُ عَلَى حَفْصَةَ وَأَسْمَاءُ عِنْدَهَا، فَقَالَ عُمَرُ حِينَ رَأَى أَسْمَاءَ مَنْ هَذِهِ قَالَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ. قَالَ عُمَرُ الْحَبَشِيَّةُ هَذِهِ الْبَحْرِيَّةُ هَذِهِ قَالَتْ أَسْمَاءُ نَعَمْ. قَالَ سَبَقْنَاكُمْ بِالْهِجْرَةِ، فَنَحْنُ أَحَقُّ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْكُمْ. فَغَضِبَتْ وَقَالَتْ كَلاَّ وَاللَّهِ، كُنْتُمْ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُطْعِمُ جَائِعَكُمْ، وَيَعِظُ جَاهِلَكُمْ، وَكُنَّا فِي دَارِ أَوْ فِي أَرْضِ الْبُعَدَاءِ الْبُغَضَاءِ بِالْحَبَشَةِ، وَذَلِكَ فِي اللَّهِ وَفِي رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم وَايْمُ اللَّهِ، لاَ أَطْعَمُ طَعَامًا، وَلاَ أَشْرَبُ شَرَابًا حَتَّى أَذْكُرَ مَا قُلْتَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ كُنَّا نُؤْذَى وَنُخَافُ، وَسَأَذْكُرُ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَسْأَلُهُ، وَاللَّهِ لاَ أَكْذِبُ وَلاَ أَزِيغُ وَلاَ أَزِيدُ عَلَيْهِ.
(Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi:) Bizga — biz Yamanda ekanimizda — Paygʻambar ﷺning (Madinaga) chiqgani (haqidagi xabar) yetdi. Biz u zot tomon muhojir (hijrat qiluvchi) boʻ lib chiqdik — men va ikki akam (men ularning eng kichigi edim) — biri Abu Burda, ikkinchisi Abu Ruhm — qavmimdan ellik uch yoki ellik ikki kishi ichida. Biz bir kemaga mindik, kemamiz bizni Habashistonda (Efiopiyada) Najoshiyning (huzuriga) tashlab (eltib) qoʻydi. U yerda biz Jaʼfar ibn Abu Tolibga roʻbaroʻ keldik (uchrashdik) va u bilan turdik, to barchamiz birga (Madinaga) keldik. Biz Paygʻambar ﷺga — u zot Xaybarni fath qilayotgan paytda — roʻbaroʻ keldik. Odamlardan baʼzilari bizga — yaʼni kema ahliga: «Biz sizdan hijratda oldin ketdik (oldinroq hijrat qildik)», deyishardi. Asmo bint Umays — u biz bilan kelganlardan edi — Paygʻambar ﷺning zavjasi Hafsaning oldiga ziyoratga kirdi — u Najoshiyga hijrat qilganlar ichida hijrat qilgan edi. Umar Hafsaning oldiga kirdi — Asmo uning yonida edi. Umar Asmoni koʻrib: «Bu kim?» dedi. (Hafsa:) «Asmo bint Umays», dedi. Umar: «Bu habashalikmi? Bu dengizda (kemada) kelganmi?» dedi. Asmo: «Ha», dedi. Umar: «Biz sizdan hijratda oldin ketdik, bas biz sizdan koʻ ra Rasululloh ﷺga haqliroqmiz», dedi. (Asmo) gʻazablandi va: «Yoʻq, Allohga qasamki! Sizlar Rasululloh ﷺ bilan edingiz — u zot ochingizni taʼminlar, johilingizni vaʼz (nasihat) qilardilar; biz esa uzoq, yomon koʻruvchilar(ning) yurtida — Habashistonda edik, va bu (mashaqqat) Alloh va Rasuli ﷺ (yoʻ li) uchun edi. Allohga qasamki, men sen aytgan (gap)ni Rasululloh ﷺga zikr qilmagunimcha, na taom yeyman, na (biror) ichimlik ichaman. Biz ozorlanar va qoʻrqitilar edik. Men buni Paygʻambar ﷺga albatta zikr qilaman va u zotdan soʻrayman. Allohga qasamki, men yolgʻon aytmayman, (haqdan) ogʻmayman va unga (u zot deganiga) ziyoda qilmayman», dedi.(Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди:) Бизга — биз Яманда эканимизда — Пайғамбар ﷺнинг (Мадинага) чиқгани (ҳақидаги хабар) етди. Биз у зот томон муҳожир (ҳижрат қилувчи) бў либ чиқдик — мен ва икки акам (мен уларнинг энг кичиги эдим) — бири Абу Бурда, иккинчиси Абу Руҳм — қавмимдан эллик уч ёки эллик икки киши ичида. Биз бир кемага миндик, кемамиз бизни Ҳабашистонда (Эфиопияда) Нажошийнинг (ҳузурига) ташлаб (элтиб) қўйди. У ерда биз Жаъфар ибн Абу Толибга рўбарў келдик (учрашдик) ва у билан турдик, то барчамиз бирга (Мадинага) келдик. Биз Пайғамбар ﷺга — у зот Хайбарни фатҳ қилаётган пайтда — рўбарў келдик. Одамлардан баъзилари бизга — яъни кема аҳлига: «Биз сиздан ҳижратда олдин кетдик (олдинроқ ҳижрат қилдик)», дейишарди. Асмо бинт Умайс — у биз билан келганлардан эди — Пайғамбар ﷺнинг завжаси Ҳафсанинг олдига зиёратга кирди — у Нажошийга ҳижрат қилганлар ичида ҳижрат қилган эди. Умар Ҳафсанинг олдига кирди — Асмо унинг ёнида эди. Умар Асмони кўриб: «Бу ким?» деди. (Ҳафса:) «Асмо бинт Умайс», деди. Умар: «Бу ҳабашаликми? Бу денгизда (кемада) келганми?» деди. Асмо: «Ҳа», деди. Умар: «Биз сиздан ҳижратда олдин кетдик, бас биз сиздан кў ра Расулуллоҳ ﷺга ҳақлироқмиз», деди. (Асмо) ғазабланди ва: «Йўқ, Аллоҳга қасамки! Сизлар Расулуллоҳ ﷺ билан эдингиз — у зот очингизни таъминлар, жоҳилингизни ваъз (насиҳат) қилардилар; биз эса узоқ, ёмон кўрувчилар(нинг) юртида — Ҳабашистонда эдик, ва бу (машаққат) Аллоҳ ва Расули ﷺ (йў ли) учун эди. Аллоҳга қасамки, мен сен айтган (гап)ни Расулуллоҳ ﷺга зикр қилмагунимча, на таом ейман, на (бирор) ичимлик ичаман. Биз озорланар ва қўрқитилар эдик. Мен буни Пайғамбар ﷺга албатта зикр қиламан ва у зотдан сўрайман. Аллоҳга қасамки, мен ёлғон айтмайман, (ҳақдан) оғмайман ва унга (у зот деганига) зиёда қилмайман», деди.
فَلَمَّا جَاءَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنَّ عُمَرَ قَالَ كَذَا وَكَذَا. قَالَ " فَمَا قُلْتِ لَهُ ". قَالَتْ قُلْتُ لَهُ كَذَا وَكَذَا. قَالَ " لَيْسَ بِأَحَقَّ بِي مِنْكُمْ، وَلَهُ وَلأَصْحَابِهِ هِجْرَةٌ وَاحِدَةٌ، وَلَكُمْ أَنْتُمْ أَهْلَ السَّفِينَةِ هِجْرَتَانِ ". قَالَتْ فَلَقَدْ رَأَيْتُ أَبَا مُوسَى وَأَصْحَابَ السَّفِينَةِ يَأْتُونِي أَرْسَالاً، يَسْأَلُونِي عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ، مَا مِنَ الدُّنْيَا شَىْءٌ هُمْ بِهِ أَفْرَحُ وَلاَ أَعْظَمُ فِي أَنْفُسِهِمْ مِمَّا قَالَ لَهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم.
قَالَ أَبُو بُرْدَةَ قَالَتْ أَسْمَاءُ فَلَقَدْ رَأَيْتُ أَبَا مُوسَى وَإِنَّهُ لَيَسْتَعِيدُ هَذَا الْحَدِيثَ مِنِّي.
(Asmo aytdi:) Paygʻambar ﷺ kelganlarida, u: «Ey Allohning paygʻambari, Umar shunday-shunday dedi», dedi. U zot: «Sen unga nima deding?» dedilar. U: «Men unga shunday-shunday dedim», dedi. U zot: «U (Umar) sizlardan menga haqliroq emas. Unga va sheriklariga bir hijrat (bordir); sizlarga — kema ahliga — esa ikki hijrat (bordir)», dedilar. (Asmo) aytdi: Men Abu Muso va kema ahlini — guruh-guruh kelib, mendan bu hadisni soʻrab turganini koʻrdim; ular uchun dunyoda Paygʻambar ﷺ ularga aytgan (oʻsha soʻz)dan koʻ ra koʻproq xursand qiladigan va oʻzlari nazarida ulugʻroq narsa yoʻq edi. Abu Burda aytdi: Asmo: «Men Abu Musoni koʻrdim — u bu hadisni mendan qayta-qayta (eshitishni) soʻrar edi», dedi.(Асмо айтди:) Пайғамбар ﷺ келганларида, у: «Эй Аллоҳнинг пайғамбари, Умар шундай-шундай деди», деди. У зот: «Сен унга нима дединг?» дедилар. У: «Мен унга шундай-шундай дедим», деди. У зот: «У (Умар) сизлардан менга ҳақлироқ эмас. Унга ва шерикларига бир ҳижрат (бордир); сизларга — кема аҳлига — эса икки ҳижрат (бордир)», дедилар. (Асмо) айтди: Мен Абу Мусо ва кема аҳлини — гуруҳ-гуруҳ келиб, мендан бу ҳадисни сўраб турганини кўрдим; улар учун дунёда Пайғамбар ﷺ уларга айтган (ўша сўз)дан кў ра кўпроқ хурсанд қиладиган ва ўзлари назарида улуғроқ нарса йўқ эди. Абу Бурда айтди: Асмо: «Мен Абу Мусони кўрдим — у бу ҳадисни мендан қайта-қайта (эшитишни) сўрар эди», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا فَرَغَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِنْ حُنَيْنٍ بَعَثَ أَبَا عَامِرٍ عَلَى جَيْشٍ إِلَى أَوْطَاسٍ فَلَقِيَ دُرَيْدَ بْنَ الصِّمَّةِ، فَقُتِلَ دُرَيْدٌ وَهَزَمَ اللَّهُ أَصْحَابَهُ. قَالَ أَبُو مُوسَى وَبَعَثَنِي مَعَ أَبِي عَامِرٍ فَرُمِيَ أَبُو عَامِرٍ فِي رُكْبَتِهِ، رَمَاهُ جُشَمِيٌّ بِسَهْمٍ فَأَثْبَتَهُ فِي رُكْبَتِهِ، فَانْتَهَيْتُ إِلَيْهِ فَقُلْتُ يَا عَمِّ مَنْ رَمَاكَ فَأَشَارَ إِلَى أَبِي مُوسَى فَقَالَ ذَاكَ قَاتِلِي الَّذِي رَمَانِي. فَقَصَدْتُ لَهُ فَلَحِقْتُهُ فَلَمَّا رَآنِي وَلَّى فَاتَّبَعْتُهُ وَجَعَلْتُ أَقُولُ لَهُ أَلاَ تَسْتَحِي، أَلاَ تَثْبُتُ. فَكَفَّ فَاخْتَلَفْنَا ضَرْبَتَيْنِ بِالسَّيْفِ فَقَتَلْتُهُ ثُمَّ قُلْتُ لأَبِي عَامِرٍ قَتَلَ اللَّهُ صَاحِبَكَ. قَالَ فَانْزِعْ هَذَا السَّهْمَ فَنَزَعْتُهُ فَنَزَا مِنْهُ الْمَاءُ. قَالَ يَا ابْنَ أَخِي أَقْرِئِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم السَّلاَمَ، وَقُلْ لَهُ اسْتَغْفِرْ لِي. وَاسْتَخْلَفَنِي أَبُو عَامِرٍ عَلَى النَّاسِ، فَمَكَثَ يَسِيرًا ثُمَّ مَاتَ، فَرَجَعْتُ فَدَخَلْتُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي بَيْتِهِ عَلَى سَرِيرٍ مُرْمَلٍ وَعَلَيْهِ فِرَاشٌ قَدْ أَثَّرَ رِمَالُ السَّرِيرِ بِظَهْرِهِ وَجَنْبَيْهِ، فَأَخْبَرْتُهُ بِخَبَرِنَا وَخَبَرِ أَبِي عَامِرٍ، وَقَالَ قُلْ لَهُ اسْتَغْفِرْ لِي، فَدَعَا بِمَاءٍ فَتَوَضَّأَ ثُمَّ رَفَعَ يَدَيْهِ فَقَالَ " اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِعُبَيْدٍ أَبِي عَامِرٍ ". وَرَأَيْتُ بَيَاضَ إِبْطَيْهِ ثُمَّ قَالَ " اللَّهُمَّ اجْعَلْهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَوْقَ كَثِيرٍ مِنْ خَلْقِكَ مِنَ النَّاسِ ". فَقُلْتُ وَلِي فَاسْتَغْفِرْ. فَقَالَ " اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ ذَنْبَهُ وَأَدْخِلْهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مُدْخَلاً كَرِيمًا ". قَالَ أَبُو بُرْدَةَ إِحْدَاهُمَا لأَبِي عَامِرٍ وَالأُخْرَى لأَبِي مُوسَى.
(Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ Hunayndan boʻshaganlarida, Abu Omirni bir qoʻshinga (boshliq qilib) Avtosga yubordilar. U Durayd ibnus-Simma bilan roʻbaroʻ keldi; Durayd oʻldirildi va Alloh uning ashobini (sheriklarini) magʻlub qildi. Abu Muso aytdi: Meni Abu Omir bilan (birga) yubordilar. Abu Omirning tizzasiga (oʻq) otildi — uni bir jushamiy (kishi) oʻq bilan otib, uni tizzasiga qadab qoʻ ydi. Men uning oldiga yetib: «Ey amaki, seni kim otdi?» dedim. U Abu Musoga (oʻq otgan kishiga) ishora qilib: «Ana shu — meni otgan qotilim», dedi. Men unga (oʻsha kishiga) qasd qildim va unga yetib oldim. U meni koʻrganida, yuz oʻgirib (qochdi); men uning ortidan tushdim va unga: «Uyalmaysanmi? (Joyingda) sabot qilmaysanmi (turmaysanmi)?» deyaverdim. U toʻxtadi; biz qilich bilan ikki zarba almashdik, men uni oʻldirdim. Soʻng Abu Omirga: «Alloh sening (oʻq otgan) sohibingni oʻldirdi», dedim. U: «Bu oʻqni (tizzamdan) sugʻurib ol», dedi. Men uni sugʻurdim, undan suv (qon-suyuqlik) otilib chiqdi. U: «Ey jiyanim, Paygʻambar ﷺga salom yetkaz va unga ayt — men uchun (Allohdan) magʻfirat soʻrasin», dedi. Abu Omir meni odamlarga (oʻ ziga) oʻrinbosar (xalifa) qilib qoldirdi; u ozgina (vaqt) turdi, soʻng vafot etdi. Men qaytdim va Paygʻambar ﷺning huzurlariga — u zot uylarida toʻqilgan (kanopli) bir soʻ ri ustida, ustida (yupqa) toʻshak boʻ lgan holda — kirdim; soʻ rining toʻqimasi u zotning orqasi va ikki yoniga iz (belgi) qoldirgan edi. Men u zotga bizning xabarimizni va Abu Omirning xabarini aytdim. U (Abu Omir): «Unga ayt, men uchun magʻfirat soʻrasin», degan edi. U zot suv soʻrab, tahorat qildilar, soʻng ikki qoʻ llarini koʻtarib: «Allohummagʻfir li-Ubayd Abi Omir (Allohim, Ubaydni — Abu Omirni — magʻfirat qil)», dedilar. Men u zotning qoʻ ltiqlari oqini (oqligini) koʻrdim. Soʻng: «Allohim, uni qiyomat kuni xalqingdan koʻp kishilarning ustida (yuqori martabada) qil», dedilar. Men: «Men uchun ham magʻfirat soʻrang», dedim. U zot: «Allohim, Abdulloh ibn Qaysning gunohini magʻfirat qil va uni qiyomat kuni karamli (sharafli) bir kirishga kiritgil», dedilar. Abu Burda: «Ulardan biri — Abu Omir uchun, ikkinchisi — Abu Muso uchun (edi)», dedi.(Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ Ҳунайндан бўшаганларида, Абу Омирни бир қўшинга (бошлиқ қилиб) Автосга юбордилар. У Дурайд ибнус-Симма билан рўбарў келди; Дурайд ўлдирилди ва Аллоҳ унинг ашобини (шерикларини) мағлуб қилди. Абу Мусо айтди: Мени Абу Омир билан (бирга) юбордилар. Абу Омирнинг тиззасига (ўқ) отилди — уни бир жушамий (киши) ўқ билан отиб, уни тиззасига қадаб қў йди. Мен унинг олдига етиб: «Эй амаки, сени ким отди?» дедим. У Абу Мусога (ўқ отган кишига) ишора қилиб: «Ана шу — мени отган қотилим», деди. Мен унга (ўша кишига) қасд қилдим ва унга етиб олдим. У мени кўрганида, юз ўгириб (қочди); мен унинг ортидан тушдим ва унга: «Уялмайсанми? (Жойингда) сабот қилмайсанми (турмайсанми)?» деявердим. У тўхтади; биз қилич билан икки зарба алмашдик, мен уни ўлдирдим. Сўнг Абу Омирга: «Аллоҳ сенинг (ўқ отган) соҳибингни ўлдирди», дедим. У: «Бу ўқни (тиззамдан) суғуриб ол», деди. Мен уни суғурдим, ундан сув (қон-суюқлик) отилиб чиқди. У: «Эй жияним, Пайғамбар ﷺга салом етказ ва унга айт — мен учун (Аллоҳдан) мағфират сўрасин», деди. Абу Омир мени одамларга (ў зига) ўринбосар (халифа) қилиб қолдирди; у озгина (вақт) турди, сўнг вафот этди. Мен қайтдим ва Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларига — у зот уйларида тўқилган (канопли) бир сў ри устида, устида (юпқа) тўшак бў лган ҳолда — кирдим; сў рининг тўқимаси у зотнинг орқаси ва икки ёнига из (белги) қолдирган эди. Мен у зотга бизнинг хабаримизни ва Абу Омирнинг хабарини айтдим. У (Абу Омир): «Унга айт, мен учун мағфират сўрасин», деган эди. У зот сув сўраб, таҳорат қилдилар, сўнг икки қў лларини кўтариб: «Аллоҳуммағфир ли-Убайд Аби Омир (Аллоҳим, Убайдни — Абу Омирни — мағфират қил)», дедилар. Мен у зотнинг қў лтиқлари оқини (оқлигини) кўрдим. Сўнг: «Аллоҳим, уни қиёмат куни халқингдан кўп кишиларнинг устида (юқори мартабада) қил», дедилар. Мен: «Мен учун ҳам мағфират сўранг», дедим. У зот: «Аллоҳим, Абдуллоҳ ибн Қайснинг гуноҳини мағфират қил ва уни қиёмат куни карамли (шарафли) бир киришга киритгил», дедилар. Абу Бурда: «Улардан бири — Абу Омир учун, иккинчиси — Абу Мусо учун (эди)», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ زُبَيْدٍ الإِيَامِيِّ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ الْبَرَاءِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ أَوَّلَ مَا نَبْدَأُ بِهِ فِي يَوْمِنَا هَذَا أَنْ نُصَلِّيَ ثُمَّ نَرْجِعَ فَنَنْحَرَ، مَنْ فَعَلَهُ فَقَدْ أَصَابَ سُنَّتَنَا، وَمَنْ ذَبَحَ قَبْلُ فَإِنَّمَا هُوَ لَحْمٌ قَدَّمَهُ لأَهْلِهِ، لَيْسَ مِنَ النُّسُكِ فِي شَىْءٍ ". فَقَامَ أَبُو بُرْدَةَ بْنُ نِيَارٍ وَقَدْ ذَبَحَ فَقَالَ إِنَّ عِنْدِي جَذَعَةً. فَقَالَ " اذْبَحْهَا وَلَنْ تَجْزِيَ عَنْ أَحَدٍ بَعْدَكَ ". قَالَ مُطَرِّفٌ عَنْ عَامِرٍ عَنِ الْبَرَاءِ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَنْ ذَبَحَ بَعْدَ الصَّلاَةِ تَمَّ نُسُكُهُ، وَأَصَابَ سُنَّةَ الْمُسْلِمِينَ ".
(al-Baroʼ (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Mana shu kunimizda biz boshlaydigan ilk (ish) — namoz oʻqishimiz, soʻng qaytib, nahr (qurbonlik) qilishimizdir. Kim shunday qilsa, bizning sunnatimizga erishdi; kim (undan) oldin soʻ ygan boʻ lsa, u — faqat oʻ z ahliga taqdim qilgan goʻsht(dir); u nusukdan (qurbonlikdan) hech narsa emas» dedilar. Shunda Abu Burda ibn Niyor — u (allaqachon) soʻ ygan edi — turib: «Mening yonimda bir jadaʼa (bir yoshli echki) bor» dedi. U zot: «Uni soʻ y; (lekin) u sendan keyin hech kimga kifoya qilmaydi» dedilar. (Mutarrif, Omirdan, al-Baroʼdan: Paygʻambar ﷺ: «Kim namozdan keyin soʻ ygan boʻ lsa, uning nusuki toʻ liq boʻ ldi va u musulmonlarning sunnatiga erishdi» dedilar.)(ал-Барў (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Мана шу кунимизда биз бошлайдиган илк (иш) — намоз ўқишимиз, сўнг қайтиб, наҳр (қурбонлик) қилишимиздир. Ким шундай қилса, бизнинг суннатимизга эришди; ким (ундан) олдин сў йган бў лса, у — фақат ў з аҳлига тақдим қилган гўшт(дир); у нусукдан (қурбонликдан) ҳеч нарса эмас» дедилар. Шунда Абу Бурда ибн Ниёр — у (аллақачон) сў йган эди — туриб: «Менинг ёнимда бир жадаъа (бир ёшли эчки) бор» деди. У зот: «Уни сў й; (лекин) у сендан кейин ҳеч кимга кифоя қилмайди» дедилар. (Мутарриф, Омирдан, ал-Барўдан: Пайғамбар ﷺ: «Ким намоздан кейин сў йган бў лса, унинг нусуки тў лиқ бў лди ва у мусулмонларнинг суннатига эришди» дедилар.)
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا مُطَرِّفٌ، عَنْ عَامِرٍ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ ضَحَّى خَالٌ لِي يُقَالُ لَهُ أَبُو بُرْدَةَ قَبْلَ الصَّلاَةِ، فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " شَاتُكَ شَاةُ لَحْمٍ ". فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ عِنْدِي دَاجِنًا جَذَعَةً مِنَ الْمَعَزِ. قَالَ " اذْبَحْهَا وَلَنْ تَصْلُحَ لِغَيْرِكَ ". ثُمَّ قَالَ " مَنْ ذَبَحَ قَبْلَ الصَّلاَةِ فَإِنَّمَا يَذْبَحُ لِنَفْسِهِ، وَمَنْ ذَبَحَ بَعْدَ الصَّلاَةِ فَقَدْ تَمَّ نُسُكُهُ، وَأَصَابَ سُنَّةَ الْمُسْلِمِينَ ". تَابَعَهُ عُبَيْدَةُ عَنِ الشَّعْبِيِّ وَإِبْرَاهِيمَ. وَتَابَعَهُ وَكِيعٌ عَنْ حُرَيْثٍ عَنِ الشَّعْبِيِّ. وَقَالَ عَاصِمٌ وَدَاوُدُ عَنِ الشَّعْبِيِّ عِنْدِي عَنَاقُ لَبَنٍ. وَقَالَ زُبَيْدٌ وَفِرَاسٌ عَنِ الشَّعْبِيِّ عِنْدِي جَذَعَةٌ. وَقَالَ أَبُو الأَحْوَصِ حَدَّثَنَا مَنْصُورٌ عَنَاقٌ جَذَعَةٌ. وَقَالَ ابْنُ عَوْنٍ عَنَاقٌ جَذَعٌ، عَنَاقُ لَبَنٍ.
(al-Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhu) aytdi:) Abu Burda deb ataladigan bir togʻ am (qurbonlikni) namozdan oldin soʻ ydi. Rasululloh ﷺ unga: «Sening qoʻ ying — (oddiy) goʻsht qoʻ yi(dir)» dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli, mening yonimda echkilardan boqilgan (xonaki) bir jadaʼa bor» dedi. U zot: «Uni soʻ y; (lekin) u sendan boshqaga (boshqa hech kimga) yaramaydi» dedilar. Soʻng: «Kim namozdan oldin soʻ ysa, u faqat oʻ zi uchun soʻ ydi; kim namozdan keyin soʻ ysa, uning nusuki toʻ liq boʻ ldi va u musulmonlarning sunnatiga erishdi» dedilar.(ал-Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳу) айтди:) Абу Бурда деб аталадиган бир тоғ ам (қурбонликни) намоздан олдин сў йди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Сенинг қў йинг — (оддий) гўшт қў йи(дир)» дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули, менинг ёнимда эчкилардан боқилган (хонаки) бир жадаъа бор» деди. У зот: «Уни сў й; (лекин) у сендан бошқага (бошқа ҳеч кимга) ярамайди» дедилар. Сўнг: «Ким намоздан олдин сў йса, у фақат ў зи учун сў йди; ким намоздан кейин сў йса, унинг нусуки тў лиқ бў лди ва у мусулмонларнинг суннатига эришди» дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي جُحَيْفَةَ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ ذَبَحَ أَبُو بُرْدَةَ قَبْلَ الصَّلاَةِ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَبْدِلْهَا ". قَالَ لَيْسَ عِنْدِي إِلاَّ جَذَعَةٌ ـ قَالَ شُعْبَةُ وَأَحْسِبُهُ قَالَ ـ هِيَ خَيْرٌ مِنْ مُسِنَّةٍ. قَالَ " اجْعَلْهَا مَكَانَهَا، وَلَنْ تَجْزِيَ عَنْ أَحَدٍ بَعْدَكَ ". وَقَالَ حَاتِمُ بْنُ وَرْدَانَ عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ عَنَاقٌ جَذَعَةٌ.
(al-Baroʼ (roziyallohu anhu) aytdi:) Abu Burda (qurbonlikni) namozdan oldin soʻ ydi. Paygʻambar ﷺ unga: «Uni (boshqasiga) almashtir» dedilar. U: «Mening yonimda bir jadaʼadan boshqa (narsa) yoʻq» dedi — (Shuʼba: «Oʻ ylayman, u: ‹u — musinna (katta yoshli)dan yaxshiroq› dedi» dedi). U zot: «Uni uning oʻ rniga qoʻ y; (lekin) u sendan keyin hech kimga kifoya qilmaydi» dedilar.(ал-Барў (розияллоҳу анҳу) айтди:) Абу Бурда (қурбонликни) намоздан олдин сў йди. Пайғамбар ﷺ унга: «Уни (бошқасига) алмаштир» дедилар. У: «Менинг ёнимда бир жадаъадан бошқа (нарса) йўқ» деди — (Шуъба: «Ў йлайман, у: ‹у — мусинна (катта ёшли)дан яхшироқ› деди» деди). У зот: «Уни унинг ў рнига қў й; (лекин) у сендан кейин ҳеч кимга кифоя қилмайди» дедилар.
حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ الْمِنْهَالِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي زُبَيْدٌ، قَالَ سَمِعْتُ الشَّعْبِيَّ، عَنِ الْبَرَاءِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ فَقَالَ " إِنَّ أَوَّلَ مَا نَبْدَأُ مِنْ يَوْمِنَا هَذَا أَنْ نُصَلِّيَ، ثُمَّ نَرْجِعَ فَنَنْحَرَ، فَمَنْ فَعَلَ هَذَا فَقَدْ أَصَابَ سُنَّتَنَا، وَمَنْ نَحَرَ فَإِنَّمَا هُوَ لَحْمٌ يُقَدِّمُهُ لأَهْلِهِ، لَيْسَ مِنَ النُّسُكِ فِي شَىْءٍ ". فَقَالَ أَبُو بُرْدَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ذَبَحْتُ قَبْلَ أَنْ أُصَلِّيَ، وَعِنْدِي جَذَعَةٌ خَيْرٌ مِنْ مُسِنَّةٍ. فَقَالَ " اجْعَلْهَا مَكَانَهَا، وَلَنْ تَجْزِيَ أَوْ تُوفِيَ عَنْ أَحَدٍ بَعْدَكَ ".
(al-Baroʼ (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺni xutba qilayotganlarini eshitdim; u zot: «Mana shu kunimizdan boshlaydigan ilk (ish) — namoz oʻqishimiz, soʻng qaytib, nahr (qurbonlik) qilishimizdir. Kim shunday qilsa, bizning sunnatimizga erishdi; kim (undan oldin) nahr qilgan boʻ lsa, u — faqat oʻ z ahliga taqdim qiladigan goʻsht(dir); u nusukdan (qurbonlikdan) hech narsa emas» dedilar. Shunda Abu Burda: «Ey Allohning Rasuli, men namoz oʻqishimdan oldin soʻ ydim; mening yonimda esa musinna (katta yoshli)dan yaxshiroq bir jadaʼa bor» dedi. U zot: «Uni uning oʻ rniga qoʻ y; (lekin) u sendan keyin hech kimga kifoya qilmaydi — yoki: yetarli boʻ lmaydi» dedilar.(ал-Барў (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺни хутба қилаётганларини эшитдим; у зот: «Мана шу кунимиздан бошлайдиган илк (иш) — намоз ўқишимиз, сўнг қайтиб, наҳр (қурбонлик) қилишимиздир. Ким шундай қилса, бизнинг суннатимизга эришди; ким (ундан олдин) наҳр қилган бў лса, у — фақат ў з аҳлига тақдим қиладиган гўшт(дир); у нусукдан (қурбонликдан) ҳеч нарса эмас» дедилар. Шунда Абу Бурда: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен намоз ўқишимдан олдин сў йдим; менинг ёнимда эса мусинна (катта ёшли)дан яхшироқ бир жадаъа бор» деди. У зот: «Уни унинг ў рнига қў й; (лекин) у сендан кейин ҳеч кимга кифоя қилмайди — ёки: етарли бў лмайди» дедилар.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ فِرَاسٍ، عَنْ عَامِرٍ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ يَوْمٍ، فَقَالَ " مَنْ صَلَّى صَلاَتَنَا وَاسْتَقْبَلَ قِبْلَتَنَا، فَلاَ يَذْبَحْ حَتَّى يَنْصَرِفَ ". فَقَامَ أَبُو بُرْدَةَ بْنُ نِيَارٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَعَلْتُ. فَقَالَ " هُوَ شَىْءٌ عَجَّلْتَهُ ". قَالَ فَإِنَّ عِنْدِي جَذَعَةً هِيَ خَيْرٌ مِنْ مُسِنَّتَيْنِ آذْبَحُهَا قَالَ " نَعَمْ، ثُمَّ لاَ تَجْزِي عَنْ أَحَدٍ بَعْدَكَ ". قَالَ عَامِرٌ هِيَ خَيْرُ نَسِيكَتِهِ.
(al-Baroʼ (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ bir kun namoz oʻqib: «Kim bizning namozimizni oʻqisa va bizning qiblamizga yuzlansa, (qurbonlikni) — to (namozdan) qaytguncha — soʻ ymasin» dedilar. Shunda Abu Burda ibn Niyor turib: «Ey Allohning Rasuli, men (allaqachon soʻ yib) qildim» dedi. U zot: «U — sen shoshilgan bir narsa(dir)» dedilar. U: «Mening yonimda ikki musinna (katta yoshli)dan yaxshiroq bir jadaʼa bor; uni soʻ ysammi?» dedi. U zot: «Ha; soʻng (u) sendan keyin hech kimga kifoya qilmaydi» dedilar. (Omir: «U — uning eng yaxshi qurbonligi (nasika)si edi» dedi.)(ал-Барў (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ бир кун намоз ўқиб: «Ким бизнинг намозимизни ўқиса ва бизнинг қибламизга юзланса, (қурбонликни) — то (намоздан) қайтгунча — сў ймасин» дедилар. Шунда Абу Бурда ибн Ниёр туриб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен (аллақачон сў йиб) қилдим» деди. У зот: «У — сен шошилган бир нарса(дир)» дедилар. У: «Менинг ёнимда икки мусинна (катта ёшли)дан яхшироқ бир жадаъа бор; уни сў йсамми?» деди. У зот: «Ҳа; сўнг (у) сендан кейин ҳеч кимга кифоя қилмайди» дедилар. (Омир: «У — унинг энг яхши қурбонлиги (насика)си эди» деди.)