Abu Osim

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ الْحُلْوَانِيُّ، وَسَلَمَةُ بْنُ شَبِيبٍ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ النَّبِيلُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا حُمَيْدٍ السَّاعِدِيَّ، فِي عَشَرَةٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْهُمْ أَبُو قَتَادَةَ بْنُ رِبْعِيٍّ فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ بِمَعْنَاهُ وَزَادَ فِيهِ أَبُو عَاصِمٍ عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ هَذَا الْحَرْفَ قَالُوا صَدَقْتَ هَكَذَا صَلَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى زَادَ أَبُو عَاصِمٍ الضَّحَّاكُ بْنُ مَخْلَدٍ فِي هَذَا الْحَدِيثِ عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ هَذَا الْحَرْفَ قَالُوا صَدَقْتَ هَكَذَا صَلَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Muhammad ibn Amr ibn Ato aytdi: Men Abu Humayd as-Soidiy (roziyallohu anhu)ni Nabiy ﷺ sahobalaridan oʻn kishining orasida — ular orasida Abu Qatoda ibn Ribiy ham bor edi — (gapirayotganini) eshitdim. Soʻng u Yahyo ibn Saidning hadisiga oʻxshash, uning maʼnosida (rivoyatni) zikr qildi. Abu Osim unda Abdulhamid ibn Jafardan (rivoyat qilib) bu jumlani ziyoda qildi: «Ular: ‹Rost aytding, Nabiy ﷺ xuddi shunday namoz oʻqiganlar›, deyishdi». Abu Iso aytdi: Abu Osim az-Zahhok ibn Maxlad bu hadisda Abdulhamid ibn Jafardan (rivoyat qilib) bu jumlani ziyoda qildi: «Ular: ‹Rost aytding, Nabiy ﷺ xuddi shunday namoz oʻqiganlar›, deyishdi».Муҳаммад ибн Амр ибн Ато айтди: Мен Абу Ҳумайд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)ни Набий ﷺ саҳобаларидан ўн кишининг орасида — улар орасида Абу Қатода ибн Рибий ҳам бор эди — (гапираётганини) эшитдим. Сўнг у Яҳё ибн Саиднинг ҳадисига ўхшаш, унинг маъносида (ривоятни) зикр қилди. Абу Осим унда Абдулҳамид ибн Жафардан (ривоят қилиб) бу жумлани зиёда қилди: «Улар: ‹Рост айтдинг, Набий ﷺ худди шундай намоз ўқиганлар›, дейишди». Абу Исо айтди: Абу Осим аз-Заҳҳок ибн Махлад бу ҳадисда Абдулҳамид ибн Жафардан (ривоят қилиб) бу жумлани зиёда қилди: «Улар: ‹Рост айтдинг, Набий ﷺ худди шундай намоз ўқиганлар›, дейишди».

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ أَبِي سُفْيَانَ، أَنَّ عَمْرَو بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَفْوَانَ، أَخْبَرَهُ أَنَّ كَلَدَةَ بْنَ حَنْبَلٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ صَفْوَانَ بْنَ أُمَيَّةَ بَعَثَهُ بِلَبَنٍ وَلِبَإٍ وَضَغَابِيسَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِأَعْلَى الْوَادِي قَالَ فَدَخَلْتُ عَلَيْهِ وَلَمْ أُسَلِّمْ وَلَمْ أَسْتَأْذِنْ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ارْجِعْ فَقُلِ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ أَأَدْخُلُ ‏"‏ ‏.‏ وَذَلِكَ بَعْدَ مَا أَسْلَمَ صَفْوَانُ ‏.‏ قَالَ عَمْرٌو وَأَخْبَرَنِي بِهَذَا الْحَدِيثِ أُمَيَّةُ بْنُ صَفْوَانَ وَلَمْ يَقُلْ سَمِعْتُهُ مِنْ كَلَدَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ جُرَيْجٍ وَرَوَاهُ أَبُو عَاصِمٍ أَيْضًا عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ مِثْلَ هَذَا ‏.‏ وَضَغَابِيسُ هُوَ حَشِيشٌ يُؤْكَلُ ‏.‏

Kalada ibn Hanbal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Safvon ibn Umayya uni sut, ogʻiz suti va zagʻobis (yeyiladigan oʻt) bilan Nabiy ﷺning oldiga yubordi, u zot esa vodiyning yuqori tomonida edilar. (Kalada) aytdi: Men u zotning huzurlariga salom bermay va izn soʻramay kirib bordim. Shunda Nabiy ﷺ: «Qaytib chiqib: ‹Assalomu alaykum, kirsam boʻladimi?› deb (ayt)», dedilar. Bu Safvon islom qabul qilganidan keyin boʻlgan edi. Amr aytdi: Bu hadisni menga Umayya ibn Safvon ham xabar berdi, lekin u: «Buni Kaladadan eshitdim», demadi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat Ibn Jurayjning hadisidan bilamiz. Buni Abu Osim ham Ibn Jurayjdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan. Zagʻobis — yeyiladigan bir oʻtdir.Калада ибн Ҳанбал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Сафвон ибн Умайя уни сут, оғиз сути ва зағобис (ейиладиган ўт) билан Набий ﷺнинг олдига юборди, у зот эса водийнинг юқори томонида эдилар. (Калада) айтди: Мен у зотнинг ҳузурларига салом бермай ва изн сўрамай кириб бордим. Шунда Набий ﷺ: «Қайтиб чиқиб: ‹Ассалому алайкум, кирсам бўладими?› деб (айт)», дедилар. Бу Сафвон ислом қабул қилганидан кейин бўлган эди. Амр айтди: Бу ҳадисни менга Умайя ибн Сафвон ҳам хабар берди, лекин у: «Буни Калададан эшитдим», демади. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Ибн Журайжнинг ҳадисидан биламиз. Буни Абу Осим ҳам Ибн Журайждан шунга ўхшаш ривоят қилган. Зағобис — ейиладиган бир ўтдир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ قَزَعَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ حَبِيبٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ خِلاَسِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أُنْزِلَتِ الْمَائِدَةُ مِنَ السَّمَاءِ خُبْزًا وَلَحْمًا وَأُمِرُوا أَنْ لاَ يَخُونُوا وَلاَ يَدَّخِرُوا لِغَدٍ فَخَانُوا وَادَّخَرُوا وَرَفَعُوا لِغَدٍ فَمُسِخُوا قِرَدَةً وَخَنَازِيرَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏ قَدْ رَوَاهُ أَبُو عَاصِمٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ خِلاَسٍ عَنْ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ مَوْقُوفًا وَلاَ نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ الْحَسَنِ بْنِ قَزَعَةَ ‏.‏ حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ حَبِيبٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، نَحْوَهُ وَلَمْ يَرْفَعْهُ وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ الْحَسَنِ بْنِ قَزَعَةَ وَلاَ نَعْلَمُ لِلْحَدِيثِ الْمَرْفُوعِ أَصْلاً ‏.‏

Ammor ibn Yosir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Moida (dasturxon) osmondan non va goʻsht boʻlib tushdi. Ularga xiyonat qilmaslik va ertaga (qoldirib) saqlamaslik buyurilgan edi. Biroq ular xiyonat qildilar, saqlab qoʻydilar va ertaga olib qoʻydilar. Shu sababli ular maymun va choʻchqalarga aylantirildilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Buni Abu Osim va boshqa bir nechta (roviy) Said ibn Abu Arubadan, u Qatodadan, u Xilosdan, u Ammor ibn Yosirdan mavquf (sahobada toʻxtagan) tarzda rivoyat qilganlar. Biz uni marfuʼ (Paygʻambarga koʻtarilgan) holda faqat Hasan ibn Qazaʼaning hadisidan bilamiz. Bu (mavquf rivoyat) Hasan ibn Qazaʼaning hadisidan koʻra sahihroqdir va biz marfuʼ hadisning aslini bilmaymiz.Аммор ибн Ёсир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Моида (дастурхон) осмондан нон ва гўшт бўлиб тушди. Уларга хиёнат қилмаслик ва эртага (қолдириб) сақламаслик буюрилган эди. Бироқ улар хиёнат қилдилар, сақлаб қўйдилар ва эртага олиб қўйдилар. Шу сабабли улар маймун ва чўчқаларга айлантирилдилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Буни Абу Осим ва бошқа бир нечта (ровий) Саид ибн Абу Арубадан, у Қатодадан, у Хилосдан, у Аммор ибн Ёсирдан мавқуф (саҳобада тўхтаган) тарзда ривоят қилганлар. Биз уни марфуъ (Пайғамбарга кўтарилган) ҳолда фақат Ҳасан ибн Қазаъанинг ҳадисидан биламиз. Бу (мавқуф ривоят) Ҳасан ибн Қазаъанинг ҳадисидан кўра саҳиҳроқдир ва биз марфуъ ҳадиснинг аслини билмаймиз.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ سَعْدَانَ الْقُبِّيِّ، عَنْ أَبِي مُجَاهِدٍ، عَنْ أَبِي مُدِلَّةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ثَلاَثَةٌ لاَ تُرَدُّ دَعْوَتُهُمُ الصَّائِمُ حَتَّى يُفْطِرَ وَالإِمَامُ الْعَادِلُ وَدَعْوَةُ الْمَظْلُومِ يَرْفَعُهَا اللَّهُ فَوْقَ الْغَمَامِ وَيَفْتَحُ لَهَا أَبْوَابَ السَّمَاءِ وَيَقُولُ الرَّبُّ وَعِزَّتِي لأَنْصُرَنَّكَ وَلَوْ بَعْدَ حِينٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَسَعْدَانُ الْقُبِّيُّ هُوَ سَعْدَانُ بْنُ بِشْرٍ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى عَنْهُ عِيسَى بْنُ يُونُسَ وَأَبُو عَاصِمٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ كِبَارِ أَهْلِ الْحَدِيثِ وَأَبُو مُجَاهِدٍ هُوَ سَعْدٌ الطَّائِيُّ وَأَبُو مُدِلَّةَ هُوَ مَوْلَى أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ عَائِشَةَ وَإِنَّمَا نَعْرِفُهُ بِهَذَا الْحَدِيثِ وَيُرْوَى عَنْهُ هَذَا الْحَدِيثُ أَتَمَّ مِنْ هَذَا وَأَطْوَلَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Uch (kishi) borki, ularning duosi rad qilinmaydi: roʻzador ogʻiz ochguniga qadar, odil imom (rahbar) va mazlumning duosi — Alloh uni bulutlar ustiga koʻtaradi va unga osmon eshiklarini ochadi va Robb: ‹Izzatimga qasamki, garchi bir muddatdan keyin boʻlsa-da, albatta senga yordam beraman›, deydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Saʼdon al-Qubbiy — bu Saʼdon ibn Bishrdir. Undan Iso ibn Yunus, Abu Osim va hadis ahlining kattalaridan bir nechalari rivoyat qilgan. Abu Mujohid — bu Saʼd at-Toiydir, Abu Mudilla esa moʻminlar onasi Oishaning ozod qilingan quli boʻlib, biz uni faqat shu hadis bilan tanigan. Bu hadis undan bundan ham toʻliqroq va uzunroq qilib rivoyat qilinadi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уч (киши) борки, уларнинг дуоси рад қилинмайди: рўзадор оғиз очгунига қадар, одил имом (раҳбар) ва мазлумнинг дуоси — Аллоҳ уни булутлар устига кўтаради ва унга осмон эшикларини очади ва Робб: ‹Иззатимга қасамки, гарчи бир муддатдан кейин бўлса-да, албатта сенга ёрдам бераман›, дейди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Саъдон ал-Қуббий — бу Саъдон ибн Бишрдир. Ундан Исо ибн Юнус, Абу Осим ва ҳадис аҳлининг катталаридан бир нечалари ривоят қилган. Абу Мужоҳид — бу Саъд ат-Тоийдир, Абу Мудилла эса мўминлар онаси Оишанинг озод қилинган қули бўлиб, биз уни фақат шу ҳадис билан таниган. Бу ҳадис ундан бундан ҳам тўлиқроқ ва узунроқ қилиб ривоят қилинади.