Hasan al-Basriy

عَنِ الْحَسَنِ مُرْسَلًا قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ جَاءَهُ الْمَوْتُ وَهُوَ يَطْلُبُ الْعِلْمَ لِيُحْيِيَ بِهِ الْإِسْلَامَ فَبَيْنَهُ وَبَيْنَ النَّبِيِّينَ دَرَجَةٌ وَاحِدَةٌ فِي الْجَنَّةِ» . رَوَاهُ الدَّارمِيّ

Hasan al-Basriy (rahimahulloh)dan mursal tarzda rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimga ilm talab qilayotgan va u bilan Islomni tiriltirishni istagan holida oʻlim kelsa, jannatda u bilan paygʻambarlar orasida faqat bir daraja boʻladi», dedilar. Doramiy rivoyat qilgan.Ҳасан ал-Басрий (раҳимаҳуллоҳ)дан мурсал тарзда ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимга илм талаб қилаётган ва у билан Исломни тирилтиришни истаган ҳолида ўлим келса, жаннатда у билан пайғамбарлар орасида фақат бир даража бўлади», дедилар. Дорамий ривоят қилган.

وَعَنْهُ مُرْسَلًا قَالَ: سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ رَجُلَيْنِ كَانَا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ أَحَدُهُمَا كَانَ عَالِمًا يُصَلِّي الْمَكْتُوبَةَ ثُمَّ يَجْلِسُ فَيُعَلِّمُ النَّاسَ الْخَيْرَ وَالْآخِرُ يَصُومُ النَّهَارَ وَيَقُومُ اللَّيْلَ أَيُّهُمَا أَفْضَلُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «فَضْلُ هَذَا الْعَالِمِ الَّذِي يُصَلِّي الْمَكْتُوبَةَ ثُمَّ يَجْلِسُ فَيُعَلِّمُ النَّاسَ الْخَيْرَ عَلَى الْعَابِدِ الَّذِي يَصُومُ النَّهَارَ وَيَقُومُ اللَّيْلَ كَفَضْلِي عَلَى أَدْنَاكُمْ» . رَوَاهُ الدَّارِمِيُّ

Hasan al-Basriy (rahimahulloh)dan mursal tarzda rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺdan Bani Isroildagi ikki kishi haqida soʻraldi: ulardan biri olim boʻlib, farz namozni oʻqir, soʻng oʻtirib odamlarga yaxshilikni oʻrgatardi; ikkinchisi esa kunduzi roʻza tutib, kechasi (ibodatga) turardi — qay biri afzalroq? Rasululloh ﷺ: «Farz namozni oʻqib, soʻng oʻtirib odamlarga yaxshilikni oʻrgatadigan bu olimning kunduzi roʻza tutib, kechasi turadigan obidga nisbatan fazli — xuddi mening sizlarning eng past (kishilaringiz)ga nisbatan fazlimdekdir», dedilar. Doramiy rivoyat qilgan.Ҳасан ал-Басрий (раҳимаҳуллоҳ)дан мурсал тарзда ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺдан Бани Исроилдаги икки киши ҳақида сўралди: улардан бири олим бўлиб, фарз намозни ўқир, сўнг ўтириб одамларга яхшиликни ўргатарди; иккинчиси эса кундузи рўза тутиб, кечаси (ибодатга) турарди — қай бири афзалроқ? Расулуллоҳ ﷺ: «Фарз намозни ўқиб, сўнг ўтириб одамларга яхшиликни ўргатадиган бу олимнинг кундузи рўза тутиб, кечаси турадиган обидга нисбатан фазли — худди менинг сизларнинг энг паст (кишиларингиз)га нисбатан фазлимдекдир», дедилар. Дорамий ривоят қилган.

عَن الْحسن: أَن عمر بن الْخطاب جَمَعَ النَّاسَ عَلَى أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ فَكَانَ يُصَلِّي بِهِمْ عِشْرِينَ لَيْلَةً وَلَا يَقْنُتُ بِهِمْ إِلَّا فِي النِّصْفِ الْبَاقِي فَإِذَا كَانَتِ الْعَشْرُ الْأَوَاخِرُ تَخَلَّفَ فَصَلَّى فِي بَيْتِهِ فَكَانُوا يَقُولُونَ: أبق أبي. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Hasan (al-Basriy) (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) odamlarni Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)ning (orqasida) jamladi. U yigirma kecha ularga namoz oʻqib berar va faqat (Ramazonning) qolgan yarmidagina ular bilan qunut qilar edi. Oxirgi oʻn kun kelganda esa, u (jamoatdan) chetga chiqib, oʻz uyida namoz oʻqir edi. Shunda ular: «Ubay qochib qoldi», deyishar edi. Abu Dovud aytadi: Bu (rivoyat) qunut haqida zikr qilingan narsa hech narsa emasligiga dalolat qiladi. Bu ikki hadis Ubay (roziyallohu anhu)ning Nabiy ﷺ vitrda qunut qilganlari haqidagi hadisining zaifligiga dalolat qiladi.Ҳасан (ал-Басрий) (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) одамларни Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)нинг (орқасида) жамлади. У йигирма кеча уларга намоз ўқиб берар ва фақат (Рамазоннинг) қолган ярмидагина улар билан қунут қилар эди. Охирги ўн кун келганда эса, у (жамоатдан) четга чиқиб, ўз уйида намоз ўқир эди. Шунда улар: «Убай қочиб қолди», дейишар эди. Абу Довуд айтади: Бу (ривоят) қунут ҳақида зикр қилинган нарса ҳеч нарса эмаслигига далолат қилади. Бу икки ҳадис Убай (розияллоҳу анҳу)нинг Набий ﷺ витрда қунут қилганлари ҳақидаги ҳадисининг заифлигига далолат қилади.

وَعَنِ الْبُخَارِيِّ تَعْلِيقًا قَالَ: يَقْرَأُ الْحَسَنُ عَلَى الطِّفْلِ فَاتِحَةَ الْكِتَابِ وَيَقُولُ: اللَّهُمَّ اجْعَلْهُ لَنَا سلفا وفرطا وذخرا وَأَجرا

Hasan al-Basriy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: U kishi chaqaloqqa (janoza oʻqib) Fotiha surasini oʻqir va: «Allohim, uni biz uchun oldinda kutguvchi salaf, oldinroq yuborilgan zaxira va savob qilgin», der edi. Buni Buxoriy taʼliq tarzida rivoyat qilgan.Ҳасан ал-Басрий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: У киши чақалоққа (жаноза ўқиб) Фотиҳа сурасини ўқир ва: «Аллоҳим, уни биз учун олдинда кутгувчи салаф, олдинроқ юборилган захира ва савоб қилгин», дер эди. Буни Бухорий таълиқ тарзида ривоят қилган.

عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: فِي آخِرِ رَمَضَانَ أخرجُوا صَدَقَة صومكم. فرض رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذِهِ الصَّدَقَةَ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ أَوْ شَعِيرٍ أَوْ نِصْفَ صَاعٍ مِنْ قَمْحٍ عَلَى كُلِّ حُرٍّ أَوْ مَمْلُوكٍ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى صَغِيرٍ أَوْ كَبِيرٍ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ

Hasan (al-Basriy rahimahulloh) aytdi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) ramazon oxirida Basra minbarida xutba qilib: «Roʻzangiz sadaqasini (fitrni) chiqaringlar!» dedilar. Goʻyo odamlar (buni) bilmadilar shekilli, shunda u: «Bu yerda Madina ahlidan kim bor? Birodarlaringiz oldiga turib boringlar va ularga oʻrgatinglar, chunki ular bilmaydilar», dedilar. (Soʻng dedilar:) «Rasululloh ﷺ bu sadaqani har bir hur yoki qul, erkak yoki ayol, kichik yoki katta nomidan bir soʼ xurmo yoki arpa, yoxud yarim soʼ bugʻdoy qilib farz qildilar». Ali (roziyallohu anhu) (Basraga) kelganida, narx arzonlashganini koʻrib: «Alloh sizlarga (rizqni) keng qildi, agar uni har bir narsadan bir soʼ qilsangizlar (boʻlardi)», dedi. Humayd aytdi: Hasan roʻza tutgan kishi ramazon sadaqasini (berishini) lozim deb bilar edi.Ҳасан (ал-Басрий раҳимаҳуллоҳ) айтди: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) рамазон охирида Басра минбарида хутба қилиб: «Рўзангиз садақасини (фитрни) чиқаринглар!» дедилар. Гўё одамлар (буни) билмадилар шекилли, шунда у: «Бу ерда Мадина аҳлидан ким бор? Биродарларингиз олдига туриб боринглар ва уларга ўргатинглар, чунки улар билмайдилар», дедилар. (Сўнг дедилар:) «Расулуллоҳ ﷺ бу садақани ҳар бир ҳур ёки қул, эркак ёки аёл, кичик ёки катта номидан бир сў хурмо ёки арпа, ёхуд ярим сў буғдой қилиб фарз қилдилар». Али (розияллоҳу анҳу) (Басрага) келганида, нарх арзонлашганини кўриб: «Аллоҳ сизларга (ризқни) кенг қилди, агар уни ҳар бир нарсадан бир сў қилсангизлар (бўларди)», деди. Ҳумайд айтди: Ҳасан рўза тутган киши рамазон садақасини (беришини) лозим деб билар эди.

وَعَنْ مَعْقِلِ بْنِ يَسَارٍ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم يقولُ: «مَا مِنْ والٍ بلي رَعِيَّةً مِنَ الْمُسْلِمِينَ فَيَمُوتُ وَهُوَ غَاشٌّ لَهُمْ إِلَّا حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ»

(Hasan (al-Basriy) aytdi:) Biz Maʼqil ibn Yasorni koʻrgani (yoʻqlagani) keldik, shunda Ubaydulloh (ibn Ziyod) kirdi. Maʼqil unga: «Men senga Rasululloh ﷺdan eshitgan bir hadisni aytib beraman», dedi: U zot: «Musulmonlardan bir raiyatga voliy (hokim) boʻlgan-da, ularga xiyonat (gʻashsh) qilgan holda oʻladigan hech bir voliy yoʻqki, magar Alloh unga jannatni harom qilmasin», dedilar.(Ҳасан (ал-Басрий) айтди:) Биз Маъқил ибн Ясорни кўргани (йўқлагани) келдик, шунда Убайдуллоҳ (ибн Зиёд) кирди. Маъқил унга: «Мен сенга Расулуллоҳ ﷺдан эшитган бир ҳадисни айтиб бераман», деди: У зот: «Мусулмонлардан бир раиятга волий (ҳоким) бўлган-да, уларга хиёнат (ғашш) қилган ҳолда ўладиган ҳеч бир волий йўқки, магар Аллоҳ унга жаннатни ҳаром қилмасин», дедилар.