حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا إِسْرَائِيلُ، أَخْبَرَنِي سِمَاكُ بْنُ حَرْبٍ، سَمِعَ جَابِرَ بْنَ سَمُرَةَ، يَقُولُ كَانَ مُؤَذِّنُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُمْهِلُ فَلاَ يُقِيمُ حَتَّى إِذَا رَأَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ خَرَجَ أَقَامَ الصَّلاَةَ حِينَ يَرَاهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ هُوَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَحَدِيثُ إِسْرَائِيلَ عَنْ سِمَاكٍ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَهَكَذَا قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِنَّ الْمُؤَذِّنَ أَمْلَكُ بِالأَذَانِ وَالإِمَامَ أَمْلَكُ بِالإِقَامَةِ .
Yahyo ibn Muso bizga, Abdurrazzoq bizga, Isroil bizga xabar berdi, Simok ibn Harb menga xabar berib, Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdi: «Rasululloh ﷺning muazzini muhlat berib, iqomat qilmas, toki Rasululloh ﷺ chiqqanlarini koʻrgach, u zotni koʻrgan paytida iqomat qilar edi». Abu Iso aytdi: Jobir ibn Samuraning hadisi hasan sahih hadisdir. Isroilning Simokdan (qilgan) hadisini biz faqat shu yoʻl bilan bilamiz. Baʼzi ilm ahli ham shunday: «Muazzin azonga haqliroq, imom esa iqomatga haqliroqdir», dedilar.Яҳё ибн Мусо бизга, Абдурраззоқ бизга, Исроил бизга хабар берди, Симок ибн Ҳарб менга хабар бериб, Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитди: «Расулуллоҳ ﷺнинг муаззини муҳлат бериб, иқомат қилмас, токи Расулуллоҳ ﷺ чиққанларини кўргач, у зотни кўрган пайтида иқомат қилар эди». Абу Исо айтди: Жобир ибн Самуранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Исроилнинг Симокдан (қилган) ҳадисини биз фақат шу йўл билан биламиз. Баъзи илм аҳли ҳам шундай: «Муаззин азонга ҳақлироқ, имом эса иқоматга ҳақлироқдир», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، دُحَيْمٌ الدِّمَشْقِيُّ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، حَدَّثَنِي حَسَّانُ، - يَعْنِي ابْنَ عَطِيَّةَ - عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَابِطٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ الأَوْدِيِّ، قَالَ قَدِمَ عَلَيْنَا مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ الْيَمَنَ رَسُولُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَيْنَا - قَالَ - فَسَمِعْتُ تَكْبِيرَهُ مَعَ الْفَجْرِ رَجُلٌ أَجَشُّ الصَّوْتِ - قَالَ - فَأُلْقِيَتْ عَلَيْهِ مَحَبَّتِي فَمَا فَارَقْتُهُ حَتَّى دَفَنْتُهُ بِالشَّامِ مَيْتًا ثُمَّ نَظَرْتُ إِلَى أَفْقَهِ النَّاسِ بَعْدَهُ فَأَتَيْتُ ابْنَ مَسْعُودٍ فَلَزِمْتُهُ حَتَّى مَاتَ فَقَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كَيْفَ بِكُمْ إِذَا أَتَتْ عَلَيْكُمْ أُمَرَاءُ يُصَلُّونَ الصَّلاَةَ لِغَيْرِ مِيقَاتِهَا " . قُلْتُ فَمَا تَأْمُرُنِي إِنْ أَدْرَكَنِي ذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " صَلِّ الصَّلاَةَ لِمِيقَاتِهَا وَاجْعَلْ صَلاَتَكَ مَعَهُمْ سُبْحَةً " .
Amr ibn Maymun al-Avdiy aytdi: Allohning Rasuli ﷺ tomonidan bizga elchi qilib yuborilgan Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu) Yamanga, bizning oldimizga keldi. Men uning bomdod paytidagi takbirini eshitdim — u jarangdor ovozli kishi edi. Shunda menga unga nisbatan muhabbat solindi va men uni Shomda dafn etgunimcha — vafotigacha undan ajralmadim. Soʻng undan keyin odamlarning eng faqihroqiga nazar soldim va Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)ning oldiga keldim hamda u vafot etgunicha unga yaqin boʻldim. U dedi: Rasululloh ﷺ menga: «Sizlarga namozni oʻz vaqtidan boshqada oʻqiydigan amirlar kelsa, holingiz qanday boʻladi?» dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, bunga yoʻliqsam, menga nimani buyurasiz?» dedim. U zot: «Namozni oʻz vaqtida oʻqi va ular bilan oʻqigan namozingni nafl qilib ol», dedilar.Амр ибн Маймун ал-Авдий айтди: Аллоҳнинг Расули ﷺ томонидан бизга элчи қилиб юборилган Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу) Яманга, бизнинг олдимизга келди. Мен унинг бомдод пайтидаги такбирини эшитдим — у жарангдор овозли киши эди. Шунда менга унга нисбатан муҳаббат солинди ва мен уни Шомда дафн этгунимча — вафотигача ундан ажралмадим. Сўнг ундан кейин одамларнинг энг фақиҳроқига назар солдим ва Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)нинг олдига келдим ҳамда у вафот этгунича унга яқин бўлдим. У деди: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Сизларга намозни ўз вақтидан бошқада ўқийдиган амирлар келса, ҳолингиз қандай бўлади?» дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, бунга йўлиқсам, менга нимани буюрасиз?» дедим. У зот: «Намозни ўз вақтида ўқи ва улар билан ўқиган намозингни нафл қилиб ол», дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُحَارِبِ بْنِ دِثَارٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَامَ مُعَاذٌ فَصَلَّى الْعِشَاءَ الآخِرَةَ فَطَوَّلَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَفَتَّانٌ يَا مُعَاذُ أَفَتَّانٌ يَا مُعَاذُ أَيْنَ كُنْتَ عَنْ { سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى } وَالضُّحَى وَ { إِذَا السَّمَاءُ انْفَطَرَتْ } " .
Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Muoz turib xufton namozini oʻqidi va uni choʻzib yubordi. Shunda Nabiy ﷺ: ‹Odamlarni fitnaga solmoqchimisan, ey Muoz? Odamlarni fitnaga solmoqchimisan, ey Muoz? {Sabbihisma robbikal aʼlaa} yoki Vazzuhaa yoki {Izas samaaunfatorat}ni oʻqisang boʻlmasmidi?› dedilar», dedi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Муоз туриб хуфтон намозини ўқиди ва уни чўзиб юборди. Шунда Набий ﷺ: ‹Одамларни фитнага солмоқчимисан, эй Муоз? Одамларни фитнага солмоқчимисан, эй Муоз? {Саббиҳисма роббикал аълаа} ёки Ваззуҳаа ёки {Изас самааунфаторат}ни ўқисанг бўлмасмиди?› дедилар», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَيْرِيزٍ، - وَكَانَ يَتِيمًا فِي حِجْرِ أَبِي مَحْذُورَةَ بْنِ مِعْيَرٍ حِينَ جَهَّزَهُ إِلَى الشَّامِ - فَقُلْتُ لأَبِي مَحْذُورَةَ أَىْ عَمِّ إِنِّي خَارِجٌ إِلَى الشَّامِ وَإِنِّي أُسْأَلُ عَنْ تَأْذِينِكَ فَأَخْبَرَنِي أَنَّ أَبَا مَحْذُورَةَ قَالَ خَرَجْتُ فِي نَفَرٍ فَكُنَّا بِبَعْضِ الطَّرِيقِ فَأَذَّنَ مُؤَذِّنُ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بِالصَّلاَةِ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَسَمِعْنَا صَوْتَ الْمُؤَذِّنِ وَنَحْنُ عَنْهُ مُتَنَكِّبُونَ فَصَرَخْنَا نَحْكِيهِ نَهْزَأُ بِهِ فَسَمِعَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَأَرْسَلَ إِلَيْنَا قَوْمًا فَأَقْعَدُونَا بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ " أَيُّكُمُ الَّذِي سَمِعْتُ صَوْتَهُ قَدِ ارْتَفَعَ " . فَأَشَارَ إِلَىَّ الْقَوْمُ كُلُّهُمْ وَصَدَقُوا فَأَرْسَلَ كُلَّهُمْ وَحَبَسَنِي وَقَالَ لِي " قُمْ فَأَذِّنْ " . فَقُمْتُ وَلاَ شَىْءَ أَكْرَهُ إِلَىَّ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَلاَ مِمَّا يَأْمُرُنِي بِهِ فَقُمْتُ بَيْنَ يَدَىْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَأَلْقَى عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ التَّأْذِينَ هُوَ بِنَفْسِهِ فَقَالَ " قُلِ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ " . ثُمَّ قَالَ لِي " ارْجِعْ فَمُدَّ مِنْ صَوْتِكَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ " . ثُمَّ دَعَانِي حِينَ قَضَيْتُ التَّأْذِينَ فَأَعْطَانِي صُرَّةً فِيهَا شَىْءٌ مِنْ فِضَّةٍ ثُمَّ وَضَعَ يَدَهُ عَلَى نَاصِيَةِ أَبِي مَحْذُورَةَ ثُمَّ أَمَرَّهَا عَلَى وَجْهِهِ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ ثُمَّ عَلَى كَبِدِهِ ثُمَّ بَلَغَتْ يَدُ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ سُرَّةَ أَبِي مَحْذُورَةَ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ " بَارَكَ اللَّهُ لَكَ وَبَارَكَ عَلَيْكَ " . فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَمَرْتَنِي بِالتَّأْذِينِ بِمَكَّةَ قَالَ " نَعَمْ قَدْ أَمَرْتُكَ " . فَذَهَبَ كُلُّ شَىْءٍ كَانَ لِرَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مِنْ كَرَاهِيَةٍ وَعَادَ ذَلِكَ كُلُّهُ مَحَبَّةً لِرَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَدِمْتُ عَلَى عَتَّابِ بْنِ أَسِيدٍ عَامِلِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بِمَكَّةَ فَأَذَّنْتُ مَعَهُ بِالصَّلاَةِ عَلَى أَمْرِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ . قَالَ وَأَخْبَرَنِي ذَلِكَ مَنْ أَدْرَكَ أَبَا مَحْذُورَةَ عَلَى مَا أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَيْرِيزٍ .
Abu Mahzura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: «Men bir necha kishi bilan chiqdim, biz yoʻlning bir joyida edik. Shunda Rasululloh ﷺning muazzinlari u zotning huzurlarida namozga azon aytdi. Biz uning ovozidan chetda turgan holimizda muazzinning ovozini eshitdik va uni masxaralab, taqlid qilib qichqirdik. Rasululloh ﷺ buni eshitib, bizga bir qavmni yubordilar, ular bizni u zotning oldilariga oʻtqazdilar. U zot: ‹Ovozi baland eshitilgan qaysingiz edingiz?› dedilar. Barcha qavm meni koʻrsatishdi va rost aytishdi. U zot hammalarini yubordilar-u, meni ushlab qoldilar va menga: ‹Tur, azon ayt›, dedilar. Men turdim, holbuki men uchun Rasululloh ﷺdan va u zot menga buyurayotgan narsadan yomonroq narsa yoʻq edi. Rasululloh ﷺning oldilarida turdim, Rasululloh ﷺ menga azonni oʻz zabonlari bilan oʻrgatdilar. U zot: ‹Aytgin: Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar. Ashhadu an laa ilaaha illalloh, ashhadu an laa ilaaha illalloh. Ashhadu anna Muhammadan Rasululloh, ashhadu anna Muhammadan Rasululloh›, dedilar. Soʻng menga: ‹Qaytar va ovozingni choʻzib aytgin: Ashhadu an laa ilaaha illalloh, ashhadu an laa ilaaha illalloh. Ashhadu anna Muhammadan Rasululloh, ashhadu anna Muhammadan Rasululloh. Hayya alas-solaah, hayya alas-solaah. Hayya alal-falaah, hayya alal-falaah. Allohu akbar, Allohu akbar. Laa ilaaha illalloh›, dedilar. Azonni tugatganimda meni chaqirib, ichida bir oz kumushi bor bir hamyon berdilar. Soʻng qoʻllarini Abu Mahzuraning peshonasiga qoʻyib, uni yuzim boʻylab, oldingi tomonimdan yurgizdilar, soʻng jigarim ustidan, soʻng Rasululloh ﷺning qoʻllari Abu Mahzuraning kindigiga yetdi. Keyin Rasululloh ﷺ: ‹Alloh senga baraka bersin va senga baraka nozil qilsin›, dedilar. Men: ‹Ey Allohning Rasuli, menga Makkada azon aytishni buyuring›, dedim. U zot: ‹Ha, senga buyurdim›, dedilar. Shunda Rasululloh ﷺda boʻlgan har qanday yoqtirmaslik ketib, uning barchasi Rasululloh ﷺga muhabbatga aylandi. Men Rasululloh ﷺning Makkadagi amili Attob ibn Asidning oldiga bordim va Rasululloh ﷺning buyrugʻlariga koʻra u bilan birga namozga azon aytdim».Абу Маҳзура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: «Мен бир неча киши билан чиқдим, биз йўлнинг бир жойида эдик. Шунда Расулуллоҳ ﷺнинг муаззинлари у зотнинг ҳузурларида намозга азон айтди. Биз унинг овозидан четда турган ҳолимизда муаззиннинг овозини эшитдик ва уни масхаралаб, тақлид қилиб қичқирдик. Расулуллоҳ ﷺ буни эшитиб, бизга бир қавмни юбордилар, улар бизни у зотнинг олдиларига ўтқаздилар. У зот: ‹Овози баланд эшитилган қайсингиз эдингиз?› дедилар. Барча қавм мени кўрсатишди ва рост айтишди. У зот ҳаммаларини юбордилар-у, мени ушлаб қолдилар ва менга: ‹Тур, азон айт›, дедилар. Мен турдим, ҳолбуки мен учун Расулуллоҳ ﷺдан ва у зот менга буюраётган нарсадан ёмонроқ нарса йўқ эди. Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларида турдим, Расулуллоҳ ﷺ менга азонни ўз забонлари билан ўргатдилар. У зот: ‹Айтгин: Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ашҳаду ан лаа илааҳа иллаллоҳ, ашҳаду ан лаа илааҳа иллаллоҳ. Ашҳаду анна Муҳаммадан Расулуллоҳ, ашҳаду анна Муҳаммадан Расулуллоҳ›, дедилар. Сўнг менга: ‹Қайтар ва овозингни чўзиб айтгин: Ашҳаду ан лаа илааҳа иллаллоҳ, ашҳаду ан лаа илааҳа иллаллоҳ. Ашҳаду анна Муҳаммадан Расулуллоҳ, ашҳаду анна Муҳаммадан Расулуллоҳ. Ҳайя алас-солааҳ, ҳайя алас-солааҳ. Ҳайя алал-фалааҳ, ҳайя алал-фалааҳ. Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Лаа илааҳа иллаллоҳ›, дедилар. Азонни тугатганимда мени чақириб, ичида бир оз кумуши бор бир ҳамён бердилар. Сўнг қўлларини Абу Маҳзуранинг пешонасига қўйиб, уни юзим бўйлаб, олдинги томонимдан юргиздилар, сўнг жигарим устидан, сўнг Расулуллоҳ ﷺнинг қўллари Абу Маҳзуранинг киндигига етди. Кейин Расулуллоҳ ﷺ: ‹Аллоҳ сенга барака берсин ва сенга барака нозил қилсин›, дедилар. Мен: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, менга Маккада азон айтишни буюринг›, дедим. У зот: ‹Ҳа, сенга буюрдим›, дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺда бўлган ҳар қандай ёқтирмаслик кетиб, унинг барчаси Расулуллоҳ ﷺга муҳаббатга айланди. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг Маккадаги амили Аттоб ибн Асиднинг олдига бордим ва Расулуллоҳ ﷺнинг буйруғларига кўра у билан бирга намозга азон айтдим».
- وعن معاذ رضي الله عنه قال: سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: "قال الله عز وجل: المتحابون في جلالي، لهم منابر من نور يغبطهم النبيون والشهداء".
((رواه الترمذي وقال: حديث حسن صحيح)).
Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning bunday deganlarini eshitdim: «Alloh azza va jalla aytdi: ‹Mening ulugʻligim yoʻlida bir-birini sevganlar uchun nurdan minbarlar boʻladi, ularga paygʻambarlar va shahidlar havas qiladilar›». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abu Muslim al-Xavloniyning ismi Abdulloh ibn Savbdir.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг бундай деганларини эшитдим: «Аллоҳ азза ва жалла айтди: ‹Менинг улуғлигим йўлида бир-бирини севганлар учун нурдан минбарлар бўлади, уларга пайғамбарлар ва шаҳидлар ҳавас қиладилар›». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Муслим ал-Хавлонийнинг исми Абдуллоҳ ибн Савбдир.
وَعَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ: كَانَ مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ شَابًّا سَخِيًّا وَكَانَ لَا يُمْسِكُ شَيْئًا فَلَمْ يَزَلْ يُدَانُ حَتَّى أَغَرَقَ مَالَهُ كُلَّهُ فِي الدَّيْنِ فَأَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَكَلَّمَهُ لِيُكَلِّمَ غُرَمَاءَهُ فَلَوْ تَرَكُوا لِأَحَدٍ لَتَرَكُوا لِمُعَاذٍ لِأَجْلِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَبَاعَ رَسُول الله صلى الله عَلَيْهِ وَسلم مَالَهُ حَتَّى قَامَ مُعَاذٌ بِغَيْرِ شَيْءٍ. رَوَاهُ سعيد فِي سنَنه مُرْسلا
Abdurrahmon ibn Kaʼb ibn Molik (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu) saxovatli yigit edi, hech narsani ushlab (yigʻib) turmas edi. U doim qarz olaverib, oxiri butun molini qarzga botirdi. Soʻng Nabiy ﷺ huzuriga kelib, haq egalari bilan gaplashishlarini soʻradi. Agar ular biror kishiga qarzni kechib yuborganlarida edi, Rasululloh ﷺ hurmati uchun Muozga kechib yuborardilar. Ammo Rasululloh ﷺ ularga uning molini sotib berdilar, natijada Muoz hech narsasiz qoldi. Saʼid oʻz Sunanida mursal shaklda rivoyat qilgan.Абдурраҳмон ибн Каъб ибн Молик (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу) саховатли йигит эди, ҳеч нарсани ушлаб (йиғиб) турмас эди. У доим қарз олавериб, охири бутун молини қарзга ботирди. Сўнг Набий ﷺ ҳузурига келиб, ҳақ эгалари билан гаплашишларини сўради. Агар улар бирор кишига қарзни кечиб юборганларида эди, Расулуллоҳ ﷺ ҳурмати учун Муозга кечиб юборардилар. Аммо Расулуллоҳ ﷺ уларга унинг молини сотиб бердилар, натижада Муоз ҳеч нарсасиз қолди. Саъид ўз Сунанида мурсал шаклда ривоят қилган.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا سَكَتَ الْمُؤَذِّنُ بِالأُولَى مِنْ صَلاَةِ الْفَجْرِ قَامَ فَرَكَعَ رَكْعَتَيْنِ خَفِيفَتَيْنِ قَبْلَ صَلاَةِ الْفَجْرِ بَعْدَ أَنْ يَسْتَبِينَ الْفَجْرُ، ثُمَّ اضْطَجَعَ عَلَى شِقِّهِ الأَيْمَنِ حَتَّى يَأْتِيَهُ الْمُؤَذِّنُ لِلإِقَامَةِ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bomdod (farz) namozidan oldin — tong otgach va muazzin azonini tugatgach — ikki yengil rakat oʻqir edilar. Soʻng muazzin iqomat aytgani kelguncha oʻng yonboshlariga yotar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бомдод (фарз) намозидан олдин — тонг отгач ва муаззин азонини тугатгач — икки енгил ракат ўқир эдилар. Сўнг муаззин иқомат айтгани келгунча ўнг ёнбошларига ётар эдилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّهُ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَرْفَعُوا أَصْوَاتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ} إِلَى آخِرِ الآيَةِ جَلَسَ ثَابِتُ بْنُ قَيْسٍ فِي بَيْتِهِ وَقَالَ أَنَا مِنْ أَهْلِ النَّارِ . وَاحْتَبَسَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم سَعْدَ بْنَ مُعَاذٍ فَقَالَ " يَا أَبَا عَمْرٍو مَا شَأْنُ ثَابِتٍ أَشْتَكَى " . قَالَ سَعْدٌ إِنَّهُ لَجَارِي وَمَا عَلِمْتُ لَهُ بِشَكْوَى . قَالَ فَأَتَاهُ سَعْدٌ فَذَكَرَ لَهُ قَوْلَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ثَابِتٌ أُنْزِلَتْ هَذِهِ الآيَةُ وَلَقَدْ عَلِمْتُمْ أَنِّي مِنْ أَرْفَعِكُمْ صَوْتًا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَنَا مِنْ أَهْلِ النَّارِ . فَذَكَرَ ذَلِكَ سَعْدٌ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " بَلْ هُوَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ " .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Mana bu oyat: {Ey iymon keltirganlar, ovozlaringizni Paygʻambarning ovozidan baland koʻtarmanglar} — oyatning oxirigacha — nozil boʻlganda, Sobit ibn Qays uyida (gʻamgin) oʻtirib qoldi-da: «Men doʻzax ahlidanman», dedi va Paygʻambar ﷺ dan (oʻzini) tortdi (kelmay qoʻydi). Shunda Paygʻambar ﷺ Saʼd ibn Muozdan soʻrab: «Ey Abu Amr, Sobitning ahvoli nima — kasalmi?» dedilar. Saʼd: «U mening qoʻshnim; men uning biror kasalligini bilmayman», dedi. (Roviy) dedi: Soʻng Saʼd uning oldiga kelib, unga Rasululloh ﷺ ning soʻzini zikr qildi. Sobit: «Bu oyat nozil boʻldi; sizlar esa, Rasululloh ﷺ ga (nisbatan) ovozim eng balandingiz ekanimni bilasizlar — demak, men doʻzax ahlidanman», dedi. Saʼd buni Paygʻambar ﷺ ga zikr qildi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Yoʻq, balki u jannat ahlidandir», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мана бу оят: {Эй иймон келтирганлар, овозларингизни Пайғамбарнинг овозидан баланд кўтарманглар} — оятнинг охиригача — нозил бўлганда, Собит ибн Қайс уйида (ғамгин) ўтириб қолди-да: «Мен дўзах аҳлиданман», деди ва Пайғамбар ﷺ дан (ўзини) тортди (келмай қўйди). Шунда Пайғамбар ﷺ Саъд ибн Муоздан сўраб: «Эй Абу Амр, Собитнинг аҳволи нима — касалми?» дедилар. Саъд: «У менинг қўшним; мен унинг бирор касаллигини билмайман», деди. (Ровий) деди: Сўнг Саъд унинг олдига келиб, унга Расулуллоҳ ﷺ нинг сўзини зикр қилди. Собит: «Бу оят нозил бўлди; сизлар эса, Расулуллоҳ ﷺ га (нисбатан) овозим энг баландингиз эканимни биласизлар — демак, мен дўзах аҳлиданман», деди. Саъд буни Пайғамбар ﷺ га зикр қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Йўқ, балки у жаннат аҳлидандир», дедилар.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، وَأَبُو مُعَاوِيَةَ عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الإِمَامُ ضَامِنٌ وَالْمُؤَذِّنُ مُؤْتَمَنٌ اللَّهُمَّ أَرْشِدِ الأَئِمَّةَ وَاغْفِرْ لِلْمُؤَذِّنِينَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَسَهْلِ بْنِ سَعْدٍ وَعُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ رَوَاهُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَحَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَرَوَى أَسْبَاطُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ الأَعْمَشِ قَالَ حُدِّثْتُ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, u dedi: Rasululloh ﷺ: «Imom zomindir (masʼuldir), muazzin esa omonatdordir. Ey Alloh, imomlarni toʻgʻri yoʻlga boshlagin, muazzinlarni magʻfirat qilgin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Oisha, Sahl ibn Saʼd va Uqba ibn Omirdan ham (hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisini Sufyon as-Savriy, Hafs ibn Gʻiyos va boshqa koʻplar Aʼmashdan, u Abu Solihdan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilganlar. Asbot ibn Muhammad esa Aʼmashdan rivoyat qilib: «Menga Abu Solihdan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan (rivoyat qilib) hadis aytildi», degan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, у деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Имом зоминдир (масъулдир), муаззин эса омонатдордир. Эй Аллоҳ, имомларни тўғри йўлга бошлагин, муаззинларни мағфират қилгин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Оиша, Саҳл ибн Саъд ва Уқба ибн Омирдан ҳам (ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадисини Суфён ас-Саврий, Ҳафс ибн Ғиёс ва бошқа кўплар Аъмашдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан ривоят қилганлар. Асбот ибн Муҳаммад эса Аъмашдан ривоят қилиб: «Менга Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан (ривоят қилиб) ҳадис айтилди», деган.
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مَرْزُوقٍ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي لَيْلَى، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي لَيْلَى، قَالَ أُحِيلَتِ الصَّلاَةُ ثَلاَثَةَ أَحْوَالٍ - قَالَ - وَحَدَّثَنَا أَصْحَابُنَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَقَدْ أَعْجَبَنِي أَنْ تَكُونَ صَلاَةُ الْمُسْلِمِينَ - أَوْ قَالَ الْمُؤْمِنِينَ - وَاحِدَةً حَتَّى لَقَدْ هَمَمْتُ أَنْ أَبُثَّ رِجَالاً فِي الدُّورِ يُنَادُونَ النَّاسَ بِحِينِ الصَّلاَةِ وَحَتَّى هَمَمْتُ أَنْ آمُرَ رِجَالاً يَقُومُونَ عَلَى الآطَامِ يُنَادُونَ الْمُسْلِمِينَ بِحِينِ الصَّلاَةِ حَتَّى نَقَسُوا أَوْ كَادُوا أَنْ يَنْقُسُوا " . قَالَ فَجَاءَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي لَمَّا رَجَعْتُ - لِمَا رَأَيْتُ مِنَ اهْتِمَامِكَ - رَأَيْتُ رَجُلاً كَأَنَّ عَلَيْهِ ثَوْبَيْنِ أَخْضَرَيْنِ فَقَامَ عَلَى الْمَسْجِدِ فَأَذَّنَ ثُمَّ قَعَدَ قَعْدَةً ثُمَّ قَامَ فَقَالَ مِثْلَهَا إِلاَّ أَنَّهُ يَقُولُ قَدْ قَامَتِ الصَّلاَةُ وَلَوْلاَ أَنْ يَقُولَ النَّاسُ - قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى أَنْ تَقُولُوا - لَقُلْتُ إِنِّي كُنْتُ يَقْظَانًا غَيْرَ نَائِمٍ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى " لَقَدْ أَرَاكَ اللَّهُ خَيْرًا " . وَلَمْ يَقُلْ عَمْرٌو " لَقَدْ أَرَاكَ اللَّهُ خَيْرًا فَمُرْ بِلاَلاً فَلْيُؤَذِّنْ " . قَالَ فَقَالَ عُمَرُ أَمَا إِنِّي قَدْ رَأَيْتُ مِثْلَ الَّذِي رَأَى وَلَكِنِّي لَمَّا سُبِقْتُ اسْتَحْيَيْتُ . قَالَ وَحَدَّثَنَا أَصْحَابُنَا قَالَ وَكَانَ الرَّجُلُ إِذَا جَاءَ يَسْأَلُ فَيُخْبَرُ بِمَا سُبِقَ مِنْ صَلاَتِهِ وَإِنَّهُمْ قَامُوا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ بَيْنِ قَائِمٍ وَرَاكِعٍ وَقَاعِدٍ وَمُصَلٍّ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى قَالَ عَمْرٌو وَحَدَّثَنِي بِهَا حُصَيْنٌ عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى حَتَّى جَاءَ مُعَاذٌ . قَالَ شُعْبَةُ وَقَدْ سَمِعْتُهَا مِنْ حُصَيْنٍ فَقَالَ لاَ أَرَاهُ عَلَى حَالٍ إِلَى قَوْلِهِ كَذَلِكَ فَافْعَلُوا . قَالَ أَبُو دَاوُدَ ثُمَّ رَجَعْتُ إِلَى حَدِيثِ عَمْرِو بْنِ مَرْزُوقٍ قَالَ فَجَاءَ مُعَاذٌ فَأَشَارُوا إِلَيْهِ - قَالَ شُعْبَةُ وَهَذِهِ سَمِعْتُهَا مِنْ حُصَيْنٍ - قَالَ فَقَالَ مُعَاذٌ لاَ أَرَاهُ عَلَى حَالٍ إِلاَّ كُنْتُ عَلَيْهَا . قَالَ فَقَالَ إِنَّ مُعَاذًا قَدْ سَنَّ لَكُمْ سُنَّةً كَذَلِكَ فَافْعَلُوا . قَالَ وَحَدَّثَنَا أَصْحَابُنَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا قَدِمَ الْمَدِينَةَ أَمَرَهُمْ بِصِيَامِ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ ثُمَّ أُنْزِلَ رَمَضَانُ وَكَانُوا قَوْمًا لَمْ يَتَعَوَّدُوا الصِّيَامَ وَكَانَ الصِّيَامُ عَلَيْهِمْ شَدِيدًا فَكَانَ مَنْ لَمْ يَصُمْ أَطْعَمَ مِسْكِينًا فَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ { فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ } فَكَانَتِ الرُّخْصَةُ لِلْمَرِيضِ وَالْمُسَافِرِ فَأُمِرُوا بِالصِّيَامِ . قَالَ وَحَدَّثَنَا أَصْحَابُنَا قَالَ وَكَانَ الرَّجُلُ إِذَا أَفْطَرَ فَنَامَ قَبْلَ أَنْ يَأْكُلَ لَمْ يَأْكُلْ حَتَّى يُصْبِحَ . قَالَ فَجَاءَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَأَرَادَ امْرَأَتَهُ فَقَالَتْ إِنِّي قَدْ نِمْتُ فَظَنَّ أَنَّهَا تَعْتَلُّ فَأَتَاهَا فَجَاءَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ فَأَرَادَ الطَّعَامَ فَقَالُوا حَتَّى نُسَخِّنَ لَكَ شَيْئًا فَنَامَ فَلَمَّا أَصْبَحُوا أُنْزِلَتْ عَلَيْهِ هَذِهِ الآيَةُ { أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ } .
Ibn Abi Laylo (rahimahulloh) aytadi: Namoz uch holatdan oʻtgan. (U) aytadi: Bizga sheriklarimiz rivoyat qilib aytishlaricha, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Musulmonlarning ‒ yoki: moʻminlarning ‒ namozi bir xil (jamoa bilan) boʻlishi meni xursand qildi, hatto namoz vaqtida odamlarni chaqirib turish uchun mahallalarga kishilarni yuborishni ham, musulmonlarni namoz vaqtida chaqirish uchun qalʼalar ustida turadigan kishilarga buyurishni ham koʻngilga tugdim, hatto ular qoʻngʻiroq chaldilar yoki chalishlariga sal qoldi». (Roviy) aytadi: Ansorlardan bir kishi kelib dedi: «Yo Rasululloh, men sizning bu ishga jiddiy ekanligingizni koʻrib qaytgach, (tushimda) ustida ikki yashil kiyim bor bir kishini koʻrdim. U masjid ustida turib azon aytdi, soʻng bir oz oʻtirdi, soʻng turib xuddi shunday (takbir) aytdi, faqat: ‹Qad qomatis-salah› deb qoʻshib aytdi. Agar odamlar ‒ Ibn al-Musanno: ‹siz aytasizlar› dedi ‒ (bir narsa) deyishidan boshqa narsa boʻlmaganida edi, men uyqudan emas, bedor edim degan boʻlardim». Shunda Rasululloh ﷺ ‒ Ibn al-Musanno (shunday) dedi: «Alloh senga yaxshilikni koʻrsatibdi» dedilar. Amr esa: «Alloh senga yaxshilikni koʻrsatibdi, Bilolga buyur, u azon aytsin» deganini aytmadi. (Roviy) aytadi: Umar (roziyallohu anhu): «Men ham u koʻrgan narsaga oʻxshash narsani koʻrgan edim, lekin u meni ortda qoldirgani uchun uyalib (aytmadim)» dedi. (Roviy) aytadi: Bizga sheriklarimiz rivoyat qilib aytishlaricha, bir kishi (namozga) kelib soʻraganida, namozidan nimasi oʻtib ketgani aytilar edi, ular Rasululloh ﷺ bilan qaysi biri tik turgan, qaysi biri rukuda, qaysi biri oʻtirgan va qaysi biri Rasululloh ﷺ bilan namoz oʻqiyotgan holatda turishar edi. Ibn al-Musanno aytadi: Amr aytdi: Buni menga Husayn Ibn Abi Laylodan: «hatto Muoz keldi» (degangacha) rivoyat qildi. Shuʼba aytadi: Men ham uni Husayndan eshitganman, u: «Men uni har qanday holatda ham koʻrmadim» dedi, «‹shunday qilinglar›» degan soʻzigacha. Abu Dovud aytadi: Soʻng men Amr ibn Marzuq hadisiga qaytdim, u aytdi: Muoz keldi, unga ishora qilishdi ‒ Shuʼba: «Mana buni Husayndan eshitganman» dedi ‒ Muoz dedi: «Men uni qaysi holatda koʻrsam, men ham oʻsha holatda boʻlganman». (Roviy) aytadi: U: «Muoz sizlarga shunday bir sunnat qildi, shunday qilinglar» dedi. (Roviy) aytadi: Bizga sheriklarimiz rivoyat qilib aytishlaricha, Rasululloh ﷺ Madinaga kelganlarida ularga uch kun roʻza tutishni buyurdilar, soʻng Ramazon nozil boʻldi. Ular roʻza tutishga oʻrganmagan qavm edi va roʻza ularga ogʻir edi, kim roʻza tutmasa bir miskinni taomlantirar edi. Shu (haqda) bu oyat nozil boʻldi: {Bas, sizlardan kim bu oyga (sogʻ-salomat) hozir boʻlsa, uni roʻza tutsin} (Baqara 185). Bemor va musofirga ruxsat berilib, (qolganlar) roʻza tutishga buyurildilar. (Roviy) aytadi: Bizga sheriklarimiz rivoyat qilib aytishlaricha, bir kishi iftor qilib, ovqat yemasdan oldin uxlab qolsa, tonggacha hech narsa yemas edi. (Roviy) aytadi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) kelib, ayoliga yaqinlik qilmoqchi boʻldi, u: «Men uxlab qoldim» dedi. (Umar) uni barona qilyapti deb oʻyladi va unga yaqinlashdi. Ansorlardan bir kishi kelib ovqat istadi, ular: «Senga bir narsa isitib beraylik» dedilar, u (kutib) uxlab qoldi. Tongga chiqqanlarida unga bu oyat nozil boʻldi: {Roʻza kechasida ayollaringizga yaqinlashish sizlarga halol qilindi} (Baqara 187).Ибн Аби Лайло (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Намоз уч ҳолатдан ўтган. (У) айтади: Бизга шерикларимиз ривоят қилиб айтишларича, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Мусулмонларнинг ‒ ёки: мўминларнинг ‒ намози бир хил (жамоа билан) бўлиши мени хурсанд қилди, ҳатто намоз вақтида одамларни чақириб туриш учун маҳаллаларга кишиларни юборишни ҳам, мусулмонларни намоз вақтида чақириш учун қалъалар устида турадиган кишиларга буюришни ҳам кўнгилга тугдим, ҳатто улар қўнғироқ чалдилар ёки чалишларига сал қолди». (Ровий) айтади: Ансорлардан бир киши келиб деди: «Ё Расулуллоҳ, мен сизнинг бу ишга жиддий эканлигингизни кўриб қайтгач, (тушимда) устида икки яшил кийим бор бир кишини кўрдим. У масжид устида туриб азон айтди, сўнг бир оз ўтирди, сўнг туриб худди шундай (такбир) айтди, фақат: ‹Қад қоматис-салаҳ› деб қўшиб айтди. Агар одамлар ‒ Ибн ал-Мусанно: ‹сиз айтасизлар› деди ‒ (бир нарса) дейишидан бошқа нарса бўлмаганида эди, мен уйқудан эмас, бедор эдим деган бўлардим». Шунда Расулуллоҳ ﷺ ‒ Ибн ал-Мусанно (шундай) деди: «Аллоҳ сенга яхшиликни кўрсатибди» дедилар. Амр эса: «Аллоҳ сенга яхшиликни кўрсатибди, Билолга буюр, у азон айтсин» деганини айтмади. (Ровий) айтади: Умар (розияллоҳу анҳу): «Мен ҳам у кўрган нарсага ўхшаш нарсани кўрган эдим, лекин у мени ортда қолдиргани учун уялиб (айтмадим)» деди. (Ровий) айтади: Бизга шерикларимиз ривоят қилиб айтишларича, бир киши (намозга) келиб сўраганида, намозидан нимаси ўтиб кетгани айтилар эди, улар Расулуллоҳ ﷺ билан қайси бири тик турган, қайси бири рукуда, қайси бири ўтирган ва қайси бири Расулуллоҳ ﷺ билан намоз ўқиётган ҳолатда туришар эди. Ибн ал-Мусанно айтади: Амр айтди: Буни менга Ҳусайн Ибн Аби Лайлодан: «ҳатто Муоз келди» (дегангача) ривоят қилди. Шуъба айтади: Мен ҳам уни Ҳусайндан эшитганман, у: «Мен уни ҳар қандай ҳолатда ҳам кўрмадим» деди, «‹шундай қилинглар›» деган сўзигача. Абу Довуд айтади: Сўнг мен Амр ибн Марзуқ ҳадисига қайтдим, у айтди: Муоз келди, унга ишора қилишди ‒ Шуъба: «Мана буни Ҳусайндан эшитганман» деди ‒ Муоз деди: «Мен уни қайси ҳолатда кўрсам, мен ҳам ўша ҳолатда бўлганман». (Ровий) айтади: У: «Муоз сизларга шундай бир суннат қилди, шундай қилинглар» деди. (Ровий) айтади: Бизга шерикларимиз ривоят қилиб айтишларича, Расулуллоҳ ﷺ Мадинага келганларида уларга уч кун рўза тутишни буюрдилар, сўнг Рамазон нозил бўлди. Улар рўза тутишга ўрганмаган қавм эди ва рўза уларга оғир эди, ким рўза тутмаса бир мискинни таомлантирар эди. Шу (ҳақда) бу оят нозил бўлди: {Бас, сизлардан ким бу ойга (соғ-саломат) ҳозир бўлса, уни рўза тутсин} (Бақара 185). Бемор ва мусофирга рухсат берилиб, (қолганлар) рўза тутишга буюрилдилар. (Ровий) айтади: Бизга шерикларимиз ривоят қилиб айтишларича, бир киши ифтор қилиб, овқат емасдан олдин ухлаб қолса, тонггача ҳеч нарса емас эди. (Ровий) айтади: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) келиб, аёлига яқинлик қилмоқчи бўлди, у: «Мен ухлаб қолдим» деди. (Умар) уни барона қиляпти деб ўйлади ва унга яқинлашди. Ансорлардан бир киши келиб овқат истади, улар: «Сенга бир нарса иситиб берайлик» дедилар, у (кутиб) ухлаб қолди. Тонгга чиққанларида унга бу оят нозил бўлди: {Рўза кечасида аёлларингизга яқинлашиш сизларга ҳалол қилинди} (Бақара 187).
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ صَلَّى مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ لأَصْحَابِهِ الْعِشَاءَ فَطَوَّلَ عَلَيْهِمْ فَانْصَرَفَ رَجُلٌ مِنَّا فَأُخْبِرَ مُعَاذٌ عَنْهُ فَقَالَ إِنَّهُ مُنَافِقٌ . فَلَمَّا بَلَغَ ذَلِكَ الرَّجُلَ دَخَلَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَهُ بِمَا قَالَ مُعَاذٌ . فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَتُرِيدُ أَنْ تَكُونَ فَتَّانًا يَا مُعَاذُ إِذَا أَمَمْتَ النَّاسَ فَاقْرَأْ بِالشَّمْسِ وَضُحَاهَا وَ { سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى } وَ { وَاللَّيْلِ إِذَا يَغْشَى } وَ { اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ } " .
Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Muoz ibn Jabal hamrohlariga xufton namozini oʻqib berdi va uni choʻzib yubordi. Bizdan bir kishi namozdan chiqib ketdi. Muozga bu haqda xabar berildi, u: ‹U munofiqdir›, dedi. Bu gap oʻsha kishiga yetganda, u Nabiy ﷺ huzurlariga kirib, Muozning aytganlarini xabar qildi. Shunda Nabiy ﷺ unga: ‹Fitnachi boʻlmoqchimisan, ey Muoz? Odamlarga imomlik qilganingda {Vashshamsi va zuhaahaa} va {Sabbihisma robbikal aʼlaa} va {Val layli izaa yagʻshaa} va {Iqroʻ bismi robbik}ni oʻqigin›, dedilar», dedi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Муоз ибн Жабал ҳамроҳларига хуфтон намозини ўқиб берди ва уни чўзиб юборди. Биздан бир киши намоздан чиқиб кетди. Муозга бу ҳақда хабар берилди, у: ‹У мунофиқдир›, деди. Бу гап ўша кишига етганда, у Набий ﷺ ҳузурларига кириб, Муознинг айтганларини хабар қилди. Шунда Набий ﷺ унга: ‹Фитначи бўлмоқчимисан, эй Муоз? Одамларга имомлик қилганингда {Вашшамси ва зуҳааҳаа} ва {Саббиҳисма роббикал аълаа} ва {Вал лайли изаа яғшаа} ва {Иқрў бисми роббик}ни ўқигин›, дедилар», деди.
حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَعْدِ بْنِ عَمَّارِ بْنِ سَعْدٍ، مُؤَذِّنِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَمَرَ بِلاَلاً أَنْ يَجْعَلَ إِصْبَعَيْهِ فِي أُذُنَيْهِ وَقَالَ " إِنَّهُ أَرْفَعُ لِصَوْتِكَ " .
Saʼd al-Qaraz (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Bilolga ikki barmogʻini quloqlariga qoʻyishni buyurdilar va: «Bu ovozing uchun balandroqdir», dedilar.Саъд ал-Қараз (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Билолга икки бармоғини қулоқларига қўйишни буюрдилар ва: «Бу овозинг учун баландроқдир», дедилар.
- وعن أبي إدريس الخولاني رحمه الله قال: دخلت مسجد دمشق، فإذا فتًى براق الثنايا وإذا الناس معه، فإذا اختلفوا بشيء، أسندوه إليه، وصدروا عن رأيه، فسألت عنه، فقيل: هذا معاذ بن جبل رضي الله عنه، فلما كان من الغد، هجرت، فوجدته قد سبقني بالتهجير، ووجدته يصلي، فانتظرته حتى قضى صلاته، ثم جئته من قبل وجهه، فسلمت عليه، ثم قلت: والله إني لأحبك، فقال: آلله؟ فقال: الله، فقال: آلله؟ فقالت: الله، فأخذني بحبوة ردائي، فجبذني إليه، فقال:أبشر، فإني سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول:" قال الله تعالى وجبت محبتي للمتحابين فيَّ، والمتجالسين فيَّ ، والمتزاورين فيَّ ، والمتباذلين فيَّ " حديث صحيح ((رواه مالك فيَّ الموطأ بإسناده الصحيح)).
Abu Idris al-Xavloniy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Damashq masjidiga kirdim. Qarasam, tishlari yaltiroq bir yigit, atrofida esa odamlar bor edi. Ular biror narsada ixtilof qilishsa, uni oʻshanga havola qilib, uning fikriga qaytar edilar. Men u haqda soʻradim. «Bu Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)», deyishdi. Ertasi kuni erta bordim, ammo u mendan oldinroq kelgan va namoz oʻqiyotgan ekan. U namozini tugatguncha kutdim, soʻng oldi tomonidan kelib salom berdim va: «Alloh haqqi, men seni yaxshi koʻraman», dedim. U: «Alloh uchunmi?» dedi. Men: «Alloh uchun», dedim. U: «Alloh uchunmi?» dedi. Men: «Alloh uchun», dedim. Shunda u ridomning etagidan tutib, meni oʻziga tortdi-da: «Xushxabar boʻlsin! Men Rasululloh ﷺning ‹Alloh taolo: «Meni deb bir-birini sevganlarga, Meni deb birga oʻtirganlarga, Meni deb bir-birini ziyorat qilganlarga va Meni deb bir-biriga saxovat koʻrsatganlarga muhabbatim vojib boʻldi», dedi› deganlarini eshitdim», dedi.Абу Идрис ал-Хавлоний (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Дамашқ масжидига кирдим. Қарасам, тишлари ялтироқ бир йигит, атрофида эса одамлар бор эди. Улар бирор нарсада ихтилоф қилишса, уни ўшанга ҳавола қилиб, унинг фикрига қайтар эдилар. Мен у ҳақда сўрадим. «Бу Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)», дейишди. Эртаси куни эрта бордим, аммо у мендан олдинроқ келган ва намоз ўқиётган экан. У намозини тугатгунча кутдим, сўнг олди томонидан келиб салом бердим ва: «Аллоҳ ҳаққи, мен сени яхши кўраман», дедим. У: «Аллоҳ учунми?» деди. Мен: «Аллоҳ учун», дедим. У: «Аллоҳ учунми?» деди. Мен: «Аллоҳ учун», дедим. Шунда у ридомнинг этагидан тутиб, мени ўзига тортди-да: «Хушхабар бўлсин! Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ‹Аллоҳ таоло: «Мени деб бир-бирини севганларга, Мени деб бирга ўтирганларга, Мени деб бир-бирини зиёрат қилганларга ва Мени деб бир-бирига саховат кўрсатганларга муҳаббатим вожиб бўлди», деди› деганларини эшитдим», деди.
عَنْ قَيْسِ بْنِ سَعْدٍ قَالَ: أَتَيْتُ الْحِيرَةَ فَرَأَيْتُهُمْ يَسْجُدُونَ لِمَرْزُبَانٍ لَهُمْ فَقُلْتُ: لَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عَلَيْهِ وَسلم أَحَق أَن يسْجد لَهُ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ: إِنِّي أَتَيْتُ الْحِيرَةَ فَرَأَيْتُهُمْ يَسْجُدُونَ لِمَرْزُبَانٍ لَهُمْ فَأَنْتَ أَحَقُّ بِأَنْ يُسْجَدَ لَكَ فَقَالَ لِي: «أَرَأَيْتَ لَوْ مَرَرْتَ بِقَبْرِى أَكُنْتَ تَسْجُدُ لَهُ؟» فَقُلْتُ: لَا فَقَالَ: «لَا تَفْعَلُوا لَو كنت آمُر أحد أَنْ يَسْجُدَ لِأَحَدٍ لَأَمَرْتُ النِّسَاءَ أَنْ يَسْجُدْنَ لِأَزْوَاجِهِنَّ لِمَا جَعَلَ اللَّهُ لَهُمْ عَلَيْهِنَّ مِنْ حق» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد
وَرَوَاهُ أَحْمد عَن معَاذ بن جبل
Amr ibn Avn Ishoq ibn Yusufdan, u Sharikdan, u Husayndan, u Shaʼbiydan, u Qays ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi. U dedi: «Men Hiyraga keldim va ularning oʻz marzubonlariga (boshligʻiga) sajda qilayotganlarini koʻrdim. Shunda: ‹Rasululloh ﷺ ga sajda qilinishga haqliroqdirlar›, dedim. Soʻng Nabiy ﷺ ning huzurlariga keldim va: ‹Men Hiyraga keldim hamda ularning oʻz marzubonlariga sajda qilayotganlarini koʻrdim. Ey Rasululloh, sizga sajda qilishimizga siz haqliroqdirsiz›, dedim. U zot: «Aytgin-chi, agar mening qabrimning yonidan oʻtsang, unga sajda qilarmiding?» dedilar. Men: ‹Yoʻq›, dedim. U zot: «Bunday qilmanglar. Agar men birortaga birovga sajda qilishni buyuradigan boʻlganimda, Alloh erlarga ayollar ustidan bergan haq sababli, ayollarga oʻz erlariga sajda qilishni buyurar edim», dedilar.Амр ибн Авн Ишоқ ибн Юсуфдан, у Шарикдан, у Ҳусайндан, у Шаъбийдан, у Қайс ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади. У деди: «Мен Ҳийрага келдим ва уларнинг ўз марзубонларига (бошлиғига) сажда қилаётганларини кўрдим. Шунда: ‹Расулуллоҳ ﷺ га сажда қилинишга ҳақлироқдирлар›, дедим. Сўнг Набий ﷺ нинг ҳузурларига келдим ва: ‹Мен Ҳийрага келдим ҳамда уларнинг ўз марзубонларига сажда қилаётганларини кўрдим. Эй Расулуллоҳ, сизга сажда қилишимизга сиз ҳақлироқдирсиз›, дедим. У зот: «Айтгин-чи, агар менинг қабримнинг ёнидан ўтсанг, унга сажда қилармидинг?» дедилар. Мен: ‹Йўқ›, дедим. У зот: «Бундай қилманглар. Агар мен бирортага бировга сажда қилишни буюрадиган бўлганимда, Аллоҳ эрларга аёллар устидан берган ҳақ сабабли, аёлларга ўз эрларига сажда қилишни буюрар эдим», дедилар.
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْمُهَاجِرِ أَبِي الْحَسَنِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ فَأَرَادَ الْمُؤَذِّنُ أَنْ يُؤَذِّنَ فَقَالَ لَهُ " أَبْرِدْ ". ثُمَّ أَرَادَ أَنْ يُؤَذِّنَ فَقَالَ لَهُ " أَبْرِدْ ". ثُمَّ أَرَادَ أَنْ يُؤَذِّنَ. فَقَالَ لَهُ " أَبْرِدْ ". حَتَّى سَاوَى الظِّلُّ التُّلُولَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم {إِنَّ شِدَّةَ الْحَرِّ مِنْ فَيْحِ جَهَنَّمَ}
Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Paygʻambar ﷺ bilan safarda edik; muazzin (peshin) namoziga azon aytmoqchi boʻldi. Paygʻambar ﷺ unga: «Salqinlasin», — dedilar. Soʻng u yana azon aytmoqchi boʻldi, lekin Paygʻambar ﷺ unga: «Salqinlasin», — dedilar. Muazzin yana namozga azon aytmoqchi boʻldi, lekin Paygʻambar ﷺ: «Salqinlasin», — dedilar — to tepaliklarning soyasi oʻz (boʻyi)ga teng boʻlguncha. Paygʻambar ﷺ qoʻshimcha qildilar: «Issiqning qattiqligi doʻzax (oʻti)ning qaynashidan(dir)».Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Пайғамбар ﷺ билан сафарда эдик; муаззин (пешин) намозига азон айтмоқчи бўлди. Пайғамбар ﷺ унга: «Салқинласин», — дедилар. Сўнг у яна азон айтмоқчи бўлди, лекин Пайғамбар ﷺ унга: «Салқинласин», — дедилар. Муаззин яна намозга азон айтмоқчи бўлди, лекин Пайғамбар ﷺ: «Салқинласин», — дедилар — то тепаликларнинг сояси ўз (бўйи)га тенг бўлгунча. Пайғамбар ﷺ қўшимча қилдилар: «Иссиқнинг қаттиқлиги дўзах (ўти)нинг қайнашидан(дир)».
وَحَدَّثَنَا قَطَنُ بْنُ نُسَيْرٍ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ ثَابِتُ بْنُ قَيْسِ بْنِ شَمَّاسٍ خَطِيبَ الأَنْصَارِ فَلَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ . بِنَحْوِ حَدِيثِ حَمَّادٍ . وَلَيْسَ فِي حَدِيثِهِ ذِكْرُ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Sobit ibn Qays ibn Shammos Ansorning xatibi (notigʻi) edi. Mana bu oyat nozil boʻlganda... — Hammodning hadisi kabi (rivoyat qildi); va uning hadisida Saʼd ibn Muozning zikri yoʻq.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Собит ибн Қайс ибн Шаммос Ансорнинг хатиби (нотиғи) эди. Мана бу оят нозил бўлганда... — Ҳаммоднинг ҳадиси каби (ривоят қилди); ва унинг ҳадисида Саъд ибн Муознинг зикри йўқ.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، . قَالَ وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا سَمِعْتُمُ النِّدَاءَ فَقُولُوا مِثْلَ مَا يَقُولُ الْمُؤَذِّنُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي رَافِعٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأُمِّ حَبِيبَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَبِيعَةَ وَعَائِشَةَ وَمُعَاذِ بْنِ أَنَسٍ وَمُعَاوِيَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي سَعِيدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَهَكَذَا رَوَى مَعْمَرٌ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ مِثْلَ حَدِيثِ مَالِكٍ . وَرَوَى عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَاقَ عَنِ الزُّهْرِيِّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَرِوَايَةُ مَالِكٍ أَصَحُّ .
Abu Said (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, u dedi: Rasululloh ﷺ: «Azonni eshitsangiz, muazzin aytgan narsaning oʻxshashini ayting», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Rofiʼ, Abu Hurayra, Ummu Habiba, Abdulloh ibn Amr, Abdulloh ibn Rabiʼa, Oisha, Muoz ibn Anas va Muoviyadan ham (hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Abu Saidning hadisi hasan sahihdir. Maʼmar va boshqa koʻplar ham az-Zuhriydan Molikning hadisi kabi rivoyat qilganlar. Abdurahmon ibn Ishoq esa az-Zuhriydan bu hadisni Said ibn al-Musayyabdan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan (deb) rivoyat qilgan. Molikning rivoyati sahihroqdir.Абу Саид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, у деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Азонни эшитсангиз, муаззин айтган нарсанинг ўхшашини айтинг», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Рофиъ, Абу Ҳурайра, Умму Ҳабиба, Абдуллоҳ ибн Амр, Абдуллоҳ ибн Рабиъа, Оиша, Муоз ибн Анас ва Муовиядан ҳам (ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Абу Саиднинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Маъмар ва бошқа кўплар ҳам аз-Зуҳрийдан Моликнинг ҳадиси каби ривоят қилганлар. Абдураҳмон ибн Ишоқ эса аз-Зуҳрийдан бу ҳадисни Саид ибн ал-Мусайябдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан (деб) ривоят қилган. Моликнинг ривояти саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ مَيْسَرَةَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلاَنَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مِقْسَمٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ، كَانَ يُصَلِّي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْعِشَاءَ ثُمَّ يَأْتِي قَوْمَهُ فَيُصَلِّي بِهِمْ تِلْكَ الصَّلاَةَ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Muoz ibn Jabal Rasululloh ﷺ bilan xufton namozini oʻqir, soʻng oʻz qavmiga kelib, ularga oʻsha namozni oʻqib berardi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Муоз ибн Жабал Расулуллоҳ ﷺ билан хуфтон намозини ўқир, сўнг ўз қавмига келиб, уларга ўша намозни ўқиб берарди.
أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ سَمِعْتُ حَيْوَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيِّ، عَنِ الصُّنَابِحِيِّ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ أَخَذَ بِيَدِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " إِنِّي لأُحِبُّكَ يَا مُعَاذُ " . فَقُلْتُ وَأَنَا أُحِبُّكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَلاَ تَدَعْ أَنْ تَقُولَ فِي كُلِّ صَلاَةٍ رَبِّ أَعِنِّي عَلَى ذِكْرِكَ وَشُكْرِكَ وَحُسْنِ عِبَادَتِكَ " .
Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qoʻlimdan ushlab: «Men seni yaxshi koʻraman, ey Muoz», dedilar. Men: «Men ham sizni yaxshi koʻraman, ey Allohning Rasuli», dedim. Shunda Rasululloh ﷺ: «Har namozda: ‹Robbi ainni ala zikrika va shukrika va husni ibodatik›, deyishni tark etma», dedilar.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қўлимдан ушлаб: «Мен сени яхши кўраман, эй Муоз», дедилар. Мен: «Мен ҳам сизни яхши кўраман, эй Аллоҳнинг Расули», дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар намозда: ‹Робби аинни ала зикрика ва шукрика ва ҳусни ибодатик›, дейишни тарк этма», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُصَفَّى الْحِمْصِيُّ، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، عَنْ مَرْوَانَ بْنِ سَالِمٍ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ أَبِي رَوَّادٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ " خَصْلَتَانِ مُعَلَّقَتَانِ فِي أَعْنَاقِ الْمُؤَذِّنِينَ لِلْمُسْلِمِينَ صَلاَتُهُمْ وَصِيَامُهُمْ " .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Muazzinlarning boʻyinlariga musulmonlar uchun ikki narsa osilgandir: ularning namozlari va roʻzalari», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Муаззинларнинг бўйинларига мусулмонлар учун икки нарса осилгандир: уларнинг намозлари ва рўзалари», дедилар.
- وعن معاذ رضي الله عنه، أن رسول الله صلى الله عليه وسلم، أخذ بيده وقال: "يا معاذ، والله إني لأحبك، ثم أوصيك يا معاذ لا تدعن في دبر كل صلاة تقول: اللهم أعني على ذكرك وشكرك، وحسن عبادتك". حديث صحيح، ((رواه أبو داود والنسائي بإسناد صحيح)).
Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ uning qoʻlidan ushlab: «Ey Muoz, Allohga qasamki, men seni yaxshi koʻraman; Allohga qasamki, men seni yaxshi koʻraman», dedilar. Soʻng: «Ey Muoz, senga vasiyat qilaman: har bir namoz oxirida ‹Allohumma aʼinniy alaa zikrika va shukrika va husni ibaadatik (Ey Allohim, Seni zikr etishda, Senga shukr qilishda va Senga chiroyli ibodat qilishda menga yordam ber)› deyishni hech tark etma», dedilar. Muoz buni Sunabihiyga vasiyat qildi, Sunabihiy esa buni Abu Abdurrahmonga vasiyat qildi.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ унинг қўлидан ушлаб: «Эй Муоз, Аллоҳга қасамки, мен сени яхши кўраман; Аллоҳга қасамки, мен сени яхши кўраман», дедилар. Сўнг: «Эй Муоз, сенга васият қиламан: ҳар бир намоз охирида ‹Аллоҳумма аъинний алаа зикрика ва шукрика ва ҳусни ибаадатик (Эй Аллоҳим, Сени зикр этишда, Сенга шукр қилишда ва Сенга чиройли ибодат қилишда менга ёрдам бер)› дейишни ҳеч тарк этма», дедилар. Муоз буни Сунабиҳийга васият қилди, Сунабиҳий эса буни Абу Абдурраҳмонга васият қилди.
وَعَن ابنِ أَبِي بُرْدَةَ قَالَ: بَعَثَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَدَّهُ أَبَا مُوسَى وَمُعَاذًا إِلَى الْيَمَنِ فَقَالَ: «يَسِّرَا وَلَا تُعَسِّرَا وَبَشِّرَا وَلَا تُنَفِّرَا وَتَطَاوَعَا وَلَا تَخْتَلِفَا»
(Saʼid ibn Abu Burda otasidan aytdi:) Paygʻambar ﷺ uning bobosi Abu Muso va Muozni Yamanga yuborib: «Yengillatinglar, qiyinlashtirmanglar; xushxabar beringlar, nafratlantirmanglar; oʻzaro kelishib (itoatda) boʻ linglar», dedilar. Abu Muso: «Ey Allohning paygʻambari, bizning yurtimizda arpadan (qilingan) bir ichimlik — mizr, va asaldan (qilingan) bir ichimlik — bitʼ bor», dedi. U zot: «Har bir mast qiluvchi (narsa) haromdir», dedilar. Ikkovi joʻnadi. Muoz Abu Musoga: «Qurʼonni qanday qiroat qilasan?» dedi. U: «Tik turib, oʻtirib va ulovim ustida (qiroat qilaman); uni tadrijan (qism-qism) qiroat qilaman», dedi. (Muoz:) «Men esa uxlab, soʻng turaman; uyqumni — turishimni (ibodatimni) savobga hisoblaganimdek — savobga hisoblayman», dedi va bir chodir (fustot) qurdi. Ikkovi bir-birini ziyorat qilib turardi. Muoz Abu Musoni ziyorat qildi, qarasa, bir kishi (qoʻ l-oyogʻi) bogʻlab qoʻ yilgan. U: «Bu nima?» dedi. Abu Muso: «(Bu) — bir yahudiy, islom (qabul) qilgan, soʻng dindan qaytgan», dedi. Muoz: «Men albatta uning boʻ ynini uraman (oʻldiraman)», dedi. Uni (Shuʼbadan) Aqadiy va Vahb (ham) rivoyat qildi. Vakiʼ, Nazr va Abu Dovud (Shuʼbadan, Saʼiddan, otasidan, bobosidan, Paygʻambar ﷺdan) — (shunday) keltirdilar. Buni Jarir ibn Abdulhamid (Shayboniydan, Abu Burdadan) rivoyat qildi.(Саъид ибн Абу Бурда отасидан айтди:) Пайғамбар ﷺ унинг бобоси Абу Мусо ва Муозни Яманга юбориб: «Енгиллатинглар, қийинлаштирманглар; хушхабар беринглар, нафратлантирманглар; ўзаро келишиб (итоатда) бў линглар», дедилар. Абу Мусо: «Эй Аллоҳнинг пайғамбари, бизнинг юртимизда арпадан (қилинган) бир ичимлик — мизр, ва асалдан (қилинган) бир ичимлик — битъ бор», деди. У зот: «Ҳар бир маст қилувчи (нарса) ҳаромдир», дедилар. Иккови жўнади. Муоз Абу Мусога: «Қуръонни қандай қироат қиласан?» деди. У: «Тик туриб, ўтириб ва уловим устида (қироат қиламан); уни тадрижан (қисм-қисм) қироат қиламан», деди. (Муоз:) «Мен эса ухлаб, сўнг тураман; уйқумни — туришимни (ибодатимни) савобга ҳисоблаганимдек — савобга ҳисоблайман», деди ва бир чодир (фустот) қурди. Иккови бир-бирини зиёрат қилиб турарди. Муоз Абу Мусони зиёрат қилди, қараса, бир киши (қў л-оёғи) боғлаб қў йилган. У: «Бу нима?» деди. Абу Мусо: «(Бу) — бир яҳудий, ислом (қабул) қилган, сўнг диндан қайтган», деди. Муоз: «Мен албатта унинг бў йнини ураман (ўлдираман)», деди. Уни (Шуъбадан) Ақадий ва Ваҳб (ҳам) ривоят қилди. Вакиъ, Назр ва Абу Довуд (Шуъбадан, Саъиддан, отасидан, бобосидан, Пайғамбар ﷺдан) — (шундай) келтирдилар. Буни Жарир ибн Абдулҳамид (Шайбонийдан, Абу Бурдадан) ривоят қилди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ أَخْبَرَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنِي نَافِعٌ، قَالَ أَذَّنَ ابْنُ عُمَرَ فِي لَيْلَةٍ بَارِدَةٍ بِضَجْنَانَ ثُمَّ قَالَ صَلُّوا فِي رِحَالِكُمْ، فَأَخْبَرَنَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَأْمُرُ مُؤَذِّنًا يُؤَذِّنُ، ثُمَّ يَقُولُ عَلَى إِثْرِهِ، أَلاَ صَلُّوا فِي الرِّحَالِ. فِي اللَّيْلَةِ الْبَارِدَةِ أَوِ الْمَطِيرَةِ فِي السَّفَرِ.
Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Bir sovuq kechada Ibn Umar Dajnon (togʻ nomi)da namozga azon aytdi, soʻng: «Uylaringizda namoz oʻqinglar», — dedi va bizga xabar berdiki, Rasululloh ﷺ safarda yomgʻirli yoki juda sovuq kechada muazzinga azon aytishni va azon oxirida «Uylaringizda namoz oʻqinglar» deyishni aytar edilar.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Бир совуқ кечада Ибн Умар Дажнон (тоғ номи)да намозга азон айтди, сўнг: «Уйларингизда намоз ўқинглар», — деди ва бизга хабар бердики, Расулуллоҳ ﷺ сафарда ёмғирли ёки жуда совуқ кечада муаззинга азон айтишни ва азон охирида «Уйларингизда намоз ўқинглар» дейишни айтар эдилар.
وَحَدَّثَنِيهِ أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ صَخْرٍ الدَّارِمِيُّ، حَدَّثَنَا حَبَّانُ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ { لاَ تَرْفَعُوا أَصْوَاتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ} وَلَمْ يَذْكُرْ سَعْدَ بْنَ مُعَاذٍ فِي الْحَدِيثِ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: {Ovozlaringizni Paygʻambarning ovozidan baland koʻtarmanglar} (oyati) nozil boʻlganda... — va u hadisda Saʼd ibn Muozni zikr qilmadi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: {Овозларингизни Пайғамбарнинг овозидан баланд кўтарманглар} (ояти) нозил бўлганда... — ва у ҳадисда Саъд ибн Муозни зикр қилмади.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو زُبَيْدٍ، - وَهُوَ عَبْثَرُ بْنُ الْقَاسِمِ عَنْ أَشْعَثَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ أَبِي الْعَاصِ، قَالَ إِنَّ مِنْ آخِرِ مَا عَهِدَ إِلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنِ اتَّخِذْ مُؤَذِّنًا لاَ يَأْخُذُ عَلَى أَذَانِهِ أَجْرًا . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عُثْمَانَ حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ كَرِهُوا أَنْ يَأْخُذَ الْمُؤَذِّنُ عَلَى الأَذَانِ أَجْرًا وَاسْتَحَبُّوا لِلْمُؤَذِّنِ أَنْ يَحْتَسِبَ فِي أَذَانِهِ .
Usmon ibn Abil-Os (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, u dedi: Rasululloh ﷺ menga tayinlagan eng oxirgi narsalaridan biri shu boʻldiki, azoniga haq (ish haqi) olmaydigan muazzin tutishim (edi). Abu Iso aytdi: Usmonning hadisi hasandir. Ahli ilm huzurida shunga amal qilinadi: ular muazzinning azonga haq olishini makruh sanaganlar va muazzin azonida (faqat Allohdan) savob umid qilishini mustahab koʻrganlar.Усмон ибн Абил-Ос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, у деди: Расулуллоҳ ﷺ менга тайинлаган энг охирги нарсаларидан бири шу бўлдики, азонига ҳақ (иш ҳақи) олмайдиган муаззин тутишим (эди). Абу Исо айтди: Усмоннинг ҳадиси ҳасандир. Аҳли илм ҳузурида шунга амал қилинади: улар муаззиннинг азонга ҳақ олишини макруҳ санаганлар ва муаззин азонида (фақат Аллоҳдан) савоб умид қилишини мустаҳаб кўрганлар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ إِنَّ مُعَاذًا كَانَ يُصَلِّي مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ يَرْجِعُ فَيَؤُمُّ قَوْمَهُ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) shunday deganini (roviy) eshitdi: Muoz Paygʻambar ﷺ bilan namoz oʻqir, soʻng qaytib kelib, oʻz qavmiga imomlik qilardi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) шундай деганини (ровий) эшитди: Муоз Пайғамбар ﷺ билан намоз ўқир, сўнг қайтиб келиб, ўз қавмига имомлик қиларди.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، فِي صَلاَةِ الآيَاتِ عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى سِتَّ رَكَعَاتٍ فِي أَرْبَعِ سَجَدَاتٍ . قُلْتُ لِمُعَاذٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لاَ شَكَّ وَلاَ مِرْيَةَ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ toʻrt sajda ichida olti marta rukuʼli namoz oʻqidilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ тўрт сажда ичида олти марта рукуъли намоз ўқидилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنْ أَشْعَثَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ أَبِي الْعَاصِ، قَالَ كَانَ آخِرُ مَا عَهِدَ إِلَىَّ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنْ لاَ أَتَّخِذَ مُؤَذِّنًا يَأْخُذُ عَلَى الأَذَانِ أَجْرًا .
Usmon ibn Abul-Os (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: «Nabiy ﷺ menga qilgan eng oxirgi tayinlovlari azon uchun haq oladigan muazzinni (ishga) olmasligim edi».Усмон ибн Абул-Ос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: «Набий ﷺ менга қилган энг охирги тайинловлари азон учун ҳақ оладиган муаззинни (ишга) олмаслигим эди».
- وعن أنس ، رضي الله عنه ، أن النبي صلى الله عليه وسلم، ومعاذ رديفه على الرحل قال: "يا معاذ" قال: لبيك يا رسول الله وسعديك، قال: "يامعاذ" قال :لبيك يا رسول الله وسعديك. قال: "يا معاذ" قال: لبيك يا رسول الله وسعديك ثلاثاً، قال: "ما من عبد يشهد أن لا إله إلا الله ، وأن محمداً عبده ورسوله صدقاً من قلبه إلا حرمه الله على النار" قال: يا رسول الله أفلا أخبر بها الناس فيستبشروا؟ قال: "إذا يتكلوا" فأخبر بها معاذ عند موته تأثما . ((متفق عليه)) .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Muoz Rasululloh ﷺ bilan birga (ulovda orqalarida) hamroʻh edi. Rasululloh ﷺ: «Ey Muoz ibn Jabal!» — dedilar. Muoz: «Labbayk va saʼdayk, yo Rasululloh!» — dedi. U zot yana: «Ey Muoz!» — dedilar. Muoz uch marta: «Labbayk va saʼdayk, yo Rasululloh!» — dedi. Rasululloh ﷺ: «Allohdan boshqa haq maʼbud yoʻq va Muhammad Uning Rasuli, deb chin dildan guvohlik bergan har bir kishini Alloh doʻzax oʻtidan saqlaydi», — dedilar. Muoz: «Yo Rasululloh, odamlarga buni xabar bermayinmi — xushxabar olsinlar?» — dedi. U zot: «Odamlar buni eshitsa, faqat shunga suyanib (amalni tashlab) qoʻyadilar», — dedilar. Muoz esa (ilmni yashirib) gunohga qolishdan qoʻrqib, bu hadisni vafotidan oldin rivoyat qildi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни Муоз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга (уловда орқаларида) ҳамрўҳ эди. Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Муоз ибн Жабал!» — дедилар. Муоз: «Лаббайк ва саъдайк, ё Расулуллоҳ!» — деди. У зот яна: «Эй Муоз!» — дедилар. Муоз уч марта: «Лаббайк ва саъдайк, ё Расулуллоҳ!» — деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳдан бошқа ҳақ маъбуд йўқ ва Муҳаммад Унинг Расули, деб чин дилдан гувоҳлик берган ҳар бир кишини Аллоҳ дўзах ўтидан сақлайди», — дедилар. Муоз: «Ё Расулуллоҳ, одамларга буни хабар бермайинми — хушхабар олсинлар?» — деди. У зот: «Одамлар буни эшица, фақат шунга суяниб (амални ташлаб) қўядилар», — дедилар. Муоз эса (илмни яшириб) гуноҳга қолишдан қўрқиб, бу ҳадисни вафотидан олдин ривоят қилди.
وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ: لَمَّا نَزَلَتْ بَنُو قُرَيْظَةَ عَلَى حُكْمِ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِليه فَجَاءَ عَلَى حِمَارٍ فَلَمَّا دَنَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «قُومُوا إِلَى سَيِّدِكُمْ» فَجَاءَ فَجَلَسَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ هَؤُلَاءِ نَزَلُوا عَلَى حُكْمِكَ» . قَالَ: فَإِنِّي أَحْكُمُ أَنْ تَقْتُلَ الْمُقَاتِلَةُ وَأَنْ تُسْبَى الذُّرِّيَّةُ. قَالَ: «لَقَدْ حَكَمْتَ فِيهِمْ بحُكْمِ المَلِكِ» . وَفِي رِوَايَة: «بِحكم الله»
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bani Qurayza qabilasi Saʼdning hukmiga rozi boʻlganda, Allohning Rasuli ﷺ — oʻziga yaqin (joyda boʻlgan) Saʼdni (chaqirib) yubordi. Saʼd eshakka minib keldi va u yaqinlashganda, Allohning Rasuli ﷺ (ansorlarga): «Oʻz sardoringiz uchun (oʻrningizdan) turinglar», — dedi. Soʻng Saʼd kelib, Allohning Rasuli ﷺ ning yoniga oʻtirdi va u zot unga: «Bu odamlar sening hukmingga rozi (boʻlib turibdi)», — dedi. Saʼd: «Men ularning jangchilari oʻldirilishi, bolalari va ayollari esa asir olinishi (kerakligi) haqida hukm chiqaraman», — dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Ey Saʼd! Sen ular orasida — Podshoh Allohning hukmi bilan (yoki shunga oʻxshash) — hukm chiqarding», — deb aytdi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бани Қурайза қабиласи Саъднинг ҳукмига рози бўлганда, Аллоҳнинг Расули ﷺ — ўзига яқин (жойда бўлган) Саъдни (чақириб) юборди. Саъд эшакка миниб келди ва у яқинлашганда, Аллоҳнинг Расули ﷺ (ансорларга): «Ўз сардорингиз учун (ўрнингиздан) туринглар», — деди. Сўнг Саъд келиб, Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг ёнига ўтирди ва у зот унга: «Бу одамлар сенинг ҳукмингга рози (бўлиб турибди)», — деди. Саъд: «Мен уларнинг жангчилари ўлдирилиши, болалари ва аёллари эса асир олиниши (кераклиги) ҳақида ҳукм чиқараман», — деди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Эй Саъд! Сен улар орасида — Подшоҳ Аллоҳнинг ҳукми билан (ёки шунга ўхшаш) — ҳукм чиқардинг», — деб айтди.
حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لَيْسَ صَلاَةٌ أَثْقَلَ عَلَى الْمُنَافِقِينَ مِنَ الْفَجْرِ وَالْعِشَاءِ، وَلَوْ يَعْلَمُونَ مَا فِيهِمَا لأَتَوْهُمَا وَلَوْ حَبْوًا، لَقَدْ هَمَمْتُ أَنْ آمُرَ الْمُؤَذِّنَ فَيُقِيمَ، ثُمَّ آمُرَ رَجُلاً يَؤُمُّ النَّاسَ، ثُمَّ آخُذَ شُعَلاً مِنْ نَارٍ فَأُحَرِّقَ عَلَى مَنْ لاَ يَخْرُجُ إِلَى الصَّلاَةِ بَعْدُ ".
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Munofiqlarga bomdod va xufton namozlaridan ogʻirroq namoz yoʻq; agar ular bularda (qancha savob) borligini bilganlarida, hatto emaklab boʻlsa ham ularga kelar edi. Albatta, men muazzinga buyurib iqomat aytdirib, soʻng birovga odamlarga imomlik qilishni buyurib, soʻng oʻt alangasini olib, hali namozga chiqmagan kishilarning (uylarini) yoqib yuborishni xohlab qoldim», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Мунофиқларга бомдод ва хуфтон намозларидан оғирроқ намоз йўқ; агар улар буларда (қанча савоб) борлигини билганларида, ҳатто эмаклаб бўлса ҳам уларга келар эди. Албатта, мен муаззинга буюриб иқомат айтдириб, сўнг бировга одамларга имомлик қилишни буюриб, сўнг ўт алангасини олиб, ҳали намозга чиқмаган кишиларнинг (уйларини) ёқиб юборишни хоҳлаб қолдим», — дедилар.
وَحَدَّثَنَا هُرَيْمُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الأَسَدِيُّ، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَذْكُرُ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ . وَاقْتَصَّ الْحَدِيثَ . وَلَمْ يَذْكُرْ سَعْدَ بْنَ مُعَاذٍ وَزَادَ فَكُنَّا نَرَاهُ يَمْشِي بَيْنَ أَظْهُرِنَا رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Mana bu oyat nozil boʻlganda... — va u hadisni (toʻliq) keltirdi; ammo Saʼd ibn Muozni zikr qilmadi va: «Biz uni oramizda yurganini — jannat ahlidan boʻlgan bir kishi (sifatida) koʻrar edik», deb (qoʻshimcha) qildi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мана бу оят нозил бўлганда... — ва у ҳадисни (тўлиқ) келтирди; аммо Саъд ибн Муозни зикр қилмади ва: «Биз уни орамизда юрганини — жаннат аҳлидан бўлган бир киши (сифатида) кўрар эдик», деб (қўшимча) қилди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ الْحُكَيْمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ قَالَ حِينَ يَسْمَعُ الْمُؤَذِّنَ وَأَنَا أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ رَضِيتُ بِاللَّهِ رَبًّا وَبِمُحَمَّدٍ رَسُولاً وَبِالإِسْلاَمِ دِينًا غُفِرَ لَهُ ذَنْبُهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ حُكَيْمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ .
Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim muazzinni eshitganda: ‹Va ana ashhadu an lo iloha illalloh, vahdahu lo sharika lah, va anna Muhammadan abduhu va rasuluh, rozitu billahi Robban, va bi-Muhammadin Rasulan, va bil-Islomi dinan› — ‹Men ham yagona, sherigi yoʻq Allohdan oʻzga iloh yoʻq, Muhammad esa Uning bandasi va elchisi ekaniga guvohlik beraman; Allohni Robb deb, Muhammadni elchi deb, Islomni din deb (ixtiyor qilib) rozi boʻldim› — desa, gunohi magʻfirat qilinadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir. Uni faqat Lays ibn Saʼdning Hukaym ibn Abdulloh ibn Qaysdan (qilgan) rivoyatidangina bilamiz.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким муаззинни эшитганда: ‹Ва ана ашҳаду ан ло илоҳа иллаллоҳ, ваҳдаҳу ло шарика лаҳ, ва анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳ, розиту биллаҳи Роббан, ва би-Муҳаммадин Расулан, ва бил-Исломи динан› — ‹Мен ҳам ягона, шериги йўқ Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, Муҳаммад эса Унинг бандаси ва элчиси эканига гувоҳлик бераман; Аллоҳни Робб деб, Муҳаммадни элчи деб, Исломни дин деб (ихтиёр қилиб) рози бўлдим› — деса, гуноҳи мағфират қилинади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Уни фақат Лайс ибн Саъднинг Ҳукайм ибн Абдуллоҳ ибн Қайсдан (қилган) ривоятидангина биламиз.
حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا زَيْدٌ، - يَعْنِي ابْنَ الْحُبَابِ - عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ صَالِحٍ، حَدَّثَنِي حُصَيْنٌ، مِنْ وَلَدِ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ عَنْ أُسَيْدِ بْنِ حُضَيْرٍ، أَنَّهُ كَانَ يَؤُمُّهُمْ - قَالَ - فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَعُودُهُ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ إِمَامَنَا مَرِيضٌ . فَقَالَ " إِذَا صَلَّى قَاعِدًا فَصَلُّوا قُعُودًا " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ هذا الْحَدِيثُ لَيْسَ بِمُتَّصِلٍ .
Husayn — Saʼd ibn Muoz farzandlaridan — Usayd ibn Huzayr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi: U (Usayd) ularga imomlik qilar edi. (Usayd kasal boʻlganda) Rasululloh ﷺ u zotning holidan xabar olgani keldilar. Shunda ular: «Yo Rasululloh, bizning imomimiz kasal», dedilar. U zot: «Qachon u oʻtirib namoz oʻqisa, sizlar ham oʻtirib oʻqinglar», dedilar. Abu Dovud dedi: Bu hadisning (sanadi) muttasil (uzluksiz) emas.Ҳусайн — Саъд ибн Муоз фарзандларидан — Усайд ибн Ҳузайр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади: У (Усайд) уларга имомлик қилар эди. (Усайд касал бўлганда) Расулуллоҳ ﷺ у зотнинг ҳолидан хабар олгани келдилар. Шунда улар: «Ё Расулуллоҳ, бизнинг имомимиз касал», дедилар. У зот: «Қачон у ўтириб намоз ўқиса, сизлар ҳам ўтириб ўқинглар», дедилар. Абу Довуд деди: Бу ҳадиснинг (санади) муттасил (узлуксиз) эмас.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ، قَالَ أَرْسَلَتْ بِنْتُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلَيْهِ أَنَّ ابْنًا لِي قُبِضَ فَأْتِنَا . فَأَرْسَلَ يَقْرَأُ السَّلاَمَ وَيَقُولُ " إِنَّ لِلَّهِ مَا أَخَذَ وَلَهُ مَا أَعْطَى وَكُلُّ شَىْءٍ عِنْدَ اللَّهِ بِأَجَلٍ مُسَمًّى فَلْتَصْبِرْ وَلْتَحْتَسِبْ " . فَأَرْسَلَتْ إِلَيْهِ تُقْسِمُ عَلَيْهِ لَيَأْتِيَنَّهَا فَقَامَ وَمَعَهُ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ وَمُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ وَأُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ وَزَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ وَرِجَالٌ فَرُفِعَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الصَّبِيُّ وَنَفْسُهُ تَقَعْقَعُ فَفَاضَتْ عَيْنَاهُ فَقَالَ سَعْدٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا هَذَا قَالَ " هَذَا رَحْمَةٌ يَجْعَلُهَا اللَّهُ فِي قُلُوبِ عِبَادِهِ وَإِنَّمَا يَرْحَمُ اللَّهُ مِنْ عِبَادِهِ الرُّحَمَاءَ " .
Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning qizlari u zotga: «Bir oʻgʻlim jon berayapti, oldimizga keling», deb odam yubordi. U zot salom yoʻllab: «Olgani ham, bergani ham Allohnikidir. Har bir narsaning Alloh huzurida belgilangan ajali bordir. Bas, u sabr qilsin va savobini Allohdan umid qilsin», deb yubordilar. Shunda qizlari qasam ichib, albatta kelishlarini soʻrab, yana odam yubordi. U zot oʻrinlaridan turdilar, ular bilan birga Saʼd ibn Uboda, Muoz ibn Jabal, Ubay ibn Kaʼb, Zayd ibn Sobit va boshqa kishilar bor edi. Bola Rasululloh ﷺga koʻtarib berildi, joni uzilay deb turgan, koʻzlaridan yosh oqar edi. Saʼd: «Ey Rasululloh, bu nima?» dedi. U zot: «Bu Alloh bandalarining qalblariga solgan rahmatdir. Alloh bandalaridan faqat rahmdillarigagina rahm qiladi», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг қизлари у зотга: «Бир ўғлим жон бераяпти, олдимизга келинг», деб одам юборди. У зот салом йўллаб: «Олгани ҳам, бергани ҳам Аллоҳникидир. Ҳар бир нарсанинг Аллоҳ ҳузурида белгиланган ажали бордир. Бас, у сабр қилсин ва савобини Аллоҳдан умид қилсин», деб юбордилар. Шунда қизлари қасам ичиб, албатта келишларини сўраб, яна одам юборди. У зот ўринларидан турдилар, улар билан бирга Саъд ибн Убода, Муоз ибн Жабал, Убай ибн Каъб, Зайд ибн Собит ва бошқа кишилар бор эди. Бола Расулуллоҳ ﷺга кўтариб берилди, жони узилай деб турган, кўзларидан ёш оқар эди. Саъд: «Эй Расулуллоҳ, бу нима?» деди. У зот: «Бу Аллоҳ бандаларининг қалбларига солган раҳматдир. Аллоҳ бандаларидан фақат раҳмдилларигагина раҳм қилади», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ الشَّافِعِيُّ، إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْعَبَّاسِ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَجَاءٍ الْمَكِّيُّ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ " إِذَا أَذَّنَ الْمُؤَذِّنُ فَقُولُوا مِثْلَ قَوْلِهِ " .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ: «Muazzin azon aytganda, siz ham u aytganday ayting», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Муаззин азон айтганда, сиз ҳам у айтгандай айтинг», дедилар.
عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ قَالَ: إِنِّي وَاقِفٌ فِي الصَّفِّ يَوْمَ بَدْرٍ فَنَظَرْتُ عَنْ يَمِينِي وَعَنْ شِمَالِي فَإِذَا بِغُلَامَيْنِ مِنَ الْأَنْصَارِ حَدِيثَة أسنانها فتمنيت أَنْ أَكُونَ بَيْنَ أَضْلَعَ مِنْهُمَا فَغَمَزَنِي أَحَدُهُمَا فَقَالَ: يَا عَمِّ هَلْ تَعْرِفُ أَبَا جَهْلٍ؟ قُلْتُ: نَعَمْ فَمَا حَاجَتُكَ إِلَيْهِ يَا ابْنَ أَخِي؟ قَالَ: أُخْبِرْتُ أَنَّهُ يَسُبُّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَئِنْ رَأَيْتُهُ لَا يُفَارِقُ سَوَادِي سَوَادَهُ حَتَّى يَمُوتَ الْأَعْجَلُ مِنَّا فَتَعَجَّبْتُ لِذَلِكَ قَالَ: وَغَمَزَنِي الْآخَرُ فَقَالَ لِي مِثْلَهَا فَلَمْ أَنْشَبْ أَنْ نَظَرْتُ إِلَى أَبِي جَهْلٍ يَجُولُ فِي النَّاسِ فَقُلْتُ: أَلَا تَرَيَانِ؟ هَذَا صَاحِبُكُمَا الَّذِي تَسْأَلَانِي عَنْهُ قَالَ: فابتدراه بسيفهما فَضَرَبَاهُ حَتَّى قَتَلَاهُ ثُمَّ انْصَرَفَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فأخبراهُ فَقَالَ: «أَيُّكُمَا قَتَلَهُ؟» فَقَالَ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا: أَنَا قَتله فَقَالَ: «هلْ مسحتُما سيفَيكما؟» فَقَالَا: لَا فَنَظَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى السَّيْفَيْنِ فَقَالَ: «كِلَاكُمَا قَتَلَهُ» . وَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِسَلَبِهِ لِمُعَاذِ بن عَمْرِو بن الْجَمُوحِ وَالرَّجُلَانِ: مُعَاذُ بْنُ عَمْرِو بْنِ الْجَمُوحِ ومعاذ بن عفراء
Abdurrahmon ibn Avf (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Badr (jangi) kuni safda turganimda, oʻngimga va chapimga qaradim va ikkita yosh ansoriy bolani koʻrdim — men ulardan kuchliroq boʻlishimni istadim. Ulardan biri mening eʼtiborimni tortib: «Ey amaki! Sen Abu Jahlni bilasanmi?» — dedi. Men: «Ha, undan nima istaysan, ey jiyanim?» — dedim. U: «Menga — u Allohning Rasuli ﷺ ni haqorat qilishi — xabar qilingan. Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, agar men uni koʻrsam, — ikkimizdan biri oʻz ajaliga yetguncha — mening tanam uning tanasidan ajralmaydi», — dedi. Men bu gapdan hayratlandim. Soʻng ikkinchi bola (ham) mening eʼtiborimni tortib, birinchisi aytgandek (gapni) aytdi. Bir ozdan keyin men Abu Jahlni odamlar orasida yurganini koʻrdim. Men (bolalarga): «Qaranglar! Mana, sizlar mendan soʻragan kishi shu», — dedim. Bas, ikkalasi uni qilichlari bilan urib, oʻldirdi va Allohning Rasuli ﷺ ga — buni xabar qilish uchun — qaytdi. Allohning Rasuli ﷺ: «Qaysingiz uni oʻldirdi?» — dedi. Har biri: «Men uni oʻldirdim», — dedi. Allohning Rasuli ﷺ: «Qilichlaringizni artdingizmi?» — dedi. Ular: «Yoʻq», — dedi. Soʻng u zot ularning qilichlariga qarab: «Shubhasiz, ikkalangiz (ham) uni oʻldirgansiz; va oʻlganning oʻljasi (salabi) Muoz ibn Amr ibn Jamuhga beriladi», — dedi. Bu ikki bola — Muoz ibn Afro va Muoz ibn Amr ibn Jamuh edi.Абдурраҳмон ибн Авф (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Бадр (жанги) куни сафда турганимда, ўнгимга ва чапимга қарадим ва иккита ёш ансорий болани кўрдим — мен улардан кучлироқ бўлишимни истадим. Улардан бири менинг эътиборимни тортиб: «Эй амаки! Сен Абу Жаҳлни биласанми?» — деди. Мен: «Ҳа, ундан нима истайсан, эй жияним?» — дедим. У: «Менга — у Аллоҳнинг Расули ﷺ ни ҳақорат қилиши — хабар қилинган. Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, агар мен уни кўрсам, — иккимиздан бири ўз ажалига етгунча — менинг танам унинг танасидан ажралмайди», — деди. Мен бу гапдан ҳайратландим. Сўнг иккинчи бола (ҳам) менинг эътиборимни тортиб, биринчиси айтгандек (гапни) айтди. Бир оздан кейин мен Абу Жаҳлни одамлар орасида юрганини кўрдим. Мен (болаларга): «Қаранглар! Мана, сизлар мендан сўраган киши шу», — дедим. Бас, иккаласи уни қиличлари билан уриб, ўлдирди ва Аллоҳнинг Расули ﷺ га — буни хабар қилиш учун — қайтди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Қайсингиз уни ўлдирди?» — деди. Ҳар бири: «Мен уни ўлдирдим», — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Қиличларингизни артдингизми?» — деди. Улар: «Йўқ», — деди. Сўнг у зот уларнинг қиличларига қараб: «Шубҳасиз, иккалангиз (ҳам) уни ўлдиргансиз; ва ўлганнинг ўлжаси (салаби) Муоз ибн Амр ибн Жамуҳга берилади», — деди. Бу икки бола — Муоз ибн Афро ва Муоз ибн Амр ибн Жамуҳ эди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، أَذَّنَ بِالصَّلاَةِ فِي لَيْلَةٍ ذَاتِ بَرْدٍ وَرِيحٍ ثُمَّ قَالَ أَلاَ صَلُّوا فِي الرِّحَالِ. ثُمَّ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَأْمُرُ الْمُؤَذِّنَ إِذَا كَانَتْ لَيْلَةٌ ذَاتُ بَرْدٍ وَمَطَرٍ يَقُولُ أَلاَ صَلُّوا فِي الرِّحَالِ.
Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Bir juda sovuq va boʻronli kechada Ibn Umar namozga azon aytdi, soʻng: «Uylaringizda namoz oʻqinglar», — dedi. U (Ibn Umar) qoʻshimcha qildi: «Juda sovuq va yomgʻirli kechalarda Rasululloh ﷺ muazzinga: ‹Uylaringizda namoz oʻqinglar›, — deyishni buyurar edilar».Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Бир жуда совуқ ва бўронли кечада Ибн Умар намозга азон айтди, сўнг: «Уйларингизда намоз ўқинглар», — деди. У (Ибн Умар) қўшимча қилди: «Жуда совуқ ва ёмғирли кечаларда Расулуллоҳ ﷺ муаззинга: ‹Уйларингизда намоз ўқинглар›, — дейишни буюрар эдилар».
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ صَالِحِ بْنِ صَالِحٍ الْهَمْدَانِيِّ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، قَالَ رَأَيْتُ رَجُلاً مِنْ أَهْلِ خُرَاسَانَ سَأَلَ الشَّعْبِيَّ فَقَالَ يَا أَبَا عَمْرٍو إِنَّ مَنْ قِبَلَنَا مِنْ أَهْلِ خُرَاسَانَ يَقُولُونَ فِي الرَّجُلِ إِذَا أَعْتَقَ أَمَتَهُ ثُمَّ تَزَوَّجَهَا فَهُوَ كَالرَّاكِبِ بَدَنَتَهُ . فَقَالَ الشَّعْبِيُّ حَدَّثَنِي أَبُو بُرْدَةَ بْنُ أَبِي مُوسَى عَنْ أَبِيهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " ثَلاَثَةٌ يُؤْتَوْنَ أَجْرَهُمْ مَرَّتَيْنِ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ آمَنَ بِنَبِيِّهِ وَأَدْرَكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَآمَنَ بِهِ وَاتَّبَعَهُ وَصَدَّقَهُ فَلَهُ أَجْرَانِ وَعَبْدٌ مَمْلُوكٌ أَدَّى حَقَّ اللَّهِ تَعَالَى وَحَقَّ سَيِّدِهِ فَلَهُ أَجْرَانِ وَرَجُلٌ كَانَتْ لَهُ أَمَةٌ فَغَذَاهَا فَأَحْسَنَ غِذَاءَهَا ثُمَّ أَدَّبَهَا فَأَحْسَنَ أَدَبَهَا ثُمَّ أَعْتَقَهَا وَتَزَوَّجَهَا فَلَهُ أَجْرَانِ " . ثُمَّ قَالَ الشَّعْبِيُّ لِلْخُرَاسَانِيِّ خُذْ هَذَا الْحَدِيثَ بِغَيْرِ شَىْءٍ . فَقَدْ كَانَ الرَّجُلُ يَرْحَلُ فِيمَا دُونَ هَذَا إِلَى الْمَدِينَةِ .
وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، ح وَحَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، كُلُّهُمْ عَنْ صَالِحِ بْنِ صَالِحٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ .
Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Uch (toifa) borki, ularga ajrlari (savoblari) ikki marta beriladi: kitob ahlidan boʻlgan bir kishiki, oʻz paygʻambariga iymon keltirgan, soʻng Paygʻambar ﷺ ga (zamondosh boʻlib) yetishgan-da, unga iymon keltirgan, unga ergashgan va uni tasdiqlagan boʻlsa — unga ikki ajr (bor); va Alloh taoloning haqini hamda xoʻjasining haqini ado etgan qul (mamluk) — unga ikki ajr (bor); va bir kishiki, uning bir choʻrisi boʻlib, uni (yaxshi) boqib, ozigʻini chiroyli qilgan, soʻng unga odob berib, odobini chiroyli qilgan, keyin uni ozod qilib, unga uylangan boʻlsa — unga ikki ajr (bor)», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уч (тоифа) борки, уларга ажрлари (савоблари) икки марта берилади: китоб аҳлидан бўлган бир кишики, ўз пайғамбарига иймон келтирган, сўнг Пайғамбар ﷺ га (замондош бўлиб) етишган-да, унга иймон келтирган, унга эргашган ва уни тасдиқлаган бўлса — унга икки ажр (бор); ва Аллоҳ таолонинг ҳақини ҳамда хўжасининг ҳақини адо этган қул (мамлук) — унга икки ажр (бор); ва бир кишики, унинг бир чўриси бўлиб, уни (яхши) боқиб, озиғини чиройли қилган, сўнг унга одоб бериб, одобини чиройли қилган, кейин уни озод қилиб, унга уйланган бўлса — унга икки ажр (бор)», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَهْلِ بْنِ عَسْكَرٍ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ كَثِيرٍ الْمِصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ شُرَيْحٍ، أَنَّهُ سَمِعَ سَهْلَ بْنَ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ سَأَلَ اللَّهَ الشَّهَادَةَ مِنْ قَلْبِهِ صَادِقًا بَلَّغَهُ اللَّهُ مَنَازِلَ الشُّهَدَاءِ وَإِنْ مَاتَ عَلَى فِرَاشِهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ شُرَيْحٍ . وَقَدْ رَوَاهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ شُرَيْحٍ . وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ شُرَيْحٍ يُكْنَى أَبَا شُرَيْحٍ وَهُوَ إِسْكَنْدَرَانِيٌّ . وَفِي الْبَابِ عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ .
Sahl ibn Hunayf (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim Allohdan qalbidan rost (niyat bilan) shahidlikni soʻrasa, garchi oʻrnida (toʻshagida) vafot etsa ham, Alloh uni shahidlar martabasiga yetkazadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Sahl ibn Hunayning hadisi hasan gʻaribdir, biz uni faqat Abdurrahmon ibn Shurayhning hadisi orqaligina bilamiz. Buni Abdulloh ibn Solih ham Abdurrahmon ibn Shurayhdan rivoyat qilgan. Abdurrahmon ibn Shurayhning kunyasi Abu Shurayh boʻlib, u iskandariyalikdir. Bu bobda Muoz ibn Jabaldan ham (rivoyat) bor.Саҳл ибн Ҳунайф (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким Аллоҳдан қалбидан рост (ният билан) шаҳидликни сўраса, гарчи ўрнида (тўшагида) вафот этса ҳам, Аллоҳ уни шаҳидлар мартабасига етказади», дедилар. Абу Исо айтди: Саҳл ибн Ҳунайнинг ҳадиси ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Абдурраҳмон ибн Шурайҳнинг ҳадиси орқалигина биламиз. Буни Абдуллоҳ ибн Солиҳ ҳам Абдурраҳмон ибн Шурайҳдан ривоят қилган. Абдурраҳмон ибн Шурайҳнинг куняси Абу Шурайҳ бўлиб, у искандарияликдир. Бу бобда Муоз ибн Жабалдан ҳам (ривоят) бор.