Mu'oz ibn Jabal al-Ansoriy

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَبُو كُرَيْبٍ وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ جَمِيعًا عَنْ وَكِيعٍ، - قَالَ أَبُو بَكْرٍ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، - عَنْ زَكَرِيَّاءَ بْنِ إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَيْفِيٍّ، عَنْ أَبِي مَعْبَدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، - قَالَ أَبُو بَكْرٍ رُبَّمَا قَالَ وَكِيعٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ مُعَاذًا، - قَالَ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّكَ تَأْتِي قَوْمًا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ ‏.‏ فَادْعُهُمْ إِلَى شَهَادَةِ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ فَإِنْ هُمْ أَطَاعُوا لِذَلِكَ فَأَعْلِمْهُمْ أَنَّ اللَّهَ افْتَرَضَ عَلَيْهِمْ خَمْسَ صَلَوَاتٍ فِي كُلِّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ فَإِنْ هُمْ أَطَاعُوا لِذَلِكَ فَأَعْلِمْهُمْ أَنَّ اللَّهَ افْتَرَضَ عَلَيْهِمْ صَدَقَةً تُؤْخَذُ مِنْ أَغْنِيَائِهِمْ فَتُرَدُّ فِي فُقَرَائِهِمْ فَإِنْ هُمْ أَطَاعُوا لِذَلِكَ فَإِيَّاكَ وَكَرَائِمَ أَمْوَالِهِمْ وَاتَّقِ دَعْوَةَ الْمَظْلُومِ فَإِنَّهُ لَيْسَ بَيْنَهَا وَبَيْنَ اللَّهِ حِجَابٌ ‏"‏ ‏.‏

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ meni (Yamanga) yubordilar va: «Albatta sen Ahli kitobdan boʻlgan bir qavmga borasan. Bas, ularni Allohdan boshqa iloh yoʻq va men Allohning Rasuli ekanimga guvohlik berishga daʼvat qil. Agar ular bunga itoat qilsalar, ularga xabar berki, Alloh ularga har kunu tunda besh (vaqt) namozni farz qildi. Agar ular bunga itoat qilsalar, ularga xabar berki, Alloh ularga boylaridan olinib, kambagʻallariga qaytariladigan sadaqani (zakotni) farz qildi. Agar ular bunga itoat qilsalar, sen ularning mollarining sarasini (eng yaxshisini olishdan) ehtiyot boʻl; va mazlumning duosidan saqlan, chunki u bilan Alloh orasida (toʻsiq) parda yoʻq», dedilar.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мени (Яманга) юбордилар ва: «Албатта сен Аҳли китобдан бўлган бир қавмга борасан. Бас, уларни Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ ва мен Аллоҳнинг Расули эканимга гувоҳлик беришга даъват қил. Агар улар бунга итоат қилсалар, уларга хабар берки, Аллоҳ уларга ҳар куну тунда беш (вақт) намозни фарз қилди. Агар улар бунга итоат қилсалар, уларга хабар берки, Аллоҳ уларга бойларидан олиниб, камбағалларига қайтариладиган садақани (закотни) фарз қилди. Агар улар бунга итоат қилсалар, сен уларнинг молларининг сарасини (энг яхшисини олишдан) эҳтиёт бўл; ва мазлумнинг дуосидан сақлан, чунки у билан Аллоҳ орасида (тўсиқ) парда йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، سَلاَّمُ بْنُ سُلَيْمٍ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ كُنْتُ رِدْفَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى حِمَارٍ يُقَالُ لَهُ عُفَيْرٌ قَالَ فَقَالَ ‏"‏ يَا مُعَاذُ تَدْرِي مَا حَقُّ اللَّهِ عَلَى الْعِبَادِ وَمَا حَقُّ الْعِبَادِ عَلَى اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّ حَقَّ اللَّهِ عَلَى الْعِبَادِ أَنْ يَعْبُدُوا اللَّهَ وَلاَ يُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَحَقُّ الْعِبَادِ عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ أَنْ لاَ يُعَذِّبَ مَنْ لاَ يُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَلاَ أُبَشِّرُ النَّاسَ قَالَ ‏"‏ لاَ تُبَشِّرْهُمْ فَيَتَّكِلُوا ‏"‏ ‏.‏

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning ortlarida Ufayr deb ataladigan eshakda mingashib oʻtirgan edim. (Muoz) dedi: Shunda (Paygʻambar): «Ey Muoz, Allohning bandalar ustidagi haqqi nima va bandalarning Alloh ustidagi haqqi nima ekanini bilasanmi?» dedilar. (Muoz) dedi: Men: «Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroqdir», dedim. (Paygʻambar): «Allohning bandalar ustidagi haqqi — ular Allohga ibodat qilishlari va Unga hech narsani sherik qilmasliklaridir; bandalarning Alloh azza va jalla ustidagi haqqi esa — Unga hech narsani sherik qilmagan kishini azoblamasligidir», dedilar. (Muoz) dedi: Men: «Ey Allohning Rasuli, odamlarga (bu) xushxabarni bermaymi?» dedim. (Paygʻambar): «Ularga xushxabar berma — (yoʻqsa) ular (faqat shunga) suyanib qoladilar», dedilar.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг ортларида Уфайр деб аталадиган эшакда мингашиб ўтирган эдим. (Муоз) деди: Шунда (Пайғамбар): «Эй Муоз, Аллоҳнинг бандалар устидаги ҳаққи нима ва бандаларнинг Аллоҳ устидаги ҳаққи нима эканини биласанми?» дедилар. (Муоз) деди: Мен: «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқдир», дедим. (Пайғамбар): «Аллоҳнинг бандалар устидаги ҳаққи — улар Аллоҳга ибодат қилишлари ва Унга ҳеч нарсани шерик қилмасликларидир; бандаларнинг Аллоҳ азза ва жалла устидаги ҳаққи эса — Унга ҳеч нарсани шерик қилмаган кишини азобламаслигидир», дедилар. (Муоз) деди: Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, одамларга (бу) хушхабарни бермайми?» дедим. (Пайғамбар): «Уларга хушхабар берма — (йўқса) улар (фақат шунга) суяниб қоладилар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي حَصِينٍ، وَالأَشْعَثِ بْنِ سُلَيْمٍ، أَنَّهُمَا سَمِعَا الأَسْوَدَ بْنَ هِلاَلٍ، يُحَدِّثُ عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا مُعَاذُ أَتَدْرِي مَا حَقُّ اللَّهِ عَلَى الْعِبَادِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَنْ يُعْبَدَ اللَّهُ وَلاَ يُشْرَكَ بِهِ شَىْءٌ - قَالَ - أَتَدْرِي مَا حَقُّهُمْ عَلَيْهِ إِذَا فَعَلُوا ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَنْ لاَ يُعَذِّبَهُمْ ‏"‏ ‏.‏

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ey Muoz, Allohning bandalar ustidagi haqqi nima ekanini bilasanmi?» dedilar. (Muoz): «Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroqdir», dedi. (Paygʻambar): «Allohga ibodat qilinishi va Unga hech narsa sherik qilinmasligidir», dedilar. (Soʻng): «Ular shuni qilsalar, ularning U (Alloh) ustidagi haqqi nima ekanini bilasanmi?» dedilar. (Muoz): «Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroqdir», dedi. (Paygʻambar): «Ularni azoblamasligidir», dedilar.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Муоз, Аллоҳнинг бандалар устидаги ҳаққи нима эканини биласанми?» дедилар. (Муоз): «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқдир», деди. (Пайғамбар): «Аллоҳга ибодат қилиниши ва Унга ҳеч нарса шерик қилинмаслигидир», дедилар. (Сўнг): «Улар шуни қилсалар, уларнинг У (Аллоҳ) устидаги ҳаққи нима эканини биласанми?» дедилар. (Муоз): «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқдир», деди. (Пайғамбар): «Уларни азобламаслигидир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الدَّارِمِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَلِيٍّ الْحَنَفِيُّ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، - وَهُوَ ابْنُ أَنَسٍ - عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ الْمَكِّيِّ، أَنَّ أَبَا الطُّفَيْلِ، عَامِرَ بْنَ وَاثِلَةَ أَخْبَرَهُ أَنَّ مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ أَخْبَرَهُ قَالَ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَامَ غَزْوَةِ تَبُوكَ فَكَانَ يَجْمَعُ الصَّلاَةَ فَصَلَّى الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ جَمِيعًا وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ جَمِيعًا حَتَّى إِذَا كَانَ يَوْمًا أَخَّرَ الصَّلاَةَ ثُمَّ خَرَجَ فَصَلَّى الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ جَمِيعًا ثُمَّ دَخَلَ ثُمَّ خَرَجَ بَعْدَ ذَلِكَ فَصَلَّى الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ جَمِيعًا ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّكُمْ سَتَأْتُونَ غَدًا إِنْ شَاءَ اللَّهُ عَيْنَ تَبُوكَ وَإِنَّكُمْ لَنْ تَأْتُوهَا حَتَّى يُضْحِيَ النَّهَارُ فَمَنْ جَاءَهَا مِنْكُمْ فَلاَ يَمَسَّ مِنْ مَائِهَا شَيْئًا حَتَّى آتِيَ ‏"‏ ‏.‏ فَجِئْنَاهَا وَقَدْ سَبَقَنَا إِلَيْهَا رَجُلاَنِ وَالْعَيْنُ مِثْلُ الشِّرَاكِ تَبِضُّ بِشَىْءٍ مِنْ مَاءٍ - قَالَ - فَسَأَلَهُمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَلْ مَسَسْتُمَا مِنْ مَائِهَا شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏ قَالاَ نَعَمْ ‏.‏ فَسَبَّهُمَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ لَهُمَا مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَقُولَ - قَالَ - ثُمَّ غَرَفُوا بِأَيْدِيهِمْ مِنَ الْعَيْنِ قَلِيلاً قَلِيلاً حَتَّى اجْتَمَعَ فِي شَىْءٍ - قَالَ - وَغَسَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيهِ يَدَيْهِ وَوَجْهَهُ ثُمَّ أَعَادَهُ فِيهَا فَجَرَتِ الْعَيْنُ بِمَاءٍ مُنْهَمِرٍ أَوْ قَالَ غَزِيرٍ - شَكَّ أَبُو عَلِيٍّ أَيُّهُمَا قَالَ - حَتَّى اسْتَقَى النَّاسُ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ يُوشِكُ يَا مُعَاذُ إِنْ طَالَتْ بِكَ حَيَاةٌ أَنْ تَرَى مَا هَا هُنَا قَدْ مُلِئَ جِنَانًا ‏"‏ ‏.‏

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, u dedi: Biz Tabuk gʻazoti yili Rasululloh ﷺ bilan (yoʻlga) chiqdik. U zot namozlarni jamlab oʻqirdilar: peshin bilan asrni birga, shom bilan xuftonni birga oʻqirdilar. Hatto bir kuni namozni (vaqtidan) kechiktirdilar, soʻng chiqib, peshin bilan asrni birga oʻqidilar, soʻng (uyga) kirdilar, soʻng undan keyin chiqib, shom bilan xuftonni birga oʻqidilar. Soʻng: «Albatta, sizlar ertaga, Alloh xohlasa, Tabuk buloqqa yetib borasizlar. Sizlar unga kun yorimaguncha yetib bormaysizlar. Sizlardan kim unga (oldinroq) yetib borsa, men kelmagunimcha uning suvidan hech narsaga tegmasin», dedilar. Biz unga keldik, holbuki ikki kishi bizdan oldin unga yetib borgan edi. Buloq esa charm qayish singari (ozgina) suv tomchilatib turardi. (Muoz) dedi: Shunda Rasululloh ﷺ ikkovidan: «Uning suvidan biror narsaga tegdingizlarmi?» deb soʻradilar. Ular: «Ha», dedilar. Nabiy ﷺ ikkovini koylib, ularga Alloh aytishni xohlagan narsani aytdilar. (Muoz) dedi: Soʻng odamlar buloqdan qoʻllari bilan ozozdan suv oldilar, toki bir narsada (bir idishda) jamlanguncha. (Muoz) dedi: Rasululloh ﷺ unda qoʻllarini va yuzlarini yuvdilar, soʻng uni yana unga (buloqqa) qaytardilar. Shunda buloq quyilib oqadigan — yoki «moʻl-koʻl» dedilar (Abu Ali qaysi birini aytganiga shubha qildi) — suv bilan oqib ketdi, hatto odamlar (toʻyguncha) suv ichdilar. Soʻng u zot: «Ey Muoz, agar umring uzoq boʻlsa, yaqinda bu yer bogʻ-rogʻlarga toʻlganini koʻrishing yaqin», dedilar.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, у деди: Биз Табук ғазоти йили Расулуллоҳ ﷺ билан (йўлга) чиқдик. У зот намозларни жамлаб ўқирдилар: пешин билан асрни бирга, шом билан хуфтонни бирга ўқирдилар. Ҳатто бир куни намозни (вақтидан) кечиктирдилар, сўнг чиқиб, пешин билан асрни бирга ўқидилар, сўнг (уйга) кирдилар, сўнг ундан кейин чиқиб, шом билан хуфтонни бирга ўқидилар. Сўнг: «Албатта, сизлар эртага, Аллоҳ хоҳласа, Табук булоққа етиб борасизлар. Сизлар унга кун ёримагунча етиб бормайсизлар. Сизлардан ким унга (олдинроқ) етиб борса, мен келмагунимча унинг сувидан ҳеч нарсага тегмасин», дедилар. Биз унга келдик, ҳолбуки икки киши биздан олдин унга етиб борган эди. Булоқ эса чарм қайиш сингари (озгина) сув томчилатиб турарди. (Муоз) деди: Шунда Расулуллоҳ ﷺ икковидан: «Унинг сувидан бирор нарсага тегдингизларми?» деб сўрадилар. Улар: «Ҳа», дедилар. Набий ﷺ икковини койлиб, уларга Аллоҳ айтишни хоҳлаган нарсани айтдилар. (Муоз) деди: Сўнг одамлар булоқдан қўллари билан озоздан сув олдилар, токи бир нарсада (бир идишда) жамлангунча. (Муоз) деди: Расулуллоҳ ﷺ унда қўлларини ва юзларини ювдилар, сўнг уни яна унга (булоққа) қайтардилар. Шунда булоқ қуйилиб оқадиган — ёки «мўл-кўл» дедилар (Абу Али қайси бирини айтганига шубҳа қилди) — сув билан оқиб кетди, ҳатто одамлар (тўйгунча) сув ичдилар. Сўнг у зот: «Эй Муоз, агар умринг узоқ бўлса, яқинда бу ер боғ-роғларга тўлганини кўришинг яқин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ، عَامِرٍ عَنْ مُعَاذٍ، قَالَ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ فَكَانَ يُصَلِّي الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ جَمِيعًا وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ جَمِيعًا ‏.‏

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Rasululloh ﷺ bilan Tabuk gʻazotiga chiqdik. U zot peshin bilan asrni birga, shom bilan xuftonni birga oʻqir edilar».Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан Табук ғазотига чиқдик. У зот пешин билан асрни бирга, шом билан хуфтонни бирга ўқир эдилар».

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبٍ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، - يَعْنِي ابْنَ الْحَارِثِ - حَدَّثَنَا قُرَّةُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو الزُّبَيْرِ، حَدَّثَنَا عَامِرُ بْنُ وَاثِلَةَ أَبُو الطُّفَيْلِ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ، قَالَ جَمَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ بَيْنَ الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ وَبَيْنَ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ ‏.‏ قَالَ فَقُلْتُ مَا حَمَلَهُ عَلَى ذَلِكَ قَالَ فَقَالَ أَرَادَ أَنْ لاَ يُحْرِجَ أُمَّتَهُ ‏.‏

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ Tabuk gʻazotida peshin bilan asrni, shuningdek shom bilan xuftonni jamlab oʻqidilar». (Roviy) dedi: «Men: ‹U zotni bunga nima undadi?› — dedim. (Muoz): ‹Ummatini qiynab qoʻymaslikni xohladilar›, — dedi».Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ Табук ғазотида пешин билан асрни, шунингдек шом билан хуфтонни жамлаб ўқидилар». (Ровий) деди: «Мен: ‹У зотни бунга нима ундади?› — дедим. (Муоз): ‹Умматини қийнаб қўймасликни хоҳладилар›, — деди».