حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا رِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زِيَادِ بْنِ أَنْعُمٍ، عَنْ عُتْبَةَ بْنِ حُمَيْدٍ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ نُسَىٍّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ غَنْمٍ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم إِذَا تَوَضَّأَ مَسَحَ وَجْهَهُ بِطَرَفِ ثَوْبِهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَإِسْنَادُهُ ضَعِيفٌ . وَرِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زِيَادِ بْنِ أَنْعُمٍ الإِفْرِيقِيُّ يُضَعَّفَانِ فِي الْحَدِيثِ . وَقَدْ رَخَّصَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَمَنْ بَعْدَهُمْ فِي التَّمَنْدُلِ بَعْدَ الْوُضُوءِ وَمَنْ كَرِهَهُ إِنَّمَا كَرِهَهُ مِنْ قِبَلِ أَنَّهُ قِيلَ إِنَّ الْوَضُوءَ يُوزَنُ . وَرُوِيَ ذَلِكَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ وَالزُّهْرِيِّ . حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ الرَّازِيُّ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ قَالَ حَدَّثَنِيهِ عَلِيُّ بْنُ مُجَاهِدٍ عَنِّي وَهُوَ عِنْدِي ثِقَةٌ عَنْ ثَعْلَبَةَ عَنِ الزُّهْرِيِّ قَالَ إِنَّمَا كُرِهَ الْمِنْدِيلُ بَعْدَ الْوُضُوءِ لأَنَّ الْوَضُوءَ يُوزَنُ .
Qutayba bizga aytib berdi: Rishdin ibn Saʼd bizga Abdurrahmon ibn Ziyod ibn Anʼamdan, u Utba ibn Humayddan, u Uboda ibn Nusayydan, u Abdurrahmon ibn Gʻanmdan, u Muʼoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi. U dedi: Men Paygʻambar ﷺni koʻrdim — tahorat qilganlarida yuzlarini kiyimlarining chetiga artar edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir va uning isnodi zaifdir. Rishdin ibn Saʼd va Abdurrahmon ibn Ziyod ibn Anʼam al-Ifriqiy hadisda zaif sanaladilar. Paygʻambar ﷺning sahobalaridan va ulardan keyingilardan baʼzi ilm ahli tahoratdan keyin sochiq bilan artinishga ruxsat berganlar. Uni yomon koʻrgan kishi esa, faqat: «Tahorat (suvi qiyomatda) tortiladi (oʻlchanadi)», degan soʻz sababli yomon koʻrgan. Bu (gap) Said ibn al-Musayyab va az-Zuhriydan rivoyat qilingan. Muhammad ibn Humayd ar-Roziy bizga aytib berdi: Jarir bizga aytib berdi: U dedi: Buni menga Ali ibn Mujohid — u mening nazdimda ishonchli (siqa) — Saʼlabadan, u az-Zuhriydan aytib berdi. (az-Zuhriy) dedi: Tahoratdan keyin sochiq (bilan artinish) faqat tahorat (suvi qiyomatda) tortilgani uchun yomon koʻrilgan.Қутайба бизга айтиб берди: Ришдин ибн Саъд бизга Абдурраҳмон ибн Зиёд ибн Анъамдан, у Утба ибн Ҳумайддан, у Убода ибн Нусаййдан, у Абдурраҳмон ибн Ғанмдан, у Муъоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди. У деди: Мен Пайғамбар ﷺни кўрдим — таҳорат қилганларида юзларини кийимларининг четига артар эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир ва унинг исноди заифдир. Ришдин ибн Саъд ва Абдурраҳмон ибн Зиёд ибн Анъам ал-Ифриқий ҳадисда заиф саналадилар. Пайғамбар ﷺнинг саҳобаларидан ва улардан кейингилардан баъзи илм аҳли таҳоратдан кейин сочиқ билан артинишга рухсат берганлар. Уни ёмон кўрган киши эса, фақат: «Таҳорат (суви қиёматда) тортилади (ўлчанади)», деган сўз сабабли ёмон кўрган. Бу (гап) Саид ибн ал-Мусайяб ва аз-Зуҳрийдан ривоят қилинган. Муҳаммад ибн Ҳумайд ар-Розий бизга айтиб берди: Жарир бизга айтиб берди: У деди: Буни менга Али ибн Мужоҳид — у менинг наздимда ишончли (сиқа) — Саълабадан, у аз-Зуҳрийдан айтиб берди. (аз-Зуҳрий) деди: Таҳоратдан кейин сочиқ (билан артиниш) фақат таҳорат (суви қиёматда) тортилгани учун ёмон кўрилган.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ بَحِيرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ مُرَّةَ الْحَضْرَمِيِّ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تُؤْذِي امْرَأَةٌ زَوْجَهَا فِي الدُّنْيَا إِلاَّ قَالَتْ زَوْجَتُهُ مِنَ الْحُورِ الْعِينِ لاَ تُؤْذِيهِ قَاتَلَكِ اللَّهُ فَإِنَّمَا هُوَ عِنْدَكِ دَخِيلٌ يُوشِكُ أَنْ يُفَارِقَكِ إِلَيْنَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَرِوَايَةُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عَيَّاشٍ عَنِ الشَّامِيِّينَ أَصْلَحُ وَلَهُ عَنْ أَهْلِ الْحِجَازِ وَأَهْلِ الْعِرَاقِ مَنَاكِيرُ .
Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Bu dunyoda biror ayol erini ranjitsa, albatta uning hurul-iyndan boʻlgan (jannatdagi) xotini: ‹Uni ranjitma, Alloh seni halok qilsin! U sening yoningda faqat bir mehmondir, tez orada u sendan ajralib bizning oldimizga keladi›, deydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻl orqaligina bilamiz. Ismoil ibn Ayyoshning shomliklardan qilgan rivoyati saqlanarliroqdir, hijozliklar va iroqliklardan qilgan rivoyatlarida esa munkar (rivoyatlar) bor.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Бу дунёда бирор аёл эрини ранжитса, албатта унинг ҳурул-ийндан бўлган (жаннатдаги) хотини: ‹Уни ранжитма, Аллоҳ сени ҳалок қилсин! У сенинг ёнингда фақат бир меҳмондир, тез орада у сендан ажралиб бизнинг олдимизга келади›, дейди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат шу йўл орқалигина биламиз. Исмоил ибн Айёшнинг шомликлардан қилган ривояти сақланарлироқдир, ҳижозликлар ва ироқликлардан қилган ривоятларида эса мункар (ривоятлар) бор.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ يَزِيدَ الأَوْدِيِّ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُبَيْلٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْيَمَنِ فَلَمَّا سِرْتُ أَرْسَلَ فِي أَثَرِي فَرُدِدْتُ فَقَالَ " أَتَدْرِي لِمَ بَعَثْتُ إِلَيْكَ لاَ تُصِيبَنَّ شَيْئًا بِغَيْرِ إِذْنِي فَإِنَّهُ غُلُولٌ وَمَنْ يَغْلُلْ يَأْتِ بِمَا غَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ لِهَذَا دَعَوْتُكَ فَامْضِ لِعَمَلِكَ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَدِيِّ بْنِ عَمِيرَةَ وَبُرَيْدَةَ وَالْمُسْتَوْرِدِ بْنِ شَدَّادٍ وَأَبِي حُمَيْدٍ وَابْنِ عُمَرَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ مُعَاذٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ أَبِي أُسَامَةَ عَنْ دَاوُدَ الأَوْدِيِّ .
Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ meni Yamanga (vakil qilib) joʻnatdilar. Men yoʻlga chiqqanimda, ortimdan odam yuborib, qaytarib oldirdilar va: «Seni nima uchun chaqirib oldirganimni bilasanmi? Mening ruxsatimsiz hech narsa olmagin, chunki bu xiyonatdir. Kim xiyonat qilsa, qiyomat kunida xiyonat qilib olgan narsasi bilan keladi. Mana shuning uchun seni chaqirib oldirdim. Endi ishingga ravona boʻl», dedilar. Abu Iso aytdi: Muozning hadisi hasan gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻl — Abu Usomaning Dovud al-Avdiydan rivoyati orqaligina bilamiz.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мени Яманга (вакил қилиб) жўнатдилар. Мен йўлга чиққанимда, ортимдан одам юбориб, қайтариб олдирдилар ва: «Сени нима учун чақириб олдирганимни биласанми? Менинг рухсатимсиз ҳеч нарса олмагин, чунки бу хиёнатдир. Ким хиёнат қилса, қиёмат кунида хиёнат қилиб олган нарсаси билан келади. Мана шунинг учун сени чақириб олдирдим. Энди ишингга равона бўл», дедилар. Абу Исо айтди: Муознинг ҳадиси ҳасан ғарибдир, биз уни фақат шу йўл — Абу Усоманинг Довуд ал-Авдийдан ривояти орқалигина биламиз.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَبِي جَعْفَرٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَسْتَحِبُّ الصَّلاَةَ فِي الْحِيطَانِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ يَعْنِي الْبَسَاتِينَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ مُعَاذٍ حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ الْحَسَنِ بْنِ أَبِي جَعْفَرٍ . وَالْحَسَنُ بْنُ أَبِي جَعْفَرٍ قَدْ ضَعَّفَهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ وَغَيْرُهُ وَأَبُو الزُّبَيْرِ اسْمُهُ مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمِ بْنِ تَدْرُسَ وَأَبُو الطُّفَيْلِ اسْمُهُ عَامِرُ بْنُ وَاثِلَةَ .
Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ hiytonlarda (devor bilan oʻralgan joylarda) namoz oʻqishni mustahab koʻrar edilar. Abu Dovud aytdi: Yaʼni bogʻlarda. Abu Iso aytdi: Muozning hadisi gʻarib hadisdir, biz uni faqat Hasan ibn Abu Jaʼfarning hadisi tarafidangina bilamiz. Hasan ibn Abu Jaʼfarni Yahyo ibn Said va boshqalar zaif sanaganlar. Abuz Zubayrning ismi Muhammad ibn Muslim ibn Tadrus, Abut Tufaylning ismi esa Omir ibn Vosiladir.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳийтонларда (девор билан ўралган жойларда) намоз ўқишни мустаҳаб кўрар эдилар. Абу Довуд айтди: Яъни боғларда. Абу Исо айтди: Муознинг ҳадиси ғариб ҳадисдир, биз уни фақат Ҳасан ибн Абу Жаъфарнинг ҳадиси тарафидангина биламиз. Ҳасан ибн Абу Жаъфарни Яҳё ибн Саид ва бошқалар заиф санаганлар. Абуз Зубайрнинг исми Муҳаммад ибн Муслим ибн Тадрус, Абут Туфайлнинг исми эса Омир ибн Восиладир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى، عَنْ مَالِكِ بْنِ يُخَامِرَ السَّكْسَكِيِّ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ سَأَلَ اللَّهَ الْقَتْلَ فِي سَبِيلِهِ صَادِقًا مِنْ قَلْبِهِ أَعْطَاهُ اللَّهُ أَجْرَ الشَّهِيدِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim Allohdan qalbidan rost (niyat bilan) Uning yoʻlida oʻldirilishni soʻrasa, Alloh unga shahidning ajrini beradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким Аллоҳдан қалбидан рост (ният билан) Унинг йўлида ўлдирилишни сўраса, Аллоҳ унга шаҳиднинг ажрини беради», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى، عَنْ مَالِكِ بْنِ يُخَامِرَ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ قَاتَلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ مِنْ رَجُلٍ مُسْلِمٍ فُوَاقَ نَاقَةٍ وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ وَمَنْ جُرِحَ جُرْحًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ نُكِبَ نَكْبَةً فَإِنَّهَا تَجِئُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ كَأَغْزَرِ مَا كَانَتْ لَوْنُهَا الزَّعْفَرَانُ وَرِيحُهَا كَالْمِسْكِ " . هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ .
Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Musulmon kishilardan kim Alloh yoʻlida tuya sogʻib boʻlguncha (qisqa fursat) jang qilsa, unga jannat vojib boʻladi. Kim Alloh yoʻlida bir jarohat olsa yoki biror zarba yesa, u (jarohat) qiyomat kuni eng koʻp oqqan holidagidek kelib, rangi zaʼfaron, hidi misk kabi boʻladi», dedilar. Bu hadis sahihdir.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Мусулмон кишилардан ким Аллоҳ йўлида туя соғиб бўлгунча (қисқа фурсат) жанг қилса, унга жаннат вожиб бўлади. Ким Аллоҳ йўлида бир жароҳат олса ёки бирор зарба еса, у (жароҳат) қиёмат куни энг кўп оққан ҳолидагидек келиб, ранги заъфарон, ҳиди миск каби бўлади», дедилар. Бу ҳадис саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، وَأَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ الْبَصْرِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ صَامَ رَمَضَانَ وَصَلَّى الصَّلَوَاتِ وَحَجَّ الْبَيْتَ لاَ أَدْرِي أَذَكَرَ الزَّكَاةَ أَمْ لاَ إِلاَّ كَانَ حَقًّا عَلَى اللَّهِ أَنْ يَغْفِرَ لَهُ إِنْ هَاجَرَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ مَكَثَ بِأَرْضِهِ الَّتِي وُلِدَ بِهَا " . قَالَ مُعَاذٌ أَلاَ أُخْبِرُ بِهَذَا النَّاسَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " ذَرِ النَّاسَ يَعْمَلُونَ فَإِنَّ فِي الْجَنَّةِ مِائَةَ دَرَجَةٍ مَا بَيْنَ كُلِّ دَرَجَتَيْنِ كَمَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ وَالْفِرْدَوْسُ أَعْلَى الْجَنَّةِ وَأَوْسَطُهَا وَفَوْقَ ذَلِكَ عَرْشُ الرَّحْمَنِ وَمِنْهَا تُفَجَّرُ أَنْهَارُ الْجَنَّةِ فَإِذَا سَأَلْتُمُ اللَّهَ فَسَلُوهُ الْفِرْدَوْسَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَكَذَا رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ وَهَذَا عِنْدِي أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ هَمَّامٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ . وَعَطَاءٌ لَمْ يُدْرِكْ مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ وَمُعَاذٌ قَدِيمُ الْمَوْتِ مَاتَ فِي خِلاَفَةِ عُمَرَ .
Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinishicha, Rasululloh ﷺ: «Kim Ramazon roʻzasini tutsa, namozlarni oʻqisa va Baytni haj qilsa» — (roviy: zakotni zikr qildimi yoki yoʻqmi, bilmayman, dedi) — «Alloh uning yoʻlida hijrat qilgan boʻlsin yoki tugʻilgan yurtida qolgan boʻlsin, Allohning uni magʻfirat qilishi haq (vojib) boʻladi», dedilar. Muoz: «Buni odamlarga xabar qilmaymi?» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Odamlarni (amal qilib) ishlayversinlar deb qoʻyaqol. Zero, jannatda yuzta daraja bor, har ikki daraja orasi xuddi osmon bilan yer orasidagidekdir. Firdavs esa jannatning eng yuqorisi va eng oʻrtasidir, uning ustida Rahmonning Arshi bordir; jannat daryolari ham oʻsha yerdan otilib chiqadi. Bas, Allohdan soʻraganingizda Undan Firdavsni soʻranglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis shu tarzda Hishom ibn Saʼddan, u Zayd ibn Aslamdan, u Ato ibn Yasordan, u Muoz ibn Jabaldan rivoyat qilingan. Nazarimda bu Hammomning Zayd ibn Aslamdan, uning Ato ibn Yasordan, uning Uboda ibn Somitdan qilgan rivoyatidan sahihroqdir. Ato Muoz ibn Jabalga yetishmagan (uni koʻrmagan), Muoz esa erta vafot etgan — Umar xalifaligi davrida vafot etgan.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинишича, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Рамазон рўзасини тутса, намозларни ўқиса ва Байтни ҳаж қилса» — (ровий: закотни зикр қилдими ёки йўқми, билмайман, деди) — «Аллоҳ унинг йўлида ҳижрат қилган бўлсин ёки туғилган юртида қолган бўлсин, Аллоҳнинг уни мағфират қилиши ҳақ (вожиб) бўлади», дедилар. Муоз: «Буни одамларга хабар қилмайми?» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Одамларни (амал қилиб) ишлайверсинлар деб қўяқол. Зеро, жаннатда юзта даража бор, ҳар икки даража ораси худди осмон билан ер орасидагидекдир. Фирдавс эса жаннатнинг энг юқориси ва энг ўртасидир, унинг устида Раҳмоннинг Арши бордир; жаннат дарёлари ҳам ўша ердан отилиб чиқади. Бас, Аллоҳдан сўраганингизда Ундан Фирдавсни сўранглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис шу тарзда Ҳишом ибн Саъддан, у Зайд ибн Асламдан, у Ато ибн Ясордан, у Муоз ибн Жабалдан ривоят қилинган. Назаримда бу Ҳаммомнинг Зайд ибн Асламдан, унинг Ато ибн Ясордан, унинг Убода ибн Сомитдан қилган ривоятидан саҳиҳроқдир. Ато Муоз ибн Жабалга етишмаган (уни кўрмаган), Муоз эса эрта вафот этган — Умар халифалиги даврида вафот этган.
حَدَّثَنَا أَبُو هُرَيْرَةَ، مُحَمَّدُ بْنُ فِرَاسٍ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، حَدَّثَنَا عِمْرَانُ أَبُو الْعَوَّامِ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ غَنْمٍ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يَدْخُلُ أَهْلُ الْجَنَّةِ الْجَنَّةَ جُرْدًا مُرْدًا مُكَحَّلِينَ أَبْنَاءَ ثَلاَثِينَ أَوْ ثَلاَثٍ وَثَلاَثِينَ سَنَةً " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَبَعْضُ أَصْحَابِ قَتَادَةَ رَوَوْا هَذَا عَنْ قَتَادَةَ مُرْسَلاً وَلَمْ يُسْنِدُوهُ .
Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Jannat ahli jannatga tuksiz, soqolsiz, koʻzlari surma tortilgan va oʻttiz yoki oʻttiz uch yoshda boʻlib kiradilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Qatodaning baʼzi shogirdlari buni Qatodadan mursal qilib rivoyat qilishgan va uni isnod bilan keltirishmagan.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Жаннат аҳли жаннатга туксиз, соқолсиз, кўзлари сурма тортилган ва ўттиз ёки ўттиз уч ёшда бўлиб кирадилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Қатоданинг баъзи шогирдлари буни Қатодадан мурсал қилиб ривоят қилишган ва уни иснод билан келтиришмаган.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ الصَّنْعَانِيُّ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ أَبِي النَّجُودِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ كُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ فَأَصْبَحْتُ يَوْمًا قَرِيبًا مِنْهُ وَنَحْنُ نَسِيرُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَخْبِرْنِي بِعَمَلٍ يُدْخِلُنِي الْجَنَّةَ وَيُبَاعِدُنِي مِنَ النَّارِ . قَالَ " لَقَدْ سَأَلْتَنِي عَنْ عَظِيمٍ وَإِنَّهُ لَيَسِيرٌ عَلَى مَنْ يَسَّرَهُ اللَّهُ عَلَيْهِ تَعْبُدُ اللَّهَ وَلاَ تُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا وَتُقِيمُ الصَّلاَةَ وَتُؤْتِي الزَّكَاةَ وَتَصُومُ رَمَضَانَ وَتَحُجُّ الْبَيْتَ " . ثُمَّ قَالَ " أَلاَ أَدُلُّكَ عَلَى أَبْوَابِ الْخَيْرِ الصَّوْمُ جُنَّةٌ وَالصَّدَقَةُ تُطْفِئُ الْخَطِيئَةَ كَمَا يُطْفِئُ الْمَاءُ النَّارَ وَصَلاَةُ الرَّجُلِ مِنْ جَوْفِ اللَّيْلِ " . قَالَ ثُمَّ تَلاََ: ( تَتَجَافَى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ ) حَتَّى بَلَغَ: (يَعْمَلُونَ) ثُمَّ قَالَ " أَلاَ أُخْبِرُكَ بِرَأْسِ الأَمْرِ كُلِّهِ وَعَمُودِهِ وَذِرْوَةِ سَنَامِهِ " . قُلْتُ بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " رَأْسُ الأَمْرِ الإِسْلاَمُ وَعَمُودُهُ الصَّلاَةُ وَذِرْوَةُ سَنَامِهِ الْجِهَادُ " . ثُمَّ قَالَ " أَلاَ أُخْبِرُكَ بِمَلاَكِ ذَلِكَ كُلِّهِ " . قُلْتُ بَلَى يَا نَبِيَّ اللَّهِ قَالَ فَأَخَذَ بِلِسَانِهِ قَالَ " كُفَّ عَلَيْكَ هَذَا " . فَقُلْتُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ وَإِنَّا لَمُؤَاخَذُونَ بِمَا نَتَكَلَّمُ بِهِ فَقَالَ " ثَكِلَتْكَ أُمُّكَ يَا مُعَاذُ وَهَلْ يَكُبُّ النَّاسَ فِي النَّارِ عَلَى وُجُوهِهِمْ أَوْ عَلَى مَنَاخِرِهِمْ إِلاَّ حَصَائِدُ أَلْسِنَتِهِمْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Bir safarda Paygʻambar ﷺ bilan birga edim. Bir kuni biz yurib ketayotganimizda men u zotga yaqin keldim-da: «Ey Allohning Rasuli, meni jannatga kiritadigan va doʻzaxdan uzoqlashtiradigan bir amalni menga ayting», dedim. U zot: «Sen mendan buyuk narsani soʻrading; ammo u Alloh kimga oson qilsa, oʻshanga osondir: Allohga ibodat qilasan va Unga hech narsani sherik qilmaysan, namozni barpo qilasan, zakot berasan, Ramazon roʻzasini tutasan va Baytni haj qilasan», dedilar. Soʻng: «Senga ezgulik eshiklarini koʻrsataymi? Roʻza — qalqondir; sadaqa esa suv olovni oʻchirgani kabi xatoni oʻchiradi; va kishining tun yarmidagi namozi (ham)», dedilar-da, soʻng: {Yonbosh tomonlari yotoqlaridan yiroq boʻlur} (oyatini) {qilurlar} (gacha) tilovat qildilar. Soʻng: «Senga butun ishning boshini, ustunini va eng yuksak choʻqqisini xabar beraymi?» dedilar. Men: «Ha, ey Allohning Rasuli», dedim. U zot: «Ishning boshi — Islom, ustuni — namoz, eng yuksak choʻqqisi esa — jihoddir», dedilar. Soʻng: «Senga bularning barchasini ushlab turuvchi narsani xabar beraymi?» dedilar. Men: «Ha, ey Allohning Nabiyi», dedim. U zot tilini ushlab: «Mana shuni oʻzingga toʻxtatib tur (tiy)», dedilar. Men: «Ey Allohning Nabiyi, biz gapirgan narsamiz uchun ham javobgar boʻlamizmi?» dedim. U zot: «Onang seni yoʻqotgur, ey Muoz! Odamlarni yuzlari yoki burunlari bilan doʻzaxga qulatadigan narsa tillarining hosilidan (yomon soʻzlaridan) boshqa narsa boʻlarmidi?» dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Бир сафарда Пайғамбар ﷺ билан бирга эдим. Бир куни биз юриб кетаётганимизда мен у зотга яқин келдим-да: «Эй Аллоҳнинг Расули, мени жаннатга киритадиган ва дўзахдан узоқлаштирадиган бир амални менга айтинг», дедим. У зот: «Сен мендан буюк нарсани сўрадинг; аммо у Аллоҳ кимга осон қилса, ўшанга осондир: Аллоҳга ибодат қиласан ва Унга ҳеч нарсани шерик қилмайсан, намозни барпо қиласан, закот берасан, Рамазон рўзасини тутасан ва Байтни ҳаж қиласан», дедилар. Сўнг: «Сенга эзгулик эшикларини кўрсатайми? Рўза — қалқондир; садақа эса сув оловни ўчиргани каби хатони ўчиради; ва кишининг тун ярмидаги намози (ҳам)», дедилар-да, сўнг: {Ёнбош томонлари ётоқларидан йироқ бўлур} (оятини) {қилурлар} (гача) тиловат қилдилар. Сўнг: «Сенга бутун ишнинг бошини, устунини ва энг юксак чўққисини хабар берайми?» дедилар. Мен: «Ҳа, эй Аллоҳнинг Расули», дедим. У зот: «Ишнинг боши — Ислом, устуни — намоз, энг юксак чўққиси эса — жиҳоддир», дедилар. Сўнг: «Сенга буларнинг барчасини ушлаб турувчи нарсани хабар берайми?» дедилар. Мен: «Ҳа, эй Аллоҳнинг Набийи», дедим. У зот тилини ушлаб: «Мана шуни ўзингга тўхтатиб тур (тий)», дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Набийи, биз гапирган нарсамиз учун ҳам жавобгар бўламизми?» дедим. У зот: «Онанг сени йўқотгур, эй Муоз! Одамларни юзлари ёки бурунлари билан дўзахга қулатадиган нарса тилларининг ҳосилидан (ёмон сўзларидан) бошқа нарса бўлармиди?» дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَتَدْرِي مَا حَقُّ اللَّهِ عَلَى الْعِبَادِ " . قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ . قَالَ " فَإِنَّ حَقَّهُ عَلَيْهِمْ أَنْ يَعْبُدُوهُ وَلاَ يُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا " . قَالَ " فَتَدْرِي مَا حَقُّهُمْ عَلَيْهِ إِذَا فَعَلُوا ذَلِكَ " . قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ . قَالَ " أَنْ لاَ يُعَذِّبَهُمْ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ .
Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohning bandalar ustidagi haqi nima ekanini bilasanmi?» dedilar. Men: «Alloh va Uning rasuli yaxshiroq biluvchidir», dedim. U zot: «Albatta Uning ular ustidagi haqi shuki, ular Unga ibodat qilsinlar va Unga hech narsani sherik qilmasinlar», dedilar. Soʻng: «Agar ular shuni qilsalar, ularning Uning zimmasidagi haqi nima ekanini bilasanmi?» dedilar. Men: «Alloh va Uning rasuli yaxshiroq biluvchidir», dedim. U zot: «(Haqlari shuki) U ularni azoblamasligidir», dedilar. Bu hadis hasan sahih hadisdir. Bu Muoz ibn Jabaldan bir necha yoʻl bilan ham rivoyat qilingan.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳнинг бандалар устидаги ҳақи нима эканини биласанми?» дедилар. Мен: «Аллоҳ ва Унинг расули яхшироқ билувчидир», дедим. У зот: «Албатта Унинг улар устидаги ҳақи шуки, улар Унга ибодат қилсинлар ва Унга ҳеч нарсани шерик қилмасинлар», дедилар. Сўнг: «Агар улар шуни қилсалар, уларнинг Унинг зиммасидаги ҳақи нима эканини биласанми?» дедилар. Мен: «Аллоҳ ва Унинг расули яхшироқ билувчидир», дедим. У зот: «(Ҳақлари шуки) У уларни азобламаслигидир», дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Бу Муоз ибн Жабалдан бир неча йўл билан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا رِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زِيَادِ بْنِ أَنْعُمَ، عَنْ عُتْبَةَ بْنِ حُمَيْدٍ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ نُسَىٍّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ غَنْمٍ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَرَأَْ (هَلْ تَسْتَطِيعُ رَبَّكَ ) هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ رِشْدِينَ وَلَيْسَ إِسْنَادُهُ بِالْقَوِيِّ . وَرِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ وَالإِفْرِيقِيُّ يُضَعَّفَانِ فِي الْحَدِيثِ .
Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ {Hal tastatiyu rabbaka} deb oʻqidilar. Bu gʻarib hadisdir; uni faqat Rishdiynning hadisi orqaligina bilamiz va uning isnodi qavviy (kuchli) emas. Rishdiyn ibn Saʼd va al-Ifriqiy hadisda zaif sanaladi.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ {Ҳал тастатию раббака} деб ўқидилар. Бу ғариб ҳадисдир; уни фақат Ришдийннинг ҳадиси орқалигина биламиз ва унинг исноди қаввий (кучли) эмас. Ришдийн ибн Саъд ва ал-Ифриқий ҳадисда заиф саналади.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْجُعْفِيُّ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ رَجُلاً لَقِيَ امْرَأَةً وَلَيْسَ بَيْنَهُمَا مَعْرِفَةٌ فَلَيْسَ يَأْتِي الرَّجُلُ شَيْئًا إِلَى امْرَأَتِهِ إِلاَّ قَدْ أَتَى هُوَ إِلَيْهَا إِلاَّ أَنَّهُ لَمْ يُجَامِعْهَا . قَالَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ : ( أَقِمِ الصَّلاَةَ طَرَفَىِ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِنَ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ ذَلِكَ ذِكْرَى لِلذَّاكِرِينَ ) فَأَمَرَهُ أَنْ يَتَوَضَّأَ وَيُصَلِّيَ . قَالَ مُعَاذٌ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَهِيَ لَهُ خَاصَّةً أَمْ لِلْمُؤْمِنِينَ عَامَّةً قَالَ " بَلْ لِلْمُؤْمِنِينَ عَامَّةً " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لَيْسَ إِسْنَادُهُ بِمُتَّصِلٍ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي لَيْلَى لَمْ يَسْمَعْ مِنْ مُعَاذٍ وَمُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ مَاتَ فِي خِلاَفَةِ عُمَرَ وَقُتِلَ عُمَرُ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي لَيْلَى غُلاَمٌ صَغِيرٌ ابْنُ سِتِّ سِنِينَ وَقَدْ رَوَى عَنْ عُمَرَ وَرَآهُ . وَرَوَى شُعْبَةُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلٌ .
Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu) aytadi: Nabiy ﷺ huzuriga bir kishi kelib: «Ey Rasululloh, oʻrtalarida tanishlik boʻlmagan bir ayolni uchratgan, jimoʼdan boshqa, erkak oʻz ayoliga qiladigan hamma narsani unga qilgan kishi haqida nima deysiz?» dedi. (Muoz) aytadi: Shunda Alloh: {Kunduzning ikki tomonida va kechaning bir qismida namozni toʻkis ado et. Albatta, yaxshiliklar yomonliklarni ketkazadi. Bu eslovchilar uchun bir eslatmadir} (Hud 114) oyatini nozil qildi va u zot uni tahorat olib, namoz oʻqishga buyurdilar. Muoz aytadi: Men: «Ey Rasululloh, bu faqat unga xosmi yoki umuman moʻminlar uchunmi?» dedim. U zot: «Balki umuman moʻminlar uchundir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisning sanadi muttasil (uzluksiz) emas. Abdurahmon ibn Abu Laylo Muozdan (hadis) eshitmagan, chunki Muoz ibn Jabal Umarning xalifaligida vafot etgan, Umar oʻldirilganida esa Abdurahmon ibn Abu Laylo olti yoshli kichik bola edi, garchi u Umardan rivoyat qilgan va uni koʻrgan boʻlsa-da. Shuʼba bu hadisni Abdulmalik ibn Umayrdan, u Abdurahmon ibn Abu Layloldan, u Nabiy ﷺdan mursal holda rivoyat qilgan.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу) айтади: Набий ﷺ ҳузурига бир киши келиб: «Эй Расулуллоҳ, ўрталарида танишлик бўлмаган бир аёлни учратган, жимўдан бошқа, эркак ўз аёлига қиладиган ҳамма нарсани унга қилган киши ҳақида нима дейсиз?» деди. (Муоз) айтади: Шунда Аллоҳ: {Кундузнинг икки томонида ва кечанинг бир қисмида намозни тўкис адо эт. Албатта, яхшиликлар ёмонликларни кетказади. Бу эсловчилар учун бир эслатмадир} (Ҳуд 114) оятини нозил қилди ва у зот уни таҳорат олиб, намоз ўқишга буюрдилар. Муоз айтади: Мен: «Эй Расулуллоҳ, бу фақат унга хосми ёки умуман мўминлар учунми?» дедим. У зот: «Балки умуман мўминлар учундир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадиснинг санади муттасил (узлуксиз) эмас. Абдураҳмон ибн Абу Лайло Муоздан (ҳадис) эшитмаган, чунки Муоз ибн Жабал Умарнинг халифалигида вафот этган, Умар ўлдирилганида эса Абдураҳмон ибн Абу Лайло олти ёшли кичик бола эди, гарчи у Умардан ривоят қилган ва уни кўрган бўлса-да. Шуъба бу ҳадисни Абдулмалик ибн Умайрдан, у Абдураҳмон ибн Абу Лайлолдан, у Набий ﷺдан мурсал ҳолда ривоят қилган.
وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِطُولِهِ وَقَالَ " إِنِّي نَعَسْتُ فَاسْتَثْقَلْتُ نَوْمًا فَرَأَيْتُ رَبِّي فِي أَحْسَنِ صُورَةٍ فَقَالَ فِيمَ يَخْتَصِمُ الْمَلأُ الأَعْلَى " . حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هَانِئٍ أَبُو هَانِئٍ الْيَشْكُرِيُّ حَدَّثَنَا جَهْضَمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ سَلاَّمِ عَنْ أَبِي سَلاَّمٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَائِشٍ الْحَضْرَمِيِّ أَنَّهُ حَدَّثَهُ عَنْ مَالِكِ بْنِ يُخَامِرَ السَّكْسَكِيِّ عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ رضى الله عنه قَالَ احْتُبِسَ عَنَّا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ غَدَاةٍ عَنْ صَلاَةِ الصُّبْحِ حَتَّى كِدْنَا نَتَرَاءَى عَيْنَ الشَّمْسِ فَخَرَجَ سَرِيعًا فَثُوِّبَ بِالصَّلاَةِ فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَتَجَوَّزَ فِي صَلاَتِهِ فَلَمَّا سَلَّمَ دَعَا بِصَوْتِهِ قَالَ لَنَا " عَلَى مَصَافِّكُمْ كَمَا أَنْتُمْ " . ثُمَّ انْفَتَلَ إِلَيْنَا ثُمَّ قَالَ " أَمَا إِنِّي سَأُحَدِّثُكُمْ مَا حَبَسَنِي عَنْكُمُ الْغَدَاةَ إِنِّي قُمْتُ مِنَ اللَّيْلِ فَتَوَضَّأْتُ وَصَلَّيْتُ مَا قُدِّرَ لِي فَنَعَسْتُ فِي صَلاَتِي حَتَّى اسْتَثْقَلْتُ فَإِذَا أَنَا بِرَبِّي تَبَارَكَ وَتَعَالَى فِي أَحْسَنِ صُورَةٍ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ . قُلْتُ لَبَّيْكَ رَبِّ . قَالَ فِيمَ يَخْتَصِمُ الْمَلأُ الأَعْلَى قُلْتُ لاَ أَدْرِي . قَالَهَا ثَلاَثًا قَالَ فَرَأَيْتُهُ وَضَعَ كَفَّهُ بَيْنَ كَتِفَىَّ حَتَّى وَجَدْتُ بَرْدَ أَنَامِلِهِ بَيْنَ ثَدْيَىَّ فَتَجَلَّى لِي كُلُّ شَيْءٍ وَعَرَفْتُ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ . قُلْتُ لَبَّيْكَ رَبِّ قَالَ فِيمَ يَخْتَصِمُ الْمَلأُ الأَعْلَى قُلْتُ فِي الْكَفَّارَاتِ قَالَ مَا هُنَّ قُلْتُ مَشْىُ الأَقْدَامِ إِلَى الْجَمَاعَاتِ وَالْجُلُوسُ فِي الْمَسَاجِدِ بَعْدَ الصَّلَوَاتِ وَإِسْبَاغُ الْوُضُوءِ فِي الْمَكْرُوهَاتِ . قَالَ فِيمَ قُلْتُ إِطْعَامُ الطَّعَامِ وَلِينُ الْكَلاَمِ وَالصَّلاَةُ بِاللَّيْلِ وَالنَّاسُ نِيَامٌ . قَالَ سَلْ . قُلْتُ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ وَتَرْكَ الْمُنْكَرَاتِ وَحُبَّ الْمَسَاكِينِ وَأَنْ تَغْفِرَ لِي وَتَرْحَمَنِي وَإِذَا أَرَدْتَ فِتْنَةَ قَوْمٍ فَتَوَفَّنِي غَيْرَ مَفْتُونٍ أَسْأَلُكَ حُبَّكَ وَحُبَّ مَنْ يُحِبُّكَ وَحُبَّ عَمَلٍ يُقَرِّبُ إِلَى حُبِّكَ " . قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّهَا حَقٌّ فَادْرُسُوهَا ثُمَّ تَعَلَّمُوهَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . سَأَلْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَالَ هَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ الْوَلِيدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ جَابِرٍ . قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ اللَّجْلاَجِ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَائِشٍ الْحَضْرَمِيُّ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ الْحَدِيثَ وَهَذَا غَيْرُ مَحْفُوظٍ . هَكَذَا ذَكَرَ الْوَلِيدُ فِي حَدِيثِهِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَائِشٍ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . وَرَوَى بِشْرُ بْنُ بَكْرٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ جَابِرٍ هَذَا الْحَدِيثَ بِهَذَا الإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَائِشٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَهَذَا أَصَحُّ . وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَائِشٍ لَمْ يَسْمَعْ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ bir kuni ertalab bomdod namoziga chiqmay, biz quyoshning korasiga (chiqqaniga) qaray boshlaganimizgacha kechikdilar. Soʻng u zot tezda chiqdilar, namozga iqomat aytildi va Rasululloh ﷺ namoz oʻqidilar hamda namozlarini qisqartirdilar. Salom berganlaridan keyin u zot bizga ovoz chiqarib: «Saflaringizda boricha turinglar», dedilar. Soʻng bizga oʻgirildilar va: «Sizlarga bu ertalab meni nima kechiktirganini aytib beraman: Men kechasi turib, tahorat oldim va menga taqdir qilingancha namoz oʻqidim, soʻng namozimda mudrab, qattiq uyquga ketibman. Shunda Robbim — tabaraka va taolo — eng goʻzal suratda oldimda (paydo boʻldi) va: ‹Ey Muhammad›, dedi. Men: ‹Labbayka, Robbim›, dedim. U: ‹Eng oliy jamoa nima haqida bahslashayapti?› dedi. Men: ‹Bilmayman›, dedim. Buni uch marta aytdi. (Soʻng) men Uning kaftini ikki kuragim orasiga qoʻyganini koʻrdim, hatto barmoqlarining salqinligini ikki koʻkragim orasida his qildim, shunda menga har bir narsa ayon boʻldi va men (uni) bilib oldim. U: ‹Ey Muhammad›, dedi. Men: ‹Labbayka, Robbim›, dedim. U: ‹Eng oliy jamoa nima haqida bahslashayapti?› dedi. Men: ‹Kaffaratlar haqida›, dedim. U: ‹Ular nima?› dedi. Men: ‹Jamoatlarga oyoq bilan yurib borish, namozlardan keyin masjidlarda oʻtirish va yoqimsiz holatlarda tahoratni mukammal qilishdir›, dedim. U: ‹Yana nima?› dedi. Men: ‹Taom yedirish, soʻzni yumshoq qilish va odamlar uxlab yotganda kechasi namoz oʻqishdir›, dedim. U: ‹Soʻra›, dedi. Men: ‹Allohumma, men Sendan yaxshi ishlarni qilishni, yomon ishlarni tark etishni va miskinlarni sevishni, meni magʻfirat qilishingni va menga rahm qilishingni soʻrayman. Bir qavmga fitnani iroda qilsang, meni fitnaga uchratmagan holda vafot ettir. Sendan Oʻzingni sevishni, Seni sevadigan kishini sevishni va Seni sevishga yaqinlashtiradigan amalni sevishni soʻrayman›, dedim», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Albatta, bu haqdir, bas, uni oʻrganinglar, soʻng (yodlab) bilib olinglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir. Men Muhammad ibn Ismoildan bu hadis haqida soʻradim, u: «Bu hasan sahih hadisdir», dedi.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ бир куни эрталаб бомдод намозига чиқмай, биз қуёшнинг корасига (чиққанига) қарай бошлаганимизгача кечикдилар. Сўнг у зот тезда чиқдилар, намозга иқомат айтилди ва Расулуллоҳ ﷺ намоз ўқидилар ҳамда намозларини қисқартирдилар. Салом берганларидан кейин у зот бизга овоз чиқариб: «Сафларингизда борича туринглар», дедилар. Сўнг бизга ўгирилдилар ва: «Сизларга бу эрталаб мени нима кечиктирганини айтиб бераман: Мен кечаси туриб, таҳорат олдим ва менга тақдир қилинганча намоз ўқидим, сўнг намозимда мудраб, қаттиқ уйқуга кетибман. Шунда Роббим — табарака ва таоло — энг гўзал суратда олдимда (пайдо бўлди) ва: ‹Эй Муҳаммад›, деди. Мен: ‹Лаббайка, Роббим›, дедим. У: ‹Энг олий жамоа нима ҳақида баҳслашаяпти?› деди. Мен: ‹Билмайман›, дедим. Буни уч марта айтди. (Сўнг) мен Унинг кафтини икки курагим орасига қўйганини кўрдим, ҳатто бармоқларининг салқинлигини икки кўкрагим орасида ҳис қилдим, шунда менга ҳар бир нарса аён бўлди ва мен (уни) билиб олдим. У: ‹Эй Муҳаммад›, деди. Мен: ‹Лаббайка, Роббим›, дедим. У: ‹Энг олий жамоа нима ҳақида баҳслашаяпти?› деди. Мен: ‹Каффаратлар ҳақида›, дедим. У: ‹Улар нима?› деди. Мен: ‹Жамоатларга оёқ билан юриб бориш, намозлардан кейин масжидларда ўтириш ва ёқимсиз ҳолатларда таҳоратни мукаммал қилишдир›, дедим. У: ‹Яна нима?› деди. Мен: ‹Таом едириш, сўзни юмшоқ қилиш ва одамлар ухлаб ётганда кечаси намоз ўқишдир›, дедим. У: ‹Сўра›, деди. Мен: ‹Аллоҳумма, мен Сендан яхши ишларни қилишни, ёмон ишларни тарк этишни ва мискинларни севишни, мени мағфират қилишингни ва менга раҳм қилишингни сўрайман. Бир қавмга фитнани ирода қилсанг, мени фитнага учратмаган ҳолда вафот эттир. Сендан Ўзингни севишни, Сени севадиган кишини севишни ва Сени севишга яқинлаштирадиган амални севишни сўрайман›, дедим», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, бу ҳақдир, бас, уни ўрганинглар, сўнг (ёдлаб) билиб олинглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Мен Муҳаммад ибн Исмоилдан бу ҳадис ҳақида сўрадим, у: «Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир», деди.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، رضى الله عنه قَالَ اسْتَبَّ رَجُلاَنِ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى عُرِفَ الْغَضَبُ فِي وَجْهِ أَحَدِهِمَا فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنِّي لأَعْلَمُ كَلِمَةً لَوْ قَالَهَا لَذَهَبَ غَضَبُهُ أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ " .
حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ صُرَدٍ قَالَ وَهَذَا حَدِيثٌ مُرْسَلٌ . عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي لَيْلَى لَمْ يَسْمَعْ مِنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ مَاتَ مُعَاذٌ فِي خِلاَفَةِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ وَقُتِلَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي لَيْلَى غُلاَمٌ ابْنُ سِتِّ سِنِينَ وَهَكَذَا رَوَى شُعْبَةُ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى وَقَدْ رَوَى عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي لَيْلَى عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ وَرَآهُ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي لَيْلَى يُكْنَى أَبَا عِيسَى وَأَبُو لَيْلَى اسْمُهُ يَسَارٌ وَرُوِيَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى قَالَ أَدْرَكْتُ عِشْرِينَ وَمِائَةً مِنَ الأَنْصَارِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning huzurlarida ikki kishi soʻkishdi, hatto ulardan birining yuzida gʻazab bilinib qoldi. Shunda Nabiy ﷺ: «Albatta men shunday bir kalimani bilamanki, agar u shuni aytsa, gʻazabi ketardi: ‹Aʼuzu billahi minash-shaytonir-rojim (qabihlangan shaytondan Allohdan panoh tilayman)›», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Sulaymon ibn Suraddan ham (hadis) bor. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis mursaldir. Abdurrahmon ibn Abu Layli Muoz ibn Jabaldan (hadis) eshitmagan. Muoz Umar ibn Xattobning xalifaligida vafot etgan, Umar ibn Xattob qatl etilganida esa Abdurrahmon ibn Abu Layli olti yoshli bola edi.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг ҳузурларида икки киши сўкишди, ҳатто улардан бирининг юзида ғазаб билиниб қолди. Шунда Набий ﷺ: «Албатта мен шундай бир калимани биламанки, агар у шуни айтса, ғазаби кетарди: ‹Аъузу биллаҳи минаш-шайтонир-рожим (қабиҳланган шайтондан Аллоҳдан паноҳ тилайман)›», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Сулаймон ибн Сураддан ҳам (ҳадис) бор. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис мурсалдир. Абдурраҳмон ибн Абу Лайли Муоз ибн Жабалдан (ҳадис) эшитмаган. Муоз Умар ибн Хаттобнинг халифалигида вафот этган, Умар ибн Хаттоб қатл этилганида эса Абдурраҳмон ибн Абу Лайли олти ёшли бола эди.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي الْوَرْدِ، عَنِ اللَّجْلاَجِ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ سَمِعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً يَدْعُو يَقُولُ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ تَمَامَ النِّعْمَةِ . فَقَالَ " أَىُّ شَيْءٍ تَمَامُ النِّعْمَةِ " . قَالَ دَعْوَةٌ دَعَوْتُ بِهَا أَرْجُو بِهَا الْخَيْرَ . قَالَ " فَإِنَّ مِنْ تَمَامِ النِّعْمَةِ دُخُولَ الْجَنَّةِ وَالْفَوْزَ مِنَ النَّارِ " . وَسَمِعَ رَجُلاً وَهُوَ يَقُولُ يَا ذَا الْجَلاَلِ وَالإِكْرَامِ فَقَالَ " قَدِ اسْتُجِيبَ لَكَ فَسَلْ " . وَسَمِعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً وَهُوَ يَقُولُ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ الصَّبْرَ . فَقَالَ " سَأَلْتَ اللَّهَ الْبَلاَءَ فَسَلْهُ الْعَافِيَةَ " .
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bir kishining: «Allohumma, men Sendan neʼmatning tamomini soʻrayman», deb duo qilayotganini eshitib: «Neʼmatning tamomi qaysi narsa?» dedilar. U: «Bu — men yaxshilik umid qilib qilgan bir duo», dedi. U zot: «Albatta neʼmatning tamomidan (biri) jannatga kirish va doʻzaxdan najot topishdir», dedilar. Yana bir kishining: «Yo Zal-Jaloli val-Ikrom», deyayotganini eshitib: «(Duoing) ijobat qilindi, endi soʻra», dedilar. Yana Nabiy ﷺ bir kishining: «Allohumma, men Sendan sabr soʻrayman», deyayotganini eshitib: «Sen Allohdan balo soʻrabsan, undan ofiyat (sogʻ-salomatlik) soʻragin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бир кишининг: «Аллоҳумма, мен Сендан неъматнинг тамомини сўрайман», деб дуо қилаётганини эшитиб: «Неъматнинг тамоми қайси нарса?» дедилар. У: «Бу — мен яхшилик умид қилиб қилган бир дуо», деди. У зот: «Албатта неъматнинг тамомидан (бири) жаннатга кириш ва дўзахдан нажот топишдир», дедилар. Яна бир кишининг: «Ё Зал-Жалоли вал-Икром», деяётганини эшитиб: «(Дуоинг) ижобат қилинди, энди сўра», дедилар. Яна Набий ﷺ бир кишининг: «Аллоҳумма, мен Сендан сабр сўрайман», деяётганини эшитиб: «Сен Аллоҳдан бало сўрабсан, ундан офият (соғ-саломатлик) сўрагин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ، هُوَ عَامِرُ بْنُ وَاثِلَةَ عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ إِذَا ارْتَحَلَ قَبْلَ زَيْغِ الشَّمْسِ أَخَّرَ الظُّهْرَ إِلَى أَنْ يَجْمَعَهَا إِلَى الْعَصْرِ فَيُصَلِّيهِمَا جَمِيعًا وَإِذَا ارْتَحَلَ بَعْدَ زَيْغِ الشَّمْسِ عَجَّلَ الْعَصْرَ إِلَى الظُّهْرِ وَصَلَّى الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ جَمِيعًا ثُمَّ سَارَ وَكَانَ إِذَا ارْتَحَلَ قَبْلَ الْمَغْرِبِ أَخَّرَ الْمَغْرِبَ حَتَّى يُصَلِّيَهَا مَعَ الْعِشَاءِ وَإِذَا ارْتَحَلَ بَعْدَ الْمَغْرِبِ عَجَّلَ الْعِشَاءَ فَصَلاَّهَا مَعَ الْمَغْرِبِ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَابْنِ عُمَرَ وَأَنَسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَعَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَالصَّحِيحُ عَنْ أُسَامَةَ . وَرَوَى عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ عَنْ قُتَيْبَةَ هَذَا الْحَدِيثَ .
Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Tabuk gʻazotida boʻlganlarida, agar quyosh ogʻishidan oldin yoʻlga chiqsalar, peshinni asrga qoʻshib oʻqigunlaricha kechiktirar va ularning ikkalasini birga oʻqir edilar. Agar quyosh ogʻishidan keyin yoʻlga chiqsalar, asrni peshinga tezlashtirib, peshin bilan asrni birga oʻqir, soʻng yoʻlga chiqar edilar. Agar shomdan oldin yoʻlga chiqsalar, shomni xufton bilan birga oʻqigunlaricha kechiktirar, agar shomdan keyin yoʻlga chiqsalar, xuftonni tezlashtirib, uni shom bilan birga oʻqir edilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Ali, Ibn Umar, Anas, Abdulloh ibn Amr, Oisha, Ibn Abbos, Usoma ibn Zayd va Jobir ibn Abdullohdan ham (hadis bor). Abu Iso aytdi: Usomadan (kelgani) sahihdir. Bu hadisni Ali ibn al-Madiniy Ahmad ibn Hanbaldan, u Qutaybadan rivoyat qilgan.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Табук ғазотида бўлганларида, агар қуёш оғишидан олдин йўлга чиқсалар, пешинни асрга қўшиб ўқигунларича кечиктирар ва уларнинг иккаласини бирга ўқир эдилар. Агар қуёш оғишидан кейин йўлга чиқсалар, асрни пешинга тезлаштириб, пешин билан асрни бирга ўқир, сўнг йўлга чиқар эдилар. Агар шомдан олдин йўлга чиқсалар, шомни хуфтон билан бирга ўқигунларича кечиктирар, агар шомдан кейин йўлга чиқсалар, хуфтонни тезлаштириб, уни шом билан бирга ўқир эдилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Али, Ибн Умар, Анас, Абдуллоҳ ибн Амр, Оиша, Ибн Аббос, Усома ибн Зайд ва Жобир ибн Абдуллоҳдан ҳам (ҳадис бор). Абу Исо айтди: Усомадан (келгани) саҳиҳдир. Бу ҳадисни Али ибн ал-Мадиний Аҳмад ибн Ҳанбалдан, у Қутайбадан ривоят қилган.
حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ يُونُسَ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا الْمُحَارِبِيُّ، عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ أَرْطَاةَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ هُبَيْرَةَ بْنِ يَرِيمَ، عَنْ عَلِيٍّ، وَعَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالاَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِذَا أَتَى أَحَدُكُمُ الصَّلاَةَ وَالإِمَامُ عَلَى حَالٍ فَلْيَصْنَعْ كَمَا يَصْنَعُ الإِمَامُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْلَمُ أَحَدًا أَسْنَدَهُ إِلاَّ مَا رُوِيَ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ . قَالُوا إِذَا جَاءَ الرَّجُلُ وَالإِمَامُ سَاجِدٌ فَلْيَسْجُدْ وَلاَ تُجْزِئُهُ تِلْكَ الرَّكْعَةُ إِذَا فَاتَهُ الرُّكُوعُ مَعَ الإِمَامِ وَاخْتَارَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ أَنْ يَسْجُدَ مَعَ الإِمَامِ وَذَكَرَ عَنْ بَعْضِهِمْ فَقَالَ لَعَلَّهُ لاَ يَرْفَعُ رَأْسَهُ فِي تِلْكَ السَّجْدَةِ حَتَّى يُغْفَرَ لَهُ .
Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Sizlardan biringiz namozga kelganida imom (qaysidir) holatda boʻlsa, imom qilayotgan ishni qilsin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, uni shu yoʻldan rivoyat qilingandan boshqa hech kim musnad qilganini bilmaymiz. Ilm ahli huzurida amal shunga (muvofiq)dir. Ular: ‹Kishi kelganida imom sajdada boʻlsa, u ham sajda qilsin, lekin imom bilan rukuʼga yetishmasa, oʻsha rakat unga hisoblanmaydi›, deyishgan. Abdulloh ibn Muborak imom bilan birga sajda qilishni ixtiyor qildi va baʼzilaridan naql qilib: ‹Shoyad u oʻsha sajdada unga magʻfirat qilinmaguncha boshini koʻtarmasa (yaxshi boʻlardi)›, dedi.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Сизлардан бирингиз намозга келганида имом (қайсидир) ҳолатда бўлса, имом қилаётган ишни қилсин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, уни шу йўлдан ривоят қилингандан бошқа ҳеч ким муснад қилганини билмаймиз. Илм аҳли ҳузурида амал шунга (мувофиқ)дир. Улар: ‹Киши келганида имом саждада бўлса, у ҳам сажда қилсин, лекин имом билан рукуъга етишмаса, ўша ракат унга ҳисобланмайди›, дейишган. Абдуллоҳ ибн Муборак имом билан бирга сажда қилишни ихтиёр қилди ва баъзиларидан нақл қилиб: ‹Шояд у ўша саждада унга мағфират қилинмагунча бошини кўтармаса (яхши бўларди)›, деди.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ بَعَثَنِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْيَمَنِ فَأَمَرَنِي أَنْ آخُذَ مِنْ كُلِّ ثَلاَثِينَ بَقَرَةً تَبِيعًا أَوْ تَبِيعَةً وَمِنْ كُلِّ أَرْبَعِينَ مُسِنَّةً وَمِنْ كُلِّ حَالِمٍ دِينَارًا أَوْ عِدْلَهُ مَعَافِرَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَرَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ سُفْيَانَ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ مَسْرُوقٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ مُعَاذًا إِلَى الْيَمَنِ فَأَمَرَهُ أَنْ يَأْخُذَ . وَهَذَا أَصَحُّ .
Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ meni Yamanga yubordilar va menga har oʻttiz sigirdan bir yashar buzoq (tabiyʼ yoki tabiyʼa), har qirqtadan ikki yashar urgʻochi sigir (musinna) va har balogʻatga yetgan kishidan bir dinor yoki uning oʻrniga maʼofir (matosi) olishni buyurdilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Baʼzilar bu hadisni Sufyondan, u Aʼmashdan, u Abu Voildan, u Masruqdan (mursal tarzda): «Nabiy ﷺ Muozni Yamanga yuborib, unga olishni buyurdilar...» deb rivoyat qilganlar, bu (rivoyat) asahhroqdir.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ мени Яманга юбордилар ва менга ҳар ўттиз сигирдан бир яшар бузоқ (табийъ ёки табийъа), ҳар қирқтадан икки яшар урғочи сигир (мусинна) ва ҳар балоғатга етган кишидан бир динор ёки унинг ўрнига маъофир (матоси) олишни буюрдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Баъзилар бу ҳадисни Суфёндан, у Аъмашдан, у Абу Воилдан, у Масруқдан (мурсал тарзда): «Набий ﷺ Муозни Яманга юбориб, унга олишни буюрдилар...» деб ривоят қилганлар, бу (ривоят) асаҳҳроқдир.