Mu'oz ibn Jabal al-Ansoriy

حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ، كَانَ يُصَلِّي مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ يَرْجِعُ فَيَؤُمُّ قَوْمَهُ‏.‏

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men xufton namozini Paygʻambar ﷺ bilan oʻqir, soʻng oʻz qavmimga imomlik qilgani borar edim.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен хуфтон намозини Пайғамбар ﷺ билан ўқир, сўнг ўз қавмимга имомлик қилгани борар эдим.

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، سَمِعَ يَحْيَى بْنَ آدَمَ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ مُعَاذٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنْتُ رِدْفَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَلَى حِمَارٍ يُقَالُ لَهُ عُفَيْرٌ، فَقَالَ ‏"‏ يَا مُعَاذُ، هَلْ تَدْرِي حَقَّ اللَّهِ عَلَى عِبَادِهِ وَمَا حَقُّ الْعِبَادِ عَلَى اللَّهِ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّ حَقَّ اللَّهِ عَلَى الْعِبَادِ أَنْ يَعْبُدُوهُ وَلاَ يُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا، وَحَقَّ الْعِبَادِ عَلَى اللَّهِ أَنْ لاَ يُعَذِّبَ مَنْ لاَ يُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَفَلاَ أُبَشِّرُ بِهِ النَّاسَ قَالَ ‏"‏ لاَ تُبَشِّرْهُمْ فَيَتَّكِلُوا ‏"‏‏.‏

Muoz (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men — Ufayr degan bir eshakda — Paygʻambar ﷺ ning hamrohi (orqasida mingashgan) edim. Paygʻambar ﷺ: «Ey Muoz! Allohning oʻz bandalari ustidagi haqi nima ekanini va bandalarning Alloh ustidagi haqi nima ekanini bilasanmi?» — dedi. Men: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biladi», — dedim. U zot: «Allohning bandalari ustidagi haqi — ular Unga (yolgʻiz) ibodat qilishlari va Undan boshqa hech narsaga ibodat qilmasliklari(dir). Bandalarning Alloh ustidagi haqi — U — Undan boshqa hech narsaga ibodat qilmagan kishini — azoblamasligi(dir)», — dedi. Men: «Yo Rasululloh! Men odamlarga shu xushxabarni bermaymi?» — dedim. U zot: «Ularga buni aytma — toki ular bunga (butunlay) suyanib (tavakkul qilib) qolmasin», — dedi.Муоз (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен — Уфайр деган бир эшакда — Пайғамбар ﷺ нинг ҳамроҳи (орқасида мингашган) эдим. Пайғамбар ﷺ: «Эй Муоз! Аллоҳнинг ўз бандалари устидаги ҳақи нима эканини ва бандаларнинг Аллоҳ устидаги ҳақи нима эканини биласанми?» — деди. Мен: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билади», — дедим. У зот: «Аллоҳнинг бандалари устидаги ҳақи — улар Унга (ёлғиз) ибодат қилишлари ва Ундан бошқа ҳеч нарсага ибодат қилмасликлари(дир). Бандаларнинг Аллоҳ устидаги ҳақи — У — Ундан бошқа ҳеч нарсага ибодат қилмаган кишини — азобламаслиги(дир)», — деди. Мен: «Ё Расулуллоҳ! Мен одамларга шу хушхабарни бермайми?» — дедим. У зот: «Уларга буни айтма — токи улар бунга (бутунлай) суяниб (таваккул қилиб) қолмасин», — деди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا يَزِيدُ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى، سَمِعَ مُعَاذَ بْنَ رِفَاعَةَ، أَنَّ مَلَكًا، سَأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ وَعَنْ يَحْيَى، أَنَّ يَزِيدَ بْنَ الْهَادِ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ كَانَ مَعَهُ يَوْمَ حَدَّثَهُ مُعَاذٌ هَذَا الْحَدِيثَ، فَقَالَ يَزِيدُ فَقَالَ مُعَاذٌ إِنَّ السَّائِلَ هُوَ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ‏.‏

Bir farishta Paygʻambar ﷺdan soʻradi. Yahyodan (rivoyatda): Yazid ibnul-Hod unga xabar berdiki, Muoz unga shu hadisni hikoya qilgan kuni u (Yazid) u bilan birga edi. Yazid aytdi: Muoz: «Albatta soʻrovchi Jibril alayhissalom edi», dedi.Бир фаришта Пайғамбар ﷺдан сўради. Яҳёдан (ривоятда): Язид ибнул-Ҳод унга хабар бердики, Муоз унга шу ҳадисни ҳикоя қилган куни у (Язид) у билан бирга эди. Язид айтди: Муоз: «Албатта сўровчи Жибрил алайҳиссалом эди», деди.

حَدَّثَنَا هُدْبَةُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَيْنَا أَنَا رَدِيفُ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم لَيْسَ بَيْنِي وَبَيْنَهُ إِلاَّ أَخِرَةُ الرَّحْلِ فَقَالَ ‏"‏ يَا مُعَاذُ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ لَبَّيْكَ رَسُولَ اللَّهِ وَسَعْدَيْكَ‏.‏ ثُمَّ سَارَ سَاعَةً ثُمَّ قَالَ ‏"‏ يَا مُعَاذُ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ لَبَّيْكَ رَسُولَ اللَّهِ وَسَعْدَيْكَ‏.‏ ثُمَّ سَارَ سَاعَةً ثُمَّ قَالَ ‏"‏ يَا مُعَاذُ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ لَبَّيْكَ رَسُولَ اللَّهِ وَسَعْدَيْكَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ هَلْ تَدْرِي مَا حَقُّ اللَّهِ عَلَى عِبَادِهِ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ حَقُّ اللَّهِ عَلَى عِبَادِهِ أَنْ يَعْبُدُوهُ وَلاَ يُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا ‏"‏‏.‏ ثُمَّ سَارَ سَاعَةً ثُمَّ قَالَ ‏"‏ يَا مُعَاذُ بْنَ جَبَلٍ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ لَبَّيْكَ رَسُولَ اللَّهِ وَسَعْدَيْكَ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ هَلْ تَدْرِي مَا حَقُّ الْعِبَادِ عَلَى اللَّهِ إِذَا فَعَلُوهُ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ حَقُّ الْعِبَادِ عَلَى اللَّهِ أَنْ لاَ يُعَذِّبَهُمْ ‏"‏‏.‏

(Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺning ortlarida (ridf boʻlib) ketayotgan edim — men bilan u zotning oralarida egarning orqa (qoshi)dan boshqa narsa yoʻq edi. (U zot:) «Ey Muoz» dedilar. Men: «Labbayk (mana men hozirman), yo Rasululloh, va saʼdayk» dedim. Soʻng bir oz yurdilar, soʻng: «Ey Muoz» dedilar. Men: «Labbayk, yo Rasululloh, va saʼdayk» dedim. Soʻng bir oz yurdilar, soʻng: «Ey Muoz» dedilar. Men: «Labbayk, yo Rasululloh, va saʼdayk» dedim. (U zot:) «Allohning bandalari ustidagi haqi nima ekanini bilasanmi?» dedilar. Men: «Alloh va Uning Rasuli (yaxshiroq) biluvchidir» dedim. (U zot:) «Allohning bandalari ustidagi haqi — ular Unga ibodat qilishlari va Unga hech narsani shirik keltirmasliklaridir» dedilar. Soʻng bir oz yurdilar, soʻng: «Ey Muoz ibn Jabal» dedilar. Men: «Labbayk, yo Rasululloh, va saʼdayk» dedim. (U zot:) «Bandalar buni qilsalar, ularning Alloh ustidagi haqi nima ekanini bilasanmi?» dedilar. Men: «Alloh va Uning Rasuli (yaxshiroq) biluvchidir» dedim. (U zot:) «Bandalarning Alloh ustidagi haqi — (Alloh) ularni azoblamasligidir» dedilar.(Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺнинг ортларида (ридф бўлиб) кетаётган эдим — мен билан у зотнинг ораларида эгарнинг орқа (қоши)дан бошқа нарса йўқ эди. (У зот:) «Эй Муоз» дедилар. Мен: «Лаббайк (мана мен ҳозирман), ё Расулуллоҳ, ва саъдайк» дедим. Сўнг бир оз юрдилар, сўнг: «Эй Муоз» дедилар. Мен: «Лаббайк, ё Расулуллоҳ, ва саъдайк» дедим. Сўнг бир оз юрдилар, сўнг: «Эй Муоз» дедилар. Мен: «Лаббайк, ё Расулуллоҳ, ва саъдайк» дедим. (У зот:) «Аллоҳнинг бандалари устидаги ҳақи нима эканини биласанми?» дедилар. Мен: «Аллоҳ ва Унинг Расули (яхшироқ) билувчидир» дедим. (У зот:) «Аллоҳнинг бандалари устидаги ҳақи — улар Унга ибодат қилишлари ва Унга ҳеч нарсани ширик келтирмасликларидир» дедилар. Сўнг бир оз юрдилар, сўнг: «Эй Муоз ибн Жабал» дедилар. Мен: «Лаббайк, ё Расулуллоҳ, ва саъдайк» дедим. (У зот:) «Бандалар буни қилсалар, уларнинг Аллоҳ устидаги ҳақи нима эканини биласанми?» дедилар. Мен: «Аллоҳ ва Унинг Расули (яхшироқ) билувчидир» дедим. (У зот:) «Бандаларнинг Аллоҳ устидаги ҳақи — (Аллоҳ) уларни азобламаслигидир» дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، عَنْ مُعَاذٍ، قَالَ أَنَا رَدِيفُ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ يَا مُعَاذُ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْكَ‏.‏ ثُمَّ قَالَ مِثْلَهُ ثَلاَثًا ‏"‏ هَلْ تَدْرِي مَا حَقُّ اللَّهِ عَلَى الْعِبَادِ أَنْ يَعْبُدُوهُ وَلاَ يُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا ‏"‏‏.‏ ثُمَّ سَارَ سَاعَةً فَقَالَ ‏"‏ يَا مُعَاذُ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْكَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ هَلْ تَدْرِي مَا حَقُّ الْعِبَادِ عَلَى اللَّهِ إِذَا فَعَلُوا ذَلِكَ أَنْ لاَ يُعَذِّبَهُمْ ‏"‏‏.‏ حَدَّثَنَا هُدْبَةُ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسٍ، عَنْ مُعَاذٍ، بِهَذَا‏.‏

(Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺning ortlarida (ridf boʻlib) edim. (U zot:) «Ey Muoz» dedilar. Men: «Labbayka va saʼdayka» dedim. Soʻng (u zot) shuni uch marta (takrorlab): «Allohning bandalar ustidagi haqi nima ekanini bilasanmi? (U) — ular Unga ibodat qilishlari va Unga hech narsani shirik keltirmasliklaridir» dedilar. Soʻng bir oz yurdilar va: «Ey Muoz» dedilar. Men: «Labbayka va saʼdayka» dedim. (U zot:) «Bandalar buni qilsalar, ularning Alloh ustidagi haqi nima ekanini bilasanmi? (U) — (Alloh) ularni azoblamasligidir» dedilar.(Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺнинг ортларида (ридф бўлиб) эдим. (У зот:) «Эй Муоз» дедилар. Мен: «Лаббайка ва саъдайка» дедим. Сўнг (у зот) шуни уч марта (такрорлаб): «Аллоҳнинг бандалар устидаги ҳақи нима эканини биласанми? (У) — улар Унга ибодат қилишлари ва Унга ҳеч нарсани ширик келтирмасликларидир» дедилар. Сўнг бир оз юрдилар ва: «Эй Муоз» дедилар. Мен: «Лаббайка ва саъдайка» дедим. (У зот:) «Бандалар буни қилсалар, уларнинг Аллоҳ устидаги ҳақи нима эканини биласанми? (У) — (Аллоҳ) уларни азобламаслигидир» дедилар.

حَدَّثَنَا هُدْبَةُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَيْنَمَا أَنَا رَدِيفُ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم لَيْسَ بَيْنِي وَبَيْنَهُ إِلاَّ آخِرَةُ الرَّحْلِ فَقَالَ ‏"‏ يَا مُعَاذُ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَسَعْدَيْكَ، ثُمَّ سَارَ سَاعَةً ثُمَّ قَالَ ‏"‏ يَا مُعَاذُ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ لَبَّيْكَ رَسُولَ اللَّهِ وَسَعْدَيْكَ، ثُمَّ سَارَ سَاعَةً ثُمَّ قَالَ ‏"‏ يَا مُعَاذُ بْنَ جَبَلٍ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ‏:‏ لَبَّيْكَ رَسُولَ اللَّهِ وَسَعْدَيْكَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ هَلْ تَدْرِي مَا حَقُّ اللَّهِ عَلَى عِبَادِهِ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ حَقُّ اللَّهِ عَلَى عِبَادِهِ أَنْ يَعْبُدُوهُ، وَلاَ يُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا ‏"‏‏.‏ ثُمَّ سَارَ سَاعَةً ثُمَّ قَالَ ‏"‏ يَا مُعَاذُ بْنَ جَبَلٍ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ لَبَّيْكَ رَسُولَ اللَّهِ وَسَعْدَيْكَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ هَلْ تَدْرِي مَا حَقُّ الْعِبَادِ عَلَى اللَّهِ إِذَا فَعَلُوهُ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ حَقُّ الْعِبَادِ عَلَى اللَّهِ أَنْ لاَ يُعَذِّبَهُمْ ‏"‏‏.‏

(Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺning ortlarida (ulovda) hamroh boʻlib turganimda — men bilan u zotning oramizda egarning orqa (qoshi)dan boshqa narsa yoʻq edi — u zot: «Ey Muoz!» dedilar. Men: «Labbay, yo Rasululloh, saʼdayk (xizmatingizdaman)», dedim. Soʻng u zot bir oz yurdilar, keyin: «Ey Muoz!» dedilar. Men: «Labbay, yo Rasululloh, saʼdayk», dedim. Soʻng yana bir oz yurib: «Ey Muoz ibn Jabal!» dedilar. Men: «Labbay, yo Rasululloh, saʼdayk», dedim. U zot: «Allohning bandalari ustidagi haqi nima ekanini bilasanmi?» dedilar. Men: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biladi», dedim. U zot: «Allohning bandalari ustidagi haqi — ular Unga ibodat qilishlari va Unga hech narsani sherik qilmasliklaridir», dedilar. Soʻng bir oz yurib: «Ey Muoz ibn Jabal!» dedilar. Men: «Labbay, yo Rasululloh, saʼdayk», dedim. U zot: «Bandalar buni qilsalar, ularning Alloh ustidagi haqi nima ekanini bilasanmi?» dedilar. Men: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biladi», dedim. U zot: «Bandalarning Alloh ustidagi haqi — (Alloh) ularni azoblamasligidir», dedilar.(Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺнинг ортларида (уловда) ҳамроҳ бўлиб турганимда — мен билан у зотнинг орамизда эгарнинг орқа (қоши)дан бошқа нарса йўқ эди — у зот: «Эй Муоз!» дедилар. Мен: «Лаббай, ё Расулуллоҳ, саъдайк (хизматингиздаман)», дедим. Сўнг у зот бир оз юрдилар, кейин: «Эй Муоз!» дедилар. Мен: «Лаббай, ё Расулуллоҳ, саъдайк», дедим. Сўнг яна бир оз юриб: «Эй Муоз ибн Жабал!» дедилар. Мен: «Лаббай, ё Расулуллоҳ, саъдайк», дедим. У зот: «Аллоҳнинг бандалари устидаги ҳақи нима эканини биласанми?» дедилар. Мен: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билади», дедим. У зот: «Аллоҳнинг бандалари устидаги ҳақи — улар Унга ибодат қилишлари ва Унга ҳеч нарсани шерик қилмасликларидир», дедилар. Сўнг бир оз юриб: «Эй Муоз ибн Жабал!» дедилар. Мен: «Лаббай, ё Расулуллоҳ, саъдайк», дедим. У зот: «Бандалар буни қилсалар, уларнинг Аллоҳ устидаги ҳақи нима эканини биласанми?» дедилар. Мен: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билади», дедим. У зот: «Бандаларнинг Аллоҳ устидаги ҳақи — (Аллоҳ) уларни азобламаслигидир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي حَصِينٍ، وَالأَشْعَثِ بْنِ سُلَيْمٍ، سَمِعَا الأَسْوَدَ بْنَ هِلاَلٍ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا مُعَاذُ أَتَدْرِي مَا حَقُّ اللَّهِ عَلَى الْعِبَادِ ‏"‏‏.‏ قَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَنْ يَعْبُدُوهُ وَلاَ يُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا، أَتَدْرِي مَا حَقُّهُمْ عَلَيْهِ ‏"‏‏.‏ قَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَنْ لاَ يُعَذِّبَهُمْ ‏"‏‏.‏

(Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Ey Muoz, Allohning bandalar ustidagi haqi nima — bilasanmi?» dedilar. U (Muoz): «Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroqdir», dedi. U zot: «Ular Unga ibodat qilishlari va Unga hech narsani sherik qilmasliklari(dir). Ularning U (Alloh) ustidagi haqi nima — bilasanmi?» dedilar. U: «Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroqdir», dedi. U zot: «Ularni azoblamasligidir», dedilar.(Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Эй Муоз, Аллоҳнинг бандалар устидаги ҳақи нима — биласанми?» дедилар. У (Муоз): «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқдир», деди. У зот: «Улар Унга ибодат қилишлари ва Унга ҳеч нарсани шерик қилмасликлари(дир). Уларнинг У (Аллоҳ) устидаги ҳақи нима — биласанми?» дедилар. У: «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқдир», деди. У зот: «Уларни азобламаслигидир», дедилар.