حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ مَرْثَدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْيَزَنِيِّ أَبِي الْخَيْرِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ الْجُهَنِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ أَحَقَّ الشُّرُوطِ أَنْ يُوفَى بِهَا مَا اسْتَحْلَلْتُمْ بِهِ الْفُرُوجَ " . حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى، مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ، نَحْوَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْهُمْ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ قَالَ إِذَا تَزَوَّجَ رَجُلٌ امْرَأَةً وَشَرَطَ لَهَا أَنْ لاَ يُخْرِجَهَا مِنْ مِصْرِهَا فَلَيْسَ لَهُ أَنْ يُخْرِجَهَا . وَهُوَ قَوْلُ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ . وَرُوِيَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ أَنَّهُ قَالَ شَرْطُ اللَّهِ قَبْلَ شَرْطِهَا . كَأَنَّهُ رَأَى لِلزَّوْجِ أَنْ يُخْرِجَهَا وَإِنْ كَانَتِ اشْتَرَطَتْ عَلَى زَوْجِهَا أَنْ لاَ يُخْرِجَهَا . وَذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِلَى هَذَا وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَبَعْضِ أَهْلِ الْكُوفَةِ .
Uqba ibn Omir al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bajarilishga eng haqli shartlar — siz frijlarni (ayollarni) oʻzingizga halol qilib oladigan (nikoh) shartlaridir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Nabiy ﷺning sahobalaridan boʻlgan baʼzi ilm ahli shu (rivoyatga) amal qiladilar, ular orasida Umar ibn al-Xattob (bor). U: Agar kishi bir ayolga uylansa va unga oʻz shahridan chiqarmaslikni shart qilsa, uni chiqarishga haqi yoʻq, degan. Bu baʼzi ilm ahlining soʻzidir, Shofiʼiy, Ahmad va Ishoq shuni aytadilar. Ali ibn Abu Tolibdan rivoyat qilinishicha, u: Allohning sharti uning shartidan oldindir, degan. U goʻyo ayol erining uni chiqarmasligini shart qilgan boʻlsa-da, erga uni chiqarish (haqi)ni koʻrgan. Baʼzi ilm ahli shunga moyil boʻlgan, bu Sufyon Savriy va baʼzi kufaliklarning soʻzidir.Уқба ибн Омир ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бажарилишга энг ҳақли шартлар — сиз фрижларни (аёлларни) ўзингизга ҳалол қилиб оладиган (никоҳ) шартларидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Набий ﷺнинг саҳобаларидан бўлган баъзи илм аҳли шу (ривоятга) амал қиладилар, улар орасида Умар ибн ал-Хаттоб (бор). У: Агар киши бир аёлга уйланса ва унга ўз шаҳридан чиқармасликни шарт қилса, уни чиқаришга ҳақи йўқ, деган. Бу баъзи илм аҳлининг сўзидир, Шофиъий, Аҳмад ва Ишоқ шуни айтадилар. Али ибн Абу Толибдан ривоят қилинишича, у: Аллоҳнинг шарти унинг шартидан олдиндир, деган. У гўё аёл эрининг уни чиқармаслигини шарт қилган бўлса-да, эрга уни чиқариш (ҳақи)ни кўрган. Баъзи илм аҳли шунга мойил бўлган, бу Суфён Саврий ва баъзи куфаликларнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِيَّاكُمْ وَالدُّخُولَ عَلَى النِّسَاءِ " . فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَرَأَيْتَ الْحَمْوَ قَالَ " الْحَمْوُ الْمَوْتُ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَجَابِرٍ وَعَمْرِو بْنِ الْعَاصِ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَإِنَّمَا مَعْنَى كَرَاهِيَةِ الدُّخُولِ عَلَى النِّسَاءِ عَلَى نَحْوِ مَا رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَخْلُوَنَّ رَجُلٌ بِامْرَأَةٍ إِلاَّ كَانَ ثَالِثَهُمَا الشَّيْطَانُ " . وَمَعْنَى قَوْلِهِ " الْحَمْوُ " . يُقَالُ هُوَ أَخُو الزَّوْجِ كَأَنَّهُ كَرِهَ لَهُ أَنْ يَخْلُوَ بِهَا .
Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Ayollarning oldiga kirishdan saqlaninglar», dedilar. Shunda ansorlardan bir kishi: «Yo Rasululloh, hamv (erning qarindoshi) haqida nima deysiz?» dedi. (U zot): «Hamv — oʻlimdir», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Umar, Jobir va Amr ibn al-Osdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Uqba ibn Omirning hadisi hasan sahihdir. Ayollarning oldiga kirishning makruhligi maʼnosi Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilingan: «Erkak ayol bilan yolgʻiz qolmasin, albatta uchinchisi shaytondir», degan soʻzlari kabidir. «Hamv» soʻzining maʼnosi haqida aytiladiki, u — erning akasi (yoki ukasi)dir, goʻyo (Paygʻambar ﷺ) uning u bilan yolgʻiz qolishini makruh sangan.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Аёлларнинг олдига киришдан сақланинглар», дедилар. Шунда ансорлардан бир киши: «Ё Расулуллоҳ, ҳамв (эрнинг қариндоши) ҳақида нима дейсиз?» деди. (У зот): «Ҳамв — ўлимдир», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Умар, Жобир ва Амр ибн ал-Осдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Уқба ибн Омирнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Аёлларнинг олдига киришнинг макруҳлиги маъноси Пайғамбар ﷺдан ривоят қилинган: «Эркак аёл билан ёлғиз қолмасин, албатта учинчиси шайтондир», деган сўзлари кабидир. «Ҳамв» сўзининг маъноси ҳақида айтиладики, у — эрнинг акаси (ёки укаси)дир, гўё (Пайғамбар ﷺ) унинг у билан ёлғиз қолишини макруҳ санган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، مَوْلَى الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ حَدَّثَنِي كَعْبُ بْنُ عَلْقَمَةَ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كَفَّارَةُ النَّذْرِ إِذَا لَمْ يُسَمَّ كَفَّارَةُ يَمِينٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ .
Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Nazr aniq belgilanmagan boʻlsa, uning kafforati — qasam kafforatidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Назр аниқ белгиланмаган бўлса, унинг каффорати — қасам каффоратидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ زَحْرٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الرُّعَيْنِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَالِكٍ الْيَحْصُبِيِّ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أُخْتِي نَذَرَتْ أَنْ تَمْشِيَ إِلَى الْبَيْتِ حَافِيَةً غَيْرَ مُخْتَمِرَةٍ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ لاَ يَصْنَعُ بِشَقَاءِ أُخْتِكَ شَيْئًا فَلْتَرْكَبْ وَلْتَخْتَمِرْ وَلْتَصُمْ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ .
Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men: «Yo Rasululloh, opam yalangoyoq va boshini oʻramagan holda Baytullohga piyoda borishni nazr qilibdi», dedim. Nabiy ﷺ: «Albatta, Alloh sening opangning mashaqqati bilan biror narsa qilmaydi (uning azobiga muhtoj emas). U ulovga minsin, boshini oʻrasin va uch kun roʻza tutsin», dedilar. Roviy aytdi: Bu bobda Ibn Abbosdan ham (rivoyat bor). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Ilm ahli nazdida amal shunda boʻlib, bu Ahmad va Ishoqning soʻzidir.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен: «Ё Расулуллоҳ, опам ялангоёқ ва бошини ўрамаган ҳолда Байтуллоҳга пиёда боришни назр қилибди», дедим. Набий ﷺ: «Албатта, Аллоҳ сенинг опангнинг машаққати билан бирор нарса қилмайди (унинг азобига муҳтож эмас). У уловга минсин, бошини ўрасин ва уч кун рўза тутсин», дедилар. Ровий айтди: Бу бобда Ибн Аббосдан ҳам (ривоят бор). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Илм аҳли наздида амал шунда бўлиб, бу Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا نَمُرُّ بِقَوْمٍ فَلاَ هُمْ يُضَيِّفُونَا وَلاَ هُمْ يُؤَدُّونَ مَا لَنَا عَلَيْهِمْ مِنَ الْحَقِّ وَلاَ نَحْنُ نَأْخُذُ مِنْهُمْ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنْ أَبَوْا إِلاَّ أَنْ تَأْخُذُوا كَرْهًا فَخُذُوا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَقَدْ رَوَاهُ اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ أَيْضًا . وَإِنَّمَا مَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ أَنَّهُمْ كَانُوا يَخْرُجُونَ فِي الْغَزْوِ فَيَمُرُّونَ بِقَوْمٍ وَلاَ يَجِدُونَ مِنَ الطَّعَامِ مَا يَشْتَرُونَ بِالثَّمَنِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنْ أَبَوْا أَنْ يَبِيعُوا إِلاَّ أَنْ تَأْخُذُوا كَرْهًا فَخُذُوا " . هَكَذَا رُوِيَ فِي بَعْضِ الْحَدِيثِ مُفَسَّرًا وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رضى الله عنه أَنَّهُ كَانَ يَأْمُرُ بِنَحْوِ هَذَا .
Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Men: ‹Ey Allohning Rasuli, biz baʼzi qavmlarning oldidan oʻtamiz, ular bizni mehmon ham qilmaydilar, biz ulardan haqdor boʻlgan narsani ham bermaydilar, biz ham ulardan olmaymiz›, dedim. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Agar ular (haqingizni berishdan) bosh tortib, faqat majburlab olishdan boshqa yoʻl qolmasa, oling›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Uni Lays ibn Saʼd ham Yazid ibn Abu Habibdan rivoyat qilgan. Bu hadisning maʼnosi shuki, ular gʻazotga chiqib, baʼzi qavmlarning oldidan oʻtardilar va pul evaziga sotib oladigan taom topa olmasdilar. Shunda Nabiy ﷺ: «Agar ular sotishdan bosh tortib, faqat majburlab olishdan boshqa yoʻl qolmasa, oling», dedilar. Baʼzi hadisda ana shunday izohlangan holda rivoyat qilingan. Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan ham shunga oʻxshashni buyurgani rivoyat qilingan.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Мен: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, биз баъзи қавмларнинг олдидан ўтамиз, улар бизни меҳмон ҳам қилмайдилар, биз улардан ҳақдор бўлган нарсани ҳам бермайдилар, биз ҳам улардан олмаймиз›, дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Агар улар (ҳақингизни беришдан) бош тортиб, фақат мажбурлаб олишдан бошқа йўл қолмаса, олинг›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Уни Лайс ибн Саъд ҳам Язид ибн Абу Ҳабибдан ривоят қилган. Бу ҳадиснинг маъноси шуки, улар ғазотга чиқиб, баъзи қавмларнинг олдидан ўтардилар ва пул эвазига сотиб оладиган таом топа олмасдилар. Шунда Набий ﷺ: «Агар улар сотишдан бош тортиб, фақат мажбурлаб олишдан бошқа йўл қолмаса, олинг», дедилар. Баъзи ҳадисда ана шундай изоҳланган ҳолда ривоят қилинган. Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ҳам шунга ўхшашни буюргани ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ يُونُسَ بْنِ بُكَيْرٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ الْجُهَنِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تُكْرِهُوا مَرْضَاكُمْ عَلَى الطَّعَامِ فَإِنَّ اللَّهَ تبارك و تعالى يُطْعِمُهُمْ وَيَسْقِيهِمْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Uqba ibn Omir al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kasallaringizni taomga majburlamanglar, chunki Alloh tabaraka va taolo ularni yedirib va ichiradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, uni faqat shu yoʻldan bilamiz, holos.Уқба ибн Омир ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Касалларингизни таомга мажбурламанглар, чунки Аллоҳ табарака ва таоло уларни едириб ва ичиради», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, уни фақат шу йўлдан биламиз, ҳолос.
حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، ح وَحَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَيُّوبَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ زَحْرٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا النَّجَاةُ قَالَ " أَمْسِكْ عَلَيْكَ لِسَانَكَ وَلْيَسَعْكَ بَيْتُكَ وَابْكِ عَلَى خَطِيئَتِكَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Ey Allohning Rasuli, najot nimada?» dedim. U zot: «Tilingni oʻzingda tutgin (saqlagin), uyingdan chiqma va xatoyingga (gunohingga) yigʻla», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Эй Аллоҳнинг Расули, нажот нимада?» дедим. У зот: «Тилингни ўзингда тутгин (сақлагин), уйингдан чиқма ва хатойингга (гуноҳингга) йиғла», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي قَيْسُ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ الْجُهَنِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَىَّ آيَاتٍ لَمْ يُرَ مِثْلُهُنَّ (قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ ) إِلَى آخِرِ السُّورَةِ وَ (قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ ) إِلَى آخِرِ السُّورَةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Uqba ibn Omir al-Juhaniy (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Alloh menga oʻxshashi koʻrilmagan oyatlarni nozil qildi: {Qul aʼuuzu birabbin-naas} surasini oxirigacha va {Qul aʼuuzu birabbil-falaq} surasini oxirigacha», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Уқба ибн Омир ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Аллоҳ менга ўхшаши кўрилмаган оятларни нозил қилди: {Қул аъуузу бираббин-наас} сурасини охиригача ва {Қул аъуузу бираббил-фалақ} сурасини охиригача», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ عُلَىِّ بْنِ رَبَاحٍ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ أَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ أَقْرَأَ بِالْمُعَوِّذَتَيْنِ فِي دُبُرِ كُلِّ صَلاَةٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ .
Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ menga har namozning ortidan muavvizatayn (Falaq va Nos suralari)ni oʻqishimni buyurdilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ менга ҳар намознинг ортидан муаввизатайн (Фалақ ва Нос суралари)ни ўқишимни буюрдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ بَحِيرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ مُرَّةَ الْحَضْرَمِيِّ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " الْجَاهِرُ بِالْقُرْآنِ كَالْجَاهِرِ بِالصَّدَقَةِ وَالْمُسِرُّ بِالْقُرْآنِ كَالْمُسِرِّ بِالصَّدَقَةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَمَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ أَنَّ الَّذِي يُسِرُّ بِقِرَاءَةِ الْقُرْآنِ أَفْضَلُ مِنَ الَّذِي يَجْهَرُ بِقِرَاءَةِ الْقُرْآنِ لأَنَّ صَدَقَةَ السِّرِّ أَفْضَلُ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ صَدَقَةِ الْعَلاَنِيَةِ وَإِنَّمَا مَعْنَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ لِكَىْ يَأْمَنَ الرَّجُلُ مِنَ الْعُجُبِ لأَنَّ الَّذِي يُسِرُّ الْعَمَلَ لاَ يُخَافُ عَلَيْهِ الْعُجْبُ مَا يُخَافُ عَلَيْهِ مِنْ عَلاَنِيَتِهِ .
Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Qurʼonni ovoz chiqarib oʻqigan kishi sadaqani oshkora qilgan kishiga oʻxshaydi, Qurʼonni ichida (yashirin) oʻqigan kishi esa sadaqani yashirin qilgan kishiga oʻxshaydi». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Bu hadisning maʼnosi shuki, Qurʼonni yashirin oʻqigan kishi uni ovoz chiqarib oʻqigan kishidan afzaldir. Chunki ilm ahli nazdida yashirin sadaqa oshkora sadaqadan afzaldir. Ilm ahli nazdida buning maʼnosi — kishi ujbdan (oʻziga maftunlikdan) omon boʻlishi uchundir; zero amalni yashirin qilgan kishi haqida, oshkora qilgan kishidan qoʻrqilganchalik ujbdan qoʻrqilmaydi.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Қуръонни овоз чиқариб ўқиган киши садақани ошкора қилган кишига ўхшайди, Қуръонни ичида (яширин) ўқиган киши эса садақани яширин қилган кишига ўхшайди». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Бу ҳадиснинг маъноси шуки, Қуръонни яширин ўқиган киши уни овоз чиқариб ўқиган кишидан афзалдир. Чунки илм аҳли наздида яширин садақа ошкора садақадан афзалдир. Илм аҳли наздида бунинг маъноси — киши ужбдан (ўзига мафтунликдан) омон бўлиши учундир; зеро амални яширин қилган киши ҳақида, ошкора қилган кишидан қўрқилганчалик ужбдан қўрқилмайди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنْ رَجُلٍ، لَمْ يُسَمِّهِ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَرَأَ هَذِهِ الآيَةَ عَلَى الْمِنْبَرِ : ( وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ ) قَالَ " أَلاَ إِنَّ الْقُوَّةَ الرَّمْىُ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ أَلاَ إِنَّ اللَّهَ سَيَفْتَحُ لَكُمُ الأَرْضَ وَسَتُكْفَوْنَ الْمُؤْنَةَ فَلاَ يَعْجِزَنَّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَلْهُوَ بِأَسْهُمِهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ رَوَاهُ أَبُو أُسَامَةَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ وَحَدِيثُ وَكِيعٍ أَصَحُّ . وَصَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ لَمْ يُدْرِكْ عُقْبَةَ بْنَ عَامِرٍ وَقَدْ أَدْرَكَ ابْنَ عُمَرَ .
Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ minbar ustida bu oyatni: {Ularga qarshi qoʻlingizdan kelgancha kuch tayyorlab qoʻyingiz} (Anfol 60) tilovat qildilar-da: «Ogoh boʻlinglar, albatta kuch — otishdir», deb (buni) uch marta (takrorladilar). «Ogoh boʻlinglar, albatta Alloh sizlarga yerni fath qilib beradi va siz oziq-ovqatdan kifoyalantirilasiz. Bas, sizlardan biringiz oʻqlari bilan mashq qilishdan ojiz qolmasin», dedilar. Abu Iso aytdi: Baʼzilar bu hadisni Usoma ibn Zayddan, u Solih ibn Kaysondan, u Uqba ibn Omirdan (deb) rivoyat qilganlar. Uni Abu Usoma va boshqa bir nechtasi rivoyat qilgan, ammo Vakiʼning hadisi (sahihroqdir). Solih ibn Kayson Uqba ibn Omirga yetishmagan, lekin Ibn Umarga yetishgan.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ минбар устида бу оятни: {Уларга қарши қўлингиздан келганча куч тайёрлаб қўйингиз} (Анфол 60) тиловат қилдилар-да: «Огоҳ бўлинглар, албатта куч — отишдир», деб (буни) уч марта (такрорладилар). «Огоҳ бўлинглар, албатта Аллоҳ сизларга ерни фатҳ қилиб беради ва сиз озиқ-овқатдан кифоялантириласиз. Бас, сизлардан бирингиз ўқлари билан машқ қилишдан ожиз қолмасин», дедилар. Абу Исо айтди: Баъзилар бу ҳадисни Усома ибн Зайддан, у Солиҳ ибн Кайсондан, у Уқба ибн Омирдан (деб) ривоят қилганлар. Уни Абу Усома ва бошқа бир нечтаси ривоят қилган, аммо Вакиънинг ҳадиси (саҳиҳроқдир). Солиҳ ибн Кайсон Уқба ибн Омирга етишмаган, лекин Ибн Умарга етишган.
حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ شَبِيبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُقْرِئُ، عَنْ حَيْوَةَ بْنِ شُرَيْحٍ، عَنْ بَكْرِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ مِشْرَحِ بْنِ هَاعَانَ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَوْ كَانَ بَعْدِي نَبِيٌّ لَكَانَ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ مِشْرَحِ بْنِ هَاعَانَ .
Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar mendan keyin paygʻambar boʻladigan boʻlganida, u Umar ibn al-Xattob boʻlardi», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat Mishrah ibn Hoanning hadisidan bilamiz.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар мендан кейин пайғамбар бўладиган бўлганида, у Умар ибн ал-Хаттоб бўларди», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Мишраҳ ибн Ҳоаннинг ҳадисидан биламиз.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ مِشْرَحِ بْنِ هَاعَانَ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَسْلَمَ النَّاسُ وَآمَنَ عَمْرُو بْنُ الْعَاصِي " . هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ لَهِيعَةَ عَنْ مِشْرَحِ بْنِ هَاعَانَ وَلَيْسَ إِسْنَادُهُ بِالْقَوِيِّ .
Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odamlar Islomni qabul qildi, Amr ibn al-Os esa iymon keltirdi», dedilar. Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Ibn Lahianing Mishrah ibn Hoondan (qilgan) rivoyati orqaligina bilamiz va uning isnodi kuchli emas.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамлар Исломни қабул қилди, Амр ибн ал-Ос эса иймон келтирди», дедилар. Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Ибн Лаҳианинг Мишраҳ ибн Ҳоондан (қилган) ривояти орқалигина биламиз ва унинг исноди кучли эмас.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ مِشْرَحِ بْنِ هَاعَانَ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فُضِّلَتْ سُورَةُ الْحَجِّ بِأَنَّ فِيهَا سَجْدَتَيْنِ قَالَ " نَعَمْ وَمَنْ لَمْ يَسْجُدْهُمَا فَلاَ يَقْرَأْهُمَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لَيْسَ إِسْنَادُهُ بِذَاكَ الْقَوِيِّ . وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي هَذَا فَرُوِيَ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ وَابْنِ عُمَرَ أَنَّهُمَا قَالاَ فُضِّلَتْ سُورَةُ الْحَجِّ بِأَنَّ فِيهَا سَجْدَتَيْنِ . وَبِهِ يَقُولُ ابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ . وَرَأَى بَعْضُهُمْ فِيهَا سَجْدَةً وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَمَالِكٍ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ .
Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men: «Yo Rasululloh, Haj surasi ichida ikkita sajda boʻlgani bilan fazilatli qilinganmi?» dedim. U zot: «Ha, kim u ikkisida sajda qilmasa, ularni oʻqimasin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisning isnodi unchalik kuchli emas. Ahli ilm bu masalada ixtilof qilishgan. Umar ibn al-Xattob va Ibn Umardan: «Haj surasi ichida ikkita sajda boʻlgani bilan fazilatli qilingan», deyishgani rivoyat qilingan. Ibnul-Muborak, Shofeʼiy, Ahmad va Ishoq shuni aytishadi. Baʼzilari esa unda bitta sajda bor deb koʻrishgan; bu Sufyon Savriy, Molik va kufaliklarning soʻzidir.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен: «Ё Расулуллоҳ, Ҳаж сураси ичида иккита сажда бўлгани билан фазилатли қилинганми?» дедим. У зот: «Ҳа, ким у иккисида сажда қилмаса, уларни ўқимасин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадиснинг исноди унчалик кучли эмас. Аҳли илм бу масалада ихтилоф қилишган. Умар ибн ал-Хаттоб ва Ибн Умардан: «Ҳаж сураси ичида иккита сажда бўлгани билан фазилатли қилинган», дейишгани ривоят қилинган. Ибнул-Муборак, Шофеъий, Аҳмад ва Ишоқ шуни айтишади. Баъзилари эса унда битта сажда бор деб кўришган; бу Суфён Саврий, Молик ва куфаликларнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُلَىٍّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَوْمُ عَرَفَةَ وَيَوْمُ النَّحْرِ وَأَيَّامُ التَّشْرِيقِ عِيدُنَا أَهْلَ الإِسْلاَمِ وَهِيَ أَيَّامُ أَكْلٍ وَشُرْبٍ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَسَعْدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَجَابِرٍ وَنُبَيْشَةَ وَبِشْرِ بْنِ سُحَيْمٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُذَافَةَ وَأَنَسٍ وَحَمْزَةَ بْنِ عَمْرٍو الأَسْلَمِيِّ وَكَعْبِ بْنِ مَالِكٍ وَعَائِشَةَ وَعَمْرِو بْنِ الْعَاصِ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو . قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ يَكْرَهُونَ الصِّيَامَ أَيَّامَ التَّشْرِيقِ إِلاَّ أَنَّ قَوْمًا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ رَخَّصُوا لِلْمُتَمَتِّعِ إِذَا لَمْ يَجِدْ هَدْيًا وَلَمْ يَصُمْ فِي الْعَشْرِ أَنْ يَصُومَ أَيَّامَ التَّشْرِيقِ . وَبِهِ يَقُولُ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَأَهْلُ الْعِرَاقِ يَقُولُونَ مُوسَى بْنُ عَلِيِّ بْنِ رَبَاحٍ وَأَهْلُ مِصْرَ يَقُولُونَ مُوسَى بْنُ عُلَىٍّ . وَقَالَ سَمِعْتُ قُتَيْبَةُ يَقُولُ سَمِعْتُ اللَّيْثَ بْنَ سَعْدٍ يَقُولُ قَالَ مُوسَى بْنُ عَلِيٍّ لاَ أَجْعَلُ أَحَدًا فِي حِلٍّ صَغَّرَ اسْمَ أَبِي .
Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Arafa kuni, Qurbon kuni va tashriq kunlari biz islom ahli uchun bayramimizdir; ular yeyish va ichish kunlaridir», dedilar. Abu Iso aytdi: Uqba ibn Omirning hadisi hasan sahihdir. Ilm ahli huzurida shunga amal qilinadi — ular tashriq kunlarida roʻza tutishni makruh sanaydilar. Biroq Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalaridan bir qavm mutamattiʼ kishi hadiy topa olmasa va (zulhijjaning) oʻninchi kunlarida roʻza tutmagan boʻlsa, tashriq kunlarida roʻza tutishiga ruxsat berishgan. Molik ibn Anas, Shofiʼiy, Ahmad va Ishoq ham shunday deyishgan.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Арафа куни, Қурбон куни ва ташриқ кунлари биз ислом аҳли учун байрамимиздир; улар ейиш ва ичиш кунларидир», дедилар. Абу Исо айтди: Уқба ибн Омирнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Илм аҳли ҳузурида шунга амал қилинади — улар ташриқ кунларида рўза тутишни макруҳ санайдилар. Бироқ Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқаларидан бир қавм мутаматтиъ киши ҳадий топа олмаса ва (зулҳижжанинг) ўнинчи кунларида рўза тутмаган бўлса, ташриқ кунларида рўза тутишига рухсат беришган. Молик ибн Анас, Шофиъий, Аҳмад ва Ишоқ ҳам шундай дейишган.