حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، سَمِعْتُ مُعَاوِيَةَ، - يَعْنِي ابْنَ صَالِحٍ - يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خُدَّامَ أَنْفُسِنَا نَتَنَاوَبُ الرِّعَايَةَ رِعَايَةَ إِبِلِنَا فَكَانَتْ عَلَىَّ رِعَايَةُ الإِبِلِ فَرَوَّحْتُهَا بِالْعَشِيِّ فَأَدْرَكْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ النَّاسَ فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ " مَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ يَتَوَضَّأُ فَيُحْسِنُ الْوُضُوءَ ثُمَّ يَقُومُ فَيَرْكَعُ رَكْعَتَيْنِ يُقْبِلُ عَلَيْهِمَا بِقَلْبِهِ وَوَجْهِهِ إِلاَّ قَدْ أَوْجَبَ " . فَقُلْتُ بَخْ بَخْ مَا أَجْوَدَ هَذِهِ . فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ بَيْنِ يَدَىَّ الَّتِي قَبْلَهَا يَا عُقْبَةُ أَجْوَدُ مِنْهَا . فَنَظَرْتُ فَإِذَا هُوَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَقُلْتُ مَا هِيَ يَا أَبَا حَفْصٍ قَالَ إِنَّهُ قَالَ آنِفًا قَبْلَ أَنْ تَجِيءَ " مَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ يَتَوَضَّأُ فَيُحْسِنُ الْوُضُوءَ ثُمَّ يَقُولُ حِينَ يَفْرُغُ مِنْ وُضُوئِهِ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ إِلاَّ فُتِحَتْ لَهُ أَبْوَابُ الْجَنَّةِ الثَّمَانِيَةُ يَدْخُلُ مِنْ أَيِّهَا شَاءَ " . قَالَ مُعَاوِيَةُ وَحَدَّثَنِي رَبِيعَةُ بْنُ يَزِيدَ عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ .
Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga edik; oʻzimizning xizmatimizni oʻzimiz qilar, tuyalarimizni boqishni navbat bilan (oʻz zimmamizga) olar edik. Tuyalarni boqish (navbati) menga (tushgan) edi; men ularni kechqurun (oʻtloqdan) qaytardim va Rasululloh ﷺ ni odamlarga xutba qilayotgan holda topdim. Men u zotning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Sizlardan birortangiz tahorat olib, uni chiroyli (mukammal) qilsa, soʻng turib, ikki rakat namoz oʻqib, unga qalbi va yuzi (diqqati) bilan yuzlansa — albatta (jannat) unga vojib boʻladi». Men: «Bah-bah! Bu naqadar yaxshi (soʻz)», — dedim. Shunda oldimdagi bir kishi: «Bundan oldingisi, ey Uqba, bundan ham yaxshiroq», — dedi. Men qarasam — u Umar ibn al-Xattob ekan. Men: «U nima edi, ey Abu Hafs?» — dedim. U: «U zot sen kelishingdan oldin shunday dedilar: ‹Sizlardan birortangiz tahorat olib, uni chiroyli qilsa, soʻng tahoratini tugatganida: «Ashhadu an la ilaha illalloh, vahdahu la sharika lah, va anna Muhammadan abduhu va rasuluh» (Guvohlik beramanki, Allohdan oʻzga (haq) iloh yoʻq, U yolgʻizdir, sherigi yoʻqdir; va Muhammad Uning bandasi va elchisidir), — desa — albatta unga jannatning sakkizta eshigi ochiladi, ulardan xohlaganidan kiradi›», — dedi. Muoviya: «Menga buni Rabiʼa ibn Yazid Abu Idrisdan, u Uqba ibn Omirdan (ham) rivoyat qildi», — dedi.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эдик; ўзимизнинг хизматимизни ўзимиз қилар, туяларимизни боқишни навбат билан (ўз зиммамизга) олар эдик. Туяларни боқиш (навбати) менга (тушган) эди; мен уларни кечқурун (ўтлоқдан) қайтардим ва Расулуллоҳ ﷺ ни одамларга хутба қилаётган ҳолда топдим. Мен у зотнинг шундай деяётганларини эшитдим: «Сизлардан бирортангиз таҳорат олиб, уни чиройли (мукаммал) қилса, сўнг туриб, икки ракат намоз ўқиб, унга қалби ва юзи (диққати) билан юзланса — албатта (жаннат) унга вожиб бўлади». Мен: «Баҳ-баҳ! Бу нақадар яхши (сўз)», — дедим. Шунда олдимдаги бир киши: «Бундан олдингиси, эй Уқба, бундан ҳам яхшироқ», — деди. Мен қарасам — у Умар ибн ал-Хаттоб экан. Мен: «У нима эди, эй Абу Ҳафс?» — дедим. У: «У зот сен келишингдан олдин шундай дедилар: ‹Сизлардан бирортангиз таҳорат олиб, уни чиройли қилса, сўнг таҳоратини тугатганида: «Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ, ваҳдаҳу ла шарика лаҳ, ва анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳ» (Гувоҳлик бераманки, Аллоҳдан ўзга (ҳақ) илоҳ йўқ, У ёлғиздир, шериги йўқдир; ва Муҳаммад Унинг бандаси ва элчисидир), — деса — албатта унга жаннатнинг саккизта эшиги очилади, улардан хоҳлаганидан киради›», — деди. Муовия: «Менга буни Рабиъа ибн Язид Абу Идрисдан, у Уқба ибн Омирдан (ҳам) ривоят қилди», — деди.
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ، عَنْ حَيْوَةَ، - وَهُوَ ابْنُ شُرَيْحٍ - عَنْ أَبِي عَقِيلٍ، عَنِ ابْنِ عَمِّهِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ الْجُهَنِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ وَلَمْ يَذْكُرْ أَمْرَ الرِّعَايَةِ قَالَ عِنْدَ قَوْلِهِ " فَأَحْسَنَ الْوُضُوءَ " . ثُمَّ رَفَعَ بَصَرَهُ إِلَى السَّمَاءِ . فَقَالَ وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِمَعْنَى حَدِيثِ مُعَاوِيَةَ .
Uqba ibn Omir al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan Paygʻambar ﷺ dan shunga oʻxshash (hadis) rivoyat qilinadi; (lekin roviy) tuya boqish ishini eslamadi va «tahoratni chiroyli qildi» degan (soʻz)idan keyin: «soʻng koʻzini osmonga koʻtaradi», — deb qoʻshdi. Soʻng u hadisni Muoviyaning hadisi maʼnosida keltirdi.Уқба ибн Омир ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан Пайғамбар ﷺ дан шунга ўхшаш (ҳадис) ривоят қилинади; (лекин ровий) туя боқиш ишини эсламади ва «таҳоратни чиройли қилди» деган (сўз)идан кейин: «сўнг кўзини осмонга кўтаради», — деб қўшди. Сўнг у ҳадисни Муовиянинг ҳадиси маъносида келтирди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ الذُّهْلِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَعُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ، - قَالَ مُحَمَّدٌ - حَدَّثَنَا أَبُو الأَصْبَغِ الْجَزَرِيُّ عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحِيمِ، خَالِدِ بْنِ أَبِي يَزِيدَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَبِي أُنَيْسَةَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ مَرْثَدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِرَجُلٍ " أَتَرْضَى أَنْ أُزَوِّجَكَ فُلاَنَةَ " . قَالَ نَعَمْ . وَقَالَ لِلْمَرْأَةِ " أَتَرْضِينَ أَنْ أُزَوِّجَكِ فُلاَنًا " . قَالَتْ نَعَمْ . فَزَوَّجَ أَحَدُهُمَا صَاحِبَهُ فَدَخَلَ بِهَا الرَّجُلُ وَلَمْ يَفْرِضْ لَهَا صَدَاقًا وَلَمْ يُعْطِهَا شَيْئًا وَكَانَ مِمَّنْ شَهِدَ الْحُدَيْبِيَةَ وَكَانَ مَنْ شَهِدَ الْحُدَيْبِيَةَ لَهُ سَهْمٌ بِخَيْبَرَ فَلَمَّا حَضَرَتْهُ الْوَفَاةُ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم زَوَّجَنِي فُلاَنَةَ وَلَمْ أَفْرِضْ لَهَا صَدَاقًا وَلَمْ أُعْطِهَا شَيْئًا وَإِنِّي أُشْهِدُكُمْ أَنِّي أَعْطَيْتُهَا مِنْ صَدَاقِهَا سَهْمِي بِخَيْبَرَ فَأَخَذَتْ سَهْمًا فَبَاعَتْهُ بِمِائَةِ أَلْفٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَزَادَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ - وَحَدِيثُهُ أَتَمُّ - فِي أَوَّلِ الْحَدِيثِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خَيْرُ النِّكَاحِ أَيْسَرُهُ " . وَقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِلرَّجُلِ ثُمَّ سَاقَ مَعْنَاهُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ يُخَافُ أَنْ يَكُونَ هَذَا الْحَدِيثُ مُلْزَقًا لأَنَّ الأَمْرَ عَلَى غَيْرِ هَذَا .
Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ bir kishiga: «Seni falon ayolga uylantirishimga rozimisan?» dedilar. U: «Ha», dedi. Ayolga ham: «Seni falonchiga turmushga berishimga rozimisan?» dedilar. U: «Ha», dedi. Shunda (Rasululloh ﷺ) ularning birini ikkinchisiga nikohlab qoʻydilar. Erkak u (ayol) bilan qoʻshildi, ammo unga mahr belgilamadi va hech narsa bermadi. U Hudaybiya (sulhi)da hozir boʻlganlardan edi, Hudaybiyada hozir boʻlganlar uchun esa Xaybardan ulush bor edi. Unga oʻlim yetib kelganida u: «Rasululloh ﷺ meni falon ayolga uylantirgan edilar, men esa unga mahr belgilamagan va hech narsa bermagan edim. Mana, men sizlarni guvoh qilamanki, men unga mahri sifatida Xaybardagi ulushimni berdim», dedi. Shunda (ayol) o ulushni olib, uni yuz ming (dirham)ga sotdi. Abu Dovud dedi: Umar ibn al-Xattob — uning hadisi toʻliqroqdir — hadisning boshida shu (soʻzlarni) qoʻshdi: Rasululloh ﷺ: «Nikohning eng yaxshisi eng yengilidir», dedilar. Va u: «Rasululloh ﷺ u kishiga aytdilar», deb hadisning maʼnosini keltirdi. Abu Dovud dedi: Bu hadis (asliga) yopishtirilgan (qoʻshib qoʻyilgan) boʻlishidan qoʻrqiladi, chunki ish bundan boshqacha (boʻlgan).Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ бир кишига: «Сени фалон аёлга уйлантиришимга розимисан?» дедилар. У: «Ҳа», деди. Аёлга ҳам: «Сени фалончига турмушга беришимга розимисан?» дедилар. У: «Ҳа», деди. Шунда (Расулуллоҳ ﷺ) уларнинг бирини иккинчисига никоҳлаб қўйдилар. Эркак у (аёл) билан қўшилди, аммо унга маҳр белгиламади ва ҳеч нарса бермади. У Ҳудайбия (сулҳи)да ҳозир бўлганлардан эди, Ҳудайбияда ҳозир бўлганлар учун эса Хайбардан улуш бор эди. Унга ўлим етиб келганида у: «Расулуллоҳ ﷺ мени фалон аёлга уйлантирган эдилар, мен эса унга маҳр белгиламаган ва ҳеч нарса бермаган эдим. Мана, мен сизларни гувоҳ қиламанки, мен унга маҳри сифатида Хайбардаги улушимни бердим», деди. Шунда (аёл) о улушни олиб, уни юз минг (дирҳам)га сотди. Абу Довуд деди: Умар ибн ал-Хаттоб — унинг ҳадиси тўлиқроқдир — ҳадиснинг бошида шу (сўзларни) қўшди: Расулуллоҳ ﷺ: «Никоҳнинг энг яхшиси энг енгилидир», дедилар. Ва у: «Расулуллоҳ ﷺ у кишига айтдилар», деб ҳадиснинг маъносини келтирди. Абу Довуд деди: Бу ҳадис (аслига) ёпиштирилган (қўшиб қўйилган) бўлишидан қўрқилади, чунки иш бундан бошқача (бўлган).
حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ حَمَّادٍ، أَخْبَرَنِي اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " إِنَّ أَحَقَّ الشُّرُوطِ أَنْ تُوفُوا بِهِ مَا اسْتَحْلَلْتُمْ بِهِ الْفُرُوجَ " .
Iso ibn Hammod Laysdan, u Yazid ibn Abu Habibdan, u Abul Xaydan, u Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan, u Rasululloh ﷺ dan rivoyat qilishicha, u zot: «Bajarishingizga eng haqli boʻlgan shartlar — farjlarni (yaʼni ayollarni) oʻzingizga halol qilgan narsa (yaʼni nikoh sharti)dir», dedilar.Исо ибн Ҳаммод Лайсдан, у Язид ибн Абу Ҳабибдан, у Абул Хайдан, у Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан, у Расулуллоҳ ﷺ дан ривоят қилишича, у зот: «Бажаришингизга энг ҳақли бўлган шартлар — фаржларни (яъни аёлларни) ўзингизга ҳалол қилган нарса (яъни никоҳ шарти)дир», дедилар.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا وَهْبٌ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُلَىٍّ، ح وَحَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُلَىٍّ، - وَالإِخْبَارُ فِي حَدِيثِ وَهْبٍ - قَالَ سَمِعْتُ أَبِي أَنَّهُ، سَمِعَ عُقْبَةَ بْنَ عَامِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَوْمُ عَرَفَةَ وَيَوْمُ النَّحْرِ وَأَيَّامُ التَّشْرِيقِ عِيدُنَا أَهْلَ الإِسْلاَمِ وَهِيَ أَيَّامُ أَكْلٍ وَشُرْبٍ " .
Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Arafa kuni, nahr (qurbonlik) kuni va tashriq kunlari biz ahli Islomning hayitimizdir, ular yeyish va ichish kunlaridir», dedilar.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Арафа куни, наҳр (қурбонлик) куни ва ташриқ кунлари биз аҳли Исломнинг ҳайитимиздир, улар ейиш ва ичиш кунларидир», дедилар.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ يَزِيدَ بْنِ جَابِرٍ، حَدَّثَنِي أَبُو سَلاَّمٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ : " إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يُدْخِلُ بِالسَّهْمِ الْوَاحِدِ ثَلاَثَةَ نَفَرٍ الْجَنَّةَ : صَانِعَهُ يَحْتَسِبُ فِي صَنْعَتِهِ الْخَيْرَ، وَالرَّامِيَ بِهِ، وَمُنْبِلَهُ، وَارْمُوا وَارْكَبُوا، وَأَنْ تَرْمُوا أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْ أَنْ تَرْكَبُوا، لَيْسَ مِنَ اللَّهْوِ إِلاَّ ثَلاَثٌ : تَأْدِيبُ الرَّجُلِ فَرَسَهُ وَمُلاَعَبَتُهُ أَهْلَهُ وَرَمْيُهُ بِقَوْسِهِ وَنَبْلِهِ، وَمَنْ تَرَكَ الرَّمْىَ بَعْدَ مَا عَلِمَهُ رَغْبَةً عَنْهُ فَإِنَّهَا نِعْمَةٌ تَرَكَهَا " . أَوْ قَالَ : " كَفَرَهَا " .
Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu) shunday dedi: Men Rasululloh ﷺning bunday deganlarini eshitdim: «Albatta, Alloh azza va jalla bitta oʻq sababli uch kishini jannatga kiritadi: uni yasashda yaxshilikni niyat qilgan yasovchisini, uni otuvchini va uni uzatib turuvchisini. (Oʻq) otinglar va (otga) mininglar; oʻq otishingiz men uchun mining (uloving)izdan koʻra suyukliroqdir. (Foydasiz) oʻyin-kulgudan faqat uch narsa (bundan mustasno)dir: kishining otini (jangga) oʻrgatishi, ahli (xotini) bilan oʻ ynashishi va yoyu oʻqi bilan otishi. Kim oʻq otishni oʻrganganidan keyin undan voz kechib, uni tark etsa, u albatta oʻzi tark etgan bir neʼmatdir». Yoki u zot: «Uning shukrini ado etmagandir», dedilar.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу) шундай деди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг бундай деганларини эшитдим: «Албатта, Аллоҳ азза ва жалла битта ўқ сабабли уч кишини жаннатга киритади: уни ясашда яхшиликни ният қилган ясовчисини, уни отувчини ва уни узатиб турувчисини. (Ўқ) отинглар ва (отга) мининглар; ўқ отишингиз мен учун мининг (уловинг)издан кўра суюклироқдир. (Фойдасиз) ўйин-кулгудан фақат уч нарса (бундан мустасно)дир: кишининг отини (жангга) ўргатиши, аҳли (хотини) билан ў йнашиши ва ёю ўқи билан отиши. Ким ўқ отишни ўрганганидан кейин ундан воз кечиб, уни тарк этса, у албатта ўзи тарк этган бир неъматдир». Ёки у зот: «Унинг шукрини адо этмагандир», дедилар.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْمَهْرِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَرْمَلَةَ، عَنْ أَبِي عَلِيٍّ الْهَمْدَانِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ عُقْبَةَ بْنَ عَامِرٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ أَمَّ النَّاسَ فَأَصَابَ الْوَقْتَ فَلَهُ وَلَهُمْ وَمَنِ انْتَقَصَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَعَلَيْهِ وَلاَ عَلَيْهِمْ " .
Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Kim odamlarga imomlik qilib, vaqtni (toʻgʻri) ado etsa, (savob) unga ham, ularga ham boʻladi. Kim undan bir narsani kamaytirsa (vaqtni kechiktirsa), u (gunoh) uning zimmasiga boʻladi, ularning zimmasiga boʻlmaydi».Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Ким одамларга имомлик қилиб, вақтни (тўғри) адо этса, (савоб) унга ҳам, уларга ҳам бўлади. Ким ундан бир нарсани камайтирса (вақтни кечиктирса), у (гуноҳ) унинг зиммасига бўлади, уларнинг зиммасига бўлмайди».
حَدَّثَنَا الرَّبِيعُ بْنُ نَافِعٍ أَبُو تَوْبَةَ، وَمُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ مُوسَى، - قَالَ أَبُو سَلَمَةَ مُوسَى بْنِ أَيُّوبَ - عَنْ عَمِّهِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ { فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّكَ الْعَظِيمِ } قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اجْعَلُوهَا فِي رُكُوعِكُمْ " . فَلَمَّا نَزَلَتْ { سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى } قَالَ " اجْعَلُوهَا فِي سُجُودِكُمْ " .
ar-Robiʼ ibn Nofiʼ Abu Tavba bilan Muso ibn Ismoil — maʼno bir — ikkalasi bizga Ibnul Muborakdan, u Musodan — Abu Salama aytadi: u Muso ibn Ayyubdir — u amakisidan, u Uqba ibn Omirdan rivoyat qildilar. U aytdi: {Buyuk Robbing ismini poklab yod et} (Voqia 74) oyati nozil boʻlganda, Rasululloh ﷺ: «Buni rukuʼingizga qiling» dedilar. {Eng oliy Robbing ismini poklab yod et} (Aʼlo 1) oyati nozil boʻlganda esa: «Buni sajdangizga qiling» dedilar.ар-Робиъ ибн Нофиъ Абу Тавба билан Мусо ибн Исмоил — маъно бир — иккаласи бизга Ибнул Муборакдан, у Мусодан — Абу Салама айтади: у Мусо ибн Айюбдир — у амакисидан, у Уқба ибн Омирдан ривоят қилдилар. У айтди: {Буюк Роббинг исмини поклаб ёд эт} (Воқиа 74) ояти нозил бўлганда, Расулуллоҳ ﷺ: «Буни рукуъингизга қилинг» дедилар. {Энг олий Роббинг исмини поклаб ёд эт} (Аъло 1) ояти нозил бўлганда эса: «Буни саждангизга қилинг» дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، - يَعْنِي ابْنَ سَعْدٍ - عَنْ أَيُّوبَ بْنِ مُوسَى، - أَوْ مُوسَى بْنِ أَيُّوبَ - عَنْ رَجُلٍ، مِنْ قَوْمِهِ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، بِمَعْنَاهُ زَادَ قَالَ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا رَكَعَ قَالَ " سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيمِ وَبِحَمْدِهِ " . ثَلاَثًا وَإِذَا سَجَدَ قَالَ " سُبْحَانَ رَبِّيَ الأَعْلَى وَبِحَمْدِهِ " . ثَلاَثًا . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذِهِ الزِّيَادَةُ نَخَافُ أَنْ لاَ تَكُونَ مَحْفُوظَةً . قَالَ أَبُو دَاوُدَ انْفَرَدَ أَهْلُ مِصْرَ بِإِسْنَادِ هَذَيْنِ الْحَدِيثَيْنِ حَدِيثِ الرَّبِيعِ وَحَدِيثِ أَحْمَدَ بْنِ يُونُسَ .
Ahmad ibn Yunus bizga Lays — yaʼni ibn Saʼd — dan, u Ayyub ibn Muso — yoki Muso ibn Ayyub — dan, u oʻz qavmidan boʻlgan bir kishidan, u Uqba ibn Omirdan shu maʼnoda rivoyat qildi va shuni ziyoda qildi: «Rasululloh ﷺ ruku qilsalar, uch marta: ‹Subhāna Robbiyal-aziymi va bihamdihi (Buyuk Robbim poklik bilan unga hamd boʻlsin)› der edilar, sajda qilsalar, uch marta: ‹Subhāna Robbiyal-aʼlā va bihamdihi (Eng oliy Robbim poklik bilan unga hamd boʻlsin)› der edilar.» Abu Dovud aytadi: bu ziyoda (boʻlgan soʻz) mahfuz emas degan qoʻrquvimiz bor. Abu Dovud aytadi: Misr ahli shu ikki hadis — ar-Robiʼ hadisi bilan Ahmad ibn Yunus hadisining isnodida yakka qoldilar.Аҳмад ибн Юнус бизга Лайс — яъни ибн Саъд — дан, у Айюб ибн Мусо — ёки Мусо ибн Айюб — дан, у ўз қавмидан бўлган бир кишидан, у Уқба ибн Омирдан шу маънода ривоят қилди ва шуни зиёда қилди: «Расулуллоҳ ﷺ руку қилсалар, уч марта: ‹Субҳāна Роббиял-азийми ва биҳамдиҳи (Буюк Роббим поклик билан унга ҳамд бўлсин)› дер эдилар, сажда қилсалар, уч марта: ‹Субҳāна Роббиял-аълā ва биҳамдиҳи (Энг олий Роббим поклик билан унга ҳамд бўлсин)› дер эдилар.» Абу Довуд айтади: бу зиёда (бўлган сўз) маҳфуз эмас деган қўрқувимиз бор. Абу Довуд айтади: Миср аҳли шу икки ҳадис — ар-Робиъ ҳадиси билан Аҳмад ибн Юнус ҳадисининг иснодида якка қолдилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيِّ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ الْحَضْرَمِيِّ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ الْجُهَنِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا مِنْ أَحَدٍ يَتَوَضَّأُ فَيُحْسِنُ الْوُضُوءَ وَيُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ يُقْبِلُ بِقَلْبِهِ وَوَجْهِهِ عَلَيْهِمَا إِلاَّ وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ " .
Uqba ibn Omir al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Qaysi bir kishi taharat qilib, taharatini chiroyli qilsa va qalbi hamda yuzini ularga (toʻliq) berib, ikki rakaat namoz oʻqisa, albatta, unga jannat vojib boʻladi».Уқба ибн Омир ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Қайси бир киши таҳарат қилиб, таҳаратини чиройли қилса ва қалби ҳамда юзини уларга (тўлиқ) бериб, икки ракаат намоз ўқиса, албатта, унга жаннат вожиб бўлади».
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ شِمَاسَةَ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ صَاحِبُ مَكْسٍ " .
Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu) aytadilar: Men Rasululloh ﷺning: «Boj (maks) yigʻuvchi jannatga kirmaydi», deganlarini eshitdim.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу) айтадилар: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Бож (макс) йиғувчи жаннатга кирмайди», деганларини эшитдим.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُلَىِّ بْنِ رَبَاحٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُ، أَنَّهُ سَمِعَ عُقْبَةَ بْنَ عَامِرٍ، قَالَ ثَلاَثُ سَاعَاتٍ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْهَانَا أَنْ نُصَلِّيَ فِيهِنَّ أَوْ نَقْبُرَ فِيهِنَّ مَوْتَانَا حِينَ تَطْلُعُ الشَّمْسُ بَازِغَةً حَتَّى تَرْتَفِعَ وَحِينَ يَقُومُ قَائِمُ الظَّهِيرَةِ حَتَّى تَمِيلَ وَحِينَ تَضَيَّفُ الشَّمْسُ لِلْغُرُوبِ حَتَّى تَغْرُبَ أَوْ كَمَا قَالَ .
Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Uch payt bor ediki, Rasululloh ﷺ bizni shu paytlarda namoz oʻqishimizdan yoki oʻliklarimizni dafn etishimizdan qaytarar edilar: quyosh nur sochib chiqayotgan paytdan to u koʻtarilgunicha; tik tushlik chogʻida quyosh osmon oʻrtasida turgan paytdan to u ogʻgunicha; quyosh botishga moyil boʻlgan paytdan to u botgunicha», dedi — yoki u aytganidek.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Уч пайт бор эдики, Расулуллоҳ ﷺ бизни шу пайтларда намоз ўқишимиздан ёки ўликларимизни дафн этишимиздан қайтарар эдилар: қуёш нур сочиб чиқаётган пайтдан то у кўтарилгунича; тик тушлик чоғида қуёш осмон ўртасида турган пайтдан то у оғгунича; қуёш ботишга мойил бўлган пайтдан то у ботгунича», деди — ёки у айтганидек.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ يَوْمًا فَصَلَّى عَلَى أَهْلِ أُحُدٍ صَلاَتَهُ عَلَى الْمَيِّتِ ثُمَّ انْصَرَفَ .
Qutayba ibn Said bizga Laysdan, u Yazid ibn Abu Habibdan, u Abulxayrdan, u Uqba ibn Omirdan rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ bir kun chiqib, Uhud ahliga mayyit ustiga oʻqiladigan namozdek namoz oʻqidilar, soʻng qaytdilar.Қутайба ибн Саид бизга Лайсдан, у Язид ибн Абу Ҳабибдан, у Абулхайрдан, у Уқба ибн Омирдан ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ бир кун чиқиб, Уҳуд аҳлига маййит устига ўқиладиган намоздек намоз ўқидилар, сўнг қайтдилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ، قَالَ أَخْبَرَنِي يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الأَنْصَارِيُّ، أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ زَحْرٍ، أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَالِكٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ عُقْبَةَ بْنَ عَامِرٍ أَخْبَرَهُ : أَنَّهُ، سَأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَنْ أُخْتٍ لَهُ نَذَرَتْ أَنْ تَحُجَّ حَافِيَةً غَيْرَ مُخْتَمِرَةٍ فَقَالَ : " مُرُوهَا فَلْتَخْتَمِرْ وَلْتَرْكَبْ، وَلْتَصُمْ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ " .
Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Paygʻambar ﷺ dan yalangoyoq va boshyalang holda haj qilishni nazr qilgan singlisi haqida soʻradi. Shunda u zot: «Unga buyuringlar, boshini oʻrasin, ulovga minsin va uch kun roʻza tutsin», dedilar.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Пайғамбар ﷺ дан ялангоёқ ва бошяланг ҳолда ҳаж қилишни назр қилган синглиси ҳақида сўради. Шунда у зот: «Унга буюринглар, бошини ўрасин, уловга минсин ва уч кун рўза тутсин», дедилар.
حَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي أَيُّوبَ، أَنَّ يَزِيدَ بْنَ أَبِي حَبِيبٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا الْخَيْرِ حَدَّثَهُ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ الْجُهَنِيِّ، قَالَ : نَذَرَتْ أُخْتِي أَنْ تَمْشِيَ، إِلَى بَيْتِ اللَّهِ، فَأَمَرَتْنِي أَنْ أَسْتَفْتِيَ لَهَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَفْتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ : " لِتَمْشِ وَلْتَرْكَبْ " .
Uqba ibn Omir al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U aytdi: «Singlim Allohning Uyiga (Kaʼbaga) piyoda yurib borishni nazr qilibdi. U mendan oʻzi haqida Rasululloh ﷺdan fatvo soʻrab berishimni iltimos qildi. Shunda men Nabiy ﷺdan fatvo soʻradim. U zot: ‹Yursin ham, mingashib yursin ham›, dedilar».Уқба ибн Омир ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У айтди: «Синглим Аллоҳнинг Уйига (Каъбага) пиёда юриб боришни назр қилибди. У мендан ўзи ҳақида Расулуллоҳ ﷺдан фатво сўраб беришимни илтимос қилди. Шунда мен Набий ﷺдан фатво сўрадим. У зот: ‹Юрсин ҳам, мингашиб юрсин ҳам›, дедилар».
حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ أَيُّوبَ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ هِشَامٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ الْجُهَنِيِّ، أَنَّهُ قَالَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم : إِنَّ أُخْتِي نَذَرَتْ أَنْ تَمْشِيَ إِلَى الْبَيْتِ . فَقَالَ : " إِنَّ اللَّهَ لاَ يَصْنَعُ بِمَشْىِ أُخْتِكَ إِلَى الْبَيْتِ شَيْئًا " .
Uqba ibn Omir al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Nabiy ﷺga: «Singlim Allohning Uyiga (Kaʼbaga) piyoda yurib borishni nazr qilibdi», dedi. Shunda (u zot): «Albatta, Alloh singlingning Uyga piyoda yurishidan hech narsa qilmaydi (bu unga foyda bermaydi)», dedilar.Уқба ибн Омир ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Набий ﷺга: «Синглим Аллоҳнинг Уйига (Каъбага) пиёда юриб боришни назр қилибди», деди. Шунда (у зот): «Албатта, Аллоҳ синглингнинг Уйга пиёда юришидан ҳеч нарса қилмайди (бу унга фойда бермайди)», дедилар.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبَّادٍ الأَزْدِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ، - يَعْنِي ابْنَ عَيَّاشٍ - عَنْ مُحَمَّدٍ، مَوْلَى الْمُغِيرَةِ قَالَ حَدَّثَنِي كَعْبُ بْنُ عَلْقَمَةَ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم : " كَفَّارَةُ النَّذْرِ كَفَّارَةُ الْيَمِينِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ : وَرَوَاهُ عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ عَنْ كَعْبِ بْنِ عَلْقَمَةَ عَنِ ابْنِ شِمَاسَةَ عَنْ عُقْبَةَ .
Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu) aytadilar: Rasululloh ﷺ: «Nazrning kafforati qasamning kafforatidir», dedilar. Abu Dovud aytadi: Buni Amr ibn Horis Kaʼb ibn Alqamadan, u Ibn Shamosadan, u Uqba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilgan.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу) айтадилар: Расулуллоҳ ﷺ: «Назрнинг каффорати қасамнинг каффоратидир», дедилар. Абу Довуд айтади: Буни Амр ибн Ҳорис Каъб ибн Алқамадан, у Ибн Шамосадан, у Уқба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилган.
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبَانُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " عُهْدَةُ الرَّقِيقِ ثَلاَثَةُ أَيَّامٍ " .
Muslim ibn Ibrohim bizga rivoyat qildi: Bizga Abon rivoyat qildi, u Qatodadan, u Hasandan, u Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ: «Qul (savdosidagi) kafolat muddati uch kundir», dedilar.Муслим ибн Иброҳим бизга ривоят қилди: Бизга Абон ривоят қилди, у Қатодадан, у Ҳасандан, у Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қул (савдосидаги) кафолат муддати уч кундир», дедилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، أَنَّهُ قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ تَبْعَثُنَا فَنَنْزِلُ بِقَوْمٍ فَمَا يَقْرُونَنَا فَمَا تَرَى فَقَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ " إِنْ نَزَلْتُمْ بِقَوْمٍ فَأَمَرُوا لَكُمْ بِمَا يَنْبَغِي لِلضَّيْفِ فَاقْبَلُوا فَإِنْ لَمْ يَفْعَلُوا فَخُذُوا مِنْهُمْ حَقَّ الضَّيْفِ الَّذِي يَنْبَغِي لَهُمْ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذِهِ حُجَّةٌ لِلرَّجُلِ يَأْخُذُ الشَّىْءَ إِذَا كَانَ لَهُ حَقًّا .
Qutayba ibn Said Laysdan, u Yazid ibn Abu Habibdan, u Abul-Xayrdan, u Uqba ibn Omirdan rivoyat qiladi. U: «Biz: ‹Yo Rasululloh, siz bizni (joʻnatib) yuborasiz, biz esa bir qavmga tushamiz, ammo ular bizni mehmon qilmaydilar. Bu haqda nima deysiz?› dedik. Shunda Rasululloh ﷺ bizga: ‹Agar bir qavmga tushsangiz-da, ular sizlarga mehmonga loyiq narsani buyursalar (taqdim qilsalar), qabul qilinglar. Agar bunday qilmasalar, ulardan mehmonga loyiq boʻlgan mehmon haqini olinglar›, dedilar», dedi. Abu Dovud aytdi: Bu kishi oʻzining haqi boʻlgan narsani olishi mumkinligiga dalildir.Қутайба ибн Саид Лайсдан, у Язид ибн Абу Ҳабибдан, у Абул-Хайрдан, у Уқба ибн Омирдан ривоят қилади. У: «Биз: ‹Ё Расулуллоҳ, сиз бизни (жўнатиб) юборасиз, биз эса бир қавмга тушамиз, аммо улар бизни меҳмон қилмайдилар. Бу ҳақда нима дейсиз?› дедик. Шунда Расулуллоҳ ﷺ бизга: ‹Агар бир қавмга тушсангиз-да, улар сизларга меҳмонга лойиқ нарсани буюрсалар (тақдим қилсалар), қабул қилинглар. Агар бундай қилмасалар, улардан меҳмонга лойиқ бўлган меҳмон ҳақини олинглар›, дедилар», деди. Абу Довуд айтди: Бу киши ўзининг ҳақи бўлган нарсани олиши мумкинлигига далилдир.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ مَعْرُوفٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، أَنَّ أَبَا عُشَّانَةَ الْمَعَافِرِيَّ، حَدَّثَهُ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " يَعْجَبُ رَبُّكُمْ مِنْ رَاعِي غَنَمٍ فِي رَأْسِ شَظِيَّةٍ بِجَبَلٍ يُؤَذِّنُ بِالصَّلاَةِ وَيُصَلِّي فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ انْظُرُوا إِلَى عَبْدِي هَذَا يُؤَذِّنُ وَيُقِيمُ الصَّلاَةَ يَخَافُ مِنِّي فَقَدْ غَفَرْتُ لِعَبْدِي وَأَدْخَلْتُهُ الْجَنَّةَ " .
Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu) shunday dedilar: Men Rasululloh ﷺning bunday deganlarini eshitdim: «Robbingiz togʻ choʻqqisidagi qoyada turib namozga azon aytayotgan va namoz oʻqiyotgan qoʻy-echki choʻponidan xursand boʻladi. Bas, Alloh azza va jalla: ‹Mana bu bandamga qaranglar, u azon aytadi, namozni iqomat qiladi, Mendan qoʻrqadi. Bas, Men bandamni magʻfirat qildim va uni jannatga kiritdim›, deydi.»Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу) шундай дедилар: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг бундай деганларини эшитдим: «Роббингиз тоғ чўққисидаги қояда туриб намозга азон айтаётган ва намоз ўқиётган қўй-эчки чўпонидан хурсанд бўлади. Бас, Аллоҳ азза ва жалла: ‹Мана бу бандамга қаранглар, у азон айтади, намозни иқомат қилади, Мендан қўрқади. Бас, Мен бандамни мағфират қилдим ва уни жаннатга киритдим›, дейди.»
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ نَشِيطٍ، عَنْ كَعْبِ بْنِ عَلْقَمَةَ، عَنْ أَبِي الْهَيْثَمِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ رَأَى عَوْرَةً فَسَتَرَهَا كَانَ كَمَنْ أَحْيَا مَوْءُودَةً " .
Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺ dan rivoyat qiladi: «Kim (yashirin tutilishi kerak boʻlgan) bir aybni koʻrib, uni yashirsa, u tiriklayin koʻmilgan qizni (oʻlimdan) tiriltirgan kishi kabidir», dedilar.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺ дан ривоят қилади: «Ким (яширин тутилиши керак бўлган) бир айбни кўриб, уни яширса, у тириклайин кўмилган қизни (ўлимдан) тирилтирган киши кабидир», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ، أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ نَشِيطٍ، عَنْ كَعْبِ بْنِ عَلْقَمَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا الْهَيْثَمِ، يَذْكُرُ أَنَّهُ سَمِعَ دُخَيْنًا، كَاتِبَ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ قَالَ كَانَ لَنَا جِيرَانٌ يَشْرَبُونَ الْخَمْرَ فَنَهَيْتُهُمْ فَلَمْ يَنْتَهُوا فَقُلْتُ لِعُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ إِنَّ جِيرَانَنَا هَؤُلاَءِ يَشْرَبُونَ الْخَمْرَ وَإِنِّي نَهَيْتُهُمْ فَلَمْ يَنْتَهُوا فَأَنَا دَاعٍ لَهُمُ الشُّرَطَ . فَقَالَ دَعْهُمْ . ثُمَّ رَجَعْتُ إِلَى عُقْبَةَ مَرَّةً أُخْرَى فَقُلْتُ إِنَّ جِيرَانَنَا قَدْ أَبَوْا أَنْ يَنْتَهُوا عَنْ شُرْبِ الْخَمْرِ وَأَنَا دَاعٍ لَهُمُ الشُّرَطَ . قَالَ وَيْحَكَ دَعْهُمْ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ مَعْنَى حَدِيثِ مُسْلِمٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ عَنْ لَيْثٍ فِي هَذَا الْحَدِيثِ قَالَ لاَ تَفْعَلْ وَلَكِنْ عِظْهُمْ وَتَهَدَّدْهُمْ .
Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. Abul-Haysam, Uqba ibn Omirning kotibi Duxayndan eshitganini zikr qildi. (Duxayn) aytdi: Bizning xamr ichadigan qoʻshnilarimiz bor edi. Men ularni qaytardim, lekin ular toʻxtamadilar. Shunda Uqba ibn Omirga: «Mana bu qoʻshnilarimiz xamr ichadilar, men ularni qaytardim, lekin toʻxtamadilar, endi men ularga (qarshi) shurtani (politsiyani) chaqirmoqchiman», dedim. U: «Ularni qoʻyib qoʻy», dedi. Soʻng yana bir bor Uqbaning oldiga qaytib bordim va: «Qoʻshnilarimiz xamr ichishdan toʻxtashdan bosh tortdilar, men ularga (qarshi) shurtani chaqirmoqchiman», dedim. U: «Voy senga! Ularni qoʻyib qoʻy, chunki men Rasululloh ﷺ dan eshitganman», dedi-da, Muslimning hadisi maʼnosini zikr qildi. Abu Dovud aytdi: Hoshim ibn Qosim Laysdan (rivoyat qilib) bu hadisda: «Bunday qilma, balki ularga vaʼz-nasihat qil va dagʻdagʻa qil», dedi.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. Абул-Ҳайсам, Уқба ибн Омирнинг котиби Духайндан эшитганини зикр қилди. (Духайн) айтди: Бизнинг хамр ичадиган қўшниларимиз бор эди. Мен уларни қайтардим, лекин улар тўхтамадилар. Шунда Уқба ибн Омирга: «Мана бу қўшниларимиз хамр ичадилар, мен уларни қайтардим, лекин тўхтамадилар, энди мен уларга (қарши) шуртани (политсияни) чақирмоқчиман», дедим. У: «Уларни қўйиб қўй», деди. Сўнг яна бир бор Уқбанинг олдига қайтиб бордим ва: «Қўшниларимиз хамр ичишдан тўхташдан бош тортдилар, мен уларга (қарши) шуртани чақирмоқчиман», дедим. У: «Вой сенга! Уларни қўйиб қўй, чунки мен Расулуллоҳ ﷺ дан эшитганман», деди-да, Муслимнинг ҳадиси маъносини зикр қилди. Абу Довуд айтди: Ҳошим ибн Қосим Лайсдан (ривоят қилиб) бу ҳадисда: «Бундай қилма, балки уларга ваъз-насиҳат қил ва дағдаға қил», деди.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ بَحِيرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ مُرَّةَ الْحَضْرَمِيِّ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ الْجُهَنِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم : " الْجَاهِرُ بِالْقُرْآنِ كَالْجَاهِرِ بِالصَّدَقَةِ، وَالْمُسِرُّ بِالْقُرْآنِ كَالْمُسِرِّ بِالصَّدَقَةِ " .
Uqba ibn Omir al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qurʼonni ovoz chiqarib (oshkora) oʻqigan kishi sadaqani oshkora qilgan kishiga oʻxshaydi, Qurʼonni maxfiy (ovozsiz) oʻqigan kishi esa sadaqani maxfiy qilgan kishiga oʻxshaydi», dedilar.Уқба ибн Омир ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қуръонни овоз чиқариб (ошкора) ўқиган киши садақани ошкора қилган кишига ўхшайди, Қуръонни махфий (овозсиз) ўқиган киши эса садақани махфий қилган кишига ўхшайди», дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي ابْنُ لَهِيعَةَ، أَنَّ مِشْرَحَ بْنَ هَاعَانَ أَبَا الْمُصْعَبِ، حَدَّثَهُ أَنَّ عُقْبَةَ بْنَ عَامِرٍ حَدَّثَهُ قَالَ قُلْتُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَفِي سُورَةِ الْحَجِّ سَجْدَتَانِ قَالَ " نَعَمْ وَمَنْ لَمْ يَسْجُدْهُمَا فَلاَ يَقْرَأْهُمَا " .
Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺga: «Haj surasida ikkita sajda bormi?» dedim. U zot: «Ha, kim ularning ikkalasini ham sajda qilmasa, ularni oʻqimasin», dedilar.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺга: «Ҳаж сурасида иккита сажда борми?» дедим. У зот: «Ҳа, ким уларнинг иккаласини ҳам сажда қилмаса, уларни ўқимасин», дедилар.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْمَهْرِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُلَىِّ بْنِ رَبَاحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ الْجُهَنِيِّ، قَالَ خَرَجَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ فِي الصُّفَّةِ فَقَالَ " أَيُّكُمْ يُحِبُّ أَنْ يَغْدُوَ إِلَى بُطْحَانَ أَوِ الْعَقِيقِ فَيَأْخُذَ نَاقَتَيْنِ كَوْمَاوَيْنِ زَهْرَاوَيْنِ بِغَيْرِ إِثْمٍ بِاللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَلاَ قَطْعِ رَحِمٍ " . قَالُوا كُلُّنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " فَلأَنْ يَغْدُوَ أَحَدُكُمْ كُلَّ يَوْمٍ إِلَى الْمَسْجِدِ فَيَتَعَلَّمَ آيَتَيْنِ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ خَيْرٌ لَهُ مِنْ نَاقَتَيْنِ وَإِنْ ثَلاَثٌ فَثَلاَثٌ مِثْلُ أَعْدَادِهِنَّ مِنَ الإِبِلِ " .
Sulaymon ibn Dovud al-Mahriy bizga Ibn Vahbdan rivoyat qildi, Muso ibn Ulayy ibn Raboh bizga otasidan, u Uqba ibn Omir al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi. U dedi: Biz Suffada turganimizda, Rasululloh ﷺ oldimizga chiqib, dedilar: «Qaysingiz Allohga — azza va jalla — gunoh qilmasdan va qarindoshlik aloqasini uzmasdan Buthon yoki Aqiqqa borib, ikkita semiz, koʻrkam, oʻrkachli tuya olib kelishni xohlaydi?» Ular: «Hammamiz (xohlaymiz), ey Rasululloh!» dedilar. U zot dedilar: «Birortangizning har kuni masjidga borib, Allohning — azza va jalla — Kitobidan ikki oyat oʻrganishi, uning uchun ikkita tuyadan koʻra yaxshiroqdir. Agar uch (oyat boʻlsa), u uchta tuyadan, va shu sonlaridek tuyalardan (yaxshiroqdir)».Сулаймон ибн Довуд ал-Маҳрий бизга Ибн Ваҳбдан ривоят қилди, Мусо ибн Улайй ибн Рабоҳ бизга отасидан, у Уқба ибн Омир ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди. У деди: Биз Суффада турганимизда, Расулуллоҳ ﷺ олдимизга чиқиб, дедилар: «Қайсингиз Аллоҳга — азза ва жалла — гуноҳ қилмасдан ва қариндошлик алоқасини узмасдан Бутҳон ёки Ақиққа бориб, иккита семиз, кўркам, ўркачли туя олиб келишни хоҳлайди?» Улар: «Ҳаммамиз (хоҳлаймиз), эй Расулуллоҳ!» дедилар. У зот дедилар: «Бирортангизнинг ҳар куни масжидга бориб, Аллоҳнинг — азза ва жалла — Китобидан икки оят ўрганиши, унинг учун иккита туядан кўра яхшироқдир. Агар уч (оят бўлса), у учта туядан, ва шу сонларидек туялардан (яхшироқдир)».
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي مُعَاوِيَةُ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنِ الْقَاسِمِ، مَوْلَى مُعَاوِيَةَ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ كُنْتُ أَقُودُ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَاقَتَهُ فِي السَّفَرِ فَقَالَ لِي " يَا عُقْبَةُ أَلاَ أُعَلِّمُكَ خَيْرَ سُورَتَيْنِ قُرِئَتَا " . فَعَلَّمَنِي { قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ } وَ { قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ } قَالَ فَلَمْ يَرَنِي سُرِرْتُ بِهِمَا جِدًّا فَلَمَّا نَزَلَ لِصَلاَةِ الصُّبْحِ صَلَّى بِهِمَا صَلاَةَ الصُّبْحِ لِلنَّاسِ فَلَمَّا فَرَغَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الصَّلاَةِ الْتَفَتَ إِلَىَّ فَقَالَ " يَا عُقْبَةُ كَيْفَ رَأَيْتَ " .
Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u dedi: Men safarda Rasululloh ﷺning tuyalarini yetaklab borardim. U zot menga: «Ey Uqba, senga oʻqilgan ikki suraning eng yaxshisini oʻrgataymi?» dedilar. Soʻng menga {Qul aʼuzu birobbil falaq} va {Qul aʼuzu birobbin-nas} suralarini oʻrgatdilar. U dedi: U zot meni bu ikki suradan unchalik xursand boʻlmaganimni koʻrdilar. Bomdod namoziga toʻxtaganlarida, odamlarga bu ikkalasi bilan bomdod namozini oʻqib berdilar. Rasululloh ﷺ namozdan boʻshaganlarida, menga oʻgirilib: «Ey Uqba, qanday koʻrding?» dedilar.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у деди: Мен сафарда Расулуллоҳ ﷺнинг туяларини етаклаб борардим. У зот менга: «Эй Уқба, сенга ўқилган икки суранинг энг яхшисини ўргатайми?» дедилар. Сўнг менга {Қул аъузу бироббил фалақ} ва {Қул аъузу бироббин-нас} сураларини ўргатдилар. У деди: У зот мени бу икки сурадан унчалик хурсанд бўлмаганимни кўрдилар. Бомдод намозига тўхтаганларида, одамларга бу иккаласи билан бомдод намозини ўқиб бердилар. Расулуллоҳ ﷺ намоздан бўшаганларида, менга ўгирилиб: «Эй Уқба, қандай кўрдинг?» дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ بَيْنَا أَنَا أَسِيرُ، مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ الْجُحْفَةِ وَالأَبْوَاءِ إِذْ غَشِيَتْنَا رِيحٌ وَظُلْمَةٌ شَدِيدَةٌ فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَعَوَّذُ بِـ { أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ } وَ { أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ } وَيَقُولُ " يَا عُقْبَةُ تَعَوَّذْ بِهِمَا فَمَا تَعَوَّذَ مُتَعَوِّذٌ بِمِثْلِهِمَا " . قَالَ وَسَمِعْتُهُ يَؤُمُّنَا بِهِمَا فِي الصَّلاَةِ .
Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u dedi: Men Rasululloh ﷺ bilan Juhfa va Abvo oraligʻida ketayotgan edim, birdan bizni shamol va qattiq zulmat qoplab oldi. Shunda Rasululloh ﷺ {Aʼuzu birobbil falaq} va {Aʼuzu birobbin-nas} bilan panoh tilay boshladilar va: «Ey Uqba, bu ikkalasi bilan panoh tila, chunki hech bir panoh tilovchi shu ikkisiga oʻxshash narsa bilan panoh tilamagan» dedilar. U dedi: Men u zotning namozda bizga shu ikkalasini imom boʻlib oʻqiganlarini eshitdim.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у деди: Мен Расулуллоҳ ﷺ билан Жуҳфа ва Абво оралиғида кетаётган эдим, бирдан бизни шамол ва қаттиқ зулмат қоплаб олди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ {Аъузу бироббил фалақ} ва {Аъузу бироббин-нас} билан паноҳ тилай бошладилар ва: «Эй Уқба, бу иккаласи билан паноҳ тила, чунки ҳеч бир паноҳ тиловчи шу иккисига ўхшаш нарса билан паноҳ тиламаган» дедилар. У деди: Мен у зотнинг намозда бизга шу иккаласини имом бўлиб ўқиганларини эшитдим.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ الْمُرَادِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ، أَنَّ حُنَيْنَ بْنَ أَبِي حَكِيمٍ، حَدَّثَهُ عَنْ عُلَىِّ بْنِ رَبَاحٍ اللَّخْمِيِّ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ أَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ أَقْرَأَ بِالْمُعَوِّذَاتِ دُبُرَ كُلِّ صَلاَةٍ .
Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu) aytadilar: Rasululloh ﷺ menga har bir namoz oxirida Muavvizatlarni (Falaq va Nos suralarini) oʻqishni buyurdilar.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу) айтадилар: Расулуллоҳ ﷺ менга ҳар бир намоз охирида Муаввизатларни (Фалақ ва Нос сураларини) ўқишни буюрдилар.