- وعن أسامة بن زيد رضي الله عنهما أن رسول الله صلى الله عليه وسلم رفع إليه ابن ابنته وهو في الموت، ففاض عينا رسول الله صلى الله عليه وسلم فقال له سعد: ما هذا يا رسول الله؟! قال: "هذه رحمة جعلها الله تعالي في قلوب عباده الرحماء" ((متفق عليه)) .
(Usama ibn Zayd (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺning bir qizi u zotga — u zot Paygʻambar ﷺ, Saʼd va Ubay bilan (birga) (boʻ lgan) paytda — odam yuborib: «Qizimga (vafot) hozir boʻ ldi deb oʻ ylaymiz; bizning oldimizga keling» (dedi). U zot unga salom (yetkazish bilan birga) qaytarib: «Alloh olgan (narsa) ham, bergan (narsa) ham Allohning(dir); Uning huzurida har bir narsaning (ajali) belgilangan(dir); bas, (savobini Allohdan) umid qilsin va sabr qilsin» dedilar. Soʻng u (qizi) u zotga — (kelishlari uchun) qasam ichib — (yana) odam yubordi. Shunda Paygʻambar ﷺ turdilar; biz ham turdik. Bola Paygʻambar ﷺning bagʻ riga koʻ tarildi — joni (xirillab) gʻ irchillar edi; (shunda) Paygʻambar ﷺning ikki koʻ zlari yoshga toʻ ldi. Saʼd u zotga: «Bu nima, ey Allohning Rasuli?» dedi. U zot: «Bu — rahmat(dir); Alloh uni oʻ z bandalaridan xohlaganlarining qalbiga qoʻ ygan; Alloh oʻ z bandalaridan faqat rahmatli (mehribon)larigagina rahm qiladi» dedilar.(Усама ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺнинг бир қизи у зотга — у зот Пайғамбар ﷺ, Саъд ва Убай билан (бирга) (бў лган) пайтда — одам юбориб: «Қизимга (вафот) ҳозир бў лди деб ў йлаймиз; бизнинг олдимизга келинг» (деди). У зот унга салом (етказиш билан бирга) қайтариб: «Аллоҳ олган (нарса) ҳам, берган (нарса) ҳам Аллоҳнинг(дир); Унинг ҳузурида ҳар бир нарсанинг (ажали) белгиланган(дир); бас, (савобини Аллоҳдан) умид қилсин ва сабр қилсин» дедилар. Сўнг у (қизи) у зотга — (келишлари учун) қасам ичиб — (яна) одам юборди. Шунда Пайғамбар ﷺ турдилар; биз ҳам турдик. Бола Пайғамбар ﷺнинг бағ рига кў тарилди — жони (хириллаб) ғ ирчиллар эди; (шунда) Пайғамбар ﷺнинг икки кў злари ёшга тў лди. Саъд у зотга: «Бу нима, эй Аллоҳнинг Расули?» деди. У зот: «Бу — раҳмат(дир); Аллоҳ уни ў з бандаларидан хоҳлаганларининг қалбига қў йган; Аллоҳ ў з бандаларидан фақат раҳматли (меҳрибон)ларигагина раҳм қилади» дедилар.
- وعن أبي زيد أسامة بن زيد بن حارثة مولى رسول الله صلى الله عليه وسلم وحبه وابن حبه، رضي الله عنهما، قال: أرسلت بنت النبي صلى الله عليه وسلم : إن ابني قد احتضر فاشهدنا، فأرسل يقرئ السلام ويقول: "إن لله ما أخذ، وله ما أعطى، وكل شيء عنده بأجل مسمى، فلتصبر ولتحتسب" فأرسلت إليه تقسم عليه ليأتينها. فقام ومعه سعد بن عبادة، ومعاذ بن جبل، وأبي بن كعب، وزيد بن ثابت، ورجال رضي الله عنهم، فرفع إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم الصبي فأقعده في حجره ونفسه تقعقع، ففاضت عيناه، فقال سعد: يا رسول الله ماهذا؟ فقال: "هذه رحمة جعلها الله تعالى في قلوب عباده" وفى رواية : "في قلوب من شاء من عباده وإنما يرحم الله من عباده الرحماء" ((متفق عليه)) .
Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ning qizi u zotga (xabarchi) joʻnatdi — uning bolasi oʻlim holatida (yoki joni uzilayotgan) edi — va u zotni kelishni soʻradi; lekin Paygʻambar ﷺ xabarchini qaytardilar va unga — u zotning salomini unga yetkazishni hamda: «Alloh olgan narsa Unga xosdir va U bergan narsa (ham) Unga xosdir; Uning huzurida har bir narsaga belgilangan muddat bor; bas, u sabr qilsin va Allohning savobini umid qilsin», — deyishni aytdilar. U yana u zotga (xabarchi) joʻnatdi va u zotning kelishini qasam ichib (soʻradi). Paygʻambar ﷺ turdilar, Saʼd ibn Uboda, Muoz ibn Jabal, Ubay ibn Kaʼb, Zayd ibn Sobit va boshqa baʼzi kishilar ham (turdi). Bola Rasululloh ﷺ ga keltirildi — uning nafasi koʻkragida qiyinlashgan (yaʼni goʻyo charm mesh kabi shovqinli) edi. Shunda Paygʻambar ﷺ ning koʻzlari yosh toʻka boshladi. Saʼd: «Yo Rasululloh, bu nima?» — dedi. U zot: «Bu — Alloh oʻz bandalarining qalbiga joylagan rahmat(dir); va Alloh oʻz bandalaridan faqat rahmdil (boshqalarga rahm qiladigan)larigagina rahm qiladi», — dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ нинг қизи у зотга (хабарчи) жўнатди — унинг боласи ўлим ҳолатида (ёки жони узилаётган) эди — ва у зотни келишни сўради; лекин Пайғамбар ﷺ хабарчини қайтардилар ва унга — у зотнинг саломини унга етказишни ҳамда: «Аллоҳ олган нарса Унга хосдир ва У берган нарса (ҳам) Унга хосдир; Унинг ҳузурида ҳар бир нарсага белгиланган муддат бор; бас, у сабр қилсин ва Аллоҳнинг савобини умид қилсин», — дейишни айтдилар. У яна у зотга (хабарчи) жўнатди ва у зотнинг келишини қасам ичиб (сўради). Пайғамбар ﷺ турдилар, Саъд ибн Убода, Муоз ибн Жабал, Убай ибн Каъб, Зайд ибн Собит ва бошқа баъзи кишилар ҳам (турди). Бола Расулуллоҳ ﷺ га келтирилди — унинг нафаси кўкрагида қийинлашган (яъни гўё чарм меш каби шовқинли) эди. Шунда Пайғамбар ﷺ нинг кўзлари ёш тўка бошлади. Саъд: «Ё Расулуллоҳ, бу нима?» — деди. У зот: «Бу — Аллоҳ ўз бандаларининг қалбига жойлаган раҳмат(дир); ва Аллоҳ ўз бандаларидан фақат раҳмдил (бошқаларга раҳм қиладиган)ларигагина раҳм қилади», — дедилар.
- وعن أبي زيد أسامة بن زيد بن حارثة، رضي الله عنهما، قال: سمعت رسول الله، صلى الله عليه وسلم، يقول: "يؤتى بالرجل يوم القيامة فيلقى في النار فتندلق أقتاب بطنه فيدور بها كما يدور الحمار في الرحى فيجتمع إليه أهل النار فيقولون: يا فلان ما لك ؟ ألم تك تأمر بالمعروف وتنهى عن المنكر؟ فيقول: بلى، كنت آمر بالمعروف ولا آتيه، وأنهى عن المنكر وآتيه" ((متفق عليه)) .
قوله: تندلق هو بالدال المهملة، ومعناه تخرج. و”الأقتاب”: الأمعاء، واحدها قتب.
Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: unga: «Usmonning huzuriga kirib, u bilan gaplashmaysanmi?» — deyildi. Shunda (Usoma): «Men u bilan faqat sizlarga eshittirish uchungina gaplashaman, deb oʻylaysizlarmi? Vallohi, men u bilan oʻzim bilan uning oramizda boʻlgan ishlar haqida gaplashdim, biroq men birinchi boʻlib ochishni yoqtirmaydigan (fitna) ishini ochishni xohlamadim. Hamda men ustimga amir boʻlgan birovga: ‹U odamlarning eng yaxshisi›, — demayman, men Rasululloh ﷺ ni shunday deganlarini eshitganimdan keyin», — dedi: «Qiyomat kuni bir kishi keltirilib, doʻzaxga tashlanadi. Bas, uning ichagi-ichi toʻkilib chiqadi va u, eshak tegirmonni aylangani kabi, ular (ichaklari) bilan aylanaveradi. Shunda doʻzax ahli uning oldiga toʻplanib: ‹Ey falonchi, senga nima boʻldi? Sen (bizni) yaxshilikka buyurib, yomonlikdan qaytarmasmiding?› — deydilar. U esa: ‹Ha, men yaxshilikka buyurardim, lekin oʻzim qilmas edim; yomonlikdan qaytarardim, lekin oʻzim qilardim›, — deydi», — dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: унга: «Усмоннинг ҳузурига кириб, у билан гаплашмайсанми?» — дейилди. Шунда (Усома): «Мен у билан фақат сизларга эшиттириш учунгина гаплашаман, деб ўйлайсизларми? Валлоҳи, мен у билан ўзим билан унинг орамизда бўлган ишлар ҳақида гаплашдим, бироқ мен биринчи бўлиб очишни ёқтирмайдиган (фитна) ишини очишни хоҳламадим. Ҳамда мен устимга амир бўлган бировга: ‹У одамларнинг энг яхшиси›, — демайман, мен Расулуллоҳ ﷺ ни шундай деганларини эшитганимдан кейин», — деди: «Қиёмат куни бир киши келтирилиб, дўзахга ташланади. Бас, унинг ичаги-ичи тўкилиб чиқади ва у, эшак тегирмонни айлангани каби, улар (ичаклари) билан айланаверади. Шунда дўзах аҳли унинг олдига тўпланиб: ‹Эй фалончи, сенга нима бўлди? Сен (бизни) яхшиликка буюриб, ёмонликдан қайтармасмидинг?› — дейдилар. У эса: ‹Ҳа, мен яхшиликка буюрардим, лекин ўзим қилмас эдим; ёмонликдан қайтарардим, лекин ўзим қилардим›, — дейди», — дедилар.
- وعن أسامة رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: " قمت على باب الجنة، فإذا عامة من دخلها المساكين، وأصحاب الجد محبوسون، غير أن أصحاب النار قد أمر بهم إلى النار. وقمت على باب النار فإذا عامة من دخلها النساء” ((متفق عليه)). (24)
(Usoma (ibn Zayd) (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Men jannat eshigi oldida turdim — birdan unga kirgan(lar)ning koʻ pchiligi miskinlar (kambagʻ allar) edi; (mol-dunyo) sohiblari esa (hisob uchun) toʻ xtatib qoʻ yilgan edi — faqat doʻ zax egalari doʻ zaxga (haydashga) buyurilgan edi. Va men doʻ zax eshigi oldida turdim — birdan unga kirgan(lar)ning koʻ pchiligi ayollar edi», dedilar.(Усома (ибн Зайд) (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Мен жаннат эшиги олдида турдим — бирдан унга кирган(лар)нинг кў пчилиги мискинлар (камбағ аллар) эди; (мол-дунё) соҳиблари эса (ҳисоб учун) тў хтатиб қў йилган эди — фақат дў зах эгалари дў захга (ҳайдашга) буюрилган эди. Ва мен дў зах эшиги олдида турдим — бирдан унга кирган(лар)нинг кў пчилиги аёллар эди», дедилар.
- وعن أسامة بن زيد رضي الله عنهما عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: " ما تركت بعدي فتنة هي أضر على الرجال من النساء" ((متفق عليه)).
(Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Men oʻ zimdan keyin erkaklarga — ayollardan koʻ ra zararliroq biror fitna qoldirmadim», dedilar.(Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Мен ў зимдан кейин эркакларга — аёллардан кў ра зарарлироқ бирор фитна қолдирмадим», дедилар.
- وعن أسامة بن زيد، رضي الله عنهما، قال: بعثنا رسول الله صلى الله عليه وسلم، إلى الحرقة من جهينة ، فصبحنا القوم على مياههم، ولحقت أنا ورجل من الأنصار رجلاً منهم، فلما غشيناه قال: لا إله إلا الله ، فكف عنه الأنصاري، وطعنته برمحي حتى قتلته، فلما قدمنا المدينة بلغ ذلك النبي، صلى الله عليه وسلم، فقال لى: " يا أسامة أقتلته بعد ما قال لا إله إلا الله؟! قلت يا رسول الله إنما كان متعوذا فقال ” أقتلته بعد ما قال لا إله إلا الله؟!" فما زال يكررها على حتى تمنيت أني لم أكن أسلمت قبل ذلك اليوم. ((متفق عليه)) .
وفي رواية: فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم "أقال : لا إله إلا الله وقتلته؟! قلت: يا رسول الله، إنما قالها خوفاً من السلاح، قال: "أفلا شققت عن قلبه حتى تعلم أقالها أم لا؟!" فما زال يكررها حتى تمنيت أني أسلمت يومئذ.
Usoma ibn Zayd ibn Horisa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni Juhayna (qabilasi)ning Huraqa (degan joyi)ga (jangga) yubordilar. Biz qavmga ertalab (hujum bilan) yetib borib, ularni magʻlub qildik. Men va Ansordan bir kishi ulardan bir kishiga yetib oldik. Biz uni (oʻrab) qurshaganimizda, u: «Lo ilaha illalloh» dedi. Shunda Ansoriy undan (qoʻlini) tortdi, men esa uni nayzam bilan sanchib, oʻldirdim. (Roviy) dedi: Biz (Madinaga) qaytib kelganimizda, bu (xabar) Paygʻambar ﷺ ga yetdi. (Paygʻambar) menga: «Ey Usoma, u «Lo ilaha illalloh» deganidan keyin uni oʻldirdingmi?!» dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, u faqat (oʻlimdan) panoh tortib (shuni) aytgan edi», dedim. (Roviy) dedi: (Paygʻambar): «U «Lo ilaha illalloh» deganidan keyin uni oʻldirdingmi?!» dedilar. (Roviy) dedi: (Paygʻambar) buni menga shu qadar takrorlayverdilarki, hatto men oʻsha kundan oldin (umuman) musulmon boʻlmagan boʻlishni orzu qildim.Усома ибн Зайд ибн Ҳориса (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни Жуҳайна (қабиласи)нинг Ҳурақа (деган жойи)га (жангга) юбордилар. Биз қавмга эрталаб (ҳужум билан) етиб бориб, уларни мағлуб қилдик. Мен ва Ансордан бир киши улардан бир кишига етиб олдик. Биз уни (ўраб) қуршаганимизда, у: «Ло илаҳа иллаллоҳ» деди. Шунда Ансорий ундан (қўлини) тортди, мен эса уни найзам билан санчиб, ўлдирдим. (Ровий) деди: Биз (Мадинага) қайтиб келганимизда, бу (хабар) Пайғамбар ﷺ га етди. (Пайғамбар) менга: «Эй Усома, у «Ло илаҳа иллаллоҳ» деганидан кейин уни ўлдирдингми?!» дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, у фақат (ўлимдан) паноҳ тортиб (шуни) айтган эди», дедим. (Ровий) деди: (Пайғамбар): «У «Ло илаҳа иллаллоҳ» деганидан кейин уни ўлдирдингми?!» дедилар. (Ровий) деди: (Пайғамбар) буни менга шу қадар такрорлайвердиларки, ҳатто мен ўша кундан олдин (умуман) мусулмон бўлмаган бўлишни орзу қилдим.
- وعن أسامة بن زيد، رضي الله عنهما، عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: "قمت على باب الجنة، فكان عامة من دخلها المساكين. وأصحاب الجد محبوسون، غير أن أصحاب النار قد أمر بهم إلى النار" ((متفق عليه)).
و(( الجد:الحظ والغنى. وقد سبق بيان هذا الحديث في باب فضل الضعفة)).
(Usoma (ibn Zayd) (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Men jannat eshigi oldida turdim — birdan unga kirgan(lar)ning koʻ pchiligi miskinlar (kambagʻ allar) edi; (mol-dunyo) sohiblari esa (hisob uchun) toʻ xtatib qoʻ yilgan edi — faqat doʻ zax egalari doʻ zaxga (haydashga) buyurilgan edi. Va men doʻ zax eshigi oldida turdim — birdan unga kirgan(lar)ning koʻ pchiligi ayollar edi», dedilar.(Усома (ибн Зайд) (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Мен жаннат эшиги олдида турдим — бирдан унга кирган(лар)нинг кў пчилиги мискинлар (камбағ аллар) эди; (мол-дунё) соҳиблари эса (ҳисоб учун) тў хтатиб қў йилган эди — фақат дў зах эгалари дў захга (ҳайдашга) буюрилган эди. Ва мен дў зах эшиги олдида турдим — бирдан унга кирган(лар)нинг кў пчилиги аёллар эди», дедилар.
وَعَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ: قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ - صلى الله عليه وسلم -{ "مَنْ صُنِعَ إِلَيْهِ مَعْرُوفٌ, فَقَالَ لِفَاعِلِهِ: جَزَاكِ اَللَّهُ خَيْراً. فَقَدْ أَبْلَغَ فِي اَلثَّنَاءِ" } أَخْرَجَهُ اَلتِّرْمِذِيُّ, وَصَحَّحَهُ اِبْنُ حِبَّانَ 1 .
Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimga yaxshilik qilinsa-yu, u yaxshilik qilgan kishiga: ‹Jazokallohu xayron (Alloh senga yaxshilik ila mukofot bersin)›, desa, u maqtovning eng yuqori (darajasi)ga yetkazibdi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan, jayyid, gʻaribdir. Biz uni Usoma ibn Zayd hadisi (silsilasi)dan faqat shu yoʻl bilangina bilamiz. Abu Hurayradan ham Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashi rivoyat qilingan. Men Muhammaddan soʻradim, u buni bilmadi.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимга яхшилик қилинса-ю, у яхшилик қилган кишига: ‹Жазокаллоҳу хайрон (Аллоҳ сенга яхшилик ила мукофот берсин)›, деса, у мақтовнинг энг юқори (даражаси)га етказибди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан, жаййид, ғарибдир. Биз уни Усома ибн Зайд ҳадиси (силсиласи)дан фақат шу йўл билангина биламиз. Абу Ҳурайрадан ҳам Набий ﷺдан шунга ўхшаши ривоят қилинган. Мен Муҳаммаддан сўрадим, у буни билмади.
عَنْ أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «الرِّبَا فِي النَّسِيئَةِ» . وَفِي رِوَايَةٍ قَالَ: «لَا رِبًا فِيمَا كَانَ يدا بيد»
Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Riba nasiyada (muddatli savdoda) boʻlur», dedilar. Boshqa rivoyatda: «Qoʻlma-qoʻl (naqd) boʻlgan narsada riba yoʻq», dedilar. Buxoriy va Muslim rivoyat qilgan.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Риба насияда (муддатли савдода) бўлур», дедилар. Бошқа ривоятда: «Қўлма-қўл (нақд) бўлган нарсада риба йўқ», дедилар. Бухорий ва Муслим ривоят қилган.
وَعَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " مَنْ صُنِعَ إِلَيْهِ مَعْرُوفٌ فَقَالَ لِفَاعِلِهِ: جَزَاكَ اللَّهُ خَيْرًا فَقَدْ أَبْلَغَ فِي الثَّنَاءِ ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ
Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimga yaxshilik qilinsa-yu, u yaxshilik qilgan kishiga: ‹Jazokallohu xayron (Alloh senga yaxshilik ila mukofot bersin)›, desa, u maqtovning eng yuqori (darajasi)ga yetkazibdi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan, jayyid, gʻaribdir. Biz uni Usoma ibn Zayd hadisi (silsilasi)dan faqat shu yoʻl bilangina bilamiz. Abu Hurayradan ham Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashi rivoyat qilingan. Men Muhammaddan soʻradim, u buni bilmadi.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимга яхшилик қилинса-ю, у яхшилик қилган кишига: ‹Жазокаллоҳу хайрон (Аллоҳ сенга яхшилик ила мукофот берсин)›, деса, у мақтовнинг энг юқори (даражаси)га етказибди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан, жаййид, ғарибдир. Биз уни Усома ибн Зайд ҳадиси (силсиласи)дан фақат шу йўл билангина биламиз. Абу Ҳурайрадан ҳам Набий ﷺдан шунга ўхшаши ривоят қилинган. Мен Муҳаммаддан сўрадим, у буни билмади.
وَعَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا يَرِثُ الْمُسْلِمُ الْكَافِرَ وَلَا الْكَافِرُ الْمُسْلِمَ»
Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Ey Rasululloh, Makkadagi uyingizga tushasizmi?» dedi. U zot: «Aqiyl bizga biror hovli yoki uy qoldirdimi?» dedilar. Aqiyl va Tolib Abu Tolibga voris boʻlishgan, Jaʼfar ham, Ali ham hech narsaga voris boʻlmagan edilar, chunki ikkovlari musulmon edilar, Aqiyl va Tolib esa kofir edilar. Shu sababdan Umar: «Moʻmin kofirga voris boʻlmaydi», der edi. Usoma dedi: Rasululloh ﷺ: «Musulmon kofirga voris boʻlmaydi, kofir ham musulmonga voris boʻlmaydi», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Эй Расулуллоҳ, Маккадаги уйингизга тушасизми?» деди. У зот: «Ақийл бизга бирор ҳовли ёки уй қолдирдими?» дедилар. Ақийл ва Толиб Абу Толибга ворис бўлишган, Жаъфар ҳам, Али ҳам ҳеч нарсага ворис бўлмаган эдилар, чунки икковлари мусулмон эдилар, Ақийл ва Толиб эса кофир эдилар. Шу сабабдан Умар: «Мўмин кофирга ворис бўлмайди», дер эди. Усома деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмон кофирга ворис бўлмайди, кофир ҳам мусулмонга ворис бўлмайди», дедилар.
وَعَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَا تَرَكْتُ بَعْدِي فِتْنَةً أَضَرَّ عَلَى الرِّجَالِ من النِّسَاء»
Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men oʻzimdan keyin erkaklar uchun ayollardan koʻra zararliroq biror fitnani qoldirmadim», — dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен ўзимдан кейин эркаклар учун аёллардан кўра зарарлироқ бирор фитнани қолдирмадим», — дедилар.
وَعَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ قَالَ: بَعَثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى أُنَاسٍ مِنْ جُهَيْنَةَ فَأَتَيْتُ عَلَى رَجُلٍ مِنْهُمْ فَذَهَبْتُ أَطْعَنُهُ فَقَالَ: لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ فَطَعَنْتُهُ فَقَتَلْتُهُ فَجِئْتُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ: «أقَتلتَه وقدْ شَهِدَ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ؟» قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّمَا فَعَلَ ذَلِكَ تَعَوُّذًا قَالَ: «فهَلاَّ شقَقتَ عَن قلبه؟»
وَفِي رِوَايَةِ جُنْدُبِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْبَجَلِيِّ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «كَيْفَ تَصْنَعُ بِلَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ إِذَا جَاءَتْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ؟» . قَالَهُ مِرَارًا. رَوَاهُ مُسلم
Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni Huruqotga bir sariyya (qoʻshin)da joʻnatdilar. Ular bizdan ogoh boʻlib, qochib qoldilar. Bas, biz bir kishiga yetib oldik. Uni bosib olganimizda, u ‹Lo ilaha illalloh› dedi. Biz esa uni uribgina qolmay, oʻldirib qoʻydik. Buni Nabiy ﷺ ga zikr qilsam, u zot: «Qiyomat kunida ‹Lo ilaha illalloh›ning (haqqida) sen uchun kim (javob beradi)?» dedilar. Men: «Ey Rasululloh, u buni faqat qurol(dan)ning qoʻrqqani uchun aytdi», dedim. U zot: «Uning qalbini yorib koʻrmadingmi, shuning uchun aytdimi yoki yoʻqmi — buni bilib olsang boʻlardi! Qiyomat kunida ‹Lo ilaha illalloh›ning (haqqida) sen uchun kim (javob beradi)?» dedilar. U zot buni qaytaraverdilarki, oxiri men oʻsha kun Islom keltirgan boʻlsam edi (yaʼni, undan ilgari emas), deb orzu qildim.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни Ҳуруқотга бир сарийя (қўшин)да жўнатдилар. Улар биздан огоҳ бўлиб, қочиб қолдилар. Бас, биз бир кишига етиб олдик. Уни босиб олганимизда, у ‹Ло илаҳа иллаллоҳ› деди. Биз эса уни урибгина қолмай, ўлдириб қўйдик. Буни Набий ﷺ га зикр қилсам, у зот: «Қиёмат кунида ‹Ло илаҳа иллаллоҳ›нинг (ҳаққида) сен учун ким (жавоб беради)?» дедилар. Мен: «Эй Расулуллоҳ, у буни фақат қурол(дан)нинг қўрққани учун айтди», дедим. У зот: «Унинг қалбини ёриб кўрмадингми, шунинг учун айтдими ёки йўқми — буни билиб олсанг бўларди! Қиёмат кунида ‹Ло илаҳа иллаллоҳ›нинг (ҳаққида) сен учун ким (жавоб беради)?» дедилар. У зот буни қайтаравердиларки, охири мен ўша кун Ислом келтирган бўлсам эди (яъни, ундан илгари эмас), деб орзу қилдим.
وَعَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ قَالَ: أَشْرَفَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى أُطُمٍ مِنْ آطَامِ الْمَدِينَةِ فَقَالَ: " هَلْ تَرَوْنَ مَا أَرَى؟ قَالُوا: لَا. قَالَ: «فَإِنِّي لأرى الْفِتَن خلال بُيُوتكُمْ كوقع الْمَطَر» . مُتَّفق عَلَيْهِ
(Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ Madinaning qasrlaridan (baland binolaridan) biriga chiqib (qarab): «Men koʻrayotgan narsani sizlar koʻryapsizmi?» dedilar. Ular: «Yoʻq», dedilar. U zot: «Albatta, men fitnalarni — yomgʻir tomchilari (tushgani) kabi — uylaringiz oralab tushayotganini koʻryapman», dedilar.(Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ Мадинанинг қасрларидан (баланд биноларидан) бирига чиқиб (қараб): «Мен кўраётган нарсани сизлар кўряпсизми?» дедилар. Улар: «Йўқ», дедилар. У зот: «Албатта, мен фитналарни — ёмғир томчилари (тушгани) каби — уйларингиз оралаб тушаётганини кўряпман», дедилар.
وَعَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «من تَقول عَليّ مالم أَقُلْ فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ» . وَذَلِكَ أَنَّهُ بَعَثَ رَجُلًا فَكَذَبَ عَلَيْهِ فَدَعَا عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَجَدَ مَيِّتًا وَقد انشقَّ بَطْنه وَلم تقبله الأَرْض. رَوَاهُمَا الْبَيْهَقِيّ فِي دَلَائِل النُّبُوَّة
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim men aytmagan gapni menga nisbat bersa, joyini doʻzaxdan tayyorlab qoʻyaversin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким мен айтмаган гапни менга нисбат берса, жойини дўзахдан тайёрлаб қўяверсин», дедилар.
وَعَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «الطَّاعُونُ رِجْزٌ أُرْسِلَ عَلَى طَائِفَةٍ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ أَوْ عَلَى مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ فَإِذَا سَمِعْتُمْ بِهِ بِأَرْضٍ فَلَا تَقْدَمُوا عَلَيْهِ وَإِذَا وَقَعَ بِأَرْضٍ وَأَنْتُمْ بِهَا فَلَا تَخْرُجُوا فِرَارًا مِنْهُ»
Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Vabo (toʻun) — bir guruh isroilliklarga (yoki sizlardan oldingi baʼzi odamlarga) yuborilgan bir azob vositasi edi. Bas, agar uning (biror) yerda tarqalganini eshitsangiz, oʻsha (yer)ga yaqinlashmanglar; va agar siz boʻlgan yerda vabo paydo boʻlsa, undan (yaʼni vabodan) qochish uchun oʻsha yerni tark etmanglar», — dedi.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Вабо (тўун) — бир гуруҳ исроилликларга (ёки сизлардан олдинги баъзи одамларга) юборилган бир азоб воситаси эди. Бас, агар унинг (бирор) ерда тарқалганини эшицангиз, ўша (ер)га яқинлашманглар; ва агар сиз бўлган ерда вабо пайдо бўлса, ундан (яъни вабодан) қочиш учун ўша ерни тарк этманглар», — деди.
وَعَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ قَالَ: أَرْسَلَتِ ابْنَةُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَيْهِ: إِنَّ ابْنًا لِي قُبِضَ فَأْتِنَا. فَأَرْسَلَ يُقْرِئُ السَّلَامَ وَيَقُولُ: «إِنَّ لِلَّهِ مَا أَخَذَ وَلَهُ مَا أَعْطَى وَكُلٌّ عِنْدَهُ بِأَجَلٍ مُسَمًّى فَلْتَصْبِرْ وَلْتَحْتَسِبْ» . فَأَرْسَلَتْ إِلَيْهِ تُقْسِمُ عَلَيْهِ لَيَأْتِيَنَّهَا فَقَامَ وَمَعَهُ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ وَمُعَاذُ بْنُ جبل وَأبي بن كَعْب وَزيد ابْن ثَابِتٍ وَرِجَالٌ فَرُفِعَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الصَّبِيُّ وَنَفْسُهُ تَتَقَعْقَعُ فَفَاضَتْ عَيْنَاهُ. فَقَالَ سَعْدٌ: يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا هَذَا؟ فَقَالَ: «هَذِهِ رَحْمَةٌ جَعَلَهَا اللَّهُ فِي قُلُوبِ عِبَادِهِ. فَإِنَّمَا يَرْحَمُ اللَّهُ مِنْ عِبَادِهِ الرُّحَمَاء»
Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ning qizi u zotga (xabarchi) joʻnatdi — uning bolasi oʻlim holatida (yoki joni uzilayotgan) edi — va u zotni kelishni soʻradi; lekin Paygʻambar ﷺ xabarchini qaytardilar va unga — u zotning salomini unga yetkazishni hamda: «Alloh olgan narsa Unga xosdir va U bergan narsa (ham) Unga xosdir; Uning huzurida har bir narsaga belgilangan muddat bor; bas, u sabr qilsin va Allohning savobini umid qilsin», — deyishni aytdilar. U yana u zotga (xabarchi) joʻnatdi va u zotning kelishini qasam ichib (soʻradi). Paygʻambar ﷺ turdilar, Saʼd ibn Uboda, Muoz ibn Jabal, Ubay ibn Kaʼb, Zayd ibn Sobit va boshqa baʼzi kishilar ham (turdi). Bola Rasululloh ﷺ ga keltirildi — uning nafasi koʻkragida qiyinlashgan (yaʼni goʻyo charm mesh kabi shovqinli) edi. Shunda Paygʻambar ﷺ ning koʻzlari yosh toʻka boshladi. Saʼd: «Yo Rasululloh, bu nima?» — dedi. U zot: «Bu — Alloh oʻz bandalarining qalbiga joylagan rahmat(dir); va Alloh oʻz bandalaridan faqat rahmdil (boshqalarga rahm qiladigan)larigagina rahm qiladi», — dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ нинг қизи у зотга (хабарчи) жўнатди — унинг боласи ўлим ҳолатида (ёки жони узилаётган) эди — ва у зотни келишни сўради; лекин Пайғамбар ﷺ хабарчини қайтардилар ва унга — у зотнинг саломини унга етказишни ҳамда: «Аллоҳ олган нарса Унга хосдир ва У берган нарса (ҳам) Унга хосдир; Унинг ҳузурида ҳар бир нарсага белгиланган муддат бор; бас, у сабр қилсин ва Аллоҳнинг савобини умид қилсин», — дейишни айтдилар. У яна у зотга (хабарчи) жўнатди ва у зотнинг келишини қасам ичиб (сўради). Пайғамбар ﷺ турдилар, Саъд ибн Убода, Муоз ибн Жабал, Убай ибн Каъб, Зайд ибн Собит ва бошқа баъзи кишилар ҳам (турди). Бола Расулуллоҳ ﷺ га келтирилди — унинг нафаси кўкрагида қийинлашган (яъни гўё чарм меш каби шовқинли) эди. Шунда Пайғамбар ﷺ нинг кўзлари ёш тўка бошлади. Саъд: «Ё Расулуллоҳ, бу нима?» — деди. У зот: «Бу — Аллоҳ ўз бандаларининг қалбига жойлаган раҳмат(дир); ва Аллоҳ ўз бандаларидан фақат раҳмдил (бошқаларга раҳм қиладиган)ларигагина раҳм қилади», — дедилар.
حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ: حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَاصِمٍ الأَحْوَلِ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، أَنَّ صَبِيًّا لاَبْنَةِ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم ثَقُلَ، فَبَعَثَتْ أُمُّهُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، أَنَّ وَلَدِي فِي الْمَوْتِ، فَقَالَ لِلرَّسُولِ: اذْهَبْ فَقُلْ لَهَا: إِنَّ لِلَّهِ مَا أَخَذَ، وَلَهُ مَا أَعْطَى، وَكُلُّ شَيْءٍ عِنْدَهُ إِلَى أَجْلٍ مُسَمًّى، فَلْتَصْبِرْ وَلْتَحْتَسِبْ، فَرَجَعَ الرَّسُولُ فَأَخْبَرَهَا، فَبَعَثَتْ إِلَيْهِ تُقْسِمُ عَلَيْهِ لَمَا جَاءَ، فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي نَفَرٍ مِنْ أَصْحَابِهِ، مِنْهُمْ: سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ، فَأَخَذَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الصَّبِيَّ فَوَضَعَهُ بَيْنَ ثَنْدُوَتَيْهِ، وَلِصَدْرِهِ قَعْقَعَةٌ كَقَعْقَعَةِ الشَّنَّةِ، فَدَمَعَتْ عَيْنَا رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، فَقَالَ سَعْدٌ: أَتَبْكِي وَأَنْتَ رَسُولُ اللهِ؟ فَقَالَ: إِنَّمَا أَبْكِي رَحْمَةً لَهَا، إِنَّ اللَّهَ لاَ يَرْحَمُ مِنْ عِبَادِهِ إِلاَّ الرُّحَمَاءَ.
Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning qizlaridan birining oʻgʻli jon berayotgan edi. U (qizi) Rasulullohga: kelib qoʻysinlar, deb odam yubordi. Rasululloh ﷺ esa unga: «Olgani ham Allohniki, bergani ham Allohniki, Uning huzurida har bir narsaning belgilangan ajali bor. Bas, sabr qilsin va ajrini Allohdan kutsin», deb odam yubordilar. Ammo u yana odam yuborib, qattiq iltimos qildi. Shunda Rasululloh ﷺ turdilar, men ham U zot bilan turdim, U zot bilan birga Muoz ibn Jabal, Ubayy ibn Kaʼb va Uboda ibn Somit ham bor edi. Biz kirganimizda bolani Rasululloh ﷺga topshirishdi, uning ruhi koʻksida titrayotgan edi. (Roviy dedi: shekilli, u eski meshdek edi, dedi.) Shunda Rasululloh ﷺ yigʻladilar. Uboda ibn Somit U zotga: Ey Rasululloh, bu nima? dedi. U zot: «Bu Alloh odam bolasi qalbiga solib qoʻygan rahm-shafqatdir. Alloh oʻz bandalaridan faqat rahmdillarigagina rahm qiladi», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг қизларидан бирининг ўғли жон бераётган эди. У (қизи) Расулуллоҳга: келиб қўйсинлар, деб одам юборди. Расулуллоҳ ﷺ эса унга: «Олгани ҳам Аллоҳники, бергани ҳам Аллоҳники, Унинг ҳузурида ҳар бир нарсанинг белгиланган ажали бор. Бас, сабр қилсин ва ажрини Аллоҳдан кутсин», деб одам юбордилар. Аммо у яна одам юбориб, қаттиқ илтимос қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ турдилар, мен ҳам У зот билан турдим, У зот билан бирга Муоз ибн Жабал, Убайй ибн Каъб ва Убода ибн Сомит ҳам бор эди. Биз кирганимизда болани Расулуллоҳ ﷺга топширишди, унинг руҳи кўксида титраётган эди. (Ровий деди: шекилли, у эски мешдек эди, деди.) Шунда Расулуллоҳ ﷺ йиғладилар. Убода ибн Сомит У зотга: Эй Расулуллоҳ, бу нима? деди. У зот: «Бу Аллоҳ одам боласи қалбига солиб қўйган раҳм-шафқатдир. Аллоҳ ўз бандаларидан фақат раҳмдилларигагина раҳм қилади», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللهِ بْنُ صَالِحٍ قَالَ: حَدَّثَنِي اللَّيْثُ قَالَ: حَدَّثَنِي عَقِيلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، أَنَّ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ أَخْبَرَهُ، أَنَّ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم بَلَغَ مَجْلِسًا فِيهِ عَبْدُ اللهِ بْنُ أُبَيِّ بْنُ سَلُولٍ، وَذَلِكَ قَبْلَ أَنْ يُسْلِمَ عَبْدُ اللهِ بْنُ أُبَيٍّ، فَقَالَ: لاَ تُؤْذِينَا فِي مَجْلِسِنَا، فَدَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى سَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ فَقَالَ: أَيْ سَعْدُ، أَلاَ تَسْمَعُ مَا يَقُولُ أَبُو حُبَابٍ؟، يُرِيدُ عَبْدَ اللهِ بْنَ أُبَيٍّ ابْنَ سَلُولٍ.
Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ichida Abdulloh ibn Ubayy ibn Salul boʻlgan bir majlis yoniga yetib keldilar — bu Abdulloh ibn Ubayy Islomni qabul qilishidan oldin edi. U: «Majlisimizda bizni ranjitmang», dedi. Shundan soʻng Nabiy ﷺ Saʼd ibn Ubodaning oldiga kirib: «Ey Saʼd, Abu Hubob nima deyayotganini eshitmayapsanmi?» dedilar. U zot Abdulloh ibn Ubayy ibn Salulni nazarda tutgan edilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ичида Абдуллоҳ ибн Убайй ибн Салул бўлган бир мажлис ёнига етиб келдилар — бу Абдуллоҳ ибн Убайй Исломни қабул қилишидан олдин эди. У: «Мажлисимизда бизни ранжитманг», деди. Шундан сўнг Набий ﷺ Саъд ибн Убоданинг олдига кириб: «Эй Саъд, Абу Ҳубоб нима деяётганини эшитмаяпсанми?» дедилар. У зот Абдуллоҳ ибн Убайй ибн Салулни назарда тутган эдилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ: أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ قَالَ: أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ أَخْبَرَهُ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَكِبَ عَلَى حِمَارٍ عَلَيْهِ إِكَافٌ عَلَى قَطِيفَةٍ فَدَكِيَّةٍ، وَأَرْدَفَ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ وَرَاءَهُ، يَعُودُ سَعْدَ بْنَ عُبَادَةَ، حَتَّى مَرَّ بِمَجْلِسٍ فِيهِ عَبْدُ اللهِ بْنُ أُبَيٍّ ابْنُ سَلُولٍ، وَذَلِكَ قَبْلَ أَنْ يُسْلِمَ عَبْدُ اللهِ، فَإِذَا فِي الْمَجْلِسِ أَخْلاَطٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُشْرِكِينَ وَعَبْدَةِ الأَوْثَانِ، فَسَلَّمَ عَلَيْهِمْ.
(Usama ibn Zayd (roziyallohu anhumo) xabar berdi)ki, Rasululloh ﷺ — fadakiy (jundan toʻqilgan) bir choʻ rg (gilam) ustida — eshakka minib, Usama ibn Zaydni ortiga mindirgan holda, Badr voqeasidan oldin, Banu Horis ibnul-Xazrajda Saʼd ibn Ubodani (kasal holda) yoʻqlab (bordilar). U zot — ichida Abdulloh ibn Ubayy ibn Salul boʻ lgan bir majlis yonidan oʻ tdilar — bu Abdulloh ibn Ubayy islom (qabul) qilishidan oldin edi. Majlisda musulmonlar, butparast mushriklar va yahudiylardan aralash (jamoa) bor edi; majlisda Abdulloh ibn Ravoha (ham) bor edi. Ulovning changi majlisni qoplaganida, Abdulloh ibn Ubayy ridosi (choponi) bilan burnini toʻ sib: «Bizning ustimizga chang qilmang», dedi. Rasululloh ﷺ ularga salom berdilar, soʻng toʻ xtab, (eshakdan) tushdi va ularni Allohga daʼvat qildilar hamda ularga Qurʼon oʻqib berdilar. Abdulloh ibn Ubayy ibn Salul: «Ey kishi, agar sen aytayotgan (gap) haq boʻ lsa ham, undan yaxshiroq (narsa) yoʻq (lekin) bizni bu bilan majlisimizda ozorlama; (oʻz) joyingga qayt; kim sening oldingga kelsa, unga (shuni) soʻzla», dedi. Abdulloh ibn Ravoha: «Yoʻq (unday emas), ey Allohning Rasuli, bizni u (Qurʼon) bilan majlislarimizda yoʻqlab turing, chunki biz buni yaxshi koʻ ramiz», dedi. Shunda musulmonlar, mushriklar va yahudiylar bir-birini soʻ ka boshladi, hatto bir-biriga tashlanishga yaqin qoldilar; Paygʻambar ﷺ ularni — toʻ xtagunlariga qadar — tinchlantiraverdilar. Soʻng Paygʻambar ﷺ uloviga minib, joʻnab ketdilar, to Saʼd ibn Ubodaning oldiga kirdilar. Paygʻambar ﷺ unga: «Ey Saʼd, Abu Hubob — yaʼni Abdulloh ibn Ubayyni (nazarda tutdilar) — nima deganini eshitmadingmi? U shunday-shunday dedi», dedilar. Saʼd ibn Uboda: «Ey Allohning Rasuli, uni avf eting va undan keching; senga Kitobni nozil qilgan Zotga qasamki, albatta Alloh senga nozil qilgan haqni keltirdi; (lekin) mana shu (Madina) ahli uni (Abdulloh ibn Ubayyni) tojlab, unga toj (boshliqlik) bogʻ lab (qoʻ ymoqchi) boʻ lishga kelishgan edilar; Alloh buni — senga bergan haqi bilan — rad etganida, u shu (sababli) tomogʻ iga tiqildi (gʻ azablandi); sen koʻ rgan (ish)ni unga mana shu (gʻ azab) qildirdi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ uni avf etdilar. Paygʻambar ﷺ va ashobi — Alloh ularga buyurgani kabi — mushriklar va ahli kitobni avf etar va ozorga sabr qilar edilar. Alloh azza va jalla: ‹Va sizdan oldin kitob berilganlardan hamda shirk keltirganlardan koʻ p ozor (gap) eshitasiz...› (Al-Imron surasi, 186) dedi; Alloh (yana): ‹Ahli kitobdan koʻ pi — sizlarni iymoningizdan keyin — oʻ zlaridan (kelgan) hasad sababli — kofirlikka qaytarishni istadi...› (Baqara surasi, 109) (oyatini) oxiriga qadar (aytdi). Paygʻambar ﷺ — Alloh u haqda izn berguniga qadar — Alloh oʻ zlariga buyurgan avfni (qoʻ llab) taʼvil qilar edilar. Rasululloh ﷺ Badrni gʻazot qilib, Alloh u bilan Quraysh kofirlarining kattalarini (sardorlarini) oʻ ldirganida, Ibn Ubayy ibn Salul va u bilan boʻ lgan mushriklar hamda butparastlar: «Bu — (gʻ olib kelgan) bir ish (din)dir», dedi va Rasul ﷺga islom ustida bayʼat qilib, musulmon boʻ ldilar.(Усама ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо) хабар берди)ки, Расулуллоҳ ﷺ — фадакий (жундан тўқилган) бир чў рг (гилам) устида — эшакка миниб, Усама ибн Зайдни ортига миндирган ҳолда, Бадр воқеасидан олдин, Бану Ҳорис ибнул-Хазражда Саъд ибн Убодани (касал ҳолда) йўқлаб (бордилар). У зот — ичида Абдуллоҳ ибн Убайй ибн Салул бў лган бир мажлис ёнидан ў тдилар — бу Абдуллоҳ ибн Убайй ислом (қабул) қилишидан олдин эди. Мажлисда мусулмонлар, бутпараст мушриклар ва яҳудийлардан аралаш (жамоа) бор эди; мажлисда Абдуллоҳ ибн Равоҳа (ҳам) бор эди. Уловнинг чанги мажлисни қоплаганида, Абдуллоҳ ибн Убайй ридоси (чопони) билан бурнини тў сиб: «Бизнинг устимизга чанг қилманг», деди. Расулуллоҳ ﷺ уларга салом бердилар, сўнг тў хтаб, (эшакдан) тушди ва уларни Аллоҳга даъват қилдилар ҳамда уларга Қуръон ўқиб бердилар. Абдуллоҳ ибн Убайй ибн Салул: «Эй киши, агар сен айтаётган (гап) ҳақ бў лса ҳам, ундан яхшироқ (нарса) йўқ (лекин) бизни бу билан мажлисимизда озорлама; (ўз) жойингга қайт; ким сенинг олдингга келса, унга (шуни) сўзла», деди. Абдуллоҳ ибн Равоҳа: «Йўқ (ундай эмас), эй Аллоҳнинг Расули, бизни у (Қуръон) билан мажлисларимизда йўқлаб туринг, чунки биз буни яхши кў рамиз», деди. Шунда мусулмонлар, мушриклар ва яҳудийлар бир-бирини сў ка бошлади, ҳатто бир-бирига ташланишга яқин қолдилар; Пайғамбар ﷺ уларни — тў хтагунларига қадар — тинчлантиравердилар. Сўнг Пайғамбар ﷺ уловига миниб, жўнаб кетдилар, то Саъд ибн Убоданинг олдига кирдилар. Пайғамбар ﷺ унга: «Эй Саъд, Абу Ҳубоб — яъни Абдуллоҳ ибн Убаййни (назарда тутдилар) — нима деганини эшитмадингми? У шундай-шундай деди», дедилар. Саъд ибн Убода: «Эй Аллоҳнинг Расули, уни авф этинг ва ундан кечинг; сенга Китобни нозил қилган Зотга қасамки, албатта Аллоҳ сенга нозил қилган ҳақни келтирди; (лекин) мана шу (Мадина) аҳли уни (Абдуллоҳ ибн Убаййни) тожлаб, унга тож (бошлиқлик) боғ лаб (қў ймоқчи) бў лишга келишган эдилар; Аллоҳ буни — сенга берган ҳақи билан — рад этганида, у шу (сабабли) томоғ ига тиқилди (ғ азабланди); сен кў рган (иш)ни унга мана шу (ғ азаб) қилдирди», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уни авф этдилар. Пайғамбар ﷺ ва ашоби — Аллоҳ уларга буюргани каби — мушриклар ва аҳли китобни авф этар ва озорга сабр қилар эдилар. Аллоҳ азза ва жалла: ‹Ва сиздан олдин китоб берилганлардан ҳамда ширк келтирганлардан кў п озор (гап) эшитасиз...› (Ал-Имрон сураси, 186) деди; Аллоҳ (яна): ‹Аҳли китобдан кў пи — сизларни иймонингиздан кейин — ў зларидан (келган) ҳасад сабабли — кофирликка қайтаришни истади...› (Бақара сураси, 109) (оятини) охирига қадар (айтди). Пайғамбар ﷺ — Аллоҳ у ҳақда изн бергунига қадар — Аллоҳ ў зларига буюрган авфни (қў ллаб) таъвил қилар эдилар. Расулуллоҳ ﷺ Бадрни ғазот қилиб, Аллоҳ у билан Қурайш кофирларининг катталарини (сардорларини) ў лдирганида, Ибн Убайй ибн Салул ва у билан бў лган мушриклар ҳамда бутпарастлар: «Бу — (ғ олиб келган) бир иш (дин)дир», деди ва Расул ﷺга ислом устида байъат қилиб, мусулмон бў лдилар.