Usoma ibn Zayd ibn Horisa

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ بْنِ قَعْنَبٍ، وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالاَ أَخْبَرَنَا الْمُغِيرَةُ، - وَنَسَبَهُ ابْنُ قَعْنَبٍ فَقَالَ ابْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْقُرَشِيُّ - عَنْ أَبِي النَّضْرِ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدِ، بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الطَّاعُونُ آيَةُ الرِّجْزِ ابْتَلَى اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِهِ نَاسًا مِنْ عِبَادِهِ فَإِذَا سَمِعْتُمْ بِهِ فَلاَ تَدْخُلُوا عَلَيْهِ وَإِذَا وَقَعَ بِأَرْضٍ وَأَنْتُمْ بِهَا فَلاَ تَفِرُّوا مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثُ الْقَعْنَبِيِّ وَقُتَيْبَةَ نَحْوَهُ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Toun — azob alomatidir, Alloh azza va jalla u bilan bandalaridan baʼzi odamlarni sinadi. Bas, qachon uni (paydo boʻlganini) eshitsanglar, unga kirmanglar; qachon u biror yerda paydo boʻlsa va siz oʻsha yerda boʻlsangiz, undan qochmanglar», — dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Тоун — азоб аломатидир, Аллоҳ азза ва жалла у билан бандаларидан баъзи одамларни синади. Бас, қачон уни (пайдо бўлганини) эшитсанглар, унга кирманглар; қачон у бирор ерда пайдо бўлса ва сиз ўша ерда бўлсангиз, ундан қочманглар», — дедилар.

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أُسَامَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ هَذَا الطَّاعُونَ رِجْزٌ سُلِّطَ عَلَى مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ أَوْ عَلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ فَإِذَا كَانَ بِأَرْضٍ فَلاَ تَخْرُجُوا مِنْهَا فِرَارًا مِنْهُ وَإِذَا كَانَ بِأَرْضٍ فَلاَ تَدْخُلُوهَا ‏"‏ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, bu toun — sizdan oldingilarga yoki Bani Isroilga solingan azobdir. Bas, qachon u biror yerda boʻlsa, undan qochib oʻsha yerdan chiqmanglar; qachon u biror yerda boʻlsa, u yerga kirmanglar», — dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, бу тоун — сиздан олдингиларга ёки Бани Исроилга солинган азобдир. Бас, қачон у бирор ерда бўлса, ундан қочиб ўша ердан чиқманглар; қачон у бирор ерда бўлса, у ерга кирманглар», — дедилар.

حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، أَحْمَدُ بْنُ عَمْرٍو وَحَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى قَالاَ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي عَامِرُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ إِنَّ هَذَا الْوَجَعَ أَوِ السَّقَمَ رِجْزٌ عُذِّبَ بِهِ بَعْضُ الأُمَمِ قَبْلَكُمْ ثُمَّ بَقِيَ بَعْدُ بِالأَرْضِ فَيَذْهَبُ الْمَرَّةَ وَيَأْتِي الأُخْرَى فَمَنْ سَمِعَ بِهِ بِأَرْضٍ فَلاَ يَقْدَمَنَّ عَلَيْهِ وَمَنْ وَقَعَ بِأَرْضٍ وَهُوَ بِهَا فَلاَ يُخْرِجَنَّهُ الْفِرَارُ مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Albatta bu ogʼriq yoki bu kasallik bir balodirki, sizlardan oldingi baʼzi ummatlar u bilan azoblangan. Soʼng u yer yuzida qolib ketgan: u bir martda ketadi, boshqa martda yana keladi. Bas, kim uning bir yerda (borligini) eshitsa, u yerga aslo bormasin. Kim u boʼlgan yerda turgan boʼlsa, undan qochib chiqib ketmasin», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта бу оғриқ ёки бу касаллик бир балодирки, сизлардан олдинги баъзи умматлар у билан азобланган. Сўнг у ер юзида қолиб кетган: у бир мартда кетади, бошқа мартда яна келади. Бас, ким унинг бир ерда (борлигини) эшитса, у ерга асло бормасин. Ким у бўлган ерда турган бўлса, ундан қочиб чиқиб кетмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا هَدَّابُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، ح وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ مُعَاذٍ الْعَنْبَرِيُّ، ح وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، ح وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، بْنُ إِبْرَاهِيمَ أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ، كُلُّهُمْ عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ، فُضَيْلُ بْنُ حُسَيْنٍ - وَاللَّفْظُ لَهُ - حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا التَّيْمِيُّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ قُمْتُ عَلَى بَابِ الْجَنَّةِ فَإِذَا عَامَّةُ مَنْ دَخَلَهَا الْمَسَاكِينُ وَإِذَا أَصْحَابُ الْجَدِّ مَحْبُوسُونَ إِلاَّ أَصْحَابَ النَّارِ فَقَدْ أُمِرَ بِهِمْ إِلَى النَّارِ وَقُمْتُ عَلَى بَابِ النَّارِ فَإِذَا عَامَّةُ مَنْ دَخَلَهَا النِّسَاءُ ‏"‏ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men jannat eshigi oldida turdim. Bir qarasam, unga kirganlarning aksariyati miskinlar (kambagʻallar) edi. Boyliklar egalari esa (hisob uchun) ushlab turilgan edi; faqat doʻzax ahli boʻlsa, ular doʻzaxga (haydalishga) buyurilgan edi. Soʻng men doʻzax eshigi oldida turdim. Bir qarasam, unga kirganlarning aksariyati ayollar edi», — dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен жаннат эшиги олдида турдим. Бир қарасам, унга кирганларнинг аксарияти мискинлар (камбағаллар) эди. Бойликлар эгалари эса (ҳисоб учун) ушлаб турилган эди; фақат дўзах аҳли бўлса, улар дўзахга (ҳайдалишга) буюрилган эди. Сўнг мен дўзах эшиги олдида турдим. Бир қарасам, унга кирганларнинг аксарияти аёллар эди», — дедилар.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، وَمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا تَرَكْتُ بَعْدِي فِتْنَةً هِيَ أَضَرُّ عَلَى الرِّجَالِ مِنَ النِّسَاءِ ‏"‏ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men oʻzimdan keyin erkaklar uchun ayollardan koʻra zararliroq biror fitnani qoldirmadim», — dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен ўзимдан кейин эркаклар учун аёллардан кўра зарарлироқ бирор фитнани қолдирмадим», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَمْرٌو النَّاقِدُ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَابْنُ أَبِي عُمَرَ، - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ أَبِي شَيْبَةَ - قَالَ إِسْحَاقُ أَخْبَرَنَا وَقَالَ الآخَرُونَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ أُسَامَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَشْرَفَ عَلَى أُطُمٍ مِنْ آطَامِ الْمَدِينَةِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ هَلْ تَرَوْنَ مَا أَرَى إِنِّي لأَرَى مَوَاقِعَ الْفِتَنِ خِلاَلَ بُيُوتِكُمْ كَمَوَاقِعِ الْقَطْرِ ‏"‏ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Madina qalʼalaridan biriga chiqdilar, soʻng: «Men koʻrayotgan narsani sizlar koʻryapsizlarmi? Men fitnalar tushadigan joylarni uy-joylaringiz orasida yomgʻir tomchilari tushadigan joylar kabi koʻryapman», — dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Мадина қалъаларидан бирига чиқдилар, сўнг: «Мен кўраётган нарсани сизлар кўряпсизларми? Мен фитналар тушадиган жойларни уй-жойларингиз орасида ёмғир томчилари тушадиган жойлар каби кўряпман», — дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ذَكَرَ الطَّاعُونَ فَقَالَ ‏"‏ بَقِيَّةُ رِجْزٍ - أَوْ عَذَابٍ أُرْسِلَ عَلَى طَائِفَةٍ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ فَإِذَا وَقَعَ بِأَرْضٍ وَأَنْتُمْ بِهَا فَلاَ تَخْرُجُوا مِنْهَا وَإِذَا وَقَعَ بِأَرْضٍ وَلَسْتُمْ بِهَا فَلاَ تَهْبِطُوا عَلَيْهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ سَعْدٍ وَخُزَيْمَةَ بْنِ ثَابِتٍ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَجَابِرٍ وَعَائِشَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ tounni zikr qilib: «U Bani Isroildan bir toifaga yuborilgan azob — yoki uqubatning qoldigʻidir. Bas, u bir yerga tushsa-yu, siz oʻsha yerda boʻlsangiz, undan chiqib ketmanglar; bir yerga tushsa-yu, siz u yerda boʻlmasangiz, unga kirib bormanglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Usoma ibn Zaydning hadisi hasan sahih hadisdir.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ тоунни зикр қилиб: «У Бани Исроилдан бир тоифага юборилган азоб — ёки уқубатнинг қолдиғидир. Бас, у бир ерга тушса-ю, сиз ўша ерда бўлсангиз, ундан чиқиб кетманглар; бир ерга тушса-ю, сиз у ерда бўлмасангиз, унга кириб борманглар», дедилар. Абу Исо айтди: Усома ибн Зайднинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ الْحَسَنِ الْمَرْوَزِيُّ، بِمَكَّةَ وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ الْجَوْهَرِيُّ قَالاَ حَدَّثَنَا الأَحْوَصُ بْنُ جَوَّابٍ، عَنْ سُعَيْرِ بْنِ الْخِمْسِ، عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ صُنِعَ إِلَيْهِ مَعْرُوفٌ فَقَالَ لِفَاعِلِهِ جَزَاكَ اللَّهُ خَيْرًا فَقَدْ أَبْلَغَ فِي الثَّنَاءِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ جَيِّدٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِهِ وَسَأَلْتُ مُحَمَّدًا فَلَمْ يَعْرِفْهُ ‏.‏ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ حَازِمٍ الْبَلْخِيُّ قَالَ سَمِعْتُ الْمَكِّيَّ بْنَ إِبْرَاهِيمَ يَقُولُ كُنَّا عِنْدَ ابْنِ جُرَيْجٍ الْمَكِّيِّ فَجَاءَ سَائِلٌ فَسَأَلَهُ فَقَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ لِخَازِنِهِ أَعْطِهِ دِينَارًا ‏.‏ فَقَالَ مَا عِنْدِي إِلاَّ دِينَارٌ إِنْ أَعْطَيْتُهُ لَجُعْتَ وَعِيَالَكَ ‏.‏ قَالَ فَغَضِبَ وَقَالَ أَعْطِهِ ‏.‏ قَالَ الْمَكِّيُّ فَنَحْنُ عِنْدَ ابْنِ جُرَيْجٍ إِذْ جَاءَهُ رَجُلٌ بِكِتَابٍ وَصُرَّةٍ وَقَدْ بَعَثَ إِلَيْهِ بَعْضُ إِخْوَانِهِ وَفِي الْكِتَابِ إِنِّي قَدْ بَعَثْتُ خَمْسِينَ دِينَارًا ‏.‏ قَالَ فَحَلَّ ابْنُ جُرَيْجٍ الصُّرَّةَ فَعَدَّهَا فَإِذَا هِيَ أَحَدٌ وَخَمْسُونَ دِينَارًا ‏.‏ قَالَ فَقَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ لِخَازِنِهِ قَدْ أَعْطَيْتَ وَاحِدًا فَرَدَّهُ اللَّهُ عَلَيْكَ وَزَادَكَ خَمْسِينَ دِينَارًا ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimga yaxshilik qilinsa-yu, u yaxshilik qilgan kishiga: ‹Jazokallohu xayron (Alloh senga yaxshilik ila mukofot bersin)›, desa, u maqtovning eng yuqori (darajasi)ga yetkazibdi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan, jayyid, gʻaribdir. Biz uni Usoma ibn Zayd hadisi (silsilasi)dan faqat shu yoʻl bilangina bilamiz. Abu Hurayradan ham Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashi rivoyat qilingan. Men Muhammaddan soʻradim, u buni bilmadi.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимга яхшилик қилинса-ю, у яхшилик қилган кишига: ‹Жазокаллоҳу хайрон (Аллоҳ сенга яхшилик ила мукофот берсин)›, деса, у мақтовнинг энг юқори (даражаси)га етказибди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан, жаййид, ғарибдир. Биз уни Усома ибн Зайд ҳадиси (силсиласи)дан фақат шу йўл билангина биламиз. Абу Ҳурайрадан ҳам Набий ﷺдан шунга ўхшаши ривоят қилинган. Мен Муҳаммаддан сўрадим, у буни билмади.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، ح وَحَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا هُشَيْمٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَرِثُ الْمُسْلِمُ الْكَافِرَ وَلاَ الْكَافِرُ الْمُسْلِمَ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ نَحْوَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ هَكَذَا رَوَاهُ مَعْمَرٌ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ نَحْوَ هَذَا ‏.‏ وَرَوَى مَالِكٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ وَحَدِيثُ مَالِكٍ وَهَمٌ وَهِمَ فِيهِ مَالِكٌ وَقَدْ رَوَاهُ بَعْضُهُمْ عَنْ مَالِكٍ فَقَالَ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ وَأَكْثَرُ أَصْحَابِ مَالِكٍ قَالُوا عَنْ مَالِكٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ عُثْمَانَ وَعَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ هُوَ مَشْهُورٌ مِنْ وَلَدِ عُثْمَانَ وَلاَ يُعْرَفُ عُمَرُ بْنُ عُثْمَانَ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ وَاخْتَلَفَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي مِيرَاثِ الْمُرْتَدِّ فَجَعَلَ أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصَحْابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمُ الْمَالَ لِوَرَثَتِهِ مِنَ الْمُسْلِمِينَ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُهُمْ لاَ يَرِثُهُ وَرَثَتُهُ مِنَ الْمُسْلِمِينَ وَاحْتَجُّوا بِحَدِيثِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَرِثُ الْمُسْلِمُ الْكَافِرَ ‏"‏ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Musulmon kofirga merosxoʻr boʻlmaydi, kofir ham musulmonga merosxoʻr boʻlmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Jobir va Abdulloh ibn Amrdan ham (rivoyat) bor. Bu hadis hasan sahihdir. Maʼmar va boshqa koʻplab (rovi) az-Zuhriydan shu tarzda rivoyat qilganlar. Bu hadisga ilm ahli amal qilganlar. Baʼzi ilm ahli murtadning merosi haqida ixtilof qilganlar: Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalardan koʻpchilik ilm ahli (uning) molini musulmon vorislariga berishni aytganlar. Baʼzilari esa: «Uning musulmon vorislari unga merosxoʻr boʻlmaydi», deganlar va Nabiy ﷺning «Musulmon kofirga merosxoʻr boʻlmaydi» degan hadisini dalil keltirganlar. Bu Shofiʼiyning soʻzidir.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмон кофирга меросхўр бўлмайди, кофир ҳам мусулмонга меросхўр бўлмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Жобир ва Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Маъмар ва бошқа кўплаб (рови) аз-Зуҳрийдан шу тарзда ривоят қилганлар. Бу ҳадисга илм аҳли амал қилганлар. Баъзи илм аҳли муртаднинг мероси ҳақида ихтилоф қилганлар: Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан кўпчилик илм аҳли (унинг) молини мусулмон ворисларига беришни айтганлар. Баъзилари эса: «Унинг мусулмон ворислари унга меросхўр бўлмайди», деганлар ва Набий ﷺнинг «Мусулмон кофирга меросхўр бўлмайди» деган ҳадисини далил келтирганлар. Бу Шофиъийнинг сўзидир.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، أَنَّ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مَرَّ بِمَجْلِسٍ وَفِيهِ أَخْلاَطٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ وَالْيَهُودِ فَسَلَّمَ عَلَيْهِمْ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ichida musulmonlar bilan yahudiylar aralashib oʻtirgan bir majlis yonidan oʻtdilar va ularga salom berdilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ичида мусулмонлар билан яҳудийлар аралашиб ўтирган бир мажлис ёнидан ўтдилар ва уларга салом бердилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ يَعْقُوبَ الزَّمْعِيُّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ زَيْدِ بْنِ الْمُهَاجِرِ، قَالَ أَخْبَرَنِي مُسْلِمُ بْنُ أَبِي سَهْلٍ النَّبَّالُ، قَالَ أَخْبَرَنِي الْحَسَنُ بْنُ أُسَامَةُ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ، قَالَ طَرَقْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ لَيْلَةٍ فِي بَعْضِ الْحَاجَةِ فَخَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ مُشْتَمِلٌ عَلَى شَيْءٍ لاَ أَدْرِي مَا هُوَ فَلَمَّا فَرَغْتُ مِنْ حَاجَتِي قُلْتُ مَا هَذَا الَّذِي أَنْتَ مُشْتَمِلٌ عَلَيْهِ قَالَ فَكَشَفَهُ فَإِذَا حَسَنٌ وَحُسَيْنٌ عَلَيْهِمَا السَّلاَمُ عَلَى وَرِكَيْهِ فَقَالَ ‏"‏ هَذَانِ ابْنَاىَ وَابْنَا ابْنَتِي اللَّهُمَّ إِنِّي أُحِبُّهُمَا فَأَحِبَّهُمَا وَأَحِبَّ مَنْ يُحِبُّهُمَا ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Men bir kecha biror hojat uchun Nabiy ﷺning eshiklarini qoqdim. Nabiy ﷺ bir narsani oʻrab olgan holda chiqdilar, men u nima ekanini bilmasdim. Hojatimni bitirgach: ‹Bu oʻzingiz oʻrab olgan narsa nima?› dedim. U zot uni ochdilar, bir qarasam, Hasan bilan Husayn (alayhimassalom) ekan, u zotning ikki tomonlarida edilar. Shunda: ‹Bu ikkovi mening oʻgʻillarim va qizimning oʻgʻillaridir. Allohim, men ularni sevaman, sen ham ularni sevgin va ularni sevgan kishini ham sevgin›, dedilar», dedi. Bu hadis hasan gʻaribdir.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Мен бир кеча бирор ҳожат учун Набий ﷺнинг эшикларини қоқдим. Набий ﷺ бир нарсани ўраб олган ҳолда чиқдилар, мен у нима эканини билмасдим. Ҳожатимни битиргач: ‹Бу ўзингиз ўраб олган нарса нима?› дедим. У зот уни очдилар, бир қарасам, Ҳасан билан Ҳусайн (алайҳимассалом) экан, у зотнинг икки томонларида эдилар. Шунда: ‹Бу иккови менинг ўғилларим ва қизимнинг ўғилларидир. Аллоҳим, мен уларни севаман, сен ҳам уларни севгин ва уларни севган кишини ҳам севгин›, дедилар», деди. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ أَخْبَرَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ، قَالَ كُنْتُ جَالِسًا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِذْ جَاءَ عَلِيٌّ وَالْعَبَّاسُ يَسْتَأْذِنَانِ فَقَالاَ يَا أُسَامَةُ اسْتَأْذِنْ لَنَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ عَلِيٌّ وَالْعَبَّاسُ يَسْتَأْذِنَانِ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَتَدْرِي مَا جَاءَ بِهِمَا ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ لاَ أَدْرِيَ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَكِنِّي أَدْرِي ‏"‏ ‏.‏ فَأَذِنَ لَهُمَا فَدَخَلاَ فَقَالاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ جِئْنَاكَ نَسْأَلُكَ أَىُّ أَهْلِكَ أَحَبُّ إِلَيْكَ قَالَ ‏"‏ فَاطِمَةُ بِنْتُ مُحَمَّدٍ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالاَ مَا جِئْنَاكَ نَسْأَلُكَ عَنْ أَهْلِكَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَحَبُّ أَهْلِي إِلَىَّ مَنْ قَدْ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَأَنْعَمْتُ عَلَيْهِ أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالاَ ثُمَّ مَنْ قَالَ ‏"‏ ثُمَّ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ الْعَبَّاسُ يَا رَسُولَ الله جَعَلْتَ عَمَّكَ آخِرَهُمْ قَالَ ‏"‏ لأَنَّ عَلِيًّا قَدْ سَبَقَكَ بِالْهِجْرَةِ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَكَانَ شُعْبَةُ يُضَعِّفُ عُمَرَ بْنَ أَبِي سَلَمَةَ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Men Nabiy ﷺning huzurlarida oʻtirgan edim. Shu payt Ali va Abbos kelib, kirishga izn soʻradilar va: ‹Ey Usoma, biz uchun Rasululloh ﷺdan izn soʻrab ber›, dedilar. Men: ‹Yo Rasululloh, Ali va Abbos kirishga izn soʻrayaptilar›, dedim. U zot: ‹Ularni nima maqsadda kelganini bilasanmi?›, dedilar. Men: ‹Bilmayman›, dedim. Nabiy ﷺ: ‹Lekin men bilaman›, dedilar va ularga izn berdilar. Ular kirib: ‹Yo Rasululloh, biz sizning huzuringizga, oilangizdan eng mahbubi kim ekanini soʻrash uchun keldik›, dedilar. U zot: ‹Fotima bint Muhammad›, dedilar. Ular: ‹Biz oilangiz haqida soʻrash uchun kelganimiz yoʻq›, dedilar. U zot: ‹Oilamdan menga eng mahbubi — Alloh inʼom etgan va men ham inʼom etgan kishi: Usoma ibn Zayddir›, dedilar. Ular: ‹Soʻng kim?›, dedilar. U zot: ‹Soʻng Ali ibn Abu Tolib›, dedilar. Abbos: ‹Yo Rasululloh, amakingizni ularning eng oxirgisi qildingizmi?›, dedi. U zot: ‹Chunki Ali hijratda sendan oʻzib ketgan›, dedilar». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Shuʼba esa Umar ibn Abu Salamani zaif sanardi.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Мен Набий ﷺнинг ҳузурларида ўтирган эдим. Шу пайт Али ва Аббос келиб, киришга изн сўрадилар ва: ‹Эй Усома, биз учун Расулуллоҳ ﷺдан изн сўраб бер›, дедилар. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ, Али ва Аббос киришга изн сўраяптилар›, дедим. У зот: ‹Уларни нима мақсадда келганини биласанми?›, дедилар. Мен: ‹Билмайман›, дедим. Набий ﷺ: ‹Лекин мен биламан›, дедилар ва уларга изн бердилар. Улар кириб: ‹Ё Расулуллоҳ, биз сизнинг ҳузурингизга, оилангиздан энг маҳбуби ким эканини сўраш учун келдик›, дедилар. У зот: ‹Фотима бинт Муҳаммад›, дедилар. Улар: ‹Биз оилангиз ҳақида сўраш учун келганимиз йўқ›, дедилар. У зот: ‹Оиламдан менга энг маҳбуби — Аллоҳ инъом этган ва мен ҳам инъом этган киши: Усома ибн Зайддир›, дедилар. Улар: ‹Сўнг ким?›, дедилар. У зот: ‹Сўнг Али ибн Абу Толиб›, дедилар. Аббос: ‹Ё Расулуллоҳ, амакингизни уларнинг энг охиргиси қилдингизми?›, деди. У зот: ‹Чунки Али ҳижратда сендан ўзиб кетган›, дедилар». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Шуъба эса Умар ибн Абу Саламани заиф санарди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُسَامَةَ، قَالَ كُنْتُ رِدْفَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا وَقَعَتِ الشَّمْسُ دَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Usoma (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺning ortlarida mingashgan edim. Quyosh botganida Rasululloh ﷺ (Arafadan) qaytdilar.Усома (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺнинг ортларида мингашган эдим. Қуёш ботганида Расулуллоҳ ﷺ (Арафадан) қайтдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، أَنَّهُ سَمِعَهُ يَقُولُ دَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ عَرَفَةَ حَتَّى إِذَا كَانَ بِالشِّعْبِ نَزَلَ فَبَالَ فَتَوَضَّأَ وَلَمْ يُسْبِغِ الْوُضُوءَ قُلْتُ لَهُ الصَّلاَةَ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ الصَّلاَةُ أَمَامَكَ ‏"‏ ‏.‏ فَرَكِبَ فَلَمَّا جَاءَ الْمُزْدَلِفَةَ نَزَلَ فَتَوَضَّأَ فَأَسْبَغَ الْوُضُوءَ ثُمَّ أُقِيمَتِ الصَّلاَةُ فَصَلَّى الْمَغْرِبَ ثُمَّ أَنَاخَ كُلُّ إِنْسَانٍ بَعِيرَهُ فِي مَنْزِلِهِ ثُمَّ أُقِيمَتِ الْعِشَاءُ فَصَلاَّهَا وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Arafadan qaytdilar, toki daraga yetganlarida tushib, kichik hojatga chiqdilar va taharat qildilar, ammo taharatni toʻliq qilmadilar. Men u zotga: «Namoz?» dedim. U zot: «Namoz oldingdadir», dedilar. Soʻng (u zot) ulovga mindilar. Muzdalifaga kelganlarida tushib, taharat qildilar va taharatni toʻliq qildilar, soʻng namozga iqomat aytildi va shom namozini oʻqidilar. Soʻng har bir kishi tuyasini oʻz manzilida choʻktirdi, keyin xufton namozi uchun iqomat aytildi va u zot uni oʻqidilar, ikkisining orasida boshqa hech narsa (nafl) oʻqimadilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Арафадан қайтдилар, токи дарага етганларида тушиб, кичик ҳожатга чиқдилар ва таҳарат қилдилар, аммо таҳаратни тўлиқ қилмадилар. Мен у зотга: «Намоз?» дедим. У зот: «Намоз олдингдадир», дедилар. Сўнг (у зот) уловга миндилар. Муздалифага келганларида тушиб, таҳарат қилдилар ва таҳаратни тўлиқ қилдилар, сўнг намозга иқомат айтилди ва шом намозини ўқидилар. Сўнг ҳар бир киши туясини ўз манзилида чўктирди, кейин хуфтон намози учун иқомат айтилди ва у зот уни ўқидилар, иккисининг орасида бошқа ҳеч нарса (нафл) ўқимадилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيْنَ تَنْزِلُ غَدًا فِي حَجَّتِهِ قَالَ ‏"‏ هَلْ تَرَكَ لَنَا عَقِيلٌ مَنْزِلاً ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ نَحْنُ نَازِلُونَ بِخَيْفِ بَنِي كِنَانَةَ حَيْثُ قَاسَمَتْ قُرَيْشٌ عَلَى الْكُفْرِ ‏"‏ ‏.‏ يَعْنِي الْمُحَصَّبَ وَذَلِكَ أَنَّ بَنِي كِنَانَةَ حَالَفَتْ قُرَيْشًا عَلَى بَنِي هَاشِمٍ أَنْ لاَ يُنَاكِحُوهُمْ وَلاَ يُبَايِعُوهُمْ وَلاَ يُئْوُوهُمْ ‏.‏ قَالَ الزُّهْرِيُّ وَالْخَيْفُ الْوَادِي ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo) shunday dedi: Men: «Yo Rasululloh, ertaga (hajda) qayerga tushasiz?», deb soʻradim. U zot: «Aqiyl bizga (Makkada) biror uy qoldirganmidi?!», dedilar. Soʻngra: «Biz Banu Kinona xiyfiga (vodiysiga) tushamiz, oʻsha yerda Quraysh kufr ustida qasamyod qilgan edi», dedilar — yaʼni Muhassabni (nazarda tutib). Bu shundayki, Banu Kinona Banu Hoshimga qarshi Quraysh bilan, ular bilan quda-anda boʻlmaslik, ular bilan oldi-sotdi qilmaslik va ularga panoh bermaslik haqida ittifoq tuzgan edi. Zuhriy aytdi: «Xiyf — bu vodiy (demakdir)».Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо) шундай деди: Мен: «Ё Расулуллоҳ, эртага (ҳажда) қаерга тушасиз?», деб сўрадим. У зот: «Ақийл бизга (Маккада) бирор уй қолдирганмиди?!», дедилар. Сўнгра: «Биз Бану Кинона хийфига (водийсига) тушамиз, ўша ерда Қурайш куфр устида қасамёд қилган эди», дедилар — яъни Муҳассабни (назарда тутиб). Бу шундайки, Бану Кинона Бану Ҳошимга қарши Қурайш билан, улар билан қуда-анда бўлмаслик, улар билан олди-сотди қилмаслик ва уларга паноҳ бермаслик ҳақида иттифоқ тузган эди. Зуҳрий айтди: «Хийф — бу водий (демакдир)».

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبَانُ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِي الْحَكَمِ بْنِ ثَوْبَانَ، عَنْ مَوْلَى، قُدَامَةَ بْنِ مَظْعُونٍ عَنْ مَوْلَى، أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ أَنَّهُ انْطَلَقَ مَعَ أُسَامَةَ إِلَى وَادِي الْقُرَى فِي طَلَبِ مَالٍ لَهُ فَكَانَ يَصُومُ يَوْمَ الاِثْنَيْنِ وَيَوْمَ الْخَمِيسِ فَقَالَ لَهُ مَوْلاَهُ لِمَ تَصُومُ يَوْمَ الاِثْنَيْنِ وَيَوْمَ الْخَمِيسِ وَأَنْتَ شَيْخٌ كَبِيرٌ فَقَالَ إِنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَصُومُ يَوْمَ الاِثْنَيْنِ وَيَوْمَ الْخَمِيسِ وَسُئِلَ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ أَعْمَالَ الْعِبَادِ تُعْرَضُ يَوْمَ الاِثْنَيْنِ وَيَوْمَ الْخَمِيسِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ كَذَا قَالَ هِشَامٌ الدَّسْتَوَائِيُّ عَنْ يَحْيَى عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِي الْحَكَمِ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)ning ozod qilingan quli rivoyat qiladiki, u Usoma bilan birga oʻz molini (tuyalarini) qidirib Vodil-Quroga bordi. (Usoma) dushanba kuni va payshanba kuni roʻza tutar edi. Uning ozod qilingan quli unga: «Nega siz dushanba kuni va payshanba kuni roʻza tutasiz, holbuki keksayib qolgan keksa kishisiz-ku?» dedi. U: «Allohning Paygʻambari ﷺ dushanba kuni va payshanba kuni roʻza tutar edilar. Bu haqda soʻralganida: ‹Bandalarning amallari dushanba kuni va payshanba kuni (Allohga) koʻrsatiladi›, dedilar», dedi. Abu Dovud aytdi: Hisham ad-Dastavoiy ham Yahyodan, u Umar ibn Abul-Hakamdan shunday deb rivoyat qildi.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)нинг озод қилинган қули ривоят қиладики, у Усома билан бирга ўз молини (туяларини) қидириб Водил-Қурога борди. (Усома) душанба куни ва пайшанба куни рўза тутар эди. Унинг озод қилинган қули унга: «Нега сиз душанба куни ва пайшанба куни рўза тутасиз, ҳолбуки кексайиб қолган кекса кишисиз-ку?» деди. У: «Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ душанба куни ва пайшанба куни рўза тутар эдилар. Бу ҳақда сўралганида: ‹Бандаларнинг амаллари душанба куни ва пайшанба куни (Аллоҳга) кўрсатилади›, дедилар», деди. Абу Довуд айтди: Ҳишам ад-Даставоий ҳам Яҳёдан, у Умар ибн Абул-Ҳакамдан шундай деб ривоят қилди.

حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنِ ابْنِ الْمُبَارَكِ، عَنْ صَالِحِ بْنِ أَبِي الأَخْضَرِ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ عُرْوَةُ فَحَدَّثَنِي أُسَامَةُ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ عَهِدَ إِلَيْهِ فَقَالَ ‏"‏ أَغِرْ عَلَى أُبْنَى صَبَاحًا وَحَرِّقْ ‏"‏ ‏.‏

Usoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ unga (ish) topshirib: «Ubnoga ertalab hujum qil va (u yerni) yoqib yubor», dedilar.Усома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ унга (иш) топшириб: «Убнога эрталаб ҳужум қил ва (у ерни) ёқиб юбор», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ الْمَعْنَى، قَالاَ حَدَّثَنَا يَعْلَى بْنُ عُبَيْدٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي ظَبْيَانَ، حَدَّثَنَا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ، قَالَ بَعَثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَرِيَّةً إِلَى الْحُرَقَاتِ فَنَذِرُوا بِنَا فَهَرَبُوا فَأَدْرَكْنَا رَجُلاً فَلَمَّا غَشَيْنَاهُ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ فَضَرَبْنَاهُ حَتَّى قَتَلْنَاهُ فَذَكَرْتُهُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ مَنْ لَكَ بِلاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّمَا قَالَهَا مَخَافَةَ السِّلاَحِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَفَلاَ شَقَقْتَ عَنْ قَلْبِهِ حَتَّى تَعْلَمَ مِنْ أَجْلِ ذَلِكَ قَالَهَا أَمْ لاَ مَنْ لَكَ بِلاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏ فَمَا زَالَ يَقُولُهَا حَتَّى وَدِدْتُ أَنِّي لَمْ أُسْلِمْ إِلاَّ يَوْمَئِذٍ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni Huruqotga bir sariyya (qoʻshin)da joʻnatdilar. Ular bizdan ogoh boʻlib, qochib qoldilar. Bas, biz bir kishiga yetib oldik. Uni bosib olganimizda, u ‹Lo ilaha illalloh› dedi. Biz esa uni uribgina qolmay, oʻldirib qoʻydik. Buni Nabiy ﷺ ga zikr qilsam, u zot: «Qiyomat kunida ‹Lo ilaha illalloh›ning (haqqida) sen uchun kim (javob beradi)?» dedilar. Men: «Ey Rasululloh, u buni faqat qurol(dan)ning qoʻrqqani uchun aytdi», dedim. U zot: «Uning qalbini yorib koʻrmadingmi, shuning uchun aytdimi yoki yoʻqmi — buni bilib olsang boʻlardi! Qiyomat kunida ‹Lo ilaha illalloh›ning (haqqida) sen uchun kim (javob beradi)?» dedilar. U zot buni qaytaraverdilarki, oxiri men oʻsha kun Islom keltirgan boʻlsam edi (yaʼni, undan ilgari emas), deb orzu qildim.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни Ҳуруқотга бир сарийя (қўшин)да жўнатдилар. Улар биздан огоҳ бўлиб, қочиб қолдилар. Бас, биз бир кишига етиб олдик. Уни босиб олганимизда, у ‹Ло илаҳа иллаллоҳ› деди. Биз эса уни урибгина қолмай, ўлдириб қўйдик. Буни Набий ﷺ га зикр қилсам, у зот: «Қиёмат кунида ‹Ло илаҳа иллаллоҳ›нинг (ҳаққида) сен учун ким (жавоб беради)?» дедилар. Мен: «Эй Расулуллоҳ, у буни фақат қурол(дан)нинг қўрққани учун айтди», дедим. У зот: «Унинг қалбини ёриб кўрмадингми, шунинг учун айтдими ёки йўқми — буни билиб олсанг бўларди! Қиёмат кунида ‹Ло илаҳа иллаллоҳ›нинг (ҳаққида) сен учун ким (жавоб беради)?» дедилар. У зот буни қайтаравердиларки, охири мен ўша кун Ислом келтирган бўлсам эди (яъни, ундан илгари эмас), деб орзу қилдим.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَرِثُ الْمُسْلِمُ الْكَافِرَ وَلاَ الْكَافِرُ الْمُسْلِمَ ‏"‏ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ shunday dedilar: «Musulmon kofirga voris boʻlmaydi, kofir ham musulmonga voris boʻlmaydi».Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ шундай дедилар: «Мусулмон кофирга ворис бўлмайди, кофир ҳам мусулмонга ворис бўлмайди».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيْنَ تَنْزِلُ غَدًا فِي حَجَّتِهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَهَلْ تَرَكَ لَنَا عَقِيلٌ مَنْزِلاً ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ نَحْنُ نَازِلُونَ بِخَيْفِ بَنِي كِنَانَةَ حَيْثُ تَقَاسَمَتْ قُرَيْشٌ عَلَى الْكُفْرِ ‏"‏ ‏.‏ يَعْنِي الْمُحَصَّبَ وَذَاكَ أَنَّ بَنِي كِنَانَةَ حَالَفَتْ قُرَيْشًا عَلَى بَنِي هَاشِمٍ أَنْ لاَ يُنَاكِحُوهُمْ وَلاَ يُبَايِعُوهُمْ وَلاَ يُئْوُوهُمْ ‏.‏ قَالَ الزُّهْرِيُّ وَالْخَيْفُ الْوَادِي ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men: «Ey Allohning Rasuli, ertaga qayerga tushasiz?», dedim. Bu (savol) u zotning Haj (safari) chogʻida boʻlgan edi. U zot: «Aqil bizga biron uy qoldirdimi?», dedilar. Soʻngra: «Biz Banu Kinona vodiysiga (Xayfiga) — Quraysh kufr ustida qasamyod qilgan joyga tushamiz», dedilar. Bu bilan al-Muhassabni nazarda tutdilar. Bunga sabab shuki, Banu Kinona Banu Hoshimga qarshi Quraysh bilan ittifoq tuzib, ular bilan na quda-andachilik qilmaslikka, na oldi-sotdi qilmaslikka, na ularga panoh bermaslikka ahdlashgan edilar. Az-Zuhriy aytdi: «al-Xayf» — vodiy demakdir.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, эртага қаерга тушасиз?», дедим. Бу (савол) у зотнинг Ҳаж (сафари) чоғида бўлган эди. У зот: «Ақил бизга бирон уй қолдирдими?», дедилар. Сўнгра: «Биз Бану Кинона водийсига (Хайфига) — Қурайш куфр устида қасамёд қилган жойга тушамиз», дедилар. Бу билан ал-Муҳассабни назарда тутдилар. Бунга сабаб шуки, Бану Кинона Бану Ҳошимга қарши Қурайш билан иттифоқ тузиб, улар билан на қуда-андачилик қилмасликка, на олди-сотди қилмасликка, на уларга паноҳ бермасликка аҳдлашган эдилар. Аз-Зуҳрий айтди: «ал-Хайф» — водий демакдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَعُودُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أُبَىٍّ فِي مَرَضِهِ الَّذِي مَاتَ فِيهِ فَلَمَّا دَخَلَ عَلَيْهِ عَرَفَ فِيهِ الْمَوْتَ قَالَ ‏"‏ قَدْ كُنْتُ أَنْهَاكَ عَنْ حُبِّ يَهُودَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَقَدْ أَبْغَضَهُمْ أَسْعَدُ بْنُ زُرَارَةَ فَمَهْ فَلَمَّا مَاتَ أَتَاهُ ابْنُهُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أُبَىٍّ قَدْ مَاتَ فَأَعْطِنِي قَمِيصَكَ أُكَفِّنْهُ فِيهِ ‏.‏ فَنَزَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَمِيصَهُ فَأَعْطَاهُ إِيَّاهُ ‏.‏

Abdulaziz ibn Yahyo bizga Muhammad ibn Salamadan, u Muhammad ibn Ishoqdan, u az-Zuhriydan, u Urvadan, u Usoma ibn Zayddan rivoyat qildi: U (Usoma) aytdi: Rasululloh ﷺ Abdulloh ibn Ubayyni oʻzi vafot etgan kasalligida yoʻqlash uchun (uning huzuriga) chiqdilar. U zot uning huzuriga kirganlarida, unda oʻlim (alomatlarini) koʻrdilar va: «Men seni yahudiylarni sevishdan qaytarar edim», dedilar. U: «Asʼad ibn Zurora ham ularni yomon koʻrgan-ku, nima boʻpti?» dedi. U (Abdulloh) vafot etganida, oʻgʻli u zotning oldiga kelib: «Yo Rasululloh, Abdulloh ibn Ubayy vafot etdi, menga koʻylagingizni bering, men uni shunda kafanlay», dedi. Bas, Rasululloh ﷺ koʻylaklarini yechib, unga berdilar.Абдулазиз ибн Яҳё бизга Муҳаммад ибн Саламадан, у Муҳаммад ибн Ишоқдан, у аз-Зуҳрийдан, у Урвадан, у Усома ибн Зайддан ривоят қилди: У (Усома) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Абдуллоҳ ибн Убаййни ўзи вафот этган касаллигида йўқлаш учун (унинг ҳузурига) чиқдилар. У зот унинг ҳузурига кирганларида, унда ўлим (аломатларини) кўрдилар ва: «Мен сени яҳудийларни севишдан қайтарар эдим», дедилар. У: «Асъад ибн Зурора ҳам уларни ёмон кўрган-ку, нима бўпти?» деди. У (Абдуллоҳ) вафот этганида, ўғли у зотнинг олдига келиб: «Ё Расулуллоҳ, Абдуллоҳ ибн Убайй вафот этди, менга кўйлагингизни беринг, мен уни шунда кафанлай», деди. Бас, Расулуллоҳ ﷺ кўйлакларини ечиб, унга бердилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَاصِمٍ الأَحْوَلِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عُثْمَانَ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، أَنَّ ابْنَةً لِرَسُولِ اللَّهِ، صلى الله عليه وسلم أَرْسَلَتْ إِلَيْهِ وَأَنَا مَعَهُ وَسَعْدٌ وَأَحْسِبُ أُبَيًّا أَنَّ ابْنِي أَوْ بِنْتِي قَدْ حُضِرَ فَاشْهَدْنَا ‏.‏ فَأَرْسَلَ يُقْرِئُ السَّلاَمَ فَقَالَ ‏"‏ قُلْ لِلَّهِ مَا أَخَذَ وَمَا أَعْطَى وَكُلُّ شَىْءٍ عِنْدَهُ إِلَى أَجَلٍ ‏"‏ ‏.‏ فَأَرْسَلَتْ تُقْسِمُ عَلَيْهِ فَأَتَاهَا فَوُضِعَ الصَّبِيُّ فِي حِجْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَفْسُهُ تَقَعْقَعُ فَفَاضَتْ عَيْنَا رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لَهُ سَعْدٌ مَا هَذَا قَالَ ‏"‏ إِنَّهَا رَحْمَةٌ وَضَعَهَا اللَّهُ فِي قُلُوبِ مَنْ يَشَاءُ وَإِنَّمَا يَرْحَمُ اللَّهُ مِنْ عِبَادِهِ الرُّحَمَاءَ ‏"‏ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺning bir qizlari u zotga — men u zot bilan birga edim, Saʼd ham, oʻylaymanki, Ubay ham bor edi — «Oʻgʻlim yoki qizim oʻlim toʻshagida, bizning oldimizga keling», deb odam yubordi. U zot salom yetkazib: «Unga ayt: Alloh olgan narsa ham, bergan narsa ham Allohnikidir va har bir narsaning Uning huzurida belgilangan ajali bordir», deb (javob) yubordilar. Bas, u (qizlari) qasam ichib (kelishlarini soʻrab) yana odam yubordi. Shunda u zot uning oldiga bordilar. Bola Rasululloh ﷺning quchoqlariga qoʻyildi, joni esa hirqillab turardi. Bas, Rasululloh ﷺning koʻzlaridan yosh oqdi. Saʼd u zotga: «Bu nima?» dedi. U zot: «Bu — rahmatdir, Alloh uni Oʻzi xohlagan bandalarining qalbiga solib qoʻygan. Alloh bandalaridan faqat rahmdillarga rahm qiladi», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺнинг бир қизлари у зотга — мен у зот билан бирга эдим, Саъд ҳам, ўйлайманки, Убай ҳам бор эди — «Ўғлим ёки қизим ўлим тўшагида, бизнинг олдимизга келинг», деб одам юборди. У зот салом етказиб: «Унга айт: Аллоҳ олган нарса ҳам, берган нарса ҳам Аллоҳникидир ва ҳар бир нарсанинг Унинг ҳузурида белгиланган ажали бордир», деб (жавоб) юбордилар. Бас, у (қизлари) қасам ичиб (келишларини сўраб) яна одам юборди. Шунда у зот унинг олдига бордилар. Бола Расулуллоҳ ﷺнинг қучоқларига қўйилди, жони эса ҳирқиллаб турарди. Бас, Расулуллоҳ ﷺнинг кўзларидан ёш оқди. Саъд у зотга: «Бу нима?» деди. У зот: «Бу — раҳматдир, Аллоҳ уни Ўзи хоҳлаган бандаларининг қалбига солиб қўйган. Аллоҳ бандаларидан фақат раҳмдилларга раҳм қилади», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، دُحَيْمٌ وَسُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنِ ابْنِ نَافِعٍ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَبِلاَلٌ الأَسْوَاقَ فَذَهَبَ لِحَاجَتِهِ ثُمَّ خَرَجَ قَالَ أُسَامَةُ فَسَأَلْتُ بِلاَلاً مَا صَنَعَ فَقَالَ بِلاَلٌ ذَهَبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِحَاجَتِهِ ثُمَّ تَوَضَّأَ فَغَسَلَ وَجْهَهُ وَيَدَيْهِ وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ وَمَسَحَ عَلَى الْخُفَّيْنِ ثُمَّ صَلَّى ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ va Bilol al-Asvof (degan joy)ga kirdilar. U zot hojatlarini chiqarish uchun ketib, soʻng qaytib chiqdilar. Usoma aytdi: Men Biloldan: «U zot nima qildilar?» deb soʻradim. Bilol: «Nabiy ﷺ hojatlarini chiqarish uchun ketdilar, soʻng taharat qildilar: yuzlari va ikki qoʻllarini yuvdilar, boshlariga mash tortdilar va ikki mahsilariga mash tortdilar, soʻng namoz oʻqidilar», dedi.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ва Билол ал-Асвоф (деган жой)га кирдилар. У зот ҳожатларини чиқариш учун кетиб, сўнг қайтиб чиқдилар. Усома айтди: Мен Билолдан: «У зот нима қилдилар?» деб сўрадим. Билол: «Набий ﷺ ҳожатларини чиқариш учун кетдилар, сўнг таҳарат қилдилар: юзлари ва икки қўлларини ювдилар, бошларига маш тортдилар ва икки маҳсиларига маш тортдилар, сўнг намоз ўқидилар», деди.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا ثَابِتُ بْنُ قَيْسٍ أَبُو الْغُصْنِ، - شَيْخٌ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ - قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَمْ أَرَكَ تَصُومُ شَهْرًا مِنَ الشُّهُورِ مَا تَصُومُ مِنْ شَعْبَانَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ذَلِكَ شَهْرٌ يَغْفُلُ النَّاسُ عَنْهُ بَيْنَ رَجَبٍ وَرَمَضَانَ وَهُوَ شَهْرٌ تُرْفَعُ فِيهِ الأَعْمَالُ إِلَى رَبِّ الْعَالَمِينَ فَأُحِبُّ أَنْ يُرْفَعَ عَمَلِي وَأَنَا صَائِمٌ ‏"‏ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men: «Ey Allohning Rasuli, sizni oylardan biror oyda Shaʼbonda tutgancha roʻza tutayotganingizni koʻrmadim», dedim. U zot: «Bu shunday oyki, odamlar Rajab bilan Ramazon oʻrtasidagi bu oydan gʻofil boʻladilar. Bu oyda amallar olamlar Robbiga koʻtariladi. Men esa amalim men roʻzador holimda koʻtarilishini yoqtiraman», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, сизни ойлардан бирор ойда Шаъбонда тутганча рўза тутаётганингизни кўрмадим», дедим. У зот: «Бу шундай ойки, одамлар Ражаб билан Рамазон ўртасидаги бу ойдан ғофил бўладилар. Бу ойда амаллар оламлар Роббига кўтарилади. Мен эса амалим мен рўзадор ҳолимда кўтарилишини ёқтираман», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا ثَابِتُ بْنُ قَيْسٍ أَبُو الْغُصْنِ، - شَيْخٌ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ - قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ تَصُومُ حَتَّى لاَ تَكَادَ تُفْطِرُ وَتُفْطِرُ حَتَّى لاَ تَكَادَ أَنْ تَصُومَ إِلاَّ يَوْمَيْنِ إِنْ دَخَلاَ فِي صِيَامِكَ وَإِلاَّ صُمْتَهُمَا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَىُّ يَوْمَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ يَوْمَ الاِثْنَيْنِ وَيَوْمَ الْخَمِيسِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ذَانِكَ يَوْمَانِ تُعْرَضُ فِيهِمَا الأَعْمَالُ عَلَى رَبِّ الْعَالَمِينَ فَأُحِبُّ أَنْ يُعْرَضَ عَمَلِي وَأَنَا صَائِمٌ ‏"‏ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men: «Ey Allohning Rasuli, siz shu qadar roʻza tutasizki, deyarli iftor qilmaysiz; yana shu qadar iftor qilasizki, deyarli roʻza tutmaysiz, faqat ikki kundan boshqa; agar oʻsha ikki kun roʻzangizga toʻgʻri kelsa tutasiz, boʻlmasa oʻshalarni tutasiz», dedim. U zot: «Qaysi ikki kun?» dedilar. Men: «Dushanba kuni va payshanba kuni», dedim. U zot: «Bu ikki kunda amallar olamlar Robbiga koʻrsatiladi. Men esa amalim men roʻzador holimda koʻrsatilishini yoqtiraman», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, сиз шу қадар рўза тутасизки, деярли ифтор қилмайсиз; яна шу қадар ифтор қиласизки, деярли рўза тутмайсиз, фақат икки кундан бошқа; агар ўша икки кун рўзангизга тўғри келса тутасиз, бўлмаса ўшаларни тутасиз», дедим. У зот: «Қайси икки кун?» дедилар. Мен: «Душанба куни ва пайшанба куни», дедим. У зот: «Бу икки кунда амаллар оламлар Роббига кўрсатилади. Мен эса амалим мен рўзадор ҳолимда кўрсатилишини ёқтираман», дедилар.

أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ هُشَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ، عَنْ عَطَاءٍ، قَالَ قَالَ أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ كُنْتُ رَدِيفَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِعَرَفَاتٍ فَرَفَعَ يَدَيْهِ يَدْعُو فَمَالَتْ بِهِ نَاقَتُهُ فَسَقَطَ خِطَامُهَا فَتَنَاوَلَ الْخِطَامَ بِإِحْدَى يَدَيْهِ وَهُوَ رَافِعٌ يَدَهُ الأُخْرَى ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Men Arafotda Nabiy ﷺning orqalarida ulov mingashib borardim. U zot ikki qoʻllarini koʻtarib duo qildilar, shunda tuyalari ogʻdi va uning jilovi tushib ketdi. Bas, u zot bir qoʻllari bilan jilovni oldilar, ikkinchi qoʻllarini esa hamon koʻtargan holatda edilar».Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Мен Арафотда Набий ﷺнинг орқаларида улов мингашиб борардим. У зот икки қўлларини кўтариб дуо қилдилар, шунда туялари оғди ва унинг жилови тушиб кетди. Бас, у зот бир қўллари билан жиловни олдилар, иккинчи қўлларини эса ҳамон кўтарган ҳолатда эдилар».

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْفِرْيَابِيُّ، حَدَّثَنَا حَسَّانُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، زَيْدِ بْنِ حَارِثَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ عَلَّمَنِي جِبْرَائِيلُ الْوُضُوءَ وَأَمَرَنِي أَنْ أَنْضَحَ تَحْتَ ثَوْبِي لِمَا يَخْرُجُ مِنَ الْبَوْلِ بَعْدَ الْوُضُوءِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو الْحَسَنِ بْنُ سَلَمَةَ حَدَّثَنَا أَبُو حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ التَّنِّيسِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، فَذَكَرَ نَحْوَهُ ‏.‏

Zayd ibn Horisa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jibril menga taharatni oʻrgatdi va taharatdan soʻng chiqadigan siydik tomchisidan ehtiyot boʻlish uchun kiyimimning tagiga suv sepishimni buyurdi», dedilar.Зайд ибн Ҳориса (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жибрил менга таҳаратни ўргатди ва таҳаратдан сўнг чиқадиган сийдик томчисидан эҳтиёт бўлиш учун кийимимнинг тагига сув сепишимни буюрди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَنْبَأَنَا يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ أَنَّ عَمْرَو بْنَ عُثْمَانَ أَخْبَرَهُ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، أَنَّهُ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَتَنْزِلُ فِي دَارِكَ بِمَكَّةَ قَالَ ‏"‏ وَهَلْ تَرَكَ لَنَا عَقِيلٌ مِنْ رِبَاعٍ أَوْ دُورٍ ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَ عَقِيلٌ وَرِثَ أَبَا طَالِبٍ هُوَ وَطَالِبٌ وَلَمْ يَرِثْ جَعْفَرٌ وَلاَ عَلِيٌّ شَيْئًا لأَنَّهُمَا كَانَا مُسْلِمَيْنِ وَكَانَ عَقِيلٌ وَطَالِبٌ كَافِرَيْنِ ‏.‏ فَكَانَ عُمَرُ مِنْ أَجْلِ ذَلِكَ يَقُولُ لاَ يَرِثُ الْمُؤْمِنُ الْكَافِرَ ‏.‏ وَقَالَ أُسَامَةُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَرِثُ الْمُسْلِمُ الْكَافِرَ وَلاَ الْكَافِرُ الْمُسْلِمَ ‏"‏ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Ey Rasululloh, Makkadagi uyingizga tushasizmi?» dedi. U zot: «Aqiyl bizga biror hovli yoki uy qoldirdimi?» dedilar. Aqiyl va Tolib Abu Tolibga voris boʻlishgan, Jaʼfar ham, Ali ham hech narsaga voris boʻlmagan edilar, chunki ikkovlari musulmon edilar, Aqiyl va Tolib esa kofir edilar. Shu sababdan Umar: «Moʻmin kofirga voris boʻlmaydi», der edi. Usoma dedi: Rasululloh ﷺ: «Musulmon kofirga voris boʻlmaydi, kofir ham musulmonga voris boʻlmaydi», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Эй Расулуллоҳ, Маккадаги уйингизга тушасизми?» деди. У зот: «Ақийл бизга бирор ҳовли ёки уй қолдирдими?» дедилар. Ақийл ва Толиб Абу Толибга ворис бўлишган, Жаъфар ҳам, Али ҳам ҳеч нарсага ворис бўлмаган эдилар, чунки икковлари мусулмон эдилар, Ақийл ва Толиб эса кофир эдилар. Шу сабабдан Умар: «Мўмин кофирга ворис бўлмайди», дер эди. Усома деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмон кофирга ворис бўлмайди, кофир ҳам мусулмонга ворис бўлмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيْنَ تَنْزِلُ غَدًا وَذَلِكَ فِي حَجَّتِهِ قَالَ ‏"‏ وَهَلْ تَرَكَ لَنَا عَقِيلٌ مَنْزِلاً ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ نَحْنُ نَازِلُونَ غَدًا بِخَيْفِ بَنِي كِنَانَةَ - يَعْنِي الْمُحَصَّبَ - حَيْثُ قَاسَمَتْ قُرَيْشٌ عَلَى الْكُفْرِ ‏"‏ ‏.‏ وَذَلِكَ أَنَّ بَنِي كِنَانَةَ حَالَفَتْ قُرَيْشًا عَلَى بَنِي هَاشِمٍ أَنْ لاَ يُنَاكِحُوهُمْ وَلاَ يُبَايِعُوهُمْ ‏.‏ قَالَ مَعْمَرٌ قَالَ الزُّهْرِيُّ وَالْخَيْفُ الْوَادِي ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men u zotning hajlarida: «Yo Rasululloh, ertaga qayerga tushasiz?» dedim. U zot: «Aqiyl bizga (Makkada) biror uy qoldirganmidi?» dedilar. Soʻng: «Biz ertaga Banu Kinona xayfiga — yaʼni Muhassabga — Qurayshning kufr ustida ahdlashgan joyiga tushamiz», dedilar. Bu — Banu Kinona Quraysh bilan Banu Hoshimga qarshi ular bilan quda-anda boʻlmaslik va oldi-sotdi qilmaslik ustida ahdlashgan joy edi. Xayf esa vodiy demakdir.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен у зотнинг ҳажларида: «Ё Расулуллоҳ, эртага қаерга тушасиз?» дедим. У зот: «Ақийл бизга (Маккада) бирор уй қолдирганмиди?» дедилар. Сўнг: «Биз эртага Бану Кинона хайфига — яъни Муҳассабга — Қурайшнинг куфр устида аҳдлашган жойига тушамиз», дедилар. Бу — Бану Кинона Қурайш билан Бану Ҳошимга қарши улар билан қуда-анда бўлмаслик ва олди-сотди қилмаслик устида аҳдлашган жой эди. Хайф эса водий демакдир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، وَعَمْرُو بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، أَنَّهُ سُئِلَ كَيْفَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَسِيرُ حِينَ دَفَعَ مِنْ عَرَفَةَ قَالَ كَانَ يَسِيرُ الْعَنَقَ فَإِذَا وَجَدَ فَجْوَةً نَصَّ ‏.‏ قَالَ وَكِيعٌ وَالنَّصُّ يَعْنِي فَوْقَ الْعَنَقِ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, undan: «Rasululloh ﷺ Arafadan qaytganlarida qanday yurar edilar?» deb soʻralganida, u: «Sekin yurar, boʻsh joyni topsalar, tezlatar edilar», dedi.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, ундан: «Расулуллоҳ ﷺ Арафадан қайтганларида қандай юрар эдилар?» деб сўралганида, у: «Секин юрар, бўш жойни топсалар, тезлатар эдилар», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ أَفَضْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَلَمَّا بَلَغَ الشِّعْبَ الَّذِي يَنْزِلُ عِنْدَهُ الأُمَرَاءُ نَزَلَ فَبَالَ وَتَوَضَّأَ قُلْتُ الصَّلاَةَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ الصَّلاَةُ أَمَامَكَ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا انْتَهَى إِلَى جَمْعٍ أَذَّنَ وَأَقَامَ ثُمَّ صَلَّى الْمَغْرِبَ ثُمَّ لَمْ يَحِلَّ أَحَدٌ مِنَ النَّاسِ حَتَّى قَامَ فَصَلَّى الْعِشَاءَ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bilan Arafadan qaytdim. U zot amirlar toʻxtaydigan togʻ yoʻliga yetganlarida toʻxtab, bavl qildilar va taharat oldilar. Men: ‹Namoz (vaqti boʻldimi)?› dedim. U zot: «Namoz oldingda», dedilar. Jamʼ (Muzdalifa)ga yetganlarida azon va iqoma aytib, shom namozini oʻqidilar. Soʻng odamlardan hech kim (tuyalarini) tushirmasdan turib, u zot turib xufton namozini oʻqidilar», dedi.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ билан Арафадан қайтдим. У зот амирлар тўхтайдиган тоғ йўлига етганларида тўхтаб, бавл қилдилар ва таҳарат олдилар. Мен: ‹Намоз (вақти бўлдими)?› дедим. У зот: «Намоз олдингда», дедилар. Жамъ (Муздалифа)га етганларида азон ва иқома айтиб, шом намозини ўқидилар. Сўнг одамлардан ҳеч ким (туяларини) туширмасдан туриб, у зот туриб хуфтон намозини ўқидилар», деди.

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ هِلاَلٍ الصَّوَّافُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ، ح وَحَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَا أَدَعُ بَعْدِي فِتْنَةً أَضَرَّ عَلَى الرِّجَالِ مِنَ النِّسَاءِ ‏"‏ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men oʻzimdan keyin erkaklar uchun ayollardan koʻra zararliroq fitnani qoldirmadim», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен ўзимдан кейин эркаклар учун аёллардан кўра зарарлироқ фитнани қолдирмадим», дедилар.

حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ عُثْمَانَ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُهَاجِرٍ الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنِي الضَّحَّاكُ الْمَعَافِرِيُّ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى، عَنْ كُرَيْبٍ، - مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ - قَالَ حَدَّثَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ذَاتَ يَوْمٍ لأَصْحَابِهِ ‏"‏ أَلاَ مُشَمِّرٌ لِلْجَنَّةِ فَإِنَّ الْجَنَّةَ لاَ خَطَرَ لَهَا هِيَ وَرَبِّ الْكَعْبَةِ نُورٌ يَتَلأْلأُ وَرَيْحَانَةٌ تَهْتَزُّ وَقَصْرٌ مَشِيدٌ وَنَهَرٌ مُطَّرِدٌ وَفَاكِهَةٌ كَثِيرَةٌ نَضِيجَةٌ وَزَوْجَةٌ حَسْنَاءُ جَمِيلَةٌ وَحُلَلٌ كَثِيرَةٌ فِي مَقَامٍ أَبَدًا فِي حَبْرَةٍ وَنَضْرَةٍ فِي دَارٍ عَالِيَةٍ سَلِيمَةٍ بَهِيَّةٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا نَحْنُ الْمُشَمِّرُونَ لَهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ قُولُوا إِنْ شَاءَ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ ذَكَرَ الْجِهَادَ وَحَضَّ عَلَيْهِ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Rasululloh ﷺ ashoblariga: «Jannat uchun bel bogʻlab harakat qiladigan kishi bormi?! Zero, jannatga teng keladigan narsa yoʻq. Kaʼba Robbiga qasamki, u yaraqlab turgan nurdir, tebranib turgan rayhondir, mustahkam qasrdir, oqib turgan daryodir, koʻp va pishgan mevadir, husnli va goʻzal juftdir hamda abadiy maqomdagi koʻplab liboslardir. Baland, xatarsiz va goʻzal maskanda shodlik va nozu neʼmat ichidadir», dedilar. Ular: «Ey Rasululloh, biz u uchun bel bogʻlab harakat qiluvchimiz!» dedilar. U zot: «‹Inshaalloh› deb ayting», dedilar. Soʻng jihodni zikr qilib, unga qiziqtirdilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир куни Расулуллоҳ ﷺ ашобларига: «Жаннат учун бел боғлаб ҳаракат қиладиган киши борми?! Зеро, жаннатга тенг келадиган нарса йўқ. Каъба Роббига қасамки, у ярақлаб турган нурдир, тебраниб турган райҳондир, мустаҳкам қасрдир, оқиб турган дарёдир, кўп ва пишган мевадир, ҳуснли ва гўзал жуфтдир ҳамда абадий мақомдаги кўплаб либослардир. Баланд, хатарсиз ва гўзал масканда шодлик ва нозу неъмат ичидадир», дедилар. Улар: «Эй Расулуллоҳ, биз у учун бел боғлаб ҳаракат қилувчимиз!» дедилар. У зот: «‹Иншааллоҳ› деб айтинг», дедилар. Сўнг жиҳодни зикр қилиб, унга қизиқтирдилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْهُذَلِيُّ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ الزِّبْرِقَانِ بْنِ عَمْرٍو الضَّمْرِيِّ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لَيَنْتَهِيَنَّ رِجَالٌ عَنْ تَرْكِ الْجَمَاعَةِ أَوْ لأُحَرِّقَنَّ بُيُوتَهُمْ ‏"‏ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Erkaklar jamoatni tark etishdan albatta tiyilsinlar, aks holda ularning uylarini yoqib yuboraman», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эркаклар жамоатни тарк этишдан албатта тийилсинлар, акс ҳолда уларнинг уйларини ёқиб юбораман», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ خَلاَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ، قَالَ سَأَلْتُ طَاوُسًا عَنِ السُّبْحَةِ، فِي السَّفَرِ - وَالْحَسَنُ بْنُ مُسْلِمِ بْنِ يَنَّاقٍ جَالِسٌ عِنْدَهُ - فَقَالَ حَدَّثَنِي طَاوُسٌ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ فَرَضَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ صَلاَةَ الْحَضَرِ وَصَلاَةَ السَّفَرِ فَكُنَّا نُصَلِّي فِي الْحَضَرِ قَبْلَهَا وَبَعْدَهَا وَكُنَّا نُصَلِّي فِي السَّفَرِ قَبْلَهَا وَبَعْدَهَا ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ muqim holatdagi namoz bilan safardagi namozni farz qildilar. Biz muqim boʻlganimizda undan oldin ham, keyin ham nafl oʻqir edik, safarda ham undan oldin va keyin nafl oʻqir edik.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ муқим ҳолатдаги намоз билан сафардаги намозни фарз қилдилар. Биз муқим бўлганимизда ундан олдин ҳам, кейин ҳам нафл ўқир эдик, сафарда ҳам ундан олдин ва кейин нафл ўқир эдик.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ، حَدَّثَنَا عَاصِمٌ الأَحْوَلُ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ كَانَ ابْنٌ لِبَعْضِ بَنَاتِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقْضِي فَأَرْسَلَتْ إِلَيْهِ أَنْ يَأْتِيَهَا فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا أَنَّ ‏"‏ لِلَّهِ مَا أَخَذَ وَلَهُ مَا أَعْطَى وَكُلُّ شَىْءٍ عِنْدَهُ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى فَلْتَصْبِرْ وَلْتَحْتَسِبْ ‏"‏ ‏.‏ فَأَرْسَلَتْ إِلَيْهِ فَأَقْسَمَتْ عَلَيْهِ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَقُمْتُ مَعَهُ وَمَعَهُ مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ وَأُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ وَعُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِ فَلَمَّا دَخَلْنَا نَاوَلُوا الصَّبِيَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَرُوحُهُ تَقَلْقَلُ فِي صَدْرِهِ ‏.‏ قَالَ حَسِبْتُهُ قَالَ كَأَنَّهُ شَنَّةٌ ‏.‏ قَالَ فَبَكَى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ لَهُ عُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِ: مَا هَذَا يَا رَسُولَ اللَّهِ؟ قَالَ: ‏"‏ الرَّحْمَةُ الَّتِي جَعَلَهَا اللَّهُ فِي بَنِي آدَمَ وَإِنَّمَا يَرْحَمُ اللَّهُ مِنْ عِبَادِهِ الرُّحَمَاءَ ‏"‏ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning qizlaridan birining oʻgʻli jon berayotgan edi. U (qizi) Rasulullohga: kelib qoʻysinlar, deb odam yubordi. Rasululloh ﷺ esa unga: «Olgani ham Allohniki, bergani ham Allohniki, Uning huzurida har bir narsaning belgilangan ajali bor. Bas, sabr qilsin va ajrini Allohdan kutsin», deb odam yubordilar. Ammo u yana odam yuborib, qattiq iltimos qildi. Shunda Rasululloh ﷺ turdilar, men ham U zot bilan turdim, U zot bilan birga Muoz ibn Jabal, Ubayy ibn Kaʼb va Uboda ibn Somit ham bor edi. Biz kirganimizda bolani Rasululloh ﷺga topshirishdi, uning ruhi koʻksida titrayotgan edi. (Roviy dedi: shekilli, u eski meshdek edi, dedi.) Shunda Rasululloh ﷺ yigʻladilar. Uboda ibn Somit U zotga: Ey Rasululloh, bu nima? dedi. U zot: «Bu Alloh odam bolasi qalbiga solib qoʻygan rahm-shafqatdir. Alloh oʻz bandalaridan faqat rahmdillarigagina rahm qiladi», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг қизларидан бирининг ўғли жон бераётган эди. У (қизи) Расулуллоҳга: келиб қўйсинлар, деб одам юборди. Расулуллоҳ ﷺ эса унга: «Олгани ҳам Аллоҳники, бергани ҳам Аллоҳники, Унинг ҳузурида ҳар бир нарсанинг белгиланган ажали бор. Бас, сабр қилсин ва ажрини Аллоҳдан кутсин», деб одам юбордилар. Аммо у яна одам юбориб, қаттиқ илтимос қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ турдилар, мен ҳам У зот билан турдим, У зот билан бирга Муоз ибн Жабал, Убайй ибн Каъб ва Убода ибн Сомит ҳам бор эди. Биз кирганимизда болани Расулуллоҳ ﷺга топширишди, унинг руҳи кўксида титраётган эди. (Ровий деди: шекилли, у эски мешдек эди, деди.) Шунда Расулуллоҳ ﷺ йиғладилар. Убода ибн Сомит У зотга: Эй Расулуллоҳ, бу нима? деди. У зот: «Бу Аллоҳ одам боласи қалбига солиб қўйган раҳм-шафқатдир. Аллоҳ ўз бандаларидан фақат раҳмдилларигагина раҳм қилади», дедилар.

- وعن أسامة بن زيد رضي الله عنهما قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏من صنع إليه معروف، فقال لفاعله‏:‏ جزاك الله خيرًا، فقد أبلغ في الثناء‏"‏‏.‏ رواه الترمذي وقال حديث حسن صحيح ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimga yaxshilik qilinsa-yu, u yaxshilik qilgan kishiga: ‹Jazokallohu xayron (Alloh senga yaxshilik ila mukofot bersin)›, desa, u maqtovning eng yuqori (darajasi)ga yetkazibdi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan, jayyid, gʻaribdir. Biz uni Usoma ibn Zayd hadisi (silsilasi)dan faqat shu yoʻl bilangina bilamiz. Abu Hurayradan ham Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashi rivoyat qilingan. Men Muhammaddan soʻradim, u buni bilmadi.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимга яхшилик қилинса-ю, у яхшилик қилган кишига: ‹Жазокаллоҳу хайрон (Аллоҳ сенга яхшилик ила мукофот берсин)›, деса, у мақтовнинг энг юқори (даражаси)га етказибди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан, жаййид, ғарибдир. Биз уни Усома ибн Зайд ҳадиси (силсиласи)дан фақат шу йўл билангина биламиз. Абу Ҳурайрадан ҳам Набий ﷺдан шунга ўхшаши ривоят қилинган. Мен Муҳаммаддан сўрадим, у буни билмади.

- وعن أسامة بن زيد رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏إذا سمعتم الطاعون بأرض، فلا تدخلوها، وإذا وقع بأرض، وأنتم فيها، فلا تخرجوا منها‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Abdulloh ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Ibrohim paygʻambar (alayhissalom) Makkani haram (muqaddas) qildi va unda Allohdan barakat soʻradi. Men (ham) — Ibrohim Makkani haram qilgandek — Madinani haram qildim va — Ibrohim Makka uchun (soʻraganidek) — uning oʻlchovlari (mudd va soʼ)da Allohdan barakat soʻradim», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Иброҳим пайғамбар (алайҳиссалом) Маккани ҳарам (муқаддас) қилди ва унда Аллоҳдан баракат сўради. Мен (ҳам) — Иброҳим Маккани ҳарам қилгандек — Мадинани ҳарам қилдим ва — Иброҳим Макка учун (сўраганидек) — унинг ўлчовлари (мудд ва сў)да Аллоҳдан баракат сўрадим», — дедилар.

- وعن أسامة رضي الله عنه أن النبي صلى الله عليه وسلم مر على مجلس فيه أخلاط من المسلمين والمشركين -عبدة الأوثان واليهود- فسلم عليهم النبي صلى الله عليه وسلم‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Usoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ musulmonlar bilan mushriklar — butparastlar va yahudiylar — aralash boʻlgan bir majlisdan oʻtdilar va ularga salom berdilar.Усома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ мусулмонлар билан мушриклар — бутпарастлар ва яҳудийлар — аралаш бўлган бир мажлисдан ўтдилар ва уларга салом бердилар.

- وعن أسامة بن زيد رضي الله عنهما قال‏:‏ أرسلت إحدي بنات النبي صلى الله عليه وسلم الله عليه وسلمى الله عليه وسلم الله عليه وسلم إليه تدعوه وتخبره أن صبياً لها -أو ابناً- في الموت فقال للرسول‏:‏ ارجع إليها فأخبرها أن لله تعالي ما أخذ وله ما أعطى، وكل شئ عنده بأجل مسمى، فمرها، فلتصبر ولتحتسب” وذكر تمام الحديث‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning qizlaridan biri u zotni chaqirib va bir oʻgʻilchasi — yoki oʻgʻli — oʻlim holatida ekanini xabar qilib, u zotga (odam) yubordi. U zot elchiga: «Unga qaytib borib ayt: olgani ham, bergani ham Alloh taoloniki. Uning huzurida har bir narsaning belgilangan ajali bor. Bas, unga ayt, sabr qilsin va (savobini) Allohdan umid qilsin», dedilar. (Rovi hadisni toʻliq keltirdi.)Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг қизларидан бири у зотни чақириб ва бир ўғилчаси — ёки ўғли — ўлим ҳолатида эканини хабар қилиб, у зотга (одам) юборди. У зот элчига: «Унга қайтиб бориб айт: олгани ҳам, бергани ҳам Аллоҳ таолоники. Унинг ҳузурида ҳар бир нарсанинг белгиланган ажали бор. Бас, унга айт, сабр қилсин ва (савобини) Аллоҳдан умид қилсин», дедилар. (Рови ҳадисни тўлиқ келтирди.)