Usoma ibn Zayd ibn Horisa

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، وَمُحَمَّدٌ، قَالاَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا عَاصِمُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ أَرْسَلَتِ ابْنَةُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلَيْهِ إِنَّ ابْنًا لِي قُبِضَ فَائْتِنَا‏.‏ فَأَرْسَلَ يُقْرِئُ السَّلاَمَ وَيَقُولُ ‏"‏ إِنَّ لِلَّهِ مَا أَخَذَ وَلَهُ مَا أَعْطَى وَكُلٌّ عِنْدَهُ بِأَجَلٍ مُسَمًّى، فَلْتَصْبِرْ وَلْتَحْتَسِبْ ‏"‏‏.‏ فَأَرْسَلَتْ إِلَيْهِ تُقْسِمُ عَلَيْهِ لَيَأْتِيَنَّهَا، فَقَامَ وَمَعَهُ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ وَمُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ وَأُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ وَزَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ وَرِجَالٌ، فَرُفِعَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الصَّبِيُّ وَنَفْسُهُ تَتَقَعْقَعُ ـ قَالَ حَسِبْتُهُ أَنَّهُ قَالَ ـ كَأَنَّهَا شَنٌّ‏.‏ فَفَاضَتْ عَيْنَاهُ‏.‏ فَقَالَ سَعْدٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا هَذَا فَقَالَ ‏"‏ هَذِهِ رَحْمَةٌ جَعَلَهَا اللَّهُ فِي قُلُوبِ عِبَادِهِ، وَإِنَّمَا يَرْحَمُ اللَّهُ مِنْ عِبَادِهِ الرُّحَمَاءَ ‏"‏‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ning qizi u zotga (xabarchi) joʻnatdi — uning bolasi oʻlim holatida (yoki joni uzilayotgan) edi — va u zotni kelishni soʻradi; lekin Paygʻambar ﷺ xabarchini qaytardilar va unga — u zotning salomini unga yetkazishni hamda: «Alloh olgan narsa Unga xosdir va U bergan narsa (ham) Unga xosdir; Uning huzurida har bir narsaga belgilangan muddat bor; bas, u sabr qilsin va Allohning savobini umid qilsin», — deyishni aytdilar. U yana u zotga (xabarchi) joʻnatdi va u zotning kelishini qasam ichib (soʻradi). Paygʻambar ﷺ turdilar, Saʼd ibn Uboda, Muoz ibn Jabal, Ubay ibn Kaʼb, Zayd ibn Sobit va boshqa baʼzi kishilar ham (turdi). Bola Rasululloh ﷺ ga keltirildi — uning nafasi koʻkragida qiyinlashgan (yaʼni goʻyo charm mesh kabi shovqinli) edi. Shunda Paygʻambar ﷺ ning koʻzlari yosh toʻka boshladi. Saʼd: «Yo Rasululloh, bu nima?» — dedi. U zot: «Bu — Alloh oʻz bandalarining qalbiga joylagan rahmat(dir); va Alloh oʻz bandalaridan faqat rahmdil (boshqalarga rahm qiladigan)larigagina rahm qiladi», — dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ нинг қизи у зотга (хабарчи) жўнатди — унинг боласи ўлим ҳолатида (ёки жони узилаётган) эди — ва у зотни келишни сўради; лекин Пайғамбар ﷺ хабарчини қайтардилар ва унга — у зотнинг саломини унга етказишни ҳамда: «Аллоҳ олган нарса Унга хосдир ва У берган нарса (ҳам) Унга хосдир; Унинг ҳузурида ҳар бир нарсага белгиланган муддат бор; бас, у сабр қилсин ва Аллоҳнинг савобини умид қилсин», — дейишни айтдилар. У яна у зотга (хабарчи) жўнатди ва у зотнинг келишини қасам ичиб (сўради). Пайғамбар ﷺ турдилар, Саъд ибн Убода, Муоз ибн Жабал, Убай ибн Каъб, Зайд ибн Собит ва бошқа баъзи кишилар ҳам (турди). Бола Расулуллоҳ ﷺ га келтирилди — унинг нафаси кўкрагида қийинлашган (яъни гўё чарм меш каби шовқинли) эди. Шунда Пайғамбар ﷺ нинг кўзлари ёш тўка бошлади. Саъд: «Ё Расулуллоҳ, бу нима?» — деди. У зот: «Бу — Аллоҳ ўз бандаларининг қалбига жойлаган раҳмат(дир); ва Аллоҳ ўз бандаларидан фақат раҳмдил (бошқаларга раҳм қиладиган)ларигагина раҳм қилади», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَصْبَغُ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّهُ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَيْنَ تَنْزِلُ فِي دَارِكَ بِمَكَّةَ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ وَهَلْ تَرَكَ عَقِيلٌ مِنْ رِبَاعٍ أَوْ دُورٍ ‏"‏‏.‏ وَكَانَ عَقِيلٌ وَرِثَ أَبَا طَالِبٍ هُوَ وَطَالِبٌ وَلَمْ يَرِثْهُ جَعْفَرٌ وَلاَ عَلِيٌّ ـ رضى الله عنهما ـ شَيْئًا لأَنَّهُمَا كَانَا مُسْلِمَيْنِ، وَكَانَ عَقِيلٌ وَطَالِبٌ كَافِرَيْنِ، فَكَانَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ لاَ يَرِثُ الْمُؤْمِنُ الْكَافِرَ‏.‏ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَكَانُوا يَتَأَوَّلُونَ قَوْلَ اللَّهِ تَعَالَى ‏[quran sura="8" aya_start="72" aya_end="72"]{‏إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ آوَوْا وَنَصَرُوا أُولَئِكَ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ‏}‏ الآيَةَ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men: «Yo Rasululloh, siz Makkada qayerda turasiz? Makkadagi uyingizda turasizmi?» — deb soʻradim. U zot: «Aqil biror mol yoki uy qoldirdimi (yaʼni bizga qoldirmadi)?» — dedilar. Aqil va Tolib Abu Tolibning molini meros qilib olgan edi. Jaʼfar va Ali — musulmon boʻlgani uchun — hech narsa meros olmadi, boshqa ikkovi (Aqil va Tolib) esa kofir edi. Umar ibn al-Xattob: «Moʻmin — kofirdan (hech narsa) meros olmaydi», — der edi. Ibn Shihob (rivoyatchi) dedi: «Ular (Umar va boshqalar) yuqoridagi hukmni Allohning (mana bu) soʻzidan oldi: ‹Iymon keltirgan, hijrat qilgan va Alloh yoʻlida jonlari hamda mollari bilan jihod qilgan kishilar, hamda (muhojirlarga) yordam bergan va ularga joy bergan kishilar — mana shular bir-biriga doʻst (valiy)dir› (Anfol, 72)».Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен: «Ё Расулуллоҳ, сиз Маккада қаерда турасиз? Маккадаги уйингизда турасизми?» — деб сўрадим. У зот: «Ақил бирор мол ёки уй қолдирдими (яъни бизга қолдирмади)?» — дедилар. Ақил ва Толиб Абу Толибнинг молини мерос қилиб олган эди. Жаъфар ва Али — мусулмон бўлгани учун — ҳеч нарса мерос олмади, бошқа иккови (Ақил ва Толиб) эса кофир эди. Умар ибн ал-Хаттоб: «Мўмин — кофирдан (ҳеч нарса) мерос олмайди», — дер эди. Ибн Шиҳоб (ривоятчи) деди: «Улар (Умар ва бошқалар) юқоридаги ҳукмни Аллоҳнинг (мана бу) сўзидан олди: ‹Иймон келтирган, ҳижрат қилган ва Аллоҳ йўлида жонлари ҳамда моллари билан жиҳод қилган кишилар, ҳамда (муҳожирларга) ёрдам берган ва уларга жой берган кишилар — мана шулар бир-бирига дўст (валий)дир› (Анфол, 72)».

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم حَيْثُ أَفَاضَ مِنْ عَرَفَةَ مَالَ إِلَى الشِّعْبِ فَقَضَى حَاجَتَهُ فَتَوَضَّأَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَتُصَلِّي فَقَالَ ‏"‏ الصَّلاَةُ أَمَامَكَ ‏"‏‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Arafatdan qaytgan zahoti, togʻ dovoni tomonga bordilar va u yerda (bevosita ehtiyojini) qondirdilar (tahorat sindirdilar). Men: «Yo Rasululloh, namozni shu yerda oʻqiysizmi?» — dedim. U zot: «Namoz (joyi) — oldinda (yaʼni Muzdalifada)», — dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Арафатдан қайтган заҳоти, тоғ довони томонга бордилар ва у ерда (бевосита эҳтиёжини) қондирдилар (таҳорат синдирдилар). Мен: «Ё Расулуллоҳ, намозни шу ерда ўқийсизми?» — дедим. У зот: «Намоз (жойи) — олдинда (яъни Муздалифада)», — дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي حَرْمَلَةَ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّهُ قَالَ رَدِفْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ عَرَفَاتٍ فَلَمَّا بَلَغَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الشِّعْبَ الأَيْسَرَ الَّذِي دُونَ الْمُزْدَلِفَةِ أَنَاخَ، فَبَالَ ثُمَّ جَاءَ فَصَبَبْتُ عَلَيْهِ الْوَضُوءَ، فَتَوَضَّأَ وُضُوءًا خَفِيفًا‏.‏ فَقُلْتُ الصَّلاَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ الصَّلاَةُ أَمَامَكَ ‏"‏‏.‏ فَرَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أَتَى الْمُزْدَلِفَةَ، فَصَلَّى ثُمَّ رَدِفَ الْفَضْلُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَدَاةَ جَمْعٍ‏.‏ قَالَ كُرَيْبٌ فَأَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ الْفَضْلِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَزَلْ يُلَبِّي حَتَّى بَلَغَ الْجَمْرَةَ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning ortidan Arafatdan minib bordim va Rasululloh ﷺ — Muzdalifadan oldin, chap tomondagi togʻ dovoniga yetganlarida — tuyasini choʻktirdilar, soʻng (bevosita ehtiyojini) qondirdilar; soʻng men u zotning tahorati uchun suv quydim. U zot yengil tahorat qildilar va men u zotga: «Namoz (vaqti boʻldimi), yo Rasululloh?» — dedim. U zot: «Namoz (joyi) — oldinda (yaʼni Muzdalifada)», — dedilar. Bas, Rasululloh ﷺ — Muzdalifaga yetguncha — minib bordilar, soʻng (u yerda) namoz oʻqidilar. Soʻng ertalab (Zulhijjaning oʻninchisi) Fazl (ibn Abbos) Rasululloh ﷺ ning ortidan mindi. Kurayb (rivoyatchi) dediki, Abdulloh ibn Abbos Fazldan rivoyat qildi: «Rasululloh ﷺ — Jamraga (Jamratul-Aqaba) yetguncha — (yoʻl davomida) talbiya aytishda davom etdilar».Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг ортидан Арафатдан миниб бордим ва Расулуллоҳ ﷺ — Муздалифадан олдин, чап томондаги тоғ довонига етганларида — туясини чўктирдилар, сўнг (бевосита эҳтиёжини) қондирдилар; сўнг мен у зотнинг таҳорати учун сув қуйдим. У зот енгил таҳорат қилдилар ва мен у зотга: «Намоз (вақти бўлдими), ё Расулуллоҳ?» — дедим. У зот: «Намоз (жойи) — олдинда (яъни Муздалифада)», — дедилар. Бас, Расулуллоҳ ﷺ — Муздалифага етгунча — миниб бордилар, сўнг (у ерда) намоз ўқидилар. Сўнг эрталаб (Зулҳижжанинг ўнинчиси) Фазл (ибн Аббос) Расулуллоҳ ﷺ нинг ортидан минди. Курайб (ривоятчи) дедики, Абдуллоҳ ибн Аббос Фазлдан ривоят қилди: «Расулуллоҳ ﷺ — Жамрага (Жамратул-Ақаба) етгунча — (йўл давомида) талбия айтишда давом этдилар».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّهُ سَمِعَهُ يَقُولُ دَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ عَرَفَةَ، فَنَزَلَ الشِّعْبَ، فَبَالَ ثُمَّ تَوَضَّأَ، وَلَمْ يُسْبِغِ الْوُضُوءَ‏.‏ فَقُلْتُ لَهُ الصَّلاَةُ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ الصَّلاَةُ أَمَامَكَ ‏"‏‏.‏ فَجَاءَ الْمُزْدَلِفَةَ، فَتَوَضَّأَ، فَأَسْبَغَ، ثُمَّ أُقِيمَتِ الصَّلاَةُ، فَصَلَّى الْمَغْرِبَ، ثُمَّ أَنَاخَ كُلُّ إِنْسَانٍ بَعِيرَهُ فِي مَنْزِلِهِ، ثُمَّ أُقِيمَتِ الصَّلاَةُ فَصَلَّى، وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Arafatdan qaytdilar va togʻ dovonida (ulovdan) tushdilar, soʻng (bevosita ehtiyojini) qondirdilar hamda yengil tahorat qildilar. Men u zotga: «Namoz (oʻqiylikmi)?» — dedim. U zot: «Namoz (joyi) — oldinda (yaʼni Muzdalifada)», — dedilar. U zot Muzdalifaga kelganda, mukammal tahorat qildilar. Soʻng namozga iqomat aytildi va u zot shom namozini oʻqidilar; soʻng har bir kishi oʻz joyida tuyasini choʻktirdi; soʻng (yana) namozga iqomat aytildi va u zot (xufton) namozini oʻqidilar hamda ular (shom va xufton namozi) orasida (boshqa) hech namoz oʻqimadilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Арафатдан қайтдилар ва тоғ довонида (уловдан) тушдилар, сўнг (бевосита эҳтиёжини) қондирдилар ҳамда енгил таҳорат қилдилар. Мен у зотга: «Намоз (ўқийликми)?» — дедим. У зот: «Намоз (жойи) — олдинда (яъни Муздалифада)», — дедилар. У зот Муздалифага келганда, мукаммал таҳорат қилдилар. Сўнг намозга иқомат айтилди ва у зот шом намозини ўқидилар; сўнг ҳар бир киши ўз жойида туясини чўктирди; сўнг (яна) намозга иқомат айтилди ва у зот (хуфтон) намозини ўқидилар ҳамда улар (шом ва хуфтон намози) орасида (бошқа) ҳеч намоз ўқимадилар.

حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ، سَمِعْتُ أُسَامَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَشْرَفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى أُطُمٍ مِنْ آطَامِ الْمَدِينَةِ فَقَالَ ‏"‏ هَلْ تَرَوْنَ مَا أَرَى إِنِّي لأَرَى مَوَاقِعَ الْفِتَنِ خِلاَلَ بُيُوتِكُمْ كَمَوَاقِعِ الْقَطْرِ ‏"‏‏.‏ تَابَعَهُ مَعْمَرٌ وَسُلَيْمَانُ بْنُ كَثِيرٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ‏.‏

Usoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Paygʻambar ﷺ Madinaning qalʼalaridan (yoki baland binolaridan) birining tepasida turib: «Men koʻrayotgan narsani sizlar ham koʻryapsizmi? (Shubhasiz,) men sizlarning uylaringiz orasida fitnalar (roʻy beradigan) joylarini — yomgʻir tomchilari tushadigan joylardek koʻp (miqdorda) — koʻryapman», — dedilar.Усома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир марта Пайғамбар ﷺ Мадинанинг қалъаларидан (ёки баланд биноларидан) бирининг тепасида туриб: «Мен кўраётган нарсани сизлар ҳам кўряпсизми? (Шубҳасиз,) мен сизларнинг уйларингиз орасида фитналар (рўй берадиган) жойларини — ёмғир томчилари тушадиган жойлардек кўп (миқдорда) — кўряпман», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، أَنَّهُ سَمِعَهُ يَقُولُ دَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ عَرَفَةَ حَتَّى إِذَا كَانَ بِالشِّعْبِ نَزَلَ فَبَالَ، ثُمَّ تَوَضَّأَ وَلَمْ يُسْبِغِ الْوُضُوءَ‏.‏ فَقُلْتُ الصَّلاَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ الصَّلاَةُ أَمَامَكَ ‏"‏‏.‏ فَرَكِبَ، فَلَمَّا جَاءَ الْمُزْدَلِفَةَ نَزَلَ فَتَوَضَّأَ، فَأَسْبَغَ الْوُضُوءَ، ثُمَّ أُقِيمَتِ الصَّلاَةُ فَصَلَّى الْمَغْرِبَ، ثُمَّ أَنَاخَ كُلُّ إِنْسَانٍ بَعِيرَهُ فِي مَنْزِلِهِ، ثُمَّ أُقِيمَتِ الْعِشَاءُ فَصَلَّى وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Arafotdan (qaytib) yoʻlga chiqdilar; togʻ dovoniga yetganda tushib, bavl qildilar va toʻliq boʻlmagan (yengil) tahorat oldilar. Men: «Namoz (vaqti boʻldimi), yo Rasululloh?» — dedim. U zot: «Namoz(joyi) oldingda», — dedilar. U zot (ulovga) minib, Muzdalifaga yetganda tushib, mukammal tahorat oldilar. Soʻng iqomat aytilib, u zot shom namozini oʻqidilar. Soʻng har kim tuyasini oʻz joyiga choʻktirdi. Keyin xufton namozi uchun iqomat aytildi va u zot uni oʻqidilar; bu ikki namoz (shom va xufton) orasida boshqa namoz oʻqilmadi.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Арафотдан (қайтиб) йўлга чиқдилар; тоғ довонига етганда тушиб, бавл қилдилар ва тўлиқ бўлмаган (енгил) таҳорат олдилар. Мен: «Намоз (вақти бўлдими), ё Расулуллоҳ?» — дедим. У зот: «Намоз(жойи) олдингда», — дедилар. У зот (уловга) миниб, Муздалифага етганда тушиб, мукаммал таҳорат олдилар. Сўнг иқомат айтилиб, у зот шом намозини ўқидилар. Сўнг ҳар ким туясини ўз жойига чўктирди. Кейин хуфтон намози учун иқомат айтилди ва у зот уни ўқидилар; бу икки намоз (шом ва хуфтон) орасида бошқа намоз ўқилмади.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ سَلاَمٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا أَفَاضَ مِنْ عَرَفَةَ عَدَلَ إِلَى الشِّعْبِ، فَقَضَى حَاجَتَهُ‏.‏ قَالَ أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ فَجَعَلْتُ أَصُبُّ عَلَيْهِ وَيَتَوَضَّأُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَتُصَلِّي فَقَالَ ‏"‏ الْمُصَلَّى أَمَامَكَ ‏"‏‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Arafotdan (qaytib) joʻnaganlarida, bir togʻ dovoniga burilib, hojat chiqardilar. (Tugatgach,) men suv quydim, u zot tahorat oldilar. Soʻng men: «Yo Rasululloh, namoz oʻqiysizmi?» — dedim. U zot: «Namoz(joyi) oldingda (Muzdalifada)», — dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Арафотдан (қайтиб) жўнаганларида, бир тоғ довонига бурилиб, ҳожат чиқардилар. (Тугатгач,) мен сув қуйдим, у зот таҳорат олдилар. Сўнг мен: «Ё Расулуллоҳ, намоз ўқийсизми?» — дедим. У зот: «Намоз(жойи) олдингда (Муздалифада)», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ أَشْرَفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى أُطُمٍ مِنْ آطَامِ الْمَدِينَةِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ هَلْ تَرَوْنَ مَا أَرَى إِنِّي أَرَى مَوَاقِعَ الْفِتَنِ خِلاَلَ بُيُوتِكُمْ كَمَوَاقِعِ الْقَطْرِ ‏"‏‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Paygʻambar ﷺ Madinaning qasrlaridan (yoki baland binolaridan) biri tepasida turib: «Sizlar men koʻrayotgan narsani koʻryapsizlarmi? Shubhasiz, men — uylaringiz orasida — qattiq yomgʻir (yoqqanda) yomgʻir tomchilari tushadigan joylarchalik koʻp — fitna (balo)lar joylarini koʻryapman», — dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир марта Пайғамбар ﷺ Мадинанинг қасрларидан (ёки баланд биноларидан) бири тепасида туриб: «Сизлар мен кўраётган нарсани кўряпсизларми? Шубҳасиз, мен — уйларингиз орасида — қаттиқ ёмғир (ёққанда) ёмғир томчилари тушадиган жойларчалик кўп — фитна (бало)лар жойларини кўряпман», — дедилар.

حَدَّثَنَا مَحْمُودٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَيْنَ تَنْزِلُ غَدًا فِي حَجَّتِهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَهَلْ تَرَكَ لَنَا عَقِيلٌ مَنْزِلاً ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏نَحْنُ نَازِلُونَ غَدًا بِخَيْفِ بَنِي كِنَانَةَ الْمُحَصَّبِ، حَيْثُ قَاسَمَتْ قُرَيْشٌ عَلَى الْكُفْرِ ‏"‏‏.‏ وَذَلِكَ أَنَّ بَنِي كِنَانَةَ حَالَفَتْ قُرَيْشًا عَلَى بَنِي هَاشِمٍ أَنْ لاَ يُبَايِعُوهُمْ وَلاَ يُئْوُوهُمْ‏.‏ قَالَ الزُّهْرِيُّ وَالْخَيْفُ الْوَادِي‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ dan u zotning haji paytida: «Yo Rasululloh! Ertaga qaerda turasiz?» — deb soʻradim. U zot: «Aqil bizga biror uy qoldirdimi?» — dedi. Soʻng u zot: «Ertaga biz Xayfi Bani Kinonada — yaʼni Muhassabda — turamiz; u yerda (mushrik) Quraysh kufrga (qasamyod qilib): Bani Kinona Bani Hoshimga qarshi Quraysh bilan ittifoq tuzgan edi — ular Bani Hoshim aʼzolari bilan muomala qilmaslik va ularga panoh bermaslik sharti bilan», — deb qoʻshdi (Zuhriy: «Xayf — vodiy (degani)», — dedi).Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ дан у зотнинг ҳажи пайтида: «Ё Расулуллоҳ! Эртага қаэрда турасиз?» — деб сўрадим. У зот: «Ақил бизга бирор уй қолдирдими?» — деди. Сўнг у зот: «Эртага биз Хайфи Бани Кинонада — яъни Муҳассабда — турамиз; у ерда (мушрик) Қурайш куфрга (қасамёд қилиб): Бани Кинона Бани Ҳошимга қарши Қурайш билан иттифоқ тузган эди — улар Бани Ҳошим аъзолари билан муомала қилмаслик ва уларга паноҳ бермаслик шарти билан», — деб қўшди (Зуҳрий: «Хайф — водий (дегани)», — деди).

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، وَعَنْ أَبِي النَّضْرِ، مَوْلَى عُمَرَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ سَمِعَهُ يَسْأَلُ، أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ مَاذَا سَمِعْتَ مِنْ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الطَّاعُونِ فَقَالَ أُسَامَةُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الطَّاعُونُ رِجْسٌ أُرْسِلَ عَلَى طَائِفَةٍ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ أَوْ عَلَى مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ، فَإِذَا سَمِعْتُمْ بِهِ بِأَرْضٍ فَلاَ تَقْدَمُوا عَلَيْهِ، وَإِذَا وَقَعَ بِأَرْضٍ وَأَنْتُمْ بِهَا فَلاَ تَخْرُجُوا فِرَارًا مِنْهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو النَّضْرِ ‏"‏ لاَ يُخْرِجُكُمْ إِلاَّ فِرَارًا مِنْهُ ‏"‏‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Vabo (toʻun) — bir guruh isroilliklarga (yoki sizlardan oldingi baʼzi odamlarga) yuborilgan bir azob vositasi edi. Bas, agar uning (biror) yerda tarqalganini eshitsangiz, oʻsha (yer)ga yaqinlashmanglar; va agar siz boʻlgan yerda vabo paydo boʻlsa, undan (yaʼni vabodan) qochish uchun oʻsha yerni tark etmanglar», — dedi.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Вабо (тўун) — бир гуруҳ исроилликларга (ёки сизлардан олдинги баъзи одамларга) юборилган бир азоб воситаси эди. Бас, агар унинг (бирор) ерда тарқалганини эшицангиз, ўша (ер)га яқинлашманглар; ва агар сиз бўлган ерда вабо пайдо бўлса, ундан (яъни вабодан) қочиш учун ўша ерни тарк этманглар», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ أُسَامَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَشْرَفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى أُطُمٍ مِنَ الآطَامِ، فَقَالَ ‏"‏ هَلْ تَرَوْنَ مَا أَرَى إِنِّي أَرَى الْفِتَنَ تَقَعُ خِلاَلَ بُيُوتِكُمْ مَوَاقِعَ الْقَطْرِ ‏"‏‏.‏

Usoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Paygʻambar ﷺ (Madinaning) baland binolaridan biriga chiqib: «Sizlar men koʻrayotgan (narsa)ni koʻryapsizmi? Men fitnalar — sizlarning uylaringiz orasiga yomgʻir tomchilaridek yogʻilayotganini — koʻryapman», — dedi.Усома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир марта Пайғамбар ﷺ (Мадинанинг) баланд биноларидан бирига чиқиб: «Сизлар мен кўраётган (нарса)ни кўряпсизми? Мен фитналар — сизларнинг уйларингиз орасига ёмғир томчиларидек ёғилаётганини — кўряпман», — деди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي، حَدَّثَنَا أَبُو عُثْمَانَ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ ـ رضى الله عنهما ـ حَدَّثَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ يَأْخُذُهُ وَالْحَسَنَ فَيَقُولُ ‏"‏ اللَّهُمَّ أَحِبَّهُمَا فَإِنِّي أُحِبُّهُمَا ‏"‏‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildiki, u zot uni va Hasanni (tizzalariga) olib: «Allohim, bu ikkovini sevgin, chunki men ularni sevaman», derdilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилдики, у зот уни ва Ҳасанни (тиззаларига) олиб: «Аллоҳим, бу икковини севгин, чунки мен уларни севаман», дердилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا أَبُو عُثْمَانَ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ يَأْخُذُهُ وَالْحَسَنَ وَيَقُولُ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أُحِبُّهُمَا فَأَحِبَّهُمَا ‏"‏‏.‏ أَوْ كَمَا قَالَ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildiki, u zot uni va Hasanni (tizzalariga) olib: «Allohim, men bu ikkovini sevaman, bas, Sen ham ularni sevgin», derdilar — yoki shunga oʻxshash gap aytdilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилдики, у зот уни ва Ҳасанни (тиззаларига) олиб: «Аллоҳим, мен бу икковини севаман, бас, Сен ҳам уларни севгин», дердилар — ёки шунга ўхшаш гап айтдилар.

حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا حُصَيْنٌ، أَخْبَرَنَا أَبُو ظَبْيَانَ، قَالَ سَمِعْتُ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ بَعَثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْحُرَقَةِ، فَصَبَّحْنَا الْقَوْمَ فَهَزَمْنَاهُمْ وَلَحِقْتُ أَنَا وَرَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ رَجُلاً مِنْهُمْ، فَلَمَّا غَشِينَاهُ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ‏.‏ فَكَفَّ الأَنْصَارِيُّ، فَطَعَنْتُهُ بِرُمْحِي حَتَّى قَتَلْتُهُ، فَلَمَّا قَدِمْنَا بَلَغَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ يَا أُسَامَةُ أَقَتَلْتَهُ بَعْدَ مَا قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ ‏"‏ قُلْتُ كَانَ مُتَعَوِّذًا‏.‏ فَمَا زَالَ يُكَرِّرُهَا حَتَّى تَمَنَّيْتُ أَنِّي لَمْ أَكُنْ أَسْلَمْتُ قَبْلَ ذَلِكَ الْيَوْمِ‏.‏

(Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo) aytdi:) Rasululloh ﷺ bizni Huraqa (qabilasi)ga yubordilar. Biz qavmga erta tongda yetib, ularni magʻlub qildik. Men va ansordan bir kishi ulardan bir kishiga yetib oldik. Biz unga (hamla qilib) yopirilganimizda, u: «Laa ilaaha illalloh» dedi. Ansoriy (uni urishdan) toʻxtadi, men esa uni nayzam bilan sanchib, oʻldirdim. Biz (Madinaga) qaytganimizda, bu Paygʻambar ﷺga yetdi. U zot: «Ey Usoma, ‹Laa ilaaha illalloh› deganidan keyin uni oʻldirdingmi?!» dedilar. Men: «U (oʻ limdan) panoh (saqlanish) uchun (aytgan) edi», dedim. U zot uni shuncha takrorlaverdilarki, men oʻsha kundan oldin islom (qabul) qilmagan boʻ lishimni (yaʼni endigina musulmon boʻ lib, bu gunohsiz boʻ lishni) tilab qoldim.(Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ бизни Ҳурақа (қабиласи)га юбордилар. Биз қавмга эрта тонгда етиб, уларни мағлуб қилдик. Мен ва ансордан бир киши улардан бир кишига етиб олдик. Биз унга (ҳамла қилиб) ёпирилганимизда, у: «Лаа илааҳа иллаллоҳ» деди. Ансорий (уни уришдан) тўхтади, мен эса уни найзам билан санчиб, ўлдирдим. Биз (Мадинага) қайтганимизда, бу Пайғамбар ﷺга етди. У зот: «Эй Усома, ‹Лаа илааҳа иллаллоҳ› деганидан кейин уни ўлдирдингми?!» дедилар. Мен: «У (ў лимдан) паноҳ (сақланиш) учун (айтган) эди», дедим. У зот уни шунча такрорлавердиларки, мен ўша кундан олдин ислом (қабул) қилмаган бў лишимни (яъни эндигина мусулмон бў либ, бу гуноҳсиз бў лишни) тилаб қолдим.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَكِبَ عَلَى حِمَارٍ عَلَى قَطِيفَةٍ فَدَكِيَّةٍ، وَأَرْدَفَ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ وَرَاءَهُ، يَعُودُ سَعْدَ بْنَ عُبَادَةَ فِي بَنِي الْحَارِثِ بْنِ الْخَزْرَجِ قَبْلَ وَقْعَةِ بَدْرٍ ـ قَالَ ـ حَتَّى مَرَّ بِمَجْلِسٍ فِيهِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ، ابْنُ سَلُولَ، وَذَلِكَ قَبْلَ أَنْ يُسْلِمَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ فَإِذَا فِي الْمَجْلِسِ أَخْلاَطٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُشْرِكِينَ عَبَدَةِ الأَوْثَانِ وَالْيَهُودِ وَالْمُسْلِمِينَ، وَفِي الْمَجْلِسِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَوَاحَةَ، فَلَمَّا غَشِيَتِ الْمَجْلِسَ عَجَاجَةُ الدَّابَّةِ خَمَّرَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ أَنْفَهُ بِرِدَائِهِ، ثُمَّ قَالَ لاَ تُغَبِّرُوا عَلَيْنَا‏.‏ فَسَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَيْهِمْ ثُمَّ وَقَفَ فَنَزَلَ فَدَعَاهُمْ إِلَى اللَّهِ، وَقَرَأَ عَلَيْهِمُ الْقُرْآنَ، فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ ابْنُ سَلُولَ أَيُّهَا الْمَرْءُ، إِنَّهُ لاَ أَحْسَنَ مِمَّا تَقُولُ، إِنْ كَانَ حَقًّا، فَلاَ تُؤْذِينَا بِهِ فِي مَجْلِسِنَا، ارْجِعْ إِلَى رَحْلِكَ، فَمَنْ جَاءَكَ فَاقْصُصْ عَلَيْهِ‏.‏ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَوَاحَةَ بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ، فَاغْشَنَا بِهِ فِي مَجَالِسِنَا، فَإِنَّا نُحِبُّ ذَلِكَ‏.‏ فَاسْتَبَّ الْمُسْلِمُونَ وَالْمُشْرِكُونَ وَالْيَهُودُ حَتَّى كَادُوا يَتَثَاوَرُونَ، فَلَمْ يَزَلِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُخَفِّضُهُمْ حَتَّى سَكَنُوا، ثُمَّ رَكِبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم دَابَّتَهُ فَسَارَ حَتَّى دَخَلَ عَلَى سَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ، فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا سَعْدُ أَلَمْ تَسْمَعْ مَا قَالَ أَبُو حُبَابٍ ‏"‏‏.‏ يُرِيدُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أُبَىٍّ ‏"‏ قَالَ كَذَا وَكَذَا ‏"‏‏.‏ قَالَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، اعْفُ عَنْهُ وَاصْفَحْ عَنْهُ، فَوَالَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ، لَقَدْ جَاءَ اللَّهُ بِالْحَقِّ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ، لَقَدِ اصْطَلَحَ أَهْلُ هَذِهِ الْبُحَيْرَةِ عَلَى أَنْ يُتَوِّجُوهُ فَيُعَصِّبُونَهُ بِالْعِصَابَةِ، فَلَمَّا أَبَى اللَّهُ ذَلِكَ بِالْحَقِّ الَّذِي أَعْطَاكَ اللَّهُ شَرِقَ بِذَلِكَ، فَذَلِكَ فَعَلَ بِهِ ما رَأَيْتَ‏.‏ فَعَفَا عَنْهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابُهُ يَعْفُونَ عَنِ الْمُشْرِكِينَ وَأَهْلِ الْكِتَابِ كَمَا أَمَرَهُمُ اللَّهُ، وَيَصْبِرُونَ عَلَى الأَذَى قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏[quran sura="3" aya_start="186" aya_end="186"]{‏وَلَتَسْمَعُنَّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَمِنَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا أَذًى كَثِيرًا ‏}‏ الآيَةَ، وَقَالَ اللَّهُ ‏[quran sura="2" aya_start="109" aya_end="109"]{‏وَدَّ كَثِيرٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَوْ يَرُدُّونَكُمْ مِنْ بَعْدِ إِيمَانِكُمْ كُفَّارًا حَسَدًا مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِهِمْ‏}‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ، وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَتَأَوَّلُ الْعَفْوَ مَا أَمَرَهُ اللَّهُ بِهِ، حَتَّى أَذِنَ اللَّهُ فِيهِمْ، فَلَمَّا غَزَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَدْرًا، فَقَتَلَ اللَّهُ بِهِ صَنَادِيدَ كُفَّارِ قُرَيْشٍ قَالَ ابْنُ أُبَىٍّ ابْنُ سَلُولَ، وَمَنْ مَعَهُ مِنَ الْمُشْرِكِينَ، وَعَبَدَةِ الأَوْثَانِ هَذَا أَمْرٌ قَدْ تَوَجَّهَ‏.‏ فَبَايَعُوا الرَّسُولَ صلى الله عليه وسلم عَلَى الإِسْلاَمِ فَأَسْلَمُوا‏.‏

(Usama ibn Zayd (roziyallohu anhumo) xabar berdi)ki, Rasululloh ﷺ — fadakiy (jundan toʻqilgan) bir choʻ rg (gilam) ustida — eshakka minib, Usama ibn Zaydni ortiga mindirgan holda, Badr voqeasidan oldin, Banu Horis ibnul-Xazrajda Saʼd ibn Ubodani (kasal holda) yoʻqlab (bordilar). U zot — ichida Abdulloh ibn Ubayy ibn Salul boʻ lgan bir majlis yonidan oʻ tdilar — bu Abdulloh ibn Ubayy islom (qabul) qilishidan oldin edi. Majlisda musulmonlar, butparast mushriklar va yahudiylardan aralash (jamoa) bor edi; majlisda Abdulloh ibn Ravoha (ham) bor edi. Ulovning changi majlisni qoplaganida, Abdulloh ibn Ubayy ridosi (choponi) bilan burnini toʻ sib: «Bizning ustimizga chang qilmang», dedi. Rasululloh ﷺ ularga salom berdilar, soʻng toʻ xtab, (eshakdan) tushdi va ularni Allohga daʼvat qildilar hamda ularga Qurʼon oʻqib berdilar. Abdulloh ibn Ubayy ibn Salul: «Ey kishi, agar sen aytayotgan (gap) haq boʻ lsa ham, undan yaxshiroq (narsa) yoʻq (lekin) bizni bu bilan majlisimizda ozorlama; (oʻz) joyingga qayt; kim sening oldingga kelsa, unga (shuni) soʻzla», dedi. Abdulloh ibn Ravoha: «Yoʻq (unday emas), ey Allohning Rasuli, bizni u (Qurʼon) bilan majlislarimizda yoʻqlab turing, chunki biz buni yaxshi koʻ ramiz», dedi. Shunda musulmonlar, mushriklar va yahudiylar bir-birini soʻ ka boshladi, hatto bir-biriga tashlanishga yaqin qoldilar; Paygʻambar ﷺ ularni — toʻ xtagunlariga qadar — tinchlantiraverdilar. Soʻng Paygʻambar ﷺ uloviga minib, joʻnab ketdilar, to Saʼd ibn Ubodaning oldiga kirdilar. Paygʻambar ﷺ unga: «Ey Saʼd, Abu Hubob — yaʼni Abdulloh ibn Ubayyni (nazarda tutdilar) — nima deganini eshitmadingmi? U shunday-shunday dedi», dedilar. Saʼd ibn Uboda: «Ey Allohning Rasuli, uni avf eting va undan keching; senga Kitobni nozil qilgan Zotga qasamki, albatta Alloh senga nozil qilgan haqni keltirdi; (lekin) mana shu (Madina) ahli uni (Abdulloh ibn Ubayyni) tojlab, unga toj (boshliqlik) bogʻ lab (qoʻ ymoqchi) boʻ lishga kelishgan edilar; Alloh buni — senga bergan haqi bilan — rad etganida, u shu (sababli) tomogʻ iga tiqildi (gʻ azablandi); sen koʻ rgan (ish)ni unga mana shu (gʻ azab) qildirdi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ uni avf etdilar. Paygʻambar ﷺ va ashobi — Alloh ularga buyurgani kabi — mushriklar va ahli kitobni avf etar va ozorga sabr qilar edilar. Alloh azza va jalla: ‹Va sizdan oldin kitob berilganlardan hamda shirk keltirganlardan koʻ p ozor (gap) eshitasiz...› (Al-Imron surasi, 186) dedi; Alloh (yana): ‹Ahli kitobdan koʻ pi — sizlarni iymoningizdan keyin — oʻ zlaridan (kelgan) hasad sababli — kofirlikka qaytarishni istadi...› (Baqara surasi, 109) (oyatini) oxiriga qadar (aytdi). Paygʻambar ﷺ — Alloh u haqda izn berguniga qadar — Alloh oʻ zlariga buyurgan avfni (qoʻ llab) taʼvil qilar edilar. Rasululloh ﷺ Badrni gʻazot qilib, Alloh u bilan Quraysh kofirlarining kattalarini (sardorlarini) oʻ ldirganida, Ibn Ubayy ibn Salul va u bilan boʻ lgan mushriklar hamda butparastlar: «Bu — (gʻ olib kelgan) bir ish (din)dir», dedi va Rasul ﷺga islom ustida bayʼat qilib, musulmon boʻ ldilar.(Усама ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо) хабар берди)ки, Расулуллоҳ ﷺ — фадакий (жундан тўқилган) бир чў рг (гилам) устида — эшакка миниб, Усама ибн Зайдни ортига миндирган ҳолда, Бадр воқеасидан олдин, Бану Ҳорис ибнул-Хазражда Саъд ибн Убодани (касал ҳолда) йўқлаб (бордилар). У зот — ичида Абдуллоҳ ибн Убайй ибн Салул бў лган бир мажлис ёнидан ў тдилар — бу Абдуллоҳ ибн Убайй ислом (қабул) қилишидан олдин эди. Мажлисда мусулмонлар, бутпараст мушриклар ва яҳудийлардан аралаш (жамоа) бор эди; мажлисда Абдуллоҳ ибн Равоҳа (ҳам) бор эди. Уловнинг чанги мажлисни қоплаганида, Абдуллоҳ ибн Убайй ридоси (чопони) билан бурнини тў сиб: «Бизнинг устимизга чанг қилманг», деди. Расулуллоҳ ﷺ уларга салом бердилар, сўнг тў хтаб, (эшакдан) тушди ва уларни Аллоҳга даъват қилдилар ҳамда уларга Қуръон ўқиб бердилар. Абдуллоҳ ибн Убайй ибн Салул: «Эй киши, агар сен айтаётган (гап) ҳақ бў лса ҳам, ундан яхшироқ (нарса) йўқ (лекин) бизни бу билан мажлисимизда озорлама; (ўз) жойингга қайт; ким сенинг олдингга келса, унга (шуни) сўзла», деди. Абдуллоҳ ибн Равоҳа: «Йўқ (ундай эмас), эй Аллоҳнинг Расули, бизни у (Қуръон) билан мажлисларимизда йўқлаб туринг, чунки биз буни яхши кў рамиз», деди. Шунда мусулмонлар, мушриклар ва яҳудийлар бир-бирини сў ка бошлади, ҳатто бир-бирига ташланишга яқин қолдилар; Пайғамбар ﷺ уларни — тў хтагунларига қадар — тинчлантиравердилар. Сўнг Пайғамбар ﷺ уловига миниб, жўнаб кетдилар, то Саъд ибн Убоданинг олдига кирдилар. Пайғамбар ﷺ унга: «Эй Саъд, Абу Ҳубоб — яъни Абдуллоҳ ибн Убаййни (назарда тутдилар) — нима деганини эшитмадингми? У шундай-шундай деди», дедилар. Саъд ибн Убода: «Эй Аллоҳнинг Расули, уни авф этинг ва ундан кечинг; сенга Китобни нозил қилган Зотга қасамки, албатта Аллоҳ сенга нозил қилган ҳақни келтирди; (лекин) мана шу (Мадина) аҳли уни (Абдуллоҳ ибн Убаййни) тожлаб, унга тож (бошлиқлик) боғ лаб (қў ймоқчи) бў лишга келишган эдилар; Аллоҳ буни — сенга берган ҳақи билан — рад этганида, у шу (сабабли) томоғ ига тиқилди (ғ азабланди); сен кў рган (иш)ни унга мана шу (ғ азаб) қилдирди», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уни авф этдилар. Пайғамбар ﷺ ва ашоби — Аллоҳ уларга буюргани каби — мушриклар ва аҳли китобни авф этар ва озорга сабр қилар эдилар. Аллоҳ азза ва жалла: ‹Ва сиздан олдин китоб берилганлардан ҳамда ширк келтирганлардан кў п озор (гап) эшитасиз...› (Ал-Имрон сураси, 186) деди; Аллоҳ (яна): ‹Аҳли китобдан кў пи — сизларни иймонингиздан кейин — ў зларидан (келган) ҳасад сабабли — кофирликка қайтаришни истади...› (Бақара сураси, 109) (оятини) охирига қадар (айтди). Пайғамбар ﷺ — Аллоҳ у ҳақда изн бергунига қадар — Аллоҳ ў зларига буюрган авфни (қў ллаб) таъвил қилар эдилар. Расулуллоҳ ﷺ Бадрни ғазот қилиб, Аллоҳ у билан Қурайш кофирларининг катталарини (сардорларини) ў лдирганида, Ибн Убайй ибн Салул ва у билан бў лган мушриклар ҳамда бутпарастлар: «Бу — (ғ олиб келган) бир иш (дин)дир», деди ва Расул ﷺга ислом устида байъат қилиб, мусулмон бў лдилар.

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عُثْمَانَ النَّهْدِيَّ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَا تَرَكْتُ بَعْدِي فِتْنَةً أَضَرَّ عَلَى الرِّجَالِ مِنَ النِّسَاءِ ‏"‏‏.‏

(Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Men oʻ zimdan keyin erkaklarga — ayollardan koʻ ra zararliroq biror fitna qoldirmadim», dedilar.(Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Мен ў зимдан кейин эркакларга — аёллардан кў ра зарарлироқ бирор фитна қолдирмадим», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، أَخْبَرَنَا التَّيْمِيُّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أُسَامَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ قُمْتُ عَلَى باب الْجَنَّةِ فَكَانَ عَامَّةَ مَنْ دَخَلَهَا الْمَسَاكِينُ، وَأَصْحَابُ الْجَدِّ مَحْبُوسُونَ، غَيْرَ أَنَّ أَصْحَابَ النَّارِ قَدْ أُمِرَ بِهِمْ إِلَى النَّارِ، وَقُمْتُ عَلَى باب النَّارِ فَإِذَا عَامَّةُ مَنْ دَخَلَهَا النِّسَاءُ ‏"‏‏.‏

(Usoma (ibn Zayd) (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Men jannat eshigi oldida turdim — birdan unga kirgan(lar)ning koʻ pchiligi miskinlar (kambagʻ allar) edi; (mol-dunyo) sohiblari esa (hisob uchun) toʻ xtatib qoʻ yilgan edi — faqat doʻ zax egalari doʻ zaxga (haydashga) buyurilgan edi. Va men doʻ zax eshigi oldida turdim — birdan unga kirgan(lar)ning koʻ pchiligi ayollar edi», dedilar.(Усома (ибн Зайд) (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Мен жаннат эшиги олдида турдим — бирдан унга кирган(лар)нинг кў пчилиги мискинлар (камбағ аллар) эди; (мол-дунё) соҳиблари эса (ҳисоб учун) тў хтатиб қў йилган эди — фақат дў зах эгалари дў захга (ҳайдашга) буюрилган эди. Ва мен дў зах эшиги олдида турдим — бирдан унга кирган(лар)нинг кў пчилиги аёллар эди», дедилар.

حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، أَنَّ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَكِبَ عَلَى حِمَارٍ عَلَى إِكَافٍ عَلَى قَطِيفَةٍ فَدَكِيَّةٍ، وَأَرْدَفَ أُسَامَةَ وَرَاءَهُ يَعُودُ سَعْدَ بْنَ عُبَادَةَ قَبْلَ وَقْعَةِ بَدْرٍ فَسَارَ حَتَّى مَرَّ بِمَجْلِسٍ فِيهِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ ابْنُ سَلُولَ وَذَلِكَ قَبْلَ أَنْ يُسْلِمَ عَبْدُ اللَّهِ، وَفِي الْمَجْلِسِ أَخْلاَطٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُشْرِكِينَ عَبَدَةِ الأَوْثَانِ وَالْيَهُودِ، وَفِي الْمَجْلِسِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَوَاحَةَ، فَلَمَّا غَشِيَتِ الْمَجْلِسَ عَجَاجَةُ الدَّابَّةِ خَمَّرَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ أَنْفَهُ بِرِدَائِهِ، قَالَ لاَ تُغَيِّرُوا عَلَيْنَا فَسَلَّمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَوَقَفَ وَنَزَلَ فَدَعَاهُمْ إِلَى اللَّهِ فَقَرَأَ عَلَيْهِمُ الْقُرْآنَ، فَقَالَ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ يَا أَيُّهَا الْمَرْءُ إِنَّهُ لاَ أَحْسَنَ مِمَّا تَقُولُ إِنْ كَانَ حَقًّا، فَلاَ تُؤْذِنَا بِهِ فِي مَجْلِسِنَا، وَارْجِعْ إِلَى رَحْلِكَ فَمَنْ جَاءَكَ فَاقْصُصْ عَلَيْهِ‏.‏ قَالَ ابْنُ رَوَاحَةَ بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ فَاغْشَنَا بِهِ فِي مَجَالِسِنَا فَإِنَّا نُحِبُّ ذَلِكَ فَاسْتَبَّ الْمُسْلِمُونَ وَالْمُشْرِكُونَ وَالْيَهُودُ حَتَّى كَادُوا يَتَثَاوَرُونَ فَلَمْ يَزَلِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى سَكَتُوا فَرَكِبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم دَابَّتَهُ حَتَّى دَخَلَ عَلَى سَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ فَقَالَ لَهُ ‏"‏ أَىْ سَعْدُ أَلَمْ تَسْمَعْ مَا قَالَ أَبُو حُبَابٍ ‏"‏‏.‏ يُرِيدُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أُبَىٍّ‏.‏ قَالَ سَعْدٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ اعْفُ عَنْهُ وَاصْفَحْ فَلَقَدْ أَعْطَاكَ اللَّهُ مَا أَعْطَاكَ وَلَقَدِ اجْتَمَعَ أَهْلُ هَذِهِ الْبَحْرَةِ أَنْ يُتَوِّجُوهُ فَيُعَصِّبُوهُ فَلَمَّا رَدَّ ذَلِكَ بِالْحَقِّ الَّذِي أَعْطَاكَ شَرِقَ بِذَلِكَ، فَذَلِكَ الَّذِي فَعَلَ بِهِ مَا رَأَيْتَ‏.‏

(Usama ibn Zayd (roziyallohu anhumo) xabar berdi)ki, Paygʻambar ﷺ bir eshakka — ustiga Fadak (matosi)dan (boʻ lgan) qadifa (toʻ shak) tashlangan egar (ukof) ustiga — mindilar va Usamani ortlariga mingashtirdilar — Saʼd ibn Ubodani yoʻqlash uchun, Badr voqeasidan oldin. U zot yurdilar — to ichida Abdulloh ibn Ubay ibn Salul (bor) boʻ lgan bir majlis (yonidan) oʻ tguncha — bu — Abdulloh musulmon boʻ lishidan oldin (edi); majlisda musulmonlar, butparast mushriklar va yahudiylardan (iborat) aralashma (jamoa) bor edi; majlisda Abdulloh ibn Ravoha (ham) bor edi. Hayvonning changi majlisni qoplaganida, Abdulloh ibn Ubay burnini oʻ z ridosi (yopinchigʻ i) bilan toʻ sib: «Bizning ustimizga chang qilmanglar» dedi. Paygʻambar ﷺ salom berdilar, toʻ xtadilar, (eshakdan) tushdilar va ularni Allohga (iymonga) chaqirdilar hamda ularga Qurʼon (oyatlarini) qiroat qildilar. Abdulloh ibn Ubay unga: «Ey kishi, agar (bu) haq boʻ lsa (ham), sen aytayotgan (gap)dan koʻ ra yaxshiroq (narsa) yoʻq; (lekin) bizni bu bilan oʻ z majlisimizda ranjitma; oʻ z uyingga qayt; kim sening oldingga kelsa, unga (mana shu narsalarni) hikoya qil» dedi. Ibn Ravoha: «Yoʻq, (aksincha) ey Allohning Rasuli, uni bizning majlislarimizda (olib kelib) bizga (yetkazib) turing; chunki biz buni yaxshi koʻ ramiz» dedi. Shunda musulmonlar, mushriklar va yahudiylar — bir-birlarini soʻ kishgacha, hatto bir-birlariga tashlanishga yaqinlashguncha — (janjallashib) ketdi; Paygʻambar ﷺ esa — to ularni tinchitguncha — (ularga tasalli berib) davom etdilar. Soʻng Paygʻambar ﷺ oʻ z hayvoniga minib, (yoʻ llarini davom ettirdilar) — to Saʼd ibn Ubodaning oldiga kirguncha; u zot unga: «Ey Saʼd, Abu Hubob nima deganini eshitmadingmi?» dedilar — Abdulloh ibn Ubayni nazarda tutdilar. Saʼd: «Ey Allohning Rasuli, uni afv eting va kechirib yuboring; Alloh sizga bergan (narsa)ni berdi (yaʼni paygʻ ambarlik); bu (shahar) ahli — uni (boshliq qilib) toj kiygizishga va salla (oʻ rab hokimiyat berishga) kelishib (qoʻ ygan) edi; bas, Alloh sizga bergan haq bilan u (reja) rad etilgach, u shu (sababli) (gʻ azabga) toʻ ldi (rashk qildi); siz koʻ rgan (xatti-harakati) — oʻ sha (sabab) bilan (boʻ lgan)dir» dedi.(Усама ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо) хабар берди)ки, Пайғамбар ﷺ бир эшакка — устига Фадак (матоси)дан (бў лган) қадифа (тў шак) ташланган эгар (укоф) устига — миндилар ва Усамани ортларига мингаштирдилар — Саъд ибн Убодани йўқлаш учун, Бадр воқеасидан олдин. У зот юрдилар — то ичида Абдуллоҳ ибн Убай ибн Салул (бор) бў лган бир мажлис (ёнидан) ў тгунча — бу — Абдуллоҳ мусулмон бў лишидан олдин (эди); мажлисда мусулмонлар, бутпараст мушриклар ва яҳудийлардан (иборат) аралашма (жамоа) бор эди; мажлисда Абдуллоҳ ибн Равоҳа (ҳам) бор эди. Ҳайвоннинг чанги мажлисни қоплаганида, Абдуллоҳ ибн Убай бурнини ў з ридоси (ёпинчиғ и) билан тў сиб: «Бизнинг устимизга чанг қилманглар» деди. Пайғамбар ﷺ салом бердилар, тў хтадилар, (эшакдан) тушдилар ва уларни Аллоҳга (иймонга) чақирдилар ҳамда уларга Қуръон (оятларини) қироат қилдилар. Абдуллоҳ ибн Убай унга: «Эй киши, агар (бу) ҳақ бў лса (ҳам), сен айтаётган (гап)дан кў ра яхшироқ (нарса) йўқ; (лекин) бизни бу билан ў з мажлисимизда ранжитма; ў з уйингга қайт; ким сенинг олдингга келса, унга (мана шу нарсаларни) ҳикоя қил» деди. Ибн Равоҳа: «Йўқ, (аксинча) эй Аллоҳнинг Расули, уни бизнинг мажлисларимизда (олиб келиб) бизга (етказиб) туринг; чунки биз буни яхши кў рамиз» деди. Шунда мусулмонлар, мушриклар ва яҳудийлар — бир-бирларини сў кишгача, ҳатто бир-бирларига ташланишга яқинлашгунча — (жанжаллашиб) кетди; Пайғамбар ﷺ эса — то уларни тинчитгунча — (уларга тасалли бериб) давом этдилар. Сўнг Пайғамбар ﷺ ў з ҳайвонига миниб, (йў лларини давом эттирдилар) — то Саъд ибн Убоданинг олдига киргунча; у зот унга: «Эй Саъд, Абу Ҳубоб нима деганини эшитмадингми?» дедилар — Абдуллоҳ ибн Убайни назарда тутдилар. Саъд: «Эй Аллоҳнинг Расули, уни афв этинг ва кечириб юборинг; Аллоҳ сизга берган (нарса)ни берди (яъни пайғ амбарлик); бу (шаҳар) аҳли — уни (бошлиқ қилиб) тож кийгизишга ва салла (ў раб ҳокимият беришга) келишиб (қў йган) эди; бас, Аллоҳ сизга берган ҳақ билан у (режа) рад этилгач, у шу (сабабли) (ғ азабга) тў лди (рашк қилди); сиз кў рган (хатти-ҳаракати) — ў ша (сабаб) билан (бў лган)дир» деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو صَفْوَانَ، عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَكِبَ عَلَى حِمَارٍ، عَلَى إِكَافٍ عَلَيْهِ قَطِيفَةٌ فَدَكِيَّةٌ، وَأَرْدَفَ أُسَامَةَ وَرَاءَهُ‏.‏

(Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ ustida Fadakiy baxmal (qatifa) boʻlgan egarli (ikof) bir eshakka mindilar va Usomani oʻzlarining ortlariga (ridf qilib) mindirdilar.(Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ устида Фадакий бахмал (қатифа) бўлган эгарли (икоф) бир эшакка миндилар ва Усомани ўзларининг ортларига (ридф қилиб) миндирдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَارِمٌ، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا تَمِيمَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، يُحَدِّثُهُ أَبُو عُثْمَانَ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ ـ رضى الله عنهما كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْخُذُنِي فَيُقْعِدُنِي عَلَى فَخِذِهِ، وَيُقْعِدُ الْحَسَنَ عَلَى فَخِذِهِ الأُخْرَى، ثُمَّ يَضُمُّهُمَا ثُمَّ يَقُولُ ‏"‏ اللَّهُمَّ ارْحَمْهُمَا فَإِنِّي أَرْحَمُهُمَا ‏"‏‏.‏ وَعَنْ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، قَالَ التَّيْمِيُّ فَوَقَعَ فِي قَلْبِي مِنْهُ شَىْءٌ، قُلْتُ حَدَّثْتُ بِهِ كَذَا وَكَذَا، فَلَمْ أَسْمَعْهُ مِنْ أَبِي عُثْمَانَ، فَنَظَرْتُ فَوَجَدْتُهُ عِنْدِي مَكْتُوبًا فِيمَا سَمِعْتُ‏.‏

(Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo) aytdi:) Rasululloh ﷺ meni olib, bir sonlarining (tizzalarining) ustiga oʻtqazar, Hasanni esa boshqa sonlarining ustiga oʻtqazar, soʻng ikkimizni (bagʻrilariga) bosib: «Ey Bor Xudoyo, bularga rahm qil, chunki men bularga rahm qilaman» der edilar.(Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ мени олиб, бир сонларининг (тиззаларининг) устига ўтқазар, Ҳасанни эса бошқа сонларининг устига ўтқазар, сўнг иккимизни (бағриларига) босиб: «Эй Бор Худоё, буларга раҳм қил, чунки мен буларга раҳм қиламан» дер эдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَخِي، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عَتِيقٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، أَنَّ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَكِبَ عَلَى حِمَارٍ عَلَيْهِ قَطِيفَةٌ فَدَكِيَّةٌ وَأُسَامَةُ وَرَاءَهُ، يَعُودُ سَعْدَ بْنَ عُبَادَةَ فِي بَنِي حَارِثِ بْنِ الْخَزْرَجِ قَبْلَ وَقْعَةِ بَدْرٍ، فَسَارَا حَتَّى مَرَّا بِمَجْلِسٍ فِيهِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ ابْنُ سَلُولَ، وَذَلِكَ قَبْلَ أَنْ يُسْلِمَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ، فَإِذَا فِي الْمَجْلِسِ أَخْلاَطٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُشْرِكِينَ عَبَدَةِ الأَوْثَانِ وَالْيَهُودِ، وَفِي الْمُسْلِمِينَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَوَاحَةَ، فَلَمَّا غَشِيَتِ الْمَجْلِسَ عَجَاجَةُ الدَّابَّةِ خَمَّرَ ابْنُ أُبَىٍّ أَنْفَهُ بِرِدَائِهِ وَقَالَ لاَ تُغَبِّرُوا عَلَيْنَا‏.‏ فَسَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَيْهِمْ، ثُمَّ وَقَفَ فَنَزَلَ فَدَعَاهُمْ إِلَى اللَّهِ وَقَرَأَ عَلَيْهِمُ الْقُرْآنَ، فَقَالَ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ ابْنُ سَلُولَ أَيُّهَا الْمَرْءُ لاَ أَحْسَنَ مِمَّا تَقُولُ إِنْ كَانَ حَقًّا، فَلاَ تُؤْذِنَا بِهِ فِي مَجَالِسِنَا، فَمَنْ جَاءَكَ فَاقْصُصْ عَلَيْهِ‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَوَاحَةَ بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ فَاغْشَنَا فِي مَجَالِسِنَا فَإِنَّا نُحِبُّ ذَلِكَ‏.‏ فَاسْتَبَّ الْمُسْلِمُونَ وَالْمُشْرِكُونَ وَالْيَهُودُ حَتَّى كَادُوا يَتَثَاوَرُونَ فَلَمْ يَزَلْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَخْفِضُهُمْ حَتَّى سَكَتُوا، ثُمَّ رَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَابَّتَهُ فَسَارَ حَتَّى دَخَلَ عَلَى سَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَىْ سَعْدُ أَلَمْ تَسْمَعْ مَا قَالَ أَبُو حُبَابٍ ـ يُرِيدُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أُبَىٍّ ـ قَالَ كَذَا وَكَذَا ‏"‏‏.‏ فَقَالَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ أَىْ رَسُولَ اللَّهِ بِأَبِي أَنْتَ، اعْفُ عَنْهُ وَاصْفَحْ، فَوَالَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ لَقَدْ جَاءَ اللَّهُ بِالْحَقِّ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ، وَلَقَدِ اصْطَلَحَ أَهْلُ هَذِهِ الْبَحْرَةِ عَلَى أَنْ يُتَوِّجُوهُ وَيُعَصِّبُوهُ بِالْعِصَابَةِ، فَلَمَّا رَدَّ اللَّهُ ذَلِكَ بِالْحَقِّ الَّذِي أَعْطَاكَ شَرِقَ بِذَلِكَ فَذَلِكَ فَعَلَ بِهِ مَا رَأَيْتَ‏.‏ فَعَفَا عَنْهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابُهُ يَعْفُونَ عَنِ الْمُشْرِكِينَ وَأَهْلِ الْكِتَابِ كَمَا أَمَرَهُمُ اللَّهُ، وَيَصْبِرُونَ عَلَى الأَذَى، قَالَ اللَّهُ تَعَالَى ‏[quran sura="3" aya_start="186" aya_end="186"]{‏وَلَتَسْمَعُنَّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ‏}‏ الآيَةَ، وَقَالَ ‏[quran sura="2" aya_start="109" aya_end="109"]{‏وَدَّ كَثِيرٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ‏}‏ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَأَوَّلُ فِي الْعَفْوِ عَنْهُمْ مَا أَمَرَهُ اللَّهُ بِهِ حَتَّى أَذِنَ لَهُ فِيهِمْ، فَلَمَّا غَزَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَدْرًا، فَقَتَلَ اللَّهُ بِهَا مَنْ قَتَلَ مِنْ صَنَادِيدِ الْكُفَّارِ، وَسَادَةِ قُرَيْشٍ، فَقَفَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابُهُ مَنْصُورِينَ غَانِمِينَ مَعَهُمْ أُسَارَى مِنْ صَنَادِيدِ الْكُفَّارِ وَسَادَةِ قُرَيْشٍ قَالَ ابْنُ أُبَىٍّ ابْنُ سَلُولَ، وَمَنْ مَعَهُ مِنَ الْمُشْرِكِينَ عَبَدَةِ الأَوْثَانِ هَذَا أَمْرٌ قَدْ تَوَجَّهَ فَبَايِعُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الإِسْلاَمِ فَأَسْلَمُوا‏.‏

(Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo) xabar berishicha,) Rasululloh ﷺ — ustida Fadakiy baxmal (qatifa) boʻlgan bir eshakka, Usomani ortlariga mindirib — Badr voqeasidan oldin, Bani Horis ibn Xazraj (mahallasi)dagi Saʼd ibn Ubodani yoʻqlash uchun mindilar. Ikkalasi yurib, ichida Abdulloh ibn Ubay ibn Salul boʻlgan bir majlis yonidan oʻtdilar — bu Abdulloh ibn Ubay Islomga kirishidan oldin (boʻlgan) edi. Majlisda musulmonlar, butparast mushriklar va yahudiylardan iborat aralash (jamoa) bor edi; musulmonlar orasida Abdulloh ibn Ravoha (ham) bor edi. Ulovning changi majlisni qoplaganida, Ibn Ubay burnini ridosi bilan berkitib: «Ustimizga chang chiqarmanglar» dedi. Rasululloh ﷺ ularga salom berdilar, soʻng toʻxtab, (eshakdan) tushdilar va ularni Allohga (dinga) chaqirdilar hamda ularga Qurʼon oʻqib berdilar. Abdulloh ibn Ubay ibn Salul u zotga: «Ey kishi, agar (bu) haq boʻlsa, sen aytayotgan narsadan koʻra goʻzalroq (narsa) yoʻq; lekin bizni u (Qurʼon) bilan majlislarimizda bezovta qilma; kim sening oldingga kelsa, oʻshanga (oʻqib) hikoya qil» dedi. Abdulloh ibn Ravoha: «Yoʻq (kelavering), yo Rasululloh; bizning majlislarimizga kelib turing, chunki biz buni yaxshi koʻramiz» dedi. Shunda musulmonlar, mushriklar va yahudiylar bir-birini soʻka boshladilar — hatto bir-biriga tashlanay deb qoldilar; Rasululloh ﷺ esa ularni — toki jim boʻlgunlaricha — tinchlantiraverdilar. Soʻng Rasululloh ﷺ oʻz ulovlariga minib, yoʻl oldilar — toki Saʼd ibn Ubodaning oldiga kirgunlaricha. Rasululloh ﷺ: «Ey Saʼd, Abu Hubob — (u zot) Abdulloh ibn Ubayni nazarda tutardilar — nima deganini eshitmadingmi? U shunday-shunday dedi» dedilar. Saʼd ibn Uboda: «Yo Rasululloh, otam sizga fido boʻlsin; uni avf eting va kechiring (yuz oʻgiring). Senga Kitobni nozil qilgan Zot bilan qasamki, Alloh senga nozil qilgan haqni (xuddi) bu vohaning ahli uni (Ibn Ubayni) toj kiydirib, (podsholik) salla bilan oʻrashga (uni podshoh qilishga) kelishgan paytda keltirdi; Alloh esa buni — senga bergan haq bilan — qaytargach, u shu sababdan (gʻash boʻlib) boʻgʻzida qoldi (alami ichida qoldi); mana shu uni sen koʻrgan (ish)ni qilishga (undadi)» dedi. Bas, Rasululloh ﷺ uni avf etdilar. Rasululloh ﷺ va sahobalari — Alloh ularga buyurganidek — mushriklar va ahli kitobni avf etardilar va ozorga sabr qilardilar. Alloh taolo: «Albatta, sizlar oʻzlaringizdan oldin kitob berilganlardan... (koʻp ozor) eshitasizlar» (Oli Imron surasi, 186-oyat) dedi va: «Ahli kitobdan koʻplari... (sizni iymoningizdan qaytarishni) istadilar» (Baqara surasi, 109-oyat) dedi. Rasululloh ﷺ — toki (Alloh) u zotga ular (bilan jang qilish)ga izn bergunicha — Alloh buyurganidek, ularni avf etishni taʼvil qilib (amalga oshirib) yurardilar. Rasululloh ﷺ Badr (jangi)ni qilib, Alloh u (jang) bilan kofirlarning kattalari va Quraysh boshliqlaridan oʻldirilganlarni oʻldirgach, Rasululloh ﷺ va sahobalari — kofirlarning kattalari va Quraysh boshliqlaridan asirlarni (olib), gʻolib va gʻanimat (oluvchi) holda — qaytdilar. (Shunda) Ibn Ubay ibn Salul va u bilan birga boʻlgan butparast mushriklar: «Bu — endi (gʻalaba bilan) yuzlangan bir ish; bas, Rasululloh ﷺga Islom uchun bayʼat qilinglar» dedilar va Islomga kirdilar.(Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо) хабар беришича,) Расулуллоҳ ﷺ — устида Фадакий бахмал (қатифа) бўлган бир эшакка, Усомани ортларига миндириб — Бадр воқеасидан олдин, Бани Ҳорис ибн Хазраж (маҳалласи)даги Саъд ибн Убодани йўқлаш учун миндилар. Иккаласи юриб, ичида Абдуллоҳ ибн Убай ибн Салул бўлган бир мажлис ёнидан ўтдилар — бу Абдуллоҳ ибн Убай Исломга киришидан олдин (бўлган) эди. Мажлисда мусулмонлар, бутпараст мушриклар ва яҳудийлардан иборат аралаш (жамоа) бор эди; мусулмонлар орасида Абдуллоҳ ибн Равоҳа (ҳам) бор эди. Уловнинг чанги мажлисни қоплаганида, Ибн Убай бурнини ридоси билан беркитиб: «Устимизга чанг чиқарманглар» деди. Расулуллоҳ ﷺ уларга салом бердилар, сўнг тўхтаб, (эшакдан) тушдилар ва уларни Аллоҳга (динга) чақирдилар ҳамда уларга Қуръон ўқиб бердилар. Абдуллоҳ ибн Убай ибн Салул у зотга: «Эй киши, агар (бу) ҳақ бўлса, сен айтаётган нарсадан кўра гўзалроқ (нарса) йўқ; лекин бизни у (Қуръон) билан мажлисларимизда безовта қилма; ким сенинг олдингга келса, ўшанга (ўқиб) ҳикоя қил» деди. Абдуллоҳ ибн Равоҳа: «Йўқ (келаверинг), ё Расулуллоҳ; бизнинг мажлисларимизга келиб туринг, чунки биз буни яхши кўрамиз» деди. Шунда мусулмонлар, мушриклар ва яҳудийлар бир-бирини сўка бошладилар — ҳатто бир-бирига ташланай деб қолдилар; Расулуллоҳ ﷺ эса уларни — токи жим бўлгунларича — тинчлантиравердилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ўз уловларига миниб, йўл олдилар — токи Саъд ибн Убоданинг олдига киргунларича. Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Саъд, Абу Ҳубоб — (у зот) Абдуллоҳ ибн Убайни назарда тутардилар — нима деганини эшитмадингми? У шундай-шундай деди» дедилар. Саъд ибн Убода: «Ё Расулуллоҳ, отам сизга фидо бўлсин; уни авф этинг ва кечиринг (юз ўгиринг). Сенга Китобни нозил қилган Зот билан қасамки, Аллоҳ сенга нозил қилган ҳақни (худди) бу воҳанинг аҳли уни (Ибн Убайни) тож кийдириб, (подшолик) салла билан ўрашга (уни подшоҳ қилишга) келишган пайтда келтирди; Аллоҳ эса буни — сенга берган ҳақ билан — қайтаргач, у шу сабабдан (ғаш бўлиб) бўғзида қолди (алами ичида қолди); мана шу уни сен кўрган (иш)ни қилишга (ундади)» деди. Бас, Расулуллоҳ ﷺ уни авф этдилар. Расулуллоҳ ﷺ ва саҳобалари — Аллоҳ уларга буюрганидек — мушриклар ва аҳли китобни авф этардилар ва озорга сабр қилардилар. Аллоҳ таоло: «Албатта, сизлар ўзларингиздан олдин китоб берилганлардан... (кўп озор) эшитасизлар» (Оли Имрон сураси, 186-оят) деди ва: «Аҳли китобдан кўплари... (сизни иймонингиздан қайтаришни) истадилар» (Бақара сураси, 109-оят) деди. Расулуллоҳ ﷺ — токи (Аллоҳ) у зотга улар (билан жанг қилиш)га изн бергунича — Аллоҳ буюрганидек, уларни авф этишни таъвил қилиб (амалга ошириб) юрардилар. Расулуллоҳ ﷺ Бадр (жанги)ни қилиб, Аллоҳ у (жанг) билан кофирларнинг катталари ва Қурайш бошлиқларидан ўлдирилганларни ўлдиргач, Расулуллоҳ ﷺ ва саҳобалари — кофирларнинг катталари ва Қурайш бошлиқларидан асирларни (олиб), ғолиб ва ғанимат (олувчи) ҳолда — қайтдилар. (Шунда) Ибн Убай ибн Салул ва у билан бирга бўлган бутпараст мушриклар: «Бу — энди (ғалаба билан) юзланган бир иш; бас, Расулуллоҳ ﷺга Ислом учун байъат қилинглар» дедилар ва Исломга кирдилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ التَّيْمِيُّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أُسَامَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ قُمْتُ عَلَى باب الْجَنَّةِ فَكَانَ عَامَّةُ مَنْ دَخَلَهَا الْمَسَاكِينَ، وَأَصْحَابُ الْجَدِّ مَحْبُوسُونَ، غَيْرَ أَنَّ أَصْحَابَ النَّارِ قَدْ أُمِرَ بِهِمْ إِلَى النَّارِ، وَقُمْتُ عَلَى باب النَّارِ فَإِذَا عَامَّةُ مَنْ دَخَلَهَا النِّسَاءُ ‏"‏‏.‏

(Usoma (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qiladi):) U zot: «Men jannat eshigida turdim — unga kirganlarning aksariyati miskinlar (kambagʻallar) edi; (dunyo) boyliklari egalari esa (hisob uchun) toʻxtatib qoʻyilgan edi — faqat doʻzax ahli (allaqachon) doʻzaxga (haydashga) buyurilgan edi. Men doʻzax eshigida turdim — unga kirganlarning aksariyati ayollar edi», dedilar.(Усома (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилади):) У зот: «Мен жаннат эшигида турдим — унга кирганларнинг аксарияти мискинлар (камбағаллар) эди; (дунё) бойликлари эгалари эса (ҳисоб учун) тўхтатиб қўйилган эди — фақат дўзах аҳли (аллақачон) дўзахга (ҳайдашга) буюрилган эди. Мен дўзах эшигида турдим — унга кирганларнинг аксарияти аёллар эди», дедилар.

حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أُسَامَةَ، قَالَ كُنْتُ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِذْ جَاءَهُ رَسُولُ إِحْدَى بَنَاتِهِ وَعِنْدَهُ سَعْدٌ وَأُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ وَمُعَاذٌ أَنَّ ابْنَهَا يَجُودُ بِنَفْسِهِ‏.‏ فَبَعَثَ إِلَيْهَا ‏"‏ لِلَّهِ مَا أَخَذَ، وَلِلَّهِ مَا أَعْطَى، كُلٌّ بِأَجَلٍ، فَلْتَصْبِرْ وَلْتَحْتَسِبْ ‏"‏‏.‏

(Usoma (roziyallohu anhumo) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺning oldilarida edim — Saʼd, Ubayy ibn Kaʼb va Muoz (ham) yonlarida edi — shunda u zotning qizlaridan birining elchisi kelib, uning (qizning) oʻgʻli jon berayotganini (xabar qildi). U zot unga (qizga) elchi yuborib: «Olgani ham Allohniki, bergani ham Allohniki; har narsa belgilangan ajal bilandir; bas, sabr qilsin va (savobini) Allohdan kutsin», (dedilar).(Усома (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺнинг олдиларида эдим — Саъд, Убайй ибн Каъб ва Муоз (ҳам) ёнларида эди — шунда у зотнинг қизларидан бирининг элчиси келиб, унинг (қизнинг) ўғли жон бераётганини (хабар қилди). У зот унга (қизга) элчи юбориб: «Олгани ҳам Аллоҳники, бергани ҳам Аллоҳники; ҳар нарса белгиланган ажал биландир; бас, сабр қилсин ва (савобини) Аллоҳдан куцин», (дедилар).

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، أَخْبَرَنَا عَاصِمٌ الأَحْوَلُ، سَمِعْتُ أَبَا عُثْمَانَ، يُحَدِّثُ عَنْ أُسَامَةَ، أَنَّ ابْنَةً لِرَسُولِ اللَّهِ، صلى الله عليه وسلم أَرْسَلَتْ إِلَيْهِ وَمَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ وَسَعْدٌ وَأُبَىٌّ أَنَّ ابْنِي قَدِ احْتُضِرَ فَاشْهَدْنَا‏.‏ فَأَرْسَلَ يَقْرَأُ السَّلاَمَ وَيَقُولُ ‏"‏ إِنَّ لِلَّهِ مَا أَخَذَ وَمَا أَعْطَى وَكُلُّ شَىْءٍ عِنْدَهُ مُسَمًّى فَلْتَصْبِرْ وَتَحْتَسِبْ ‏"‏‏.‏ فَأَرْسَلَتْ إِلَيْهِ تُقْسِمُ عَلَيْهِ، فَقَامَ وَقُمْنَا مَعَهُ، فَلَمَّا قَعَدَ رُفِعَ إِلَيْهِ، فَأَقْعَدَهُ فِي حَجْرِهِ وَنَفْسُ الصَّبِيِّ تَقَعْقَعُ، فَفَاضَتْ عَيْنَا رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ سَعْدٌ مَا هَذَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ هَذَا رَحْمَةٌ يَضَعُهَا اللَّهُ فِي قُلُوبِ مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ، وَإِنَّمَا يَرْحَمُ اللَّهُ مِنْ عِبَادِهِ الرُّحَمَاءَ ‏"‏‏.‏

(Usoma (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺning bir qizlari u zotga — Usoma ibn Zayd, Saʼd va Ubayy u zotning yonlarida edi —: «Mening oʻgʻlim jon talvasasida (oʻlay deb yotibdi); bizning oldimizga keling», deb (xabar) yubordi. U zot (elchi orqali) salom yoʻllab: «Olgani ham Allohniki, bergani ham Allohniki; Uning huzurida har narsa belgilangan (ajal) bilandir; bas, sabr qilsin va (savobini) Allohdan kutsin», dedilar. Soʻng u (qiz) u zotga qasam ichib (yana odam) yubordi. U zot turdilar, biz ham u zot bilan turdik. (Borib) oʻtirganlarida, bola u zotga koʻtarildi va u zot uni quchoqlariga oldilar — bolaning joni (koʻkragida) xirillab turardi. Shunda Rasululloh ﷺning koʻzlaridan yosh oqdi. Saʼd: «Bu nima, yo Rasululloh?» dedi. U zot: «Bu — rahmat; Alloh uni bandalaridan Oʻzi xohlaganlarning qalbiga (joylab) qoʻyadi. Alloh esa faqat rahmdil bandalariga rahm qiladi», dedilar.(Усома (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺнинг бир қизлари у зотга — Усома ибн Зайд, Саъд ва Убайй у зотнинг ёнларида эди —: «Менинг ўғлим жон талвасасида (ўлай деб ётибди); бизнинг олдимизга келинг», деб (хабар) юборди. У зот (элчи орқали) салом йўллаб: «Олгани ҳам Аллоҳники, бергани ҳам Аллоҳники; Унинг ҳузурида ҳар нарса белгиланган (ажал) биландир; бас, сабр қилсин ва (савобини) Аллоҳдан куцин», дедилар. Сўнг у (қиз) у зотга қасам ичиб (яна одам) юборди. У зот турдилар, биз ҳам у зот билан турдик. (Бориб) ўтирганларида, бола у зотга кўтарилди ва у зот уни қучоқларига олдилар — боланинг жони (кўкрагида) хириллаб турарди. Шунда Расулуллоҳ ﷺнинг кўзларидан ёш оқди. Саъд: «Бу нима, ё Расулуллоҳ?» деди. У зот: «Бу — раҳмат; Аллоҳ уни бандаларидан Ўзи хоҳлаганларнинг қалбига (жойлаб) қўяди. Аллоҳ эса фақат раҳмдил бандаларига раҳм қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَرِثُ الْمُسْلِمُ الْكَافِرَ، وَلاَ الْكَافِرُ الْمُسْلِمَ ‏"‏‏.‏

(Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo) rivoyat qiladiki,) Paygʻambar ﷺ: «Musulmon kofirga merosxoʻr boʻlmaydi, kofir ham musulmonga merosxoʻr boʻlmaydi», dedilar.(Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо) ривоят қиладики,) Пайғамбар ﷺ: «Мусулмон кофирга меросхўр бўлмайди, кофир ҳам мусулмонга меросхўр бўлмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ،‏.‏ وَحَدَّثَنِي مَحْمُودٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْد ٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ أَشْرَفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى أُطُمٍ مِنْ آطَامِ الْمَدِينَةِ فَقَالَ ‏"‏ هَلْ تَرَوْنَ مَا أَرَى ‏"‏‏.‏ قَالُوا لاَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنِّي لأَرَى الْفِتَنَ تَقَعُ خِلاَلَ بُيُوتِكُمْ كَوَقْعِ الْقَطْرِ ‏"‏‏.‏

(Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ Madinaning qasrlaridan (baland binolaridan) biriga chiqib (qarab): «Men koʻrayotgan narsani sizlar koʻryapsizmi?» dedilar. Ular: «Yoʻq», dedilar. U zot: «Albatta, men fitnalarni — yomgʻir tomchilari (tushgani) kabi — uylaringiz oralab tushayotganini koʻryapman», dedilar.(Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ Мадинанинг қасрларидан (баланд биноларидан) бирига чиқиб (қараб): «Мен кўраётган нарсани сизлар кўряпсизми?» дедилар. Улар: «Йўқ», дедилар. У зот: «Албатта, мен фитналарни — ёмғир томчилари (тушгани) каби — уйларингиз оралаб тушаётганини кўряпман», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَاصِمٍ الأَحْوَلِ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِذْ جَاءَهُ رَسُولُ إِحْدَى بَنَاتِهِ يَدْعُوهُ إِلَى ابْنِهَا فِي الْمَوْتِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ارْجِعْ فَأَخْبِرْهَا أَنَّ لِلَّهِ مَا أَخَذَ، وَلَهُ مَا أَعْطَى، وَكُلُّ شَىْءٍ عِنْدَهُ بِأَجَلٍ مُسَمًّى، فَمُرْهَا فَلْتَصْبِرْ وَلْتَحْتَسِبْ ‏"‏‏.‏ فَأَعَادَتِ الرَّسُولَ أَنَّهَا أَقْسَمَتْ لَتَأْتِيَنَّهَا، فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَقَامَ مَعَهُ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ وَمُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ، فَدُفِعَ الصَّبِيُّ إِلَيْهِ وَنَفْسُهُ تَقَعْقَعُ كَأَنَّهَا فِي شَنٍّ فَفَاضَتْ عَيْنَاهُ فَقَالَ لَهُ سَعْدٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ هَذِهِ رَحْمَةٌ جَعَلَهَا اللَّهُ فِي قُلُوبِ عِبَادِهِ، وَإِنَّمَا يَرْحَمُ اللَّهُ مِنْ عِبَادِهِ الرُّحَمَاءَ ‏"‏‏.‏

(Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo) aytdi:) Biz Paygʻambar ﷺning huzurlarida ekanimizda, mana, U zotning qizlaridan birining elchisi (xabarchi) kelib, U zotni — oʻlim (toʻshagi)dagi oʻgʻliga (chaqirib) — daʼvat qildi. Paygʻambar ﷺ: «Qayt-da, unga xabar berki: olgani — Allohniki, bergani — Allohniki; har bir narsa Uning huzurida belgilangan ajal (muddat) bilandir. Bas, unga ayt — sabr qilsin va (ajrini Allohdan) kutsin», dedilar. Soʻng u (ayol) elchini qaytarib (yana yubordi)ki, u (ayol) qasam ichibdi — U zot albatta uning oldiga kelsinlar (deb). Bas, Paygʻambar ﷺ turdilar, U zot bilan Saʼd ibn Uboda va Muoz ibn Jabal (ham) turdi (birga bordilar). Bola U zotga (qoʻllariga) topshirildi — uning joni — goʻyo (eski) bir meshda(gi suvdek) — gʻijirlab (chiqib) turardi. Shunda U zotning koʻzlari (yoshga) toʻldi. Saʼd U zotga: «Yo Rasululloh, bu nima (yigʻimi)?» dedi. U zot: «Bu — rahmat (mehr)dir; Alloh uni oʻz bandalarining qalblariga (joylab) qilgan. Albatta, Alloh oʻz bandalaridan (faqat) rahmdillarga rahm qiladi», dedilar.(Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Биз Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларида эканимизда, мана, У зотнинг қизларидан бирининг элчиси (хабарчи) келиб, У зотни — ўлим (тўшаги)даги ўғлига (чақириб) — даъват қилди. Пайғамбар ﷺ: «Қайт-да, унга хабар берки: олгани — Аллоҳники, бергани — Аллоҳники; ҳар бир нарса Унинг ҳузурида белгиланган ажал (муддат) биландир. Бас, унга айт — сабр қилсин ва (ажрини Аллоҳдан) куцин», дедилар. Сўнг у (аёл) элчини қайтариб (яна юборди)ки, у (аёл) қасам ичибди — У зот албатта унинг олдига келсинлар (деб). Бас, Пайғамбар ﷺ турдилар, У зот билан Саъд ибн Убода ва Муоз ибн Жабал (ҳам) турди (бирга бордилар). Бола У зотга (қўлларига) топширилди — унинг жони — гўё (эски) бир мешда(ги сувдек) — ғижирлаб (чиқиб) турарди. Шунда У зотнинг кўзлари (ёшга) тўлди. Саъд У зотга: «Ё Расулуллоҳ, бу нима (йиғими)?» деди. У зот: «Бу — раҳмат (меҳр)дир; Аллоҳ уни ўз бандаларининг қалбларига (жойлаб) қилган. Албатта, Аллоҳ ўз бандаларидан (фақат) раҳмдилларга раҳм қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا عَاصِمٌ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أُسَامَةَ، قَالَ كَانَ ابْنٌ لِبَعْضِ بَنَاتِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَقْضِي، فَأَرْسَلَتْ إِلَيْهِ أَنْ يَأْتِيَهَا فَأَرْسَلَ ‏"‏ إِنَّ لِلَّهِ مَا أَخَذَ، وَلَهُ مَا أَعْطَى، وَكُلٌّ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى، فَلْتَصْبِرْ وَلْتَحْتَسِبْ ‏"‏‏.‏ فَأَرْسَلَتْ إِلَيْهِ فَأَقْسَمَتْ عَلَيْهِ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقُمْتُ مَعَهُ وَمُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ وَأُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ وَعُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِ، فَلَمَّا دَخَلْنَا نَاوَلُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الصَّبِيَّ وَنَفْسُهُ تَقَلْقَلُ فِي صَدْرِهِ ـ حَسِبْتُهُ قَالَ ـ كَأَنَّهَا شَنَّةٌ، فَبَكَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ أَتَبْكِي فَقَالَ ‏"‏ إِنَّمَا يَرْحَمُ اللَّهُ مِنْ عِبَادِهِ الرُّحَمَاءَ ‏"‏‏.‏

(Usoma (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺning qizlaridan birining oʻgʻli jon (taslim qilish arafasi)da edi; bas, u (qiz) U zotga — uning oldiga kelishlarini (soʻrab, odam) yubordi. U zot: «Albatta, Alloh olgan narsa Uniki va bergan narsa (ham) Uniki; har bir narsa Uning huzurida belgilangan ajal (muddat) bilandir. Bas, u sabr qilsin va (ajrini Allohdan) kutsin», deb (xabar) yubordilar. Soʻng u (qiz) U zotga — Unga qasam ichib — (yana odam) yubordi (kelishlarini qattiq soʻradi). Bas, Rasululloh ﷺ turdilar, men ham U zot bilan turdim, Muoz ibn Jabal, Ubay ibn Kaʼb va Uboda ibn Somit (ham birga bordik). Qachon biz kirsak, ular Rasululloh ﷺga bolani — uning joni koʻkragida liqillab (chiqmoqda) turgan holda — topshirdilar; (Usoma): men U zot: «goʻyo (eski) bir mesh (suvi)dek», dedilar deb oʻylayman. Bas, Rasululloh ﷺ yigʻladilar. Shunda Saʼd ibn Uboda: «Yigʻlaysizmi?» dedi. U zot: «Albatta, Alloh oʻz bandalaridan (faqat) rahmdillarga rahm qiladi», dedilar.(Усома (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺнинг қизларидан бирининг ўғли жон (таслим қилиш арафаси)да эди; бас, у (қиз) У зотга — унинг олдига келишларини (сўраб, одам) юборди. У зот: «Албатта, Аллоҳ олган нарса Уники ва берган нарса (ҳам) Уники; ҳар бир нарса Унинг ҳузурида белгиланган ажал (муддат) биландир. Бас, у сабр қилсин ва (ажрини Аллоҳдан) куцин», деб (хабар) юбордилар. Сўнг у (қиз) У зотга — Унга қасам ичиб — (яна одам) юборди (келишларини қаттиқ сўради). Бас, Расулуллоҳ ﷺ турдилар, мен ҳам У зот билан турдим, Муоз ибн Жабал, Убай ибн Каъб ва Убода ибн Сомит (ҳам бирга бордик). Қачон биз кирсак, улар Расулуллоҳ ﷺга болани — унинг жони кўкрагида лиқиллаб (чиқмоқда) турган ҳолда — топширдилар; (Усома): мен У зот: «гўё (эски) бир меш (суви)дек», дедилар деб ўйлайман. Бас, Расулуллоҳ ﷺ йиғладилар. Шунда Саъд ибн Убода: «Йиғлайсизми?» деди. У зот: «Албатта, Аллоҳ ўз бандаларидан (фақат) раҳмдилларга раҳм қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ، كِلاَهُمَا عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي ظِبْيَانَ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، وَهَذَا، حَدِيثُ ابْنِ أَبِي شَيْبَةَ قَالَ بَعَثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي سَرِيَّةٍ فَصَبَّحْنَا الْحُرَقَاتِ مِنْ جُهَيْنَةَ فَأَدْرَكْتُ رَجُلاً فَقَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ ‏.‏ فَطَعَنْتُهُ فَوَقَعَ فِي نَفْسِي مِنْ ذَلِكَ فَذَكَرْتُهُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَقَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَقَتَلْتَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّمَا قَالَهَا خَوْفًا مِنَ السِّلاَحِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَفَلاَ شَقَقْتَ عَنْ قَلْبِهِ حَتَّى تَعْلَمَ أَقَالَهَا أَمْ لاَ ‏"‏ ‏.‏ فَمَازَالَ يُكَرِّرُهَا عَلَىَّ حَتَّى تَمَنَّيْتُ أَنِّي أَسْلَمْتُ يَوْمَئِذٍ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ سَعْدٌ وَأَنَا وَاللَّهِ لاَ أَقْتُلُ مُسْلِمًا حَتَّى يَقْتُلَهُ ذُو الْبُطَيْنِ ‏.‏ يَعْنِي أُسَامَةَ قَالَ قَالَ رَجُلٌ أَلَمْ يَقُلِ اللَّهُ ‏{‏ وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّى لاَ تَكُونَ فِتْنَةٌ وَيَكُونَ الدِّينُ كُلُّهُ لِلَّهِ‏}‏ فَقَالَ سَعْدٌ قَدْ قَاتَلْنَا حَتَّى لاَ تَكُونَ فِتْنَةٌ وَأَنْتَ وَأَصْحَابُكَ تُرِيدُونَ أَنْ تُقَاتِلُوا حَتَّى تَكُونَ فِتْنَةٌ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni bir sariyya (lashkar)da (jangga) yubordilar. Biz Juhayna (qabilasi)ning Huraqot (degan joyi)ga ertalab (hujum bilan) yetib bordik. Men bir kishini (jangda) tutdim, u esa: «Lo ilaha illalloh» dedi. Shunda men uni nayza bilan sanchdim. Keyin shu (ish) koʻnglimga (gʻulgʻula) soldi; men buni Paygʻambar ﷺ ga aytdim. Rasululloh ﷺ: «U «Lo ilaha illalloh» dedi-yu, sen uni oʻldirdingmi?!» dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, u buni faqat qurol(dan) qoʻrqib aytdi», dedim. (Paygʻambar): «Uning qalbini yorib (qarab) qoʻymabsanda — buni rostdan aytganmi yoki yoʻqmi, bilishing uchun?!» dedilar. (Paygʻambar) buni menga shu qadar takrorlayverdilarki, hatto men oʻsha kuni (yangidan) musulmon boʻlgan boʻlishni orzu qildim. (Roviy) dedi: Shunda Saʼd: «Allohga qasamki, men Zul-butayn (yaʼni Usoma) bir musulmonni oʻldirmagunicha, hech bir musulmonni oʻldirmayman», dedi. (Roviy) dedi: Bir kishi: «Alloh: {Fitna (shirk) qolmaguncha va din butunlay Alloh uchun boʻlguncha, ular bilan jang qilinglar} demadimi?» dedi. Shunda Saʼd: «Biz fitna qolmasligi uchun jang qildik; sen va sheriging esa fitna (kelib chiqishi) uchun jang qilmoqchisizlar», dedi.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни бир сарийя (лашкар)да (жангга) юбордилар. Биз Жуҳайна (қабиласи)нинг Ҳурақот (деган жойи)га эрталаб (ҳужум билан) етиб бордик. Мен бир кишини (жангда) тутдим, у эса: «Ло илаҳа иллаллоҳ» деди. Шунда мен уни найза билан санчдим. Кейин шу (иш) кўнглимга (ғулғула) солди; мен буни Пайғамбар ﷺ га айтдим. Расулуллоҳ ﷺ: «У «Ло илаҳа иллаллоҳ» деди-ю, сен уни ўлдирдингми?!» дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, у буни фақат қурол(дан) қўрқиб айтди», дедим. (Пайғамбар): «Унинг қалбини ёриб (қараб) қўймабсанда — буни ростдан айтганми ёки йўқми, билишинг учун?!» дедилар. (Пайғамбар) буни менга шу қадар такрорлайвердиларки, ҳатто мен ўша куни (янгидан) мусулмон бўлган бўлишни орзу қилдим. (Ровий) деди: Шунда Саъд: «Аллоҳга қасамки, мен Зул-бутайн (яъни Усома) бир мусулмонни ўлдирмагунича, ҳеч бир мусулмонни ўлдирмайман», деди. (Ровий) деди: Бир киши: «Аллоҳ: {Фитна (ширк) қолмагунча ва дин бутунлай Аллоҳ учун бўлгунча, улар билан жанг қилинглар} демадими?» деди. Шунда Саъд: «Биз фитна қолмаслиги учун жанг қилдик; сен ва шеригинг эса фитна (келиб чиқиши) учун жанг қилмоқчисизлар», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ الْجَحْدَرِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، - يَعْنِي ابْنَ زَيْدٍ - عَنْ عَاصِمٍ الأَحْوَلِ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَرْسَلَتْ إِلَيْهِ إِحْدَى بَنَاتِهِ تَدْعُوهُ وَتُخْبِرُهُ أَنَّ صَبِيًّا لَهَا - أَوِ ابْنًا لَهَا - فِي الْمَوْتِ فَقَالَ لِلرَّسُولِ ‏"‏ ارْجِعْ إِلَيْهَا فَأَخْبِرْهَا إِنَّ لِلَّهِ مَا أَخَذَ وَلَهُ مَا أَعْطَى وَكُلُّ شَىْءٍ عِنْدَهُ بِأَجَلٍ مُسَمًّى فَمُرْهَا فَلْتَصْبِرْ وَلْتَحْتَسِبْ ‏"‏ فَعَادَ الرَّسُولُ فَقَالَ إِنَّهَا قَدْ أَقْسَمَتْ لَتَأْتِيَنَّهَا ‏.‏ قَالَ فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَقَامَ مَعَهُ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ وَمُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ وَانْطَلَقْتُ مَعَهُمْ فَرُفِعَ إِلَيْهِ الصَّبِيُّ وَنَفْسُهُ تَقَعْقَعُ كَأَنَّهَا فِي شَنَّةٍ فَفَاضَتْ عَيْنَاهُ فَقَالَ لَهُ سَعْدٌ مَا هَذَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ هَذِهِ رَحْمَةٌ جَعَلَهَا اللَّهُ فِي قُلُوبِ عِبَادِهِ وَإِنَّمَا يَرْحَمُ اللَّهُ مِنْ عِبَادِهِ الرُّحَمَاءَ ‏"‏ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Paygʻambar ﷺ ning huzurlarida edik. Shunda qizlaridan biri u zotni chaqirib va oʻzining bir kichik bolasi — yoki bir oʻgʻli — oʻlim (toʻshagi)da ekanini xabar qilib, kishi yubordi. U zot elchiga: «Uning oldiga qayt-da, unga: ‹Albatta, Alloh olgan (narsa) ham Allohnikidir, bergan (narsa) ham Unikidir, har bir narsaning Uning huzurida belgilangan ajali bor› deb xabar ber. Bas, unga sabr qilishni va (ajrini Allohdan kutib) savobini umid qilishni buyur», — dedilar. Shunda elchi qaytib keldi-da: «(Qizingiz) albatta uning oldiga borishingizga qasam ichdi», — dedi. (Usoma) dedi: Shunda Paygʻambar ﷺ oʻrnilaridan turdilar, u zot bilan birga Saʼd ibn Uboda va Muoz ibn Jabal ham turdi, men ham ular bilan birga joʻnadim. Soʻng bola u zotga koʻtarib berildi, uning joni esa goʻyo eski meshda (qaltirayotgandek) xirillab turardi. Shunda u zotning koʻzlaridan yosh oqdi. Saʼd u zotga: «Bu nima, yo Rasululloh?» — dedi. U zot: «Bu — rahmatdir, Alloh uni bandalarining qalbiga joylagan. Albatta, Alloh bandalaridan rahmdillarigagina rahm qiladi», — dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Пайғамбар ﷺ нинг ҳузурларида эдик. Шунда қизларидан бири у зотни чақириб ва ўзининг бир кичик боласи — ёки бир ўғли — ўлим (тўшаги)да эканини хабар қилиб, киши юборди. У зот элчига: «Унинг олдига қайт-да, унга: ‹Албатта, Аллоҳ олган (нарса) ҳам Аллоҳникидир, берган (нарса) ҳам Уникидир, ҳар бир нарсанинг Унинг ҳузурида белгиланган ажали бор› деб хабар бер. Бас, унга сабр қилишни ва (ажрини Аллоҳдан кутиб) савобини умид қилишни буюр», — дедилар. Шунда элчи қайтиб келди-да: «(Қизингиз) албатта унинг олдига боришингизга қасам ичди», — деди. (Усома) деди: Шунда Пайғамбар ﷺ ўрниларидан турдилар, у зот билан бирга Саъд ибн Убода ва Муоз ибн Жабал ҳам турди, мен ҳам улар билан бирга жўнадим. Сўнг бола у зотга кўтариб берилди, унинг жони эса гўё эски мешда (қалтираётгандек) хириллаб турарди. Шунда у зотнинг кўзларидан ёш оқди. Саъд у зотга: «Бу нима, ё Расулуллоҳ?» — деди. У зот: «Бу — раҳматдир, Аллоҳ уни бандаларининг қалбига жойлаган. Албатта, Аллоҳ бандаларидан раҳмдилларигагина раҳм қилади», — дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَابْنُ، حُجْرٍ قَالُوا حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، ح. وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالَ أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ، أَبِي حَرْمَلَةَ عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ رَدِفْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ عَرَفَاتٍ فَلَمَّا بَلَغَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الشِّعْبَ الأَيْسَرَ الَّذِي دُونَ الْمُزْدَلِفَةِ أَنَاخَ فَبَالَ ثُمَّ جَاءَ فَصَبَبْتُ عَلَيْهِ الْوَضُوءَ فَتَوَضَّأَ وُضُوءًا خَفِيفًا ثُمَّ قُلْتُ الصَّلاَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ الصَّلاَةُ أَمَامَكَ ‏"‏ ‏.‏ فَرَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أَتَى الْمُزْدَلِفَةَ فَصَلَّى ثُمَّ رَدِفَ الْفَضْلُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَدَاةَ جَمْعٍ. قَالَ كُرَيْبٌ فَأَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ، عَنِ الْفَضْلِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَزَلْ يُلَبِّي حَتَّى بَلَغَ الْجَمْرَةَ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Arafotdan (qaytishda) Rasululloh ﷺ ning ortlarida (tuyaga) mindim. Rasululloh ﷺ Muzdalifaning berisidagi chap tarafdagi togʻ darasiga yetganlarida (tuyani) choʻktirib, bavl qildilar, soʻng kelganlarida men u zotga tahorat suvini quydim, u zot yengil tahorat qildilar. Soʻng men: «Namoz (vaqti boʻldi), yo Rasululloh!» dedim. U zot: «Namoz oldingda (Muzdalifada)», dedilar. Bas, Rasululloh ﷺ minib, Muzdalifaga yetib kelguncha (yurdilar) va namoz oʻqidilar. Soʻng Jamʼ (Muzdalifa) tongida Fazl Rasululloh ﷺ ning ortlarida (tuyaga) mindi. Abdulloh ibn Abbos Fazldan (rivoyat qilib) xabar berdiki, Rasululloh ﷺ Jamra (al-Aqaba)ga yetib borgunlaricha talbiya aytishda davom etgan ekanlar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Арафотдан (қайтишда) Расулуллоҳ ﷺ нинг ортларида (туяга) миндим. Расулуллоҳ ﷺ Муздалифанинг берисидаги чап тарафдаги тоғ дарасига етганларида (туяни) чўктириб, бавл қилдилар, сўнг келганларида мен у зотга таҳорат сувини қуйдим, у зот енгил таҳорат қилдилар. Сўнг мен: «Намоз (вақти бўлди), ё Расулуллоҳ!» дедим. У зот: «Намоз олдингда (Муздалифада)», дедилар. Бас, Расулуллоҳ ﷺ миниб, Муздалифага етиб келгунча (юрдилар) ва намоз ўқидилар. Сўнг Жамъ (Муздалифа) тонгида Фазл Расулуллоҳ ﷺ нинг ортларида (туяга) минди. Абдуллоҳ ибн Аббос Фазлдан (ривоят қилиб) хабар бердики, Расулуллоҳ ﷺ Жамра (ал-Ақаба)га етиб боргунларича талбия айтишда давом этган эканлар.

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، مَوْلَى الزُّبَيْرِ عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ انْصَرَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ الدَّفْعَةِ مِنْ عَرَفَاتٍ إِلَى بَعْضِ تِلْكَ الشِّعَابِ لِحَاجَتِهِ فَصَبَبْتُ عَلَيْهِ مِنَ الْمَاءِ فَقُلْتُ أَتُصَلِّي فَقَالَ ‏"‏ الْمُصَلَّى أَمَامَكَ ‏"‏ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Arafotdan yoʻlga chiqqanlaridan soʻng hojatlari uchun oʻsha daralardan biriga burildilar. Men u zotning (qoʻllariga) suv quydim va: «Namoz oʻqiysizmi?» — dedim. U zot: «Namoz joyi oldingdadir», — dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Арафотдан йўлга чиққанларидан сўнг ҳожатлари учун ўша даралардан бирига бурилдилар. Мен у зотнинг (қўлларига) сув қуйдим ва: «Намоз ўқийсизми?» — дедим. У зот: «Намоз жойи олдингдадир», — дедилар.

وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ - وَاللَّفْظُ لَهُ - حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ سَمِعْتُ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ، يَقُولُ أَفَاضَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ عَرَفَاتٍ فَلَمَّا انْتَهَى إِلَى الشِّعْبِ نَزَلَ فَبَالَ - وَلَمْ يَقُلْ أُسَامَةُ أَرَاقَ الْمَاءَ - قَالَ فَدَعَا بِمَاءٍ فَتَوَضَّأَ وُضُوءًا لَيْسَ بِالْبَالِغِ - قَالَ - فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ الصَّلاَةَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ الصَّلاَةُ أَمَامَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ثُمَّ سَارَ حَتَّى بَلَغَ جَمْعًا فَصَلَّى الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ Arafotdan (qaytib) yoʻlga chiqdilar. Daraga yetganlarida tushib bavl qildilar — Usoma ‹suv toʻkdilar› demadi. Soʻng suv soʻrab, mukammal boʻlmagan bir tahorat oldilar. Men: ‹Yo Rasululloh! Namoz (vaqti boʻldi)›, — dedim. U zot: ‹Namoz oldingdadir›, — dedilar. Soʻng yoʻl yurib, Jamʼga (Muzdalifaga) yetdilar va Magʻrib hamda Isho (namozlarini) oʻqidilar».Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ Арафотдан (қайтиб) йўлга чиқдилар. Дарага етганларида тушиб бавл қилдилар — Усома ‹сув тўкдилар› демади. Сўнг сув сўраб, мукаммал бўлмаган бир таҳорат олдилар. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ! Намоз (вақти бўлди)›, — дедим. У зот: ‹Намоз олдингдадир›, — дедилар. Сўнг йўл юриб, Жамъга (Муздалифага) етдилар ва Мағриб ҳамда Ишо (намозларини) ўқидилар».

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا أَتَى النَّقْبَ الَّذِي يَنْزِلُهُ الأُمَرَاءُ نَزَلَ فَبَالَ - وَلَمْ يَقُلْ أَهْرَاقَ - ثُمَّ دَعَا بِوَضُوءٍ فَتَوَضَّأَ وُضُوءًا خَفِيفًا فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ الصَّلاَةَ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ الصَّلاَةُ أَمَامَكَ ‏"‏ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ amirlar tushadigan (togʻ) yoʻlagiga yetganlarida tushib bavl qildilar — (Usoma) «suv toʻkdilar» demadi. Soʻng tahorat suvini soʻrab, yengil bir tahorat oldilar. Men: «Yo Rasululloh! Namoz (vaqti boʻldi)», — dedim. U zot: «Namoz oldingdadir», — dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ амирлар тушадиган (тоғ) йўлагига етганларида тушиб бавл қилдилар — (Усома) «сув тўкдилар» демади. Сўнг таҳорат сувини сўраб, енгил бир таҳорат олдилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ! Намоз (вақти бўлди)», — дедим. У зот: «Намоз олдингдадир», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَطَاءٍ، مَوْلَى سِبَاعٍ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، أَنَّهُ كَانَ رَدِيفَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ أَفَاضَ مِنْ عَرَفَةَ فَلَمَّا جَاءَ الشِّعْبَ أَنَاخَ رَاحِلَتَهُ ثُمَّ ذَهَبَ إِلَى الْغَائِطِ فَلَمَّا رَجَعَ صَبَبْتُ عَلَيْهِ مِنَ الإِدَاوَةِ فَتَوَضَّأَ ثُمَّ رَكِبَ ثُمَّ أَتَى الْمُزْدَلِفَةَ فَجَمَعَ بِهَا بَيْنَ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺ Arafotdan qaytayotganlarida ortlarida (ulovda) hamroh edi. (U zot) tor darani yetib kelganlarida ulovlarini choʻktirdilar, soʻng hojat chiqarish uchun bordilar. Qaytib kelganlarida men idishdan suv quydim, u zot tahorat oldilar, soʻng ulovga mindilar, soʻng Muzdalifaga keldilar va u yerda Magʻrib bilan Xufton (namozlari)ni birga oʻqidilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺ Арафотдан қайтаётганларида ортларида (уловда) ҳамроҳ эди. (У зот) тор дарани етиб келганларида уловларини чўктирдилар, сўнг ҳожат чиқариш учун бордилар. Қайтиб келганларида мен идишдан сув қуйдим, у зот таҳорат олдилар, сўнг уловга миндилар, сўнг Муздалифага келдилар ва у ерда Мағриб билан Хуфтон (намозлари)ни бирга ўқидилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مِهْرَانَ الرَّازِيُّ، وَابْنُ أَبِي عُمَرَ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، جَمِيعًا عَنْ عَبْدِ، الرَّزَّاقِ - قَالَ ابْنُ مِهْرَانَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، - عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيْنَ تَنْزِلُ غَدًا وَذَلِكَ فِي حَجَّتِهِ حِينَ دَنَوْنَا مِنْ مَكَّةَ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ وَهَلْ تَرَكَ لَنَا عَقِيلٌ مَنْزِلاً ‏"‏ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Yo Rasululloh! Ertaga qayerda tushasiz?» dedim — bu uning hajida, biz Makkaga yaqinlashganimizda edi. Shunda u (Rasululloh ﷺ): «Aqil bizga biron makon (turar joy) qoldirdimi?» — dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Ё Расулуллоҳ! Эртага қаерда тушасиз?» дедим — бу унинг ҳажида, биз Маккага яқинлашганимизда эди. Шунда у (Расулуллоҳ ﷺ): «Ақил бизга бирон макон (турар жой) қолдирдими?» — дедилар.

وَحَدَّثَنِيهِ مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي حَفْصَةَ، وَزَمْعَةُ، بْنُ صَالِحٍ قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ، عَنْ أُسَامَةَ، بْنِ زَيْدٍ أَنَّهُ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيْنَ تَنْزِلُ غَدًا إِنْ شَاءَ اللَّهُ وَذَلِكَ زَمَنَ الْفَتْحِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَهَلْ تَرَكَ لَنَا عَقِيلٌ مِنْ مَنْزِلٍ ‏"‏ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Yo Rasululloh! Inshoolloh, ertaga qayerda tushasiz?» — bu Fath (Makka fathi) zamonida edi. (Rasululloh ﷺ): «Aqil bizga biron makon qoldirdimi?» — dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Ё Расулуллоҳ! Иншооллоҳ, эртага қаерда тушасиз?» — бу Фатҳ (Макка фатҳи) замонида эди. (Расулуллоҳ ﷺ): «Ақил бизга бирон макон қолдирдими?» — дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ - وَاللَّفْظُ لِيَحْيَى - قَالَ يَحْيَى أَخْبَرَنَا وَقَالَ الآخَرَانِ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ، حُسَيْنٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَرِثُ الْمُسْلِمُ الْكَافِرَ وَلاَ يَرِثُ الْكَافِرُ الْمُسْلِمَ ‏"‏ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Musulmon kofirga voris boʻlmaydi, kofir ham musulmonga voris boʻlmaydi», — dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Мусулмон кофирга ворис бўлмайди, кофир ҳам мусулмонга ворис бўлмайди», — дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ رَافِعٍ - قَالَ ابْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا وَقَالَ الآخَرَانِ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، أَنَّ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَكِبَ حِمَارًا عَلَيْهِ إِكَافٌ تَحْتَهُ قَطِيفَةٌ فَدَكِيَّةٌ وَأَرْدَفَ وَرَاءَهُ أُسَامَةَ وَهُوَ يَعُودُ سَعْدَ بْنَ عُبَادَةَ فِي بَنِي الْحَارِثِ بْنِ الْخَزْرَجِ وَذَاكَ قَبْلَ وَقْعَةِ بَدْرٍ حَتَّى مَرَّ بِمَجْلِسٍ فِيهِ أَخْلاَطٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُشْرِكِينَ عَبَدَةِ الأَوْثَانِ وَالْيَهُودِ فِيهِمْ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ وَفِي الْمَجْلِسِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَوَاحَةَ فَلَمَّا غَشِيَتِ الْمَجْلِسَ عَجَاجَةُ الدَّابَّةِ خَمَّرَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ أَنْفَهُ بِرِدَائِهِ ثُمَّ قَالَ لاَ تُغَبِّرُوا عَلَيْنَا ‏.‏ فَسَلَّمَ عَلَيْهِمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ وَقَفَ فَنَزَلَ فَدَعَاهُمْ إِلَى اللَّهِ وَقَرَأَ عَلَيْهِمُ الْقُرْآنَ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ أَيُّهَا الْمَرْءُ لاَ أَحْسَنَ مِنْ هَذَا إِنْ كَانَ مَا تَقُولُ حَقًّا فَلاَ تُؤْذِنَا فِي مَجَالِسِنَا وَارْجِعْ إِلَى رَحْلِكَ فَمَنْ جَاءَكَ مِنَّا فَاقْصُصْ عَلَيْهِ ‏.‏ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَوَاحَةَ اغْشَنَا فِي مَجَالِسِنَا فَإِنَّا نُحِبُّ ذَلِكَ ‏.‏ قَالَ فَاسْتَبَّ الْمُسْلِمُونَ وَالْمُشْرِكُونَ وَالْيَهُودُ حَتَّى هَمُّوا أَنْ يَتَوَاثَبُوا فَلَمْ يَزَلِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُخَفِّضُهُمْ ثُمَّ رَكِبَ دَابَّتَهُ حَتَّى دَخَلَ عَلَى سَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ فَقَالَ ‏"‏ أَىْ سَعْدُ أَلَمْ تَسْمَعْ إِلَى مَا قَالَ أَبُو حُبَابٍ - يُرِيدُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أُبَىٍّ - قَالَ كَذَا وَكَذَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ اعْفُ عَنْهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَاصْفَحْ فَوَاللَّهِ لَقَدْ أَعْطَاكَ اللَّهُ الَّذِي أَعْطَاكَ وَلَقَدِ اصْطَلَحَ أَهْلُ هَذِهِ الْبُحَيْرَةِ أَنْ يُتَوِّجُوهُ فَيُعَصِّبُوهُ بِالْعِصَابَةِ فَلَمَّا رَدَّ اللَّهُ ذَلِكَ بِالْحَقِّ الَّذِي أَعْطَاكَهُ شَرِقَ بِذَلِكَ فَذَلِكَ فَعَلَ بِهِ مَا رَأَيْتَ ‏.‏ فَعَفَا عَنْهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ tagiga fadakiy gilam toʻshalgan, ustiga egar qoʻyilgan eshakka minib, Usomani ortlariga mindirib olgan holda Bani Horis ibn Xazraj (mahallasi)dagi Saʼd ibn Ubodaning hol-ahvolini soʻrab borardilar. Bu Badr jangidan oldin edi. (Yoʻlda) musulmonlar, butparast mushriklar va yahudiylar aralashib oʻtirgan bir majlis yonidan oʻtdilar. Ular orasida Abdulloh ibn Ubay ham bor edi, majlisda Abdulloh ibn Ravoha ham bor edi. Hayvonning changi majlisni qoplaganda Abdulloh ibn Ubay ridosi bilan burnini berkitib, soʻng: «Bizning ustimizga chang sochmanglar», dedi. Nabiy ﷺ ularga salom berdilar, soʻng toʻxtab, (eshakdan) tushdilar va ularni Allohga (din)ga chaqirdilar hamda ularga Qurʼon oʻqib berdilar. Shunda Abdulloh ibn Ubay: «Ey kishi! Bundan yaxshiroq narsa yoʻq. Agar aytayotganing haq boʻlsa, bizni majlislarimizda bezovta qilma, oʻz manzilingga qayt; bizdan kim oldingga kelsa, oʻshanga (buni) soʻzlab ber», dedi. Abdulloh ibn Ravoha esa: «Bizning majlislarimizga kelib turing, biz buni yaxshi koʻramiz», dedi. (Roviy) dedi: Shunda musulmonlar, mushriklar va yahudiylar bir-birlarini soʻkib, hatto bir-birlariga tashlanmoqchi boʻlib qoldilar. Nabiy ﷺ ularni tinchlantirishda davom etdilar, soʻng hayvonlariga minib, Saʼd ibn Ubodaning oldiga kirib bordilar va: «Ey Saʼd! Abu Hubob — yaʼni Abdulloh ibn Ubayni nazarda tutdilar — nima deganini eshitmadingmi? U mana bunday-mana bunday dedi», dedilar. (Saʼd): «Yo Rasululloh! Uni avf eting va kechiring. Allohga qasamki, Alloh Sizga (haqiqatni) berdiki, bergan narsasini berdi. Bu (Madina) ahli uni (Abdulloh ibn Ubayni) toj kiydirib, salla oʻrab (boshliq qilib) koʻtarmoqchi boʻlib kelishib turgan edilar. Alloh Sizga ato etgan haq bilan buni bekor qilganda, u bunga ich-etini yedi. Mana shu sababli u Siz koʻrgan ishni qildi», dedi. Shunda Nabiy ﷺ uni avf etdilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ тагига фадакий гилам тўшалган, устига эгар қўйилган эшакка миниб, Усомани ортларига миндириб олган ҳолда Бани Ҳорис ибн Хазраж (маҳалласи)даги Саъд ибн Убоданинг ҳол-аҳволини сўраб борардилар. Бу Бадр жангидан олдин эди. (Йўлда) мусулмонлар, бутпараст мушриклар ва яҳудийлар аралашиб ўтирган бир мажлис ёнидан ўтдилар. Улар орасида Абдуллоҳ ибн Убай ҳам бор эди, мажлисда Абдуллоҳ ибн Равоҳа ҳам бор эди. Ҳайвоннинг чанги мажлисни қоплаганда Абдуллоҳ ибн Убай ридоси билан бурнини беркитиб, сўнг: «Бизнинг устимизга чанг сочманглар», деди. Набий ﷺ уларга салом бердилар, сўнг тўхтаб, (эшакдан) тушдилар ва уларни Аллоҳга (дин)га чақирдилар ҳамда уларга Қуръон ўқиб бердилар. Шунда Абдуллоҳ ибн Убай: «Эй киши! Бундан яхшироқ нарса йўқ. Агар айтаётганинг ҳақ бўлса, бизни мажлисларимизда безовта қилма, ўз манзилингга қайт; биздан ким олдингга келса, ўшанга (буни) сўзлаб бер», деди. Абдуллоҳ ибн Равоҳа эса: «Бизнинг мажлисларимизга келиб туринг, биз буни яхши кўрамиз», деди. (Ровий) деди: Шунда мусулмонлар, мушриклар ва яҳудийлар бир-бирларини сўкиб, ҳатто бир-бирларига ташланмоқчи бўлиб қолдилар. Набий ﷺ уларни тинчлантиришда давом этдилар, сўнг ҳайвонларига миниб, Саъд ибн Убоданинг олдига кириб бордилар ва: «Эй Саъд! Абу Ҳубоб — яъни Абдуллоҳ ибн Убайни назарда тутдилар — нима деганини эшитмадингми? У мана бундай-мана бундай деди», дедилар. (Саъд): «Ё Расулуллоҳ! Уни авф этинг ва кечиринг. Аллоҳга қасамки, Аллоҳ Сизга (ҳақиқатни) бердики, берган нарсасини берди. Бу (Мадина) аҳли уни (Абдуллоҳ ибн Убайни) тож кийдириб, салла ўраб (бошлиқ қилиб) кўтармоқчи бўлиб келишиб турган эдилар. Аллоҳ Сизга ато этган ҳақ билан буни бекор қилганда, у бунга ич-этини еди. Мана шу сабабли у Сиз кўрган ишни қилди», деди. Шунда Набий ﷺ уни авф этдилар.