حَدَّثَنَا مُسَدَّدُ بْنُ مُسَرْهَدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دَاوُدَ، سَمِعْتُ عَاصِمَ بْنَ رَجَاءِ بْنِ حَيْوَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ دَاوُدَ بْنِ جَمِيلٍ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ قَيْسٍ، قَالَ كُنْتُ جَالِسًا مَعَ أَبِي الدَّرْدَاءِ فِي مَسْجِدِ دِمَشْقَ فَجَاءَهُ رَجُلٌ فَقَالَ يَا أَبَا الدَّرْدَاءِ إِنِّي جِئْتُكَ مِنْ مَدِينَةِ الرَّسُولِ صلى الله عليه وسلم لِحَدِيثٍ بَلَغَنِي أَنَّكَ تُحَدِّثُهُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا جِئْتُ لِحَاجَةٍ ‏.‏ قَالَ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنْ سَلَكَ طَرِيقًا يَطْلُبُ فِيهِ عِلْمًا سَلَكَ اللَّهُ بِهِ طَرِيقًا مِنْ طُرُقِ الْجَنَّةِ وَإِنَّ الْمَلاَئِكَةَ لَتَضَعُ أَجْنِحَتَهَا رِضًا لِطَالِبِ الْعِلْمِ وَإِنَّ الْعَالِمَ لَيَسْتَغْفِرُ لَهُ مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَمَنْ فِي الأَرْضِ وَالْحِيتَانُ فِي جَوْفِ الْمَاءِ وَإِنَّ فَضْلَ الْعَالِمِ عَلَى الْعَابِدِ كَفَضْلِ الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ عَلَى سَائِرِ الْكَوَاكِبِ وَإِنَّ الْعُلَمَاءَ وَرَثَةُ الأَنْبِيَاءِ وَإِنَّ الأَنْبِيَاءَ لَمْ يُوَرِّثُوا دِينَارًا وَلاَ دِرْهَمًا وَرَّثُوا الْعِلْمَ فَمَنْ أَخَذَهُ أَخَذَ بِحَظٍّ وَافِرٍ ‏"‏ ‏.‏

Kasir ibn Qays aytadi: Men Dimashq masjidida Abud-Dardo (roziyallohu anhu) bilan oʻtirgan edim. Bir kishi uning oldiga kelib: «Ey Abud-Dardo, men sizning oldingizga Rasululloh ﷺdan rivoyat qilayotganingiz menga yetib kelgan bir hadis uchun Rasululloh ﷺ shahridan keldim. Boshqa biror hojat uchun kelmadim», dedi. U: «Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: ‹Kim ilm talab qilib bir yoʻlga kirsa, Alloh uni Jannat yoʻllaridan biriga soladi. Albatta, farishtalar ilm talab qiluvchidan rozi boʻlib, unga qanotlarini yozadilar. Albatta, olim uchun osmonlardagi va yerdagi (zotlar), hatto suv ichidagi baliqlar ham istigʻfor aytadilar. Albatta, olimning obid (toat-ibodatli kishi) ustidan fazli oʻn toʻrt kechalik toʻlin oyning qolgan yulduzlar ustidan fazli kabidir. Albatta, olimlar paygʻambarlarning vorislaridir. Albatta, paygʻambarlar na dinor, na dirham meros qoldirmadilar, balki ilmni meros qoldirdilar. Kim uni olsa, mukammal nasiba olibdi›», dedi.Касир ибн Қайс айтади: Мен Димашқ масжидида Абуд-Дардо (розияллоҳу анҳу) билан ўтирган эдим. Бир киши унинг олдига келиб: «Эй Абуд-Дардо, мен сизнинг олдингизга Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилаётганингиз менга етиб келган бир ҳадис учун Расулуллоҳ ﷺ шаҳридан келдим. Бошқа бирор ҳожат учун келмадим», деди. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: ‹Ким илм талаб қилиб бир йўлга кирса, Аллоҳ уни Жаннат йўлларидан бирига солади. Албатта, фаришталар илм талаб қилувчидан рози бўлиб, унга қанотларини ёзадилар. Албатта, олим учун осмонлардаги ва ердаги (зотлар), ҳатто сув ичидаги балиқлар ҳам истиғфор айтадилар. Албатта, олимнинг обид (тоат-ибодатли киши) устидан фазли ўн тўрт кечалик тўлин ойнинг қолган юлдузлар устидан фазли кабидир. Албатта, олимлар пайғамбарларнинг ворисларидир. Албатта, пайғамбарлар на динор, на дирҳам мерос қолдирмадилар, балки илмни мерос қолдирдилар. Ким уни олса, мукаммал насиба олибди›», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْوَزِيرِ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، قَالَ لَقِيتُ شَبِيبَ بْنَ شَيْبَةَ فَحَدَّثَنِي بِهِ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ أَبِي سَوْدَةَ، عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ، - يَعْنِي عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم - بِمَعْنَاهُ ‏.‏

Yuqoridagi hadis Abud-Dardo (roziyallohu anhu)dan boshqa bir sanad orqali Nabiy ﷺdan shu maʼnoda ham rivoyat qilingan.Юқоридаги ҳадис Абуд-Дардо (розияллоҳу анҳу)дан бошқа бир санад орқали Набий ﷺдан шу маънода ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زَائِدَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا مِنْ رَجُلٍ يَسْلُكُ طَرِيقًا يَطْلُبُ فِيهِ عِلْمًا إِلاَّ سَهَّلَ اللَّهُ لَهُ بِهِ طَرِيقَ الْجَنَّةِ وَمَنْ أَبْطَأَ بِهِ عَمَلُهُ لَمْ يُسْرِعْ بِهِ نَسَبُهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Qaysi bir kishi ilm talab qilib bir yoʻlga kirsa, Alloh albatta unga shu sabab Jannat yoʻlini oson qilib qoʻyadi. Kimni ameli orqada qoldirsa, uni nasabi (oldinga) tezlashtirmaydi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Қайси бир киши илм талаб қилиб бир йўлга кирса, Аллоҳ албатта унга шу сабаб Жаннат йўлини осон қилиб қўяди. Кимни амели орқада қолдирса, уни насаби (олдинга) тезлаштирмайди».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ ثَابِتٍ الْمَرْوَزِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي نَمْلَةَ الأَنْصَارِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ بَيْنَمَا هُوَ جَالِسٌ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعِنْدَهُ رَجُلٌ مِنَ الْيَهُودِ مُرَّ بِجَنَازَةٍ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ هَلْ تَتَكَلَّمُ هَذِهِ الْجَنَازَةُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اللَّهُ أَعْلَمُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ الْيَهُودِيُّ إِنَّهَا تَتَكَلَّمُ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا حَدَّثَكُمْ أَهْلُ الْكِتَابِ فَلاَ تُصَدِّقُوهُمْ وَلاَ تُكَذِّبُوهُمْ وَقُولُوا آمَنَّا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ فَإِنْ كَانَ بَاطِلاً لَمْ تُصَدِّقُوهُ وَإِنْ كَانَ حَقًّا لَمْ تُكَذِّبُوهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Namla al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺning huzurlarida oʻtirgan, yonlarida esa yahudiylardan bir kishi bor edi. Shu payt bir janoza (olib) oʻtdi. (Yahudiy): «Ey Muhammad, bu janoza gapiradimi?» dedi. Nabiy ﷺ: «Allohning Oʻzi yaxshi biluvchidir», dedilar. Yahudiy: «U gapiradi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ahli kitob sizlarga nima desa, ularni na tasdiqlanglar, na yolgʻonga chiqaringlar, balki: ‹Biz Allohga va Uning rasullariga iymon keltirdik›, denglar. Agar (aytgani) botil boʻlsa, uni tasdiqlamagan boʻlasiz, agar haq boʻlsa, uni yolgʻonga chiqarmagan boʻlasiz», dedilar.Абу Намла ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида ўтирган, ёнларида эса яҳудийлардан бир киши бор эди. Шу пайт бир жаноза (олиб) ўтди. (Яҳудий): «Эй Муҳаммад, бу жаноза гапирадими?» деди. Набий ﷺ: «Аллоҳнинг Ўзи яхши билувчидир», дедилар. Яҳудий: «У гапиради», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Аҳли китоб сизларга нима деса, уларни на тасдиқланглар, на ёлғонга чиқаринглар, балки: ‹Биз Аллоҳга ва Унинг расулларига иймон келтирдик›, денглар. Агар (айтгани) ботил бўлса, уни тасдиқламаган бўласиз, агар ҳақ бўлса, уни ёлғонга чиқармаган бўласиз», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ خَارِجَةَ، - يَعْنِي ابْنَ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ - قَالَ قَالَ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ أَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَتَعَلَّمْتُ لَهُ كِتَابَ يَهُودَ وَقَالَ ‏"‏ إِنِّي وَاللَّهِ مَا آمَنُ يَهُودَ عَلَى كِتَابِي ‏"‏ ‏.‏ فَتَعَلَّمْتُهُ فَلَمْ يَمُرَّ بِي إِلاَّ نِصْفُ شَهْرٍ حَتَّى حَذَقْتُهُ فَكُنْتُ أَكْتُبُ لَهُ إِذَا كَتَبَ وَأَقْرَأُ لَهُ إِذَا كُتِبَ إِلَيْهِ ‏.‏

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ menga buyurdilar, shunda men ular uchun yahudiylarning yozuvini oʻrgandim. U zot: «Alloh nomi bilan qasamki, men yahudiylarni xatim borasida (oʻzlari yozib berishlariga) ishonmayman», dedilar. Bas, men uni oʻrgandim, oradan yarim oydan koʻp oʻtmay uni puxta egalladim. Soʻng u zot (kimgadir) yozsalar, men ular uchun yozar edim, ularga (biror narsa) yozilsa, men ular uchun oʻqib berar edim.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ менга буюрдилар, шунда мен улар учун яҳудийларнинг ёзувини ўргандим. У зот: «Аллоҳ номи билан қасамки, мен яҳудийларни хатим борасида (ўзлари ёзиб беришларига) ишонмайман», дедилар. Бас, мен уни ўргандим, орадан ярим ойдан кўп ўтмай уни пухта эгалладим. Сўнг у зот (кимгадир) ёзсалар, мен улар учун ёзар эдим, уларга (бирор нарса) ёзилса, мен улар учун ўқиб берар эдим.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ الأَخْنَسِ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُغِيثٍ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ كُنْتُ أَكْتُبُ كُلَّ شَىْءٍ أَسْمَعُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُرِيدُ حِفْظَهُ فَنَهَتْنِي قُرَيْشٌ وَقَالُوا أَتَكْتُبُ كُلَّ شَىْءٍ تَسْمَعُهُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَشَرٌ يَتَكَلَّمُ فِي الْغَضَبِ وَالرِّضَا فَأَمْسَكْتُ عَنِ الْكِتَابِ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَوْمَأَ بِأُصْبُعِهِ إِلَى فِيهِ فَقَالَ ‏"‏ اكْتُبْ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مَا يَخْرُجُ مِنْهُ إِلاَّ حَقٌّ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo) aytadi: Men Rasululloh ﷺdan eshitgan har bir narsamni yodlab olishni istab yozib borar edim. Shunda Quraysh meni qaytarib: «Sen eshitgan har bir narsangni yozyapsanmi? Holbuki, Rasululloh ﷺ inson — gʻazab holatida ham, rozilik holatida ham gapiradilar-ku!» deyishdi. Bas, men yozishdan toʻxtadim va buni Rasululloh ﷺga aytdim. Shunda u zot barmoqlari bilan ogʻizlariga ishora qilib: «Yozaver! Jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, undan haqdan boshqasi chiqmaydi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо) айтади: Мен Расулуллоҳ ﷺдан эшитган ҳар бир нарсамни ёдлаб олишни истаб ёзиб борар эдим. Шунда Қурайш мени қайтариб: «Сен эшитган ҳар бир нарсангни ёзяпсанми? Ҳолбуки, Расулуллоҳ ﷺ инсон — ғазаб ҳолатида ҳам, розилик ҳолатида ҳам гапирадилар-ку!» дейишди. Бас, мен ёзишдан тўхтадим ва буни Расулуллоҳ ﷺга айтдим. Шунда у зот бармоқлари билан оғизларига ишора қилиб: «Ёзавер! Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, ундан ҳақдан бошқаси чиқмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، أَخْبَرَنَا أَبُو أَحْمَدَ، حَدَّثَنَا كَثِيرُ بْنُ زَيْدٍ، عَنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَنْطَبٍ، قَالَ دَخَلَ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ عَلَى مُعَاوِيَةَ فَسَأَلَهُ عَنْ حَدِيثٍ، فَأَمَرَ إِنْسَانًا يَكْتُبُهُ فَقَالَ لَهُ زَيْدٌ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمَرَنَا أَنْ لاَ نَكْتُبَ شَيْئًا مِنْ حَدِيثِهِ فَمَحَاهُ ‏.‏

Muttalib ibn Abdulloh ibn Hantab aytadi: Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) Muoviya huzuriga kirdi, u (Muoviya) undan bir hadis haqida soʻradi va bir kishiga uni yozishni buyurdi. Shunda Zayd unga: «Albatta, Rasululloh ﷺ bizga oʻzlarining hadislaridan biror narsani yozmaslikni buyurganlar», dedi. Bas, u (yozilganni) oʻchirib tashladi.Мутталиб ибн Абдуллоҳ ибн Ҳантаб айтади: Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) Муовия ҳузурига кирди, у (Муовия) ундан бир ҳадис ҳақида сўради ва бир кишига уни ёзишни буюрди. Шунда Зайд унга: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺ бизга ўзларининг ҳадисларидан бирор нарсани ёзмасликни буюрганлар», деди. Бас, у (ёзилганни) ўчириб ташлади.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا أَبُو شِهَابٍ، عَنِ الْحَذَّاءِ، عَنْ أَبِي الْمُتَوَكِّلِ النَّاجِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ مَا كُنَّا نَكْتُبُ غَيْرَ التَّشَهُّدِ وَالْقُرْآنِ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytadi: Biz tashahhud va Qurʼondan boshqasini yozmas edik.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтади: Биз ташаҳҳуд ва Қуръондан бошқасини ёзмас эдик.

حَدَّثَنَا مُؤَمَّلٌ، قَالَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، ح وَحَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ الْوَلِيدِ بْنِ مَزْيَدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، - يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ - قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو هُرَيْرَةَ، قَالَ لَمَّا فُتِحَتْ مَكَّةُ قَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ الْخُطْبَةَ خُطْبَةَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَقَامَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْيَمَنِ يُقَالُ لَهُ أَبُو شَاهٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ اكْتُبُوا لِي ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ اكْتُبُوا لأَبِي شَاهٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytadi: Makka fath qilinganida Nabiy ﷺ oʻrinlaridan turdilar. Soʻng u (Abu Hurayra) Nabiy ﷺning xutbalarini zikr qildi. U aytadi: Shunda Yaman ahlidan Abu Shoh deb ataladigan bir kishi turib: «Ey Rasululloh, menga (buni) yozib bering», dedi. U zot: «Abu Shoh uchun yozib beringlar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтади: Макка фатҳ қилинганида Набий ﷺ ўринларидан турдилар. Сўнг у (Абу Ҳурайра) Набий ﷺнинг хутбаларини зикр қилди. У айтади: Шунда Яман аҳлидан Абу Шоҳ деб аталадиган бир киши туриб: «Эй Расулуллоҳ, менга (буни) ёзиб беринг», деди. У зот: «Абу Шоҳ учун ёзиб беринглар», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ سَهْلٍ الرَّمْلِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، قَالَ قُلْتُ لأَبِي عَمْرٍو مَا يَكْتُبُوهُ قَالَ الْخُطْبَةَ الَّتِي سَمِعَهَا يَوْمَئِذٍ مِنْهُ ‏.‏

Validan rivoyat qilinadi: Men Abu Amrga: «Ular nimani yozadilar?» dedim. U: «U kuni undan eshitgan xutbasini», dedi.Валидан ривоят қилинади: Мен Абу Амрга: «Улар нимани ёзадилар?» дедим. У: «У куни ундан эшитган хутбасини», деди.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، أَخْبَرَنَا خَالِدٌ، ح وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، - الْمَعْنَى - عَنْ بَيَانِ بْنِ بِشْرٍ، - قَالَ مُسَدَّدٌ أَبُو بِشْرٍ - عَنْ وَبَرَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قُلْتُ لِلزُّبَيْرِ مَا يَمْنَعُكَ أَنْ تُحَدِّثَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَمَا يُحَدِّثُ عَنْهُ أَصْحَابُهُ فَقَالَ أَمَا وَاللَّهِ لَقَدْ كَانَ لِي مِنْهُ وَجْهٌ وَمَنْزِلَةٌ وَلَكِنِّي سَمِعْتُهُ يَقُولُ ‏"‏ مَنْ كَذَبَ عَلَىَّ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn az-Zubayr (roziyallohu anhumo) otasidan rivoyat qilib aytadi: Men Zubayrga: «Sahobalar Rasululloh ﷺdan rivoyat qilganlaridek, sizni u zotdan rivoyat qilishdan nima toʻsmoqda?» dedim. U: «Ogoh boʻl, Alloh nomi bilan qasamki, mening u zotning oldilarida oʻrnim va martabam bor edi. Lekin men u zotning shunday deyayotganlarini eshitganman: ‹Kim mening nomimdan ataylab yolgʻon soʻzlasa, doʻzaxdan oʻzining joyini hozirlab qoʻyaversin›», dedi.Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр (розияллоҳу анҳумо) отасидан ривоят қилиб айтади: Мен Зубайрга: «Саҳобалар Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилганларидек, сизни у зотдан ривоят қилишдан нима тўсмоқда?» дедим. У: «Огоҳ бўл, Аллоҳ номи билан қасамки, менинг у зотнинг олдиларида ўрним ва мартабам бор эди. Лекин мен у зотнинг шундай деяётганларини эшитганман: ‹Ким менинг номимдан атайлаб ёлғон сўзласа, дўзахдан ўзининг жойини ҳозирлаб қўяверсин›», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِسْحَاقَ الْمُقْرِئُ الْحَضْرَمِيُّ، حَدَّثَنَا سُهَيْلُ بْنُ مِهْرَانَ، - أَخُو حَزْمٍ الْقُطَعِيِّ - حَدَّثَنَا أَبُو عِمْرَانَ، عَنْ جُنْدُبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ قَالَ فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ بِرَأْيِهِ فَأَصَابَ فَقَدْ أَخْطَأَ ‏"‏ ‏.‏

Jundub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim Allohning kitobi haqida oʻz fikri bilan soʻzlasa-yu, (tasodifan) toʻgʻri topsa ham, u xato qilibdi».Жундуб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким Аллоҳнинг китоби ҳақида ўз фикри билан сўзласа-ю, (тасодифан) тўғри топса ҳам, у хато қилибди».

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مَرْزُوقٍ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي عَقِيلٍ، هَاشِمِ بْنِ بِلاَلٍ عَنْ سَابِقِ بْنِ نَاجِيَةَ، عَنْ أَبِي سَلاَّمٍ، عَنْ رَجُلٍ، خَدَمَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا حَدَّثَ حَدِيثًا أَعَادَهُ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ‏.‏

Abu Sallom Nabiy ﷺga xizmat qilgan bir kishidan rivoyat qiladi: Nabiy ﷺ biror hadisni gapirganlarida, uni uch marta takrorlar edilar.Абу Саллом Набий ﷺга хизмат қилган бир кишидан ривоят қилади: Набий ﷺ бирор ҳадисни гапирганларида, уни уч марта такрорлар эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ الطُّوسِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، قَالَ جَلَسَ أَبُو هُرَيْرَةَ إِلَى جَنْبِ حُجْرَةِ عَائِشَةَ - رضى الله عنها - وَهِيَ تُصَلِّي فَجَعَلَ يَقُولُ اسْمَعِي يَا رَبَّةَ الْحُجْرَةِ مَرَّتَيْنِ ‏.‏ فَلَمَّا قَضَتْ صَلاَتَهَا قَالَتْ أَلاَ تَعْجَبُ إِلَى هَذَا وَحَدِيثِهِ إِنْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيُحَدِّثُ الْحَدِيثَ لَوْ شَاءَ الْعَادُّ أَنْ يُحْصِيَهُ أَحْصَاهُ ‏.‏

Urva (rahimahulloh) aytadi: Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Oisha (roziyallohu anho) namoz oʻqiyotgan paytda uning hujrasi yoniga oʻtirib oldi-da, ikki marta: «Eshit, ey hujra egasi!» deya boshladi. Oisha (roziyallohu anho) namozini oʻqib boʻlgach: «Bunga va uning rivoyat qilishiga hayron qolmaysizmi? Rasululloh ﷺ bir hadisni shunday gapirar edilarki, agar sanovchi uni sanamoqchi boʻlsa, sanab chiqa olar edi», dedi.Урва (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Оиша (розияллоҳу анҳо) намоз ўқиётган пайтда унинг ҳужраси ёнига ўтириб олди-да, икки марта: «Эшит, эй ҳужра эгаси!» дея бошлади. Оиша (розияллоҳу анҳо) намозини ўқиб бўлгач: «Бунга ва унинг ривоят қилишига ҳайрон қолмайсизми? Расулуллоҳ ﷺ бир ҳадисни шундай гапирар эдиларки, агар сановчи уни санамоқчи бўлса, санаб чиқа олар эди», деди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْمَهْرِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ، حَدَّثَهُ أَنَّ عَائِشَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ أَلاَ يُعْجِبُكَ أَبُو هُرَيْرَةَ جَاءَ فَجَلَسَ إِلَى جَانِبِ حُجْرَتِي يُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُسْمِعُنِي ذَلِكَ وَكُنْتُ أُسَبِّحُ فَقَامَ قَبْلَ أَنْ أَقْضِيَ سُبْحَتِي وَلَوْ أَدْرَكْتُهُ لَرَدَدْتُ عَلَيْهِ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَكُنْ يَسْرُدُ الْحَدِيثَ مِثْلَ سَرْدِكُمْ ‏.‏

Paygʻambar ﷺ ning zavjalari Oisha (roziyallohu anho) shunday dedilar: «Abu Hurayraga taajjub qilmaysizmi? U kelib, hujram yonida oʻtirib oldi-da, menga eshittirib, Rasululloh ﷺ dan hadis aytib turdi. Men esa (nafl namozda) tasbeh aytayotgan edim. U mening tasbehimni tugatishimdan oldin turib ketdi. Agar uni topganimda, unga (gapini) qaytargan boʻlardim. Albatta, Rasululloh ﷺ sizlar shoshib-pildirab gapirganday hadisni ketma-ket shoshib aytmas edilar».Пайғамбар ﷺ нинг завжалари Оиша (розияллоҳу анҳо) шундай дедилар: «Абу Ҳурайрага таажжуб қилмайсизми? У келиб, ҳужрам ёнида ўтириб олди-да, менга эшиттириб, Расулуллоҳ ﷺ дан ҳадис айтиб турди. Мен эса (нафл намозда) тасбеҳ айтаётган эдим. У менинг тасбеҳимни тугатишимдан олдин туриб кетди. Агар уни топганимда, унга (гапини) қайтарган бўлардим. Албатта, Расулуллоҳ ﷺ сизлар шошиб-пилдираб гапиргандай ҳадисни кетма-кет шошиб айтмас эдилар».

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى الرَّازِيُّ، حَدَّثَنَا عِيسَى، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعْدٍ، عَنِ الصُّنَابِحِيِّ، عَنْ مُعَاوِيَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْغَلُوطَاتِ ‏.‏

Muoviya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ qiyin va chigal (faqat odamni adashtiradigan) masalalardan nahy qildilar.Муовия (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ қийин ва чигал (фақат одамни адаштирадиган) масалалардан наҳй қилдилар.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمُقْرِئُ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، - يَعْنِي ابْنَ أَبِي أَيُّوبَ - عَنْ بَكْرِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ مُسْلِمِ بْنِ يَسَارٍ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ أَفْتَى ‏"‏ ‏.‏ ح وَحَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ عَنْ بَكْرِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي نُعَيْمَةَ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ الطُّنْبُذِيِّ - رَضِيعِ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ مَرْوَانَ - قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ أُفْتِيَ بِغَيْرِ عِلْمٍ كَانَ إِثْمُهُ عَلَى مَنْ أَفْتَاهُ ‏"‏ ‏.‏ زَادَ سُلَيْمَانُ الْمَهْرِيُّ فِي حَدِيثِهِ ‏"‏ وَمَنْ أَشَارَ عَلَى أَخِيهِ بِأَمْرٍ يَعْلَمُ أَنَّ الرُّشْدَ فِي غَيْرِهِ فَقَدْ خَانَهُ ‏"‏ ‏.‏ وَهَذَا لَفْظُ سُلَيْمَانَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kimga ilmsiz holda fatvo berilsa, uning gunohi unga fatvo bergan kishining zimmasiga boʻladi». Sulaymon al-Mahriy oʻz rivoyatida shu (jumlani) ziyoda qildi: «Kimki birodariga, toʻgʻrilik undan boshqasida ekanini bila turib, biror ish toʻgʻrisida maslahat bersa, unga xiyonat qilgan boʻladi». Bu — Sulaymonning lafzidir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Кимга илмсиз ҳолда фатво берилса, унинг гуноҳи унга фатво берган кишининг зиммасига бўлади». Сулаймон ал-Маҳрий ўз ривоятида шу (жумлани) зиёда қилди: «Кимки биродарига, тўғрилик ундан бошқасида эканини била туриб, бирор иш тўғрисида маслаҳат берса, унга хиёнат қилган бўлади». Бу — Сулаймоннинг лафзидир.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَكَمِ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ سُئِلَ عَنْ عِلْمٍ فَكَتَمَهُ أَلْجَمَهُ اللَّهُ بِلِجَامٍ مِنْ نَارٍ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kimdan oʻzi biladigan bir ilm soʻralsa-yu, uni yashirsa, Alloh qiyomat kunida unga oʻtdan boʻlgan jilov solib qoʻyadi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Кимдан ўзи биладиган бир илм сўралса-ю, уни яширса, Аллоҳ қиёмат кунида унга ўтдан бўлган жилов солиб қўяди».

حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، قَالاَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ تَسْمَعُونَ وَيُسْمَعُ مِنْكُمْ وَيُسْمَعُ مِمَّنْ سَمِعَ مِنْكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Sizlar (mendan) eshitasizlar, sizlardan ham eshitiladi va sizlardan eshitgan kishilardan ham eshitiladi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Сизлар (мендан) эшитасизлар, сизлардан ҳам эшитилади ва сизлардан эшитган кишилардан ҳам эшитилади».

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، - مِنْ وَلَدِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ - عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبَانَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ نَضَّرَ اللَّهُ امْرَأً سَمِعَ مِنَّا حَدِيثًا فَحَفِظَهُ حَتَّى يُبَلِّغَهُ فَرُبَّ حَامِلِ فِقْهٍ إِلَى مَنْ هُوَ أَفْقَهُ مِنْهُ وَرُبَّ حَامِلِ فِقْهٍ لَيْسَ بِفَقِيهٍ ‏"‏ ‏.‏

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim: «Bizdan bir hadis eshitib, uni yodlab, soʻng (boshqalarga) yetkazgan kishining (yuzini) Alloh nurli qilsin! Zero, fiqhni (ilmni) koʻtarib yuruvchilardan baʼzisi uni oʻzidan koʻra fiqhliroq kishiga yetkazadi, fiqhni koʻtarib yuruvchilardan baʼzisi esa oʻzi faqih emas (uni anglab yetmaydi)».Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим: «Биздан бир ҳадис эшитиб, уни ёдлаб, сўнг (бошқаларга) етказган кишининг (юзини) Аллоҳ нурли қилсин! Зеро, фиқҳни (илмни) кўтариб юрувчилардан баъзиси уни ўзидан кўра фиқҳлироқ кишига етказади, фиқҳни кўтариб юрувчилардан баъзиси эса ўзи фақиҳ эмас (уни англаб етмайди)».

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سَهْلٍ، - يَعْنِي ابْنَ سَعْدٍ - عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ وَاللَّهِ لأَنْ يُهْدَى بِهُدَاكَ رَجْلٌ وَاحِدٌ خَيْرٌ لَكَ مِنْ حُمْرِ النَّعَمِ ‏"‏ ‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ shunday dedilar: «Allohga qasamki, sening (oʻrnaging bilan) bir kishi hidoyat topishi sen uchun qizil tuyalardan (eng qimmatli moldan) koʻra yaxshiroqdir».Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ шундай дедилар: «Аллоҳга қасамки, сенинг (ўрнагинг билан) бир киши ҳидоят топиши сен учун қизил туялардан (энг қимматли молдан) кўра яхшироқдир».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ حَدِّثُوا عَنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَلاَ حَرَجَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Bani Isroildan (xabarlar) rivoyat qilaveringlar, (bunda) zarar yoʻq».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Бани Исроилдан (хабарлар) ривоят қилаверинглар, (бунда) зарар йўқ».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُعَاذٌ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي حَسَّانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ كَانَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُحَدِّثُنَا عَنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ حَتَّى يُصْبِحَ مَا يَقُومُ إِلاَّ إِلَى عُظْمِ صَلاَةٍ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Nabiysi ﷺ bizga Bani Isroil haqida tong otguncha hadis aytib berar edilar, faqat farz namozga turish uchungina (oʻrinlaridan) turardilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Набийси ﷺ бизга Бани Исроил ҳақида тонг отгунча ҳадис айтиб берар эдилар, фақат фарз намозга туриш учунгина (ўринларидан) турардилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا سُرَيْجُ بْنُ النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا فُلَيْحٌ، عَنْ أَبِي طُوَالَةَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَعْمَرٍ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ تَعَلَّمَ عِلْمًا مِمَّا يُبْتَغَى بِهِ وَجْهُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ لاَ يَتَعَلَّمُهُ إِلاَّ لِيُصِيبَ بِهِ عَرَضًا مِنَ الدُّنْيَا لَمْ يَجِدْ عَرْفَ الْجَنَّةِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏ يَعْنِي رِيحَهَا ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kimki Alloh azza va jallaning yuzi (rizosi) talab qilinadigan bir ilmni, faqat u bilan dunyo molidan biror narsaga erishish uchungina oʻrgansa, qiyomat kunida jannatning hidini topa olmaydi». Yaʼni uning iforini (anqib turgan boʻyini topa olmaydi).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Кимки Аллоҳ азза ва жалланинг юзи (ризоси) талаб қилинадиган бир илмни, фақат у билан дунё молидан бирор нарсага эришиш учунгина ўрганса, қиёмат кунида жаннатнинг ҳидини топа олмайди». Яъни унинг ифорини (анқиб турган бўйини топа олмайди).

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُسْهِرٍ، حَدَّثَنِي عَبَّادُ بْنُ عَبَّادٍ الْخَوَّاصُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي عَمْرٍو السَّيْبَانِيِّ، عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبْدِ اللَّهِ السَّيْبَانِيِّ، عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ الأَشْجَعِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ يَقُصُّ إِلاَّ أَمِيرٌ أَوْ مَأْمُورٌ أَوْ مُخْتَالٌ ‏"‏ ‏.‏

Avf ibn Molik al-Ashjaʼiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim: «(Xalqqa) qissa soʻzlab vaʼz qilishni faqat amir, yo amr etilgan (vaʼzga taʼyinlangan) kishi, yoki (oʻzini koʻz-koʻz qiluvchi) manmanchigina qiladi».Авф ибн Молик ал-Ашжаъий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим: «(Халққа) қисса сўзлаб ваъз қилишни фақат амир, ё амр этилган (ваъзга таъйинланган) киши, ёки (ўзини кўз-кўз қилувчи) манманчигина қилади».

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنِ الْمُعَلَّى بْنِ زِيَادٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ بَشِيرٍ الْمُزَنِيِّ، عَنْ أَبِي الصِّدِّيقِ النَّاجِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ جَلَسْتُ فِي عِصَابَةٍ مِنْ ضُعَفَاءِ الْمُهَاجِرِينَ وَإِنَّ بَعْضَهُمْ لَيَسْتَتِرُ بِبَعْضٍ مِنَ الْعُرْىِ وَقَارِئٌ يَقْرَأُ عَلَيْنَا إِذْ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَامَ عَلَيْنَا فَلَمَّا قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَكَتَ الْقَارِئُ فَسَلَّمَ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ مَا كُنْتُمْ تَصْنَعُونَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُ كَانَ قَارِئٌ لَنَا يَقْرَأُ عَلَيْنَا فَكُنَّا نَسْتَمِعُ إِلَى كِتَابِ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي جَعَلَ مِنْ أُمَّتِي مَنْ أُمِرْتُ أَنْ أَصْبِرَ نَفْسِي مَعَهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَجَلَسَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَسَطَنَا لِيَعْدِلَ بِنَفْسِهِ فِينَا ثُمَّ قَالَ بِيَدِهِ هَكَذَا فَتَحَلَّقُوا وَبَرَزَتْ وُجُوهُهُمْ لَهُ - قَالَ - فَمَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَرَفَ مِنْهُمْ أَحَدًا غَيْرِي ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَبْشِرُوا يَا مَعْشَرَ صَعَالِيكِ الْمُهَاجِرِينَ بِالنُّورِ التَّامِّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ قَبْلَ أَغْنِيَاءِ النَّاسِ بِنِصْفِ يَوْمٍ وَذَاكَ خَمْسُمِائَةِ سَنَةٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men muhojirlarning kambagʻallaridan boʻlgan bir jamoa ichida oʻtirgan edim. Yalangʻochliklari (yopinchiqlari yoʻqligi) sababli baʼzilari baʼzilari bilan toʻsinib oʻtirar edi, bir qori esa bizga (Qurʼon) oʻqib berardi. Shu payt Rasululloh ﷺ kelib, oldimizda toʻxtadilar. Rasululloh ﷺ toʻxtaganlarida, qori (oʻqishdan) toʻxtadi. Soʻng (u zot) salom berdilar-da, dedilar: «Nima qilayotgan edingiz?» Biz: «Ey Allohning Rasuli, bizga bir qori bor edi, u bizga oʻqib berar, biz esa Allohning Kitobini eshitib oʻtirgan edik», dedik. (Abu Said) dedi: Shunda Rasululloh ﷺ: «Ummatim ichidan, oʻzimni ular bilan birga sabr qilishga buyurilgan kishilarni paydo qilgan Allohga hamd boʻlsin», dedilar. (Abu Said) dedi: Soʻng Rasululloh ﷺ oʻzlarini biz bilan barobar tutish (teng koʻrish) uchun bizning oʻrtamizda oʻtirdilar. Soʻng qoʻllari bilan: «Mana shunday (qilinglar)», deb (ishora qildilar), shunda ular halqa boʻlib oʻtirishdi va yuzlari u zotga qaragan holda oʻrnashishdi. (Abu Said) dedi: Men Rasululloh ﷺ ulardan mendan boshqa birortasini tanigan koʻrmadim. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Suyuning, ey muhojirlarning kambagʻallari jamoasi! Qiyomat kunida toʻkis nur bilan (suyuning); sizlar jannatga odamlarning boylaridan yarim kun avval kirasizlar, bu esa besh yuz yildir», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен муҳожирларнинг камбағалларидан бўлган бир жамоа ичида ўтирган эдим. Яланғочликлари (ёпинчиқлари йўқлиги) сабабли баъзилари баъзилари билан тўсиниб ўтирар эди, бир қори эса бизга (Қуръон) ўқиб берарди. Шу пайт Расулуллоҳ ﷺ келиб, олдимизда тўхтадилар. Расулуллоҳ ﷺ тўхтаганларида, қори (ўқишдан) тўхтади. Сўнг (у зот) салом бердилар-да, дедилар: «Нима қилаётган эдингиз?» Биз: «Эй Аллоҳнинг Расули, бизга бир қори бор эди, у бизга ўқиб берар, биз эса Аллоҳнинг Китобини эшитиб ўтирган эдик», дедик. (Абу Саид) деди: Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Умматим ичидан, ўзимни улар билан бирга сабр қилишга буюрилган кишиларни пайдо қилган Аллоҳга ҳамд бўлсин», дедилар. (Абу Саид) деди: Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ўзларини биз билан баробар тутиш (тенг кўриш) учун бизнинг ўртамизда ўтирдилар. Сўнг қўллари билан: «Мана шундай (қилинглар)», деб (ишора қилдилар), шунда улар ҳалқа бўлиб ўтиришди ва юзлари у зотга қараган ҳолда ўрнашишди. (Абу Саид) деди: Мен Расулуллоҳ ﷺ улардан мендан бошқа бирортасини таниган кўрмадим. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Суюнинг, эй муҳожирларнинг камбағаллари жамоаси! Қиёмат кунида тўкис нур билан (суюнинг); сизлар жаннатга одамларнинг бойларидан ярим кун аввал кирасизлар, бу эса беш юз йилдир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنِي عَبْدُ السَّلاَمِ، - يَعْنِي ابْنَ مُطَهَّرٍ أَبُو ظَفَرٍ - حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ خَلَفٍ الْعَمِّيُّ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لأَنْ أَقْعُدَ مَعَ قَوْمٍ يَذْكُرُونَ اللَّهَ تَعَالَى مِنْ صَلاَةِ الْغَدَاةِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْ أَنْ أُعْتِقَ أَرْبَعَةً مِنْ وَلَدِ إِسْمَاعِيلَ وَلأَنْ أَقْعُدَ مَعَ قَوْمٍ يَذْكُرُونَ اللَّهَ مِنْ صَلاَةِ الْعَصْرِ إِلَى أَنْ تَغْرُبَ الشَّمْسُ أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْ أَنْ أُعْتِقَ أَرْبَعَةً ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Bomdod namozidan quyosh chiqquncha Alloh taoloni zikr qilayotgan bir qavm bilan birga oʻtirishim, men uchun Ismoil avlodidan toʻrt (qul)ni ozod qilishimdan koʻra mahbubroqdir. Asr namozidan quyosh botguncha Allohni zikr qilayotgan bir qavm bilan birga oʻtirishim ham, men uchun toʻrt (qul)ni ozod qilishimdan koʻra mahbubroqdir».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Бомдод намозидан қуёш чиққунча Аллоҳ таолони зикр қилаётган бир қавм билан бирга ўтиришим, мен учун Исмоил авлодидан тўрт (қул)ни озод қилишимдан кўра маҳбуброқдир. Аср намозидан қуёш ботгунча Аллоҳни зикр қилаётган бир қавм билан бирга ўтиришим ҳам, мен учун тўрт (қул)ни озод қилишимдан кўра маҳбуброқдир».

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عُبَيْدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اقْرَأْ عَلَىَّ سُورَةَ النِّسَاءِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ أَقْرَأُ عَلَيْكَ وَعَلَيْكَ أُنْزِلَ قَالَ ‏"‏ إِنِّي أُحِبُّ أَنْ أَسْمَعَهُ مِنْ غَيْرِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَقَرَأْتُ عَلَيْهِ حَتَّى إِذَا انْتَهَيْتُ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏ فَكَيْفَ إِذَا جِئْنَا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ ‏}‏ الآيَةَ فَرَفَعْتُ رَأْسِي فَإِذَا عَيْنَاهُ تَهْمِلاَنِ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga: «Menga Niso surasini oʻqib ber», dedilar. Men: «Sizga oʻqib beraymi? Axir u Sizga nozil qilingan-ku», dedim. U zot: «Men uni oʻzimdan boshqadan eshitishni yaxshi koʻraman», dedilar. Shunda men u zotga oʻqiy boshladim, toki {Har bir ummatdan bir guvoh keltirib, seni (ey Muhammad, ana shu ummating ustiga) guvoh qilib keltirgan vaqtimizda qanday boʻladi?!} degan oyatga yetganimda, boshimni koʻtardim-u, qarasam, u zotning koʻzlaridan yosh oqib turibdi. (Niso 41)Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Менга Нисо сурасини ўқиб бер», дедилар. Мен: «Сизга ўқиб берайми? Ахир у Сизга нозил қилинган-ку», дедим. У зот: «Мен уни ўзимдан бошқадан эшитишни яхши кўраман», дедилар. Шунда мен у зотга ўқий бошладим, токи {Ҳар бир умматдан бир гувоҳ келтириб, сени (эй Муҳаммад, ана шу умматинг устига) гувоҳ қилиб келтирган вақтимизда қандай бўлади?!} деган оятга етганимда, бошимни кўтардим-у, қарасам, у зотнинг кўзларидан ёш оқиб турибди. (Нисо 41)