Abbos ibn Abdulmuttalib

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - يَعْنِي ابْنَ إِبْرَاهِيمَ - عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ، قَالَ جَاءَ الْعَبَّاسُ وَعَلِيٌّ إِلَى عُمَرَ يَخْتَصِمَانِ فَقَالَ الْعَبَّاسُ اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا ‏.‏ فَقَالَ النَّاسُ افْصِلْ بَيْنَهُمَا ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ لاَ أَفْصِلُ بَيْنَهُمَا قَدْ عَلِمَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ الزُّهْرِيُّ وَلِيَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخَذَ مِنْهَا قُوتَ أَهْلِهِ وَجَعَلَ سَائِرَهُ سَبِيلَهُ سَبِيلَ الْمَالِ ثُمَّ وَلِيَهَا أَبُو بَكْرٍ بَعْدَهُ ثُمَّ وُلِّيتُهَا بَعْدَ أَبِي بَكْرٍ فَصَنَعْتُ فِيهَا الَّذِي كَانَ يَصْنَعُ ثُمَّ أَتَيَانِي فَسَأَلاَنِي أَنْ أَدْفَعَهَا إِلَيْهِمَا عَلَى أَنْ يَلِيَاهَا بِالَّذِي وَلِيَهَا بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالَّذِي وَلِيَهَا بِهِ أَبُو بَكْرٍ وَالَّذِي وُلِّيتُهَا بِهِ فَدَفَعْتُهَا إِلَيْهِمَا وَأَخَذْتُ عَلَى ذَلِكَ عُهُودَهُمَا ثُمَّ أَتَيَانِي يَقُولُ هَذَا اقْسِمْ لِي بِنَصِيبِي مِنِ ابْنِ أَخِي ‏.‏ وُيَقُولُ هَذَا اقْسِمْ لِي بِنَصِيبِي مِنِ امْرَأَتِي ‏.‏ وَإِنْ شَاءَا أَنْ أَدْفَعَهَا إِلَيْهِمَا عَلَى أَنْ يَلِيَاهَا بِالَّذِي وَلِيَهَا بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالَّذِي وَلِيَهَا بِهِ أَبُو بَكْرٍ وَالَّذِي وُلِّيتُهَا بِهِ دَفَعْتُهَا إِلَيْهِمَا وَإِنْ أَبَيَا كُفِيَا ذَلِكَ ثُمَّ قَالَ ‏{‏ وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَىْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ ‏}‏ هَذَا لِهَؤُلاَءِ ‏{‏ إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِي الرِّقَابِ وَالْغَارِمِينَ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏}‏ هَذِهِ لِهَؤُلاَءِ ‏{‏ وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَلاَ رِكَابٍ ‏}‏ قَالَ الزُّهْرِيُّ هَذِهِ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَاصَّةً قُرًى عَرَبِيَّةً فَدَكُ كَذَا وَكَذَا ‏{‏ مَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرَى فَلِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ ‏}‏ وَ ‏{‏ لِلْفُقَرَاءِ الْمُهَاجِرِينَ الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَأَمْوَالِهِمْ ‏}‏ ‏{‏ وَالَّذِينَ تَبَوَّءُوا الدَّارَ وَالإِيمَانَ مِنْ قَبْلِهِمْ ‏}‏ ‏{‏ وَالَّذِينَ جَاءُوا مِنْ بَعْدِهِمْ ‏}‏ فَاسْتَوْعَبَتْ هَذِهِ الآيَةُ النَّاسَ فَلَمْ يَبْقَ أَحَدٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ إِلاَّ لَهُ فِي هَذَا الْمَالِ حَقٌّ - أَوْ قَالَ حَظٌّ - إِلاَّ بَعْضَ مَنْ تَمْلِكُونَ مِنْ أَرِقَّائِكُمْ وَلَئِنْ عِشْتُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ لَيَأْتِيَنَّ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ حَقُّهُ أَوْ قَالَ حَظُّهُ ‏.‏

Molik ibn Avs ibn al-Hadason (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abbos va Ali janjallashib Umarning oldiga kelishdi. Abbos: «Men bilan bunisining orasida hukm chiqar», dedi. Odamlar: «Ikkovining orasini ajrat», deyishdi. Umar: «Men ular orasida hukm chiqarmayman. Ikkovi ham Rasululloh ﷺ: ‹Bizga meros oʻtmaydi, biz qoldirgan narsa sadaqadir›, deganlarini bilishadi», dedi. Zuhriy aytdi: Uni Rasululloh ﷺ oʻz qoʻllariga oldilar, undan oʻz ahllarining ozuqasini olib, qolganini boshqa mol yoʻliga sarfladilar. Soʻng undan keyin Abu Bakr uni idora qildi, keyin Abu Bakrdan soʻng men idora qildim va u qilgan ishni men ham qildim. Soʻng u ikkovi oldimga kelib, uni Rasululloh ﷺ idora qilganidek, Abu Bakr idora qilganidek va men idora qilganimdek idora qilishlari sharti bilan oʻzlariga topshirishimni soʻrashdi. Bas, men uni ularga topshirdim va shu haqda ulardan ahd oldim. Keyin ular yana oldimga kelishdi, bunisi: «Menga jiyanimdan tegishli ulushimni ajratib ber», dedi, bunisi esa: «Menga xotinimdan tegishli ulushimni ajratib ber», dedi. Agar ular uni Rasululloh ﷺ idora qilganidek, Abu Bakr idora qilganidek va men idora qilganimdek idora qilishni istasalar, men uni oʻzlariga topshiraman; agar bosh tortsalar, undan ozod boʻladilar. Soʻng u: {Bilingki, oʻljaga olgan har qanday narsangizning beshdan biri Alloh, Rasul, qarindoshlar, yetimlar, miskinlar va yoʻlovchilar uchundir} (Anfol 41), — bu anavilar uchundir, dedi. {Sadaqalar faqat faqirlar, miskinlar, unda ishlovchilar, koʻngillari ulfat qilinganlar uchun, qullarni ozod qilishda, qarzdorlar uchun va Alloh yoʻlidadir} (Tavba 60), — bu esa anavilar uchundir. {Alloh ulardan Rasuliga qaytarib bergan narsaga sizlar na ot, na tuya yeldirdingiz} (Hashr 6), Zuhriy aytdi: bu Rasululloh ﷺga xosdir, ya arab qishlogʻi Fadak va shunga oʻxshashdir. {Alloh qishloq ahlidan Rasuliga qaytarib bergan narsa Alloh, Rasul, qarindoshlar, yetimlar, miskinlar va yoʻlovchilar uchundir} (Hashr 7), va {Oʻz diyorlaridan va mollaridan chiqarilgan muhojir faqirlar uchundir} (Hashr 8), {Ulardan avval bu diyorni va imonni makon tutganlar uchun} (Hashr 9), {Ulardan keyin kelganlar uchun} (Hashr 10). Bu oyat odamlarni qamrab oldi, bas, musulmonlardan bu molda haqqi boʻlmagan birorta ham kishi qolmadi, faqat qoʻlingizdagi ayrim qullaringizdan boshqa. Agar Alloh xohlasa, tirik boʻlsam, har bir musulmonga oʻz haqi albatta yetadi.Молик ибн Авс ибн ал-Ҳадасон (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Аббос ва Али жанжаллашиб Умарнинг олдига келишди. Аббос: «Мен билан бунисининг орасида ҳукм чиқар», деди. Одамлар: «Икковининг орасини ажрат», дейишди. Умар: «Мен улар орасида ҳукм чиқармайман. Иккови ҳам Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бизга мерос ўтмайди, биз қолдирган нарса садақадир›, деганларини билишади», деди. Зуҳрий айтди: Уни Расулуллоҳ ﷺ ўз қўлларига олдилар, ундан ўз аҳлларининг озуқасини олиб, қолганини бошқа мол йўлига сарфладилар. Сўнг ундан кейин Абу Бакр уни идора қилди, кейин Абу Бакрдан сўнг мен идора қилдим ва у қилган ишни мен ҳам қилдим. Сўнг у иккови олдимга келиб, уни Расулуллоҳ ﷺ идора қилганидек, Абу Бакр идора қилганидек ва мен идора қилганимдек идора қилишлари шарти билан ўзларига топширишимни сўрашди. Бас, мен уни уларга топширдим ва шу ҳақда улардан аҳд олдим. Кейин улар яна олдимга келишди, буниси: «Менга жиянимдан тегишли улушимни ажратиб бер», деди, буниси эса: «Менга хотинимдан тегишли улушимни ажратиб бер», деди. Агар улар уни Расулуллоҳ ﷺ идора қилганидек, Абу Бакр идора қилганидек ва мен идора қилганимдек идора қилишни истасалар, мен уни ўзларига топшираман; агар бош тортсалар, ундан озод бўладилар. Сўнг у: {Билингки, ўлжага олган ҳар қандай нарсангизнинг бешдан бири Аллоҳ, Расул, қариндошлар, етимлар, мискинлар ва йўловчилар учундир} (Анфол 41), — бу анавилар учундир, деди. {Садақалар фақат фақирлар, мискинлар, унда ишловчилар, кўнгиллари улфат қилинганлар учун, қулларни озод қилишда, қарздорлар учун ва Аллоҳ йўлидадир} (Тавба 60), — бу эса анавилар учундир. {Аллоҳ улардан Расулига қайтариб берган нарсага сизлар на от, на туя елдирдингиз} (Ҳашр 6), Зуҳрий айтди: бу Расулуллоҳ ﷺга хосдир, я араб қишлоғи Фадак ва шунга ўхшашдир. {Аллоҳ қишлоқ аҳлидан Расулига қайтариб берган нарса Аллоҳ, Расул, қариндошлар, етимлар, мискинлар ва йўловчилар учундир} (Ҳашр 7), ва {Ўз диёрларидан ва молларидан чиқарилган муҳожир фақирлар учундир} (Ҳашр 8), {Улардан аввал бу диёрни ва имонни макон тутганлар учун} (Ҳашр 9), {Улардан кейин келганлар учун} (Ҳашр 10). Бу оят одамларни қамраб олди, бас, мусулмонлардан бу молда ҳаққи бўлмаган бирорта ҳам киши қолмади, фақат қўлингиздаги айрим қулларингиздан бошқа. Агар Аллоҳ хоҳласа, тирик бўлсам, ҳар бир мусулмонга ўз ҳақи албатта етади.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمَّادٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي شَيْخٌ، مِنْ قُرَيْشٍ مِنْ بَنِي تَيْمٍ قَالَ حَدَّثَنِي فُلَانٌ، وَفُلَانٌ، وَقَالَ، فَعَدَّ سِتَّةً أَوْ سَبْعَةً كُلُّهُمْ مِنْ قُرَيْشٍ فِيهِمْ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ قَالَ بَيْنَا نَحْنُ جُلُوسٌ عِنْدَ عُمَرَ إِذْ دَخَلَ عَلِيٌّ وَالْعَبَّاسُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَدْ ارْتَفَعَتْ أَصْوَاتُهُمَا فَقَالَ عُمَرُ مَهْ يَا عَبَّاسُ قَدْ عَلِمْتُ مَا تَقُولُ تَقُولُ ابْنُ أَخِي وَلِي شَطْرُ الْمَالِ وَقَدْ عَلِمْتُ مَا تَقُولُ يَا عَلِيُّ تَقُولُ ابْنَتُهُ تَحْتِي وَلَهَا شَطْرُ الْمَالِ وَهَذَا مَا كَانَ فِي يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَدْ رَأَيْنَا كَيْفَ كَانَ يَصْنَعُ فِيهِ فَوَلِيَهُ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ مِنْ بَعْدِهِ فَعَمِلَ فِيهِ بِعَمَلِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ وَلِيتُهُ مِنْ بَعْدِ أَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَأَحْلِفُ بِاللَّهِ لَأَجْهَدَنَّ أَنْ أَعْمَلَ فِيهِ بِعَمَلِ رَسُولِ اللَّهِ وَعَمَلِ أَبِي بَكْرٍ ثُمَّ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَحَلَفَ بِأَنَّهُ لَصَادِقٌ أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ النَّبِيَّ لَا يُورَثُ وَإِنَّمَا مِيرَاثُهُ فِي فُقَرَاءِ الْمُسْلِمِينَ وَالْمَسَاكِينِ و حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَحَلَفَ بِاللَّهِ إِنَّهُ صَادِقٌ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ النَّبِيَّ لَا يَمُوتُ حَتَّى يَؤُمَّهُ بَعْضُ أُمَّتِهِ وَهَذَا مَا كَانَ فِي يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَدْ رَأَيْنَا كَيْفَ كَانَ يَصْنَعُ فِيهِ فَإِنْ شِئْتُمَا أَعْطَيْتُكُمَا لِتَعْمَلَا فِيهِ بِعَمَلِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَمَلِ أَبِي بَكْرٍ حَتَّى أَدْفَعَهُ إِلَيْكُمَا قَالَ فَخَلَوَا ثُمَّ جَاءَا فَقَالَ الْعَبَّاسُ ادْفَعْهُ إِلَى عَلِيٍّ فَإِنِّي قَدْ طِبْتُ نَفْسًا بِهِ لَهُ‏.‏

Abu Bakr as-Siddiq (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Umarning huzurida oʻtirgan edik, Ali va Abbos (roziyallohu anhumo) ovozlari koʻtarilgan holda kirib keldilar. Umar: «Toʻxta, ey Abbos! Sen nima demoqchiligingni bilaman: ‹U mening akamning oʻgʻli, molning yarmi menikidir›, deysan. Ey Ali, sen ham nima demoqchiligingni bilaman: ‹Uning qizi mening nikohimda, molning yarmi unikidir›, deysan. Bu esa Rasululloh ﷺ ning qoʻllarida boʻlgan mol edi, biz u zot uni qanday tasarruf qilganlarini koʻrdik. U zotdan soʻng uni Abu Bakr (roziyallohu anhu) qoʻlga oldi va unda Rasululloh ﷺ ning ishini qildi. Soʻng Abu Bakrdan keyin men uni qoʻlga oldim va Alloh nomiga qasam ichamanki, unda Rasululloh ﷺ ning va Abu Bakrning ishini qilishga astoydil harakat qilaman», dedi. Soʻng u: «Menga Abu Bakr (roziyallohu anhu) rost ekaniga qasam ichib gapirib berdiki, u Nabiy ﷺ ni: ‹Nabiydan meros qolmaydi, uning merosi faqir va miskin musulmonlar uchundir›, deganlarini eshitgan. Yana menga Abu Bakr (roziyallohu anhu) Alloh nomiga rost ekaniga qasam ichib gapirib berdiki, Nabiy ﷺ: ‹Nabiy ummatidan baʼzi kishi unga imom boʻlmaguncha vafot etmaydi›, deganlar. Bu esa Rasululloh ﷺ ning qoʻllarida boʻlgan narsa edi, biz u zot uni qanday tasarruf qilganlarini koʻrdik. Agar xohlasangiz, uni ikkovingizga beraman, unda Rasululloh ﷺ ning va Abu Bakrning ishini qilinglar», dedi. Soʻng ular chetga chiqib, qaytib keldilar. Abbos: «Uni Aliga topshir, chunki men bunga koʻnglim tinch», dedi.Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Умарнинг ҳузурида ўтирган эдик, Али ва Аббос (розияллоҳу анҳумо) овозлари кўтарилган ҳолда кириб келдилар. Умар: «Тўхта, эй Аббос! Сен нима демоқчилигингни биламан: ‹У менинг акамнинг ўғли, молнинг ярми меникидир›, дейсан. Эй Али, сен ҳам нима демоқчилигингни биламан: ‹Унинг қизи менинг никоҳимда, молнинг ярми уникидир›, дейсан. Бу эса Расулуллоҳ ﷺ нинг қўлларида бўлган мол эди, биз у зот уни қандай тасарруф қилганларини кўрдик. У зотдан сўнг уни Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) қўлга олди ва унда Расулуллоҳ ﷺ нинг ишини қилди. Сўнг Абу Бакрдан кейин мен уни қўлга олдим ва Аллоҳ номига қасам ичаманки, унда Расулуллоҳ ﷺ нинг ва Абу Бакрнинг ишини қилишга астойдил ҳаракат қиламан», деди. Сўнг у: «Менга Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) рост эканига қасам ичиб гапириб бердики, у Набий ﷺ ни: ‹Набийдан мерос қолмайди, унинг мероси фақир ва мискин мусулмонлар учундир›, деганларини эшитган. Яна менга Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) Аллоҳ номига рост эканига қасам ичиб гапириб бердики, Набий ﷺ: ‹Набий умматидан баъзи киши унга имом бўлмагунча вафот этмайди›, деганлар. Бу эса Расулуллоҳ ﷺ нинг қўлларида бўлган нарса эди, биз у зот уни қандай тасарруф қилганларини кўрдик. Агар хоҳласангиз, уни икковингизга бераман, унда Расулуллоҳ ﷺ нинг ва Абу Бакрнинг ишини қилинглар», деди. Сўнг улар четга чиқиб, қайтиб келдилар. Аббос: «Уни Алига топшир, чунки мен бунга кўнглим тинч», деди.

وَعَنْ أَبِي أَيُّوبَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " لَا تَزَالُ أُمَّتِي بِخَيْرٍ أَوْ قَالَ: عَلَى الْفِطْرَةِ مَا لَمْ يُؤَخِّرُوا الْمَغْرِبَ إِلَى أَنْ تَشْتَبِكَ النُّجُومُ ". رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَرَوَاهُ الدَّارمِيّ عَن الْعَبَّاس

Ubaydulloh ibn Umar bizga, Yazid ibn Zurayʼ bizga, Muhammad ibn Ishoq bizga, Yazid ibn Abu Habiyb menga Marsad ibn Abdullohdan rivoyat qilib aytdi: U aytdi: Abu Ayyub (roziyallohu anhu) bizga gʻazotchi boʻlib kelganida, oʻsha kunlarda Uqba ibn Omir Misr (hokimi) edi. U shom namozini kechiktirdi. Shunda Abu Ayyub uning oldiga turib bordi va unga: «Ey Uqba, bu qanaqa namoz?» dedi. U: «Band boʻlib qoldik», dedi. (Abu Ayyub): «Sen Rasululloh ﷺning: ‹Ummatim yulduzlar (toʻr kabi) qalin chiqquncha shom namozini kechiktirmas ekan, doimo yaxshilikda — yoki: fitratda — boʻlaveradi›, deganlarini eshitmaganmiding?» dedi.Убайдуллоҳ ибн Умар бизга, Язид ибн Зурайъ бизга, Муҳаммад ибн Ишоқ бизга, Язид ибн Абу Ҳабийб менга Марсад ибн Абдуллоҳдан ривоят қилиб айтди: У айтди: Абу Айюб (розияллоҳу анҳу) бизга ғазотчи бўлиб келганида, ўша кунларда Уқба ибн Омир Миср (ҳокими) эди. У шом намозини кечиктирди. Шунда Абу Айюб унинг олдига туриб борди ва унга: «Эй Уқба, бу қанақа намоз?» деди. У: «Банд бўлиб қолдик», деди. (Абу Айюб): «Сен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Умматим юлдузлар (тўр каби) қалин чиққунча шом намозини кечиктирмас экан, доимо яхшиликда — ёки: фитратда — бўлаверади›, деганларини эшитмаганмидинг?» деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ الْعَبَّاسَ ـ رضى الله عنه ـ اسْتَأْذَنَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لِيَبِيتَ بِمَكَّةَ لَيَالِيَ مِنًى، مِنْ أَجْلِ سِقَايَتِهِ، فَأَذِنَ لَهُ‏.‏ تَابَعَهُ أَبُو أُسَامَةَ وَعُقْبَةُ بْنُ خَالِدٍ وَأَبُو ضَمْرَةَ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Abbos Paygʻambar ﷺ dan — odamlarga suv berish uchun, Mino kechalarida Makkada qolishga — ruxsat soʻradi; bas, Paygʻambar ﷺ unga ruxsat berdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аббос Пайғамбар ﷺ дан — одамларга сув бериш учун, Мино кечаларида Маккада қолишга — рухсат сўради; бас, Пайғамбар ﷺ унга рухсат бердилар.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ الْمُطَّلِبِ بْنِ أَبِي وَدَاعَةَ قَالَ جَاءَ الْعَبَّاسُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَكَأَنَّهُ سَمِعَ شَيْئًا فَقَامَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَقَالَ مَنْ أَنَا فَقَالُوا أَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ عَلَيْكَ السَّلَامُ قَالَ أَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ إِنَّ اللَّهَ خَلَقَ الْخَلْقَ فَجَعَلَنِي فِي خَيْرِهِمْ فِرْقَةً ثُمَّ جَعَلَهُمْ فِرْقَتَيْنِ فَجَعَلَنِي فِي خَيْرِهِمْ فِرْقَةً ثُمَّ جَعَلَهُمْ قَبَائِلَ فَجَعَلَنِي فِي خَيْرِهِمْ قَبِيلَةً ثُمَّ جَعَلَهُمْ بُيُوتًا فَجَعَلَنِي فِي خَيْرِهِمْ بَيْتًا وَخَيْرِهِمْ نَسَبًا قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ

al-Muttalib ibn Abi Vadoa (roziyallohu anhu) aytdi: Abbos Rasululloh ﷺning oldilariga keldi, goʻyo u biror narsa (norozilik) eshitgandek edi. Shunda Nabiy ﷺ minbarga chiqib: «Men kimman?» dedilar. Ular: «Siz Rasulullohsiz, sizga salom boʻlsin», dedilar. U zot: «Men Muhammad ibn Abdulloh ibn Abdul-Muttalibman. Albatta Alloh xalqni yaratdi va meni ularning eng yaxshi guruhida qildi, soʻng ularni ikki guruhga ajratdi va meni ularning eng yaxshi guruhida qildi, soʻng ularni qabilalarga ajratdi va meni ularning eng yaxshi qabilasida qildi, soʻng ularni uylarga (xonadonlarga) ajratdi va meni ularning eng yaxshi xonadonida va nasab jihatidan eng yaxshisida qildi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.ал-Мутталиб ибн Аби Вадоа (розияллоҳу анҳу) айтди: Аббос Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келди, гўё у бирор нарса (норозилик) эшитгандек эди. Шунда Набий ﷺ минбарга чиқиб: «Мен кимман?» дедилар. Улар: «Сиз Расулуллоҳсиз, сизга салом бўлсин», дедилар. У зот: «Мен Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Абдул-Мутталибман. Албатта Аллоҳ халқни яратди ва мени уларнинг энг яхши гуруҳида қилди, сўнг уларни икки гуруҳга ажратди ва мени уларнинг энг яхши гуруҳида қилди, сўнг уларни қабилаларга ажратди ва мени уларнинг энг яхши қабиласида қилди, сўнг уларни уйларга (хонадонларга) ажратди ва мени уларнинг энг яхши хонадонида ва насаб жиҳатидан энг яхшисида қилди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ ثَوْرٍ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسٍ، بِهَذِهِ الْقِصَّةِ قَالَ وَهُمَا - يَعْنِي عَلِيًّا وَالْعَبَّاسَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا - يَخْتَصِمَانِ فِيمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْ أَمْوَالِ بَنِي النَّضِيرِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ أَرَادَ أَنْ لاَ يُوقِعَ عَلَيْهِ اسْمَ قَسْمٍ ‏.‏

Molik ibn Avs (rahimahulloh)dan shu qissa rivoyat qilinadi. U dedi: Ular ikkovi — yaʼni Ali va Abbos (roziyallohu anhumo) — Allohning Oʻz Rasuliga (oʻlja qilib) qaytarib bergan Banun-Naziyr mollari haqida bahslashayotgan edilar. Abu Dovud aytdi: U (Umar) unga ‹taqsim› nomi tushmasligini xohladi.Молик ибн Авс (раҳимаҳуллоҳ)дан шу қисса ривоят қилинади. У деди: Улар иккови — яъни Али ва Аббос (розияллоҳу анҳумо) — Аллоҳнинг Ўз Расулига (ўлжа қилиб) қайтариб берган Банун-Назийр моллари ҳақида баҳслашаётган эдилар. Абу Довуд айтди: У (Умар) унга ‹тақсим› номи тушмаслигини хоҳлади.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ عَبْدِ الأَعْلَى، أَنَّهُ سَمِعَ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ، يَقُولُ أَخْبَرَنِي ابْنُ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَجُلاً، وَقَعَ فِي أَبٍ كَانَ لَهُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَلَطَمَهُ الْعَبَّاسُ فَجَاءَ قَوْمُهُ فَقَالُوا لَيَلْطِمَنَّهُ كَمَا لَطَمَهُ ‏.‏ فَلَبِسُوا السِّلاَحَ فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَصَعِدَ الْمِنْبَرَ فَقَالَ ‏"‏ أَيُّهَا النَّاسُ أَىُّ أَهْلِ الأَرْضِ تَعْلَمُونَ أَكْرَمُ عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالُوا أَنْتَ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ الْعَبَّاسَ مِنِّي وَأَنَا مِنْهُ لاَ تَسُبُّوا مَوْتَانَا فَتُؤْذُوا أَحْيَاءَنَا ‏"‏ ‏.‏ فَجَاءَ الْقَوْمُ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ نَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ غَضَبِكَ اسْتَغْفِرْ لَنَا ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Abbosning johiliyat davridagi bir otasini yomonladi, shunda Abbos uni tarsakilab yubordi. Oʻsha kishining qavmi kelib: «U ham xuddi shu tarzda uni tarsakilashi kerak», dedilar va qurol koʻtarib chiqishdi. Bu xabar Paygʻambar ﷺ ga yetganda, u zot minbarga chiqib: «Ey odamlar, yer yuzi ahlidan qay biri Alloh azza va jalla huzurida eng karamli ekanini bilasizlar?» dedilar. Ular: «Siz», deyishdi. Shunda u zot ﷺ: «Albatta Abbos mendan va men undanman. Bizning oʻliklarimizni soʻkmanglar, aks holda tiriklarimizga ozor yetkazasizlar», dedilar. Soʻng oʻsha qavm kelib: «Ey Rasululloh, gʻazabingizdan Allohdan panoh soʻraymiz. Biz uchun magʻfirat soʻrang», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир киши Аббоснинг жоҳилият давридаги бир отасини ёмонлади, шунда Аббос уни тарсакилаб юборди. Ўша кишининг қавми келиб: «У ҳам худди шу тарзда уни тарсакилаши керак», дедилар ва қурол кўтариб чиқишди. Бу хабар Пайғамбар ﷺ га етганда, у зот минбарга чиқиб: «Эй одамлар, ер юзи аҳлидан қай бири Аллоҳ азза ва жалла ҳузурида энг карамли эканини биласизлар?» дедилар. Улар: «Сиз», дейишди. Шунда у зот ﷺ: «Албатта Аббос мендан ва мен унданман. Бизнинг ўликларимизни сўкманглар, акс ҳолда тирикларимизга озор етказасизлар», дедилар. Сўнг ўша қавм келиб: «Эй Расулуллоҳ, ғазабингиздан Аллоҳдан паноҳ сўраймиз. Биз учун мағфират сўранг», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ، قَالَ جَاءَ الْعَبَّاسُ وَعَلِيٌّ عَلَيْهِمَا السَّلَام إِلَى عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَخْتَصِمَانِ فَقَالَ الْعَبَّاسُ اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا الْكَذَا كَذَا فَقَالَ النَّاسُ افْصِلْ بَيْنَهُمَا افْصِلْ بَيْنَهُمَا قَالَ لَا أَفْصِلُ بَيْنَهُمَا قَدْ عَلِمَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abbos va Ali (roziyallohu anhumo) janjallashib Umar (roziyallohu anhu)ning oldiga keldilar. Abbos: «Men bilan bu kishining oʻrtasida shu masalada hukm chiqar», dedi. Odamlar: «Ular oʻrtasida hukm chiqar, ular oʻrtasida hukm chiqar», deyishdi. Umar: «Men ular oʻrtasida hukm chiqarmayman. Ular Rasululloh ﷺning ‹Bizga meros boʻlmaydi, biz qoldirgan narsa sadaqadir› deganlarini biladilar», dedi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аббос ва Али (розияллоҳу анҳумо) жанжаллашиб Умар (розияллоҳу анҳу)нинг олдига келдилар. Аббос: «Мен билан бу кишининг ўртасида шу масалада ҳукм чиқар», деди. Одамлар: «Улар ўртасида ҳукм чиқар, улар ўртасида ҳукм чиқар», дейишди. Умар: «Мен улар ўртасида ҳукм чиқармайман. Улар Расулуллоҳ ﷺнинг ‹Бизга мерос бўлмайди, биз қолдирган нарса садақадир› деганларини биладилар», деди.

عَن عبيد الله بن عبد الله بن عتبَة قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ فَقُلْتُ أَلَا تُحَدِّثِينِي عَنْ مَرَضِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ بَلَى ثَقُلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم فَقَالَ: «أصلى النَّاس؟» قُلْنَا لَا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَهُمْ يَنْتَظِرُونَكَ فَقَالَ: «ضَعُوا لِي مَاءً فِي الْمِخْضَبِ» قَالَتْ فَفَعَلْنَا فَاغْتَسَلَ فَذَهَبَ لِيَنُوءَ فَأُغْمِيَ عَلَيْهِ ثُمَّ أَفَاقَ فَقَالَ صلى الله عَلَيْهِ وَسلم: «أَصَلَّى النَّاسُ؟» قُلْنَا لَا هُمْ يَنْتَظِرُونَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ: «ضَعُوا لِي مَاءً فِي الْمِخْضَبِ» قَالَتْ فَقَعَدَ فَاغْتَسَلَ ثُمَّ ذَهَبَ لِيَنُوءَ فَأُغْمِيَ عَلَيْهِ ثُمَّ أَفَاقَ فَقَالَ: «أَصَلَّى النَّاسُ؟» قُلْنَا لَا هُمْ يَنْتَظِرُونَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ: «ضَعُوا لِي مَاءً فِي الْمِخْضَبِ» فَقَعَدَ فَاغْتَسَلَ ثُمَّ ذَهَبَ لِيَنُوءَ فَأُغْمِيَ عَلَيْهِ ثُمَّ أَفَاقَ فَقَالَ: «أَصَلَّى النَّاسُ» . قُلْنَا لَا هُمْ يَنْتَظِرُونَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَالنَّاسُ عُكُوفٌ فِي الْمَسْجِدِ يَنْتَظِرُونَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِصَلَاةِ الْعِشَاءِ الْآخِرَةِ. فَأَرْسَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ بِأَنْ يُصَلِّيَ بِالنَّاسِ فَأَتَاهُ الرَّسُولُ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَأْمُرُكَ أَنْ تُصَلِّيَ بِالنَّاسِ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ وَكَانَ رَجُلًا رَقِيقًا يَا عُمَرُ صَلِّ بِالنَّاسِ فَقَالَ لَهُ عُمَرُ أَنْتَ أَحَقُّ بِذَلِكَ فَصَلَّى أَبُو بَكْرٍ تِلْكَ الْأَيَّامَ ثُمَّ إِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وجد من نَفْسِهِ خِفَّةً وَخَرَجَ بَيْنَ رَجُلَيْنِ أَحَدُهُمَا الْعَبَّاسُ لِصَلَاةِ الظُّهْرِ وَأَبُو بَكْرٍ يُصَلِّي بِالنَّاسِ فَلَمَّا رَآهُ أَبُو بَكْرٍ ذَهَبَ لِيَتَأَخَّرَ فَأَوْمَأَ إِلَيْهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِأَنْ لَا يَتَأَخَّرَ قَالَ: «أَجْلِسَانِي إِلَى جَنْبِهِ» فَأَجْلَسَاهُ إِلَى جَنْبِ أَبِي بَكْرٍ وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم قَاعد. قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ: فَدَخَلْتُ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ فَقُلْتُ لَهُ أَلَا أَعْرِضُ عَلَيْكَ مَا حَدَّثتنِي بِهِ عَائِشَةُ عَنْ مَرَضِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ؟ قَالَ هَاتِ فَعَرَضْتُ عَلَيْهِ حَدِيثَهَا فَمَا أَنْكَرَ مِنْهُ شَيْئًا غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ أَسَمَّتْ لَكَ الرَّجُلَ الَّذِي كَانَ مَعَ الْعَبَّاسِ قلت لَا قَالَ هُوَ عَليّ رَضِي الله عَنهُ

Ubaydulloh ibn Abdulloh ibn Utba (Oishadan) rivoyat qiladi: Men Oishaning oldiga borib, undan Rasululloh ﷺ ning kasalligini taʼriflab berishni soʻradim. Oisha: «Ha. Paygʻambar ﷺ qattiq kasal boʻldilar va: ‹Odamlar namoz oʻqidimi?› — deb soʻradilar. Biz: ‹Yoʻq, yo Rasululloh, ular sizni kutyapti›, — dedik. U zot: ‹Menga togʻoraga suv qoʻying›, — dedilar. (Oisha qoʻshimcha qildi:) Biz shunday qildik. U zot gusl qildi va turmoqchi boʻldilar, lekin hushdan ketdilar. Oʻzlariga kelgach, yana: ‹Odamlar namoz oʻqidimi?› — dedilar. Biz: ‹Yoʻq, ular sizni kutyapti, yo Rasululloh›, — dedik. U zot yana: ‹Menga togʻoraga suv qoʻying›, — dedilar. Oʻtirib gusl qildi va turmoqchi boʻldilar, lekin yana hushdan ketdilar. Soʻng oʻzlariga kelib: ‹Odamlar namoz oʻqidimi?› — dedilar. Biz: ‹Yoʻq, ular sizni kutyapti, yo Rasululloh›, — dedik. U zot: ‹Menga togʻoraga suv qoʻying›, — dedilar. Soʻng oʻtirib yuvindi va turmoqchi boʻldilar, lekin hushdan ketdilar. Oʻzlariga kelgach: ‹Odamlar namoz oʻqidimi?› — dedilar. Biz: ‹Yoʻq, ular sizni kutyapti, yo Rasululloh›, — dedik. Odamlar masjidda xufton namozi uchun Paygʻambar ﷺ ni kutyapti edi. Paygʻambar ﷺ Abu Bakrga odamlarga imomlik qilishni (aytib) odam yubordilar. Elchi Abu Bakrning oldiga borib: ‹Rasululloh ﷺ senga odamlarga imomlik qilishni buyuryapti›, — dedi. Abu Bakr yumshoq koʻngilli kishi edi, shuning uchun u Umarga imomlik qilishni aytdi, lekin Umar: ‹Sen haqliroqsan›, — dedi. Bas, oʻsha kunlarda Abu Bakr imomlik qildi. Paygʻambar ﷺ biroz yaxshi boʻlganida, ikki kishiga — biri Abbos edi — suyangan holda peshin namozi uchun chiqdilar; Abu Bakr odamlarga imomlik qilayotgan edi. Abu Bakr u zotni koʻrgach, orqaga chekinmoqchi boʻldi, lekin Paygʻambar ﷺ unga shunday qilmaslikni ishora qildi va ularga u zotni Abu Bakrning yonida oʻtqazishni aytdilar; ular shunday qildi. Abu Bakr Paygʻambar ﷺ ga (namozda) ergashar, odamlar esa Abu Bakrga ergashar edi. Paygʻambar ﷺ oʻtirgan holda (namoz oʻqir edilar)», — dedi. Ubaydulloh qoʻshimcha qildi: «Men Abdulloh ibn Abbosning oldiga borib: ‹Oisha menga Paygʻambar ﷺ ning vafotiga sabab boʻlgan kasalligi haqida aytgan (gap)ni senga aytaymi?› — dedim. Ibn Abbos: ‹Ayt›, — dedi. Men unga Oishaning rivoyatini aytdim; u undan hech narsani inkor qilmadi, faqat Oisha menga Abbos bilan birga (Paygʻambar ﷺ ga yordam bergan) ikkinchi kishining ismini aytdimi, deb soʻradi. Men: ‹Yoʻq›, — dedim. U: ‹U — Ali (ibn Abu Tolib) edi›, — dedi».Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Утба (Оишадан) ривоят қилади: Мен Оишанинг олдига бориб, ундан Расулуллоҳ ﷺ нинг касаллигини таърифлаб беришни сўрадим. Оиша: «Ҳа. Пайғамбар ﷺ қаттиқ касал бўлдилар ва: ‹Одамлар намоз ўқидими?› — деб сўрадилар. Биз: ‹Йўқ, ё Расулуллоҳ, улар сизни кутяпти›, — дедик. У зот: ‹Менга тоғорага сув қўйинг›, — дедилар. (Оиша қўшимча қилди:) Биз шундай қилдик. У зот гусл қилди ва турмоқчи бўлдилар, лекин ҳушдан кетдилар. Ўзларига келгач, яна: ‹Одамлар намоз ўқидими?› — дедилар. Биз: ‹Йўқ, улар сизни кутяпти, ё Расулуллоҳ›, — дедик. У зот яна: ‹Менга тоғорага сув қўйинг›, — дедилар. Ўтириб гусл қилди ва турмоқчи бўлдилар, лекин яна ҳушдан кетдилар. Сўнг ўзларига келиб: ‹Одамлар намоз ўқидими?› — дедилар. Биз: ‹Йўқ, улар сизни кутяпти, ё Расулуллоҳ›, — дедик. У зот: ‹Менга тоғорага сув қўйинг›, — дедилар. Сўнг ўтириб ювинди ва турмоқчи бўлдилар, лекин ҳушдан кетдилар. Ўзларига келгач: ‹Одамлар намоз ўқидими?› — дедилар. Биз: ‹Йўқ, улар сизни кутяпти, ё Расулуллоҳ›, — дедик. Одамлар масжидда хуфтон намози учун Пайғамбар ﷺ ни кутяпти эди. Пайғамбар ﷺ Абу Бакрга одамларга имомлик қилишни (айтиб) одам юбордилар. Элчи Абу Бакрнинг олдига бориб: ‹Расулуллоҳ ﷺ сенга одамларга имомлик қилишни буюряпти›, — деди. Абу Бакр юмшоқ кўнгилли киши эди, шунинг учун у Умарга имомлик қилишни айтди, лекин Умар: ‹Сен ҳақлироқсан›, — деди. Бас, ўша кунларда Абу Бакр имомлик қилди. Пайғамбар ﷺ бироз яхши бўлганида, икки кишига — бири Аббос эди — суянган ҳолда пешин намози учун чиқдилар; Абу Бакр одамларга имомлик қилаётган эди. Абу Бакр у зотни кўргач, орқага чекинмоқчи бўлди, лекин Пайғамбар ﷺ унга шундай қилмасликни ишора қилди ва уларга у зотни Абу Бакрнинг ёнида ўтқазишни айтдилар; улар шундай қилди. Абу Бакр Пайғамбар ﷺ га (намозда) эргашар, одамлар эса Абу Бакрга эргашар эди. Пайғамбар ﷺ ўтирган ҳолда (намоз ўқир эдилар)», — деди. Убайдуллоҳ қўшимча қилди: «Мен Абдуллоҳ ибн Аббоснинг олдига бориб: ‹Оиша менга Пайғамбар ﷺ нинг вафотига сабаб бўлган касаллиги ҳақида айтган (гап)ни сенга айтайми?› — дедим. Ибн Аббос: ‹Айт›, — деди. Мен унга Оишанинг ривоятини айтдим; у ундан ҳеч нарсани инкор қилмади, фақат Оиша менга Аббос билан бирга (Пайғамбар ﷺ га ёрдам берган) иккинчи кишининг исмини айтдими, деб сўради. Мен: ‹Йўқ›, — дедим. У: ‹У — Али (ибн Абу Толиб) эди›, — деди».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ حَرَّمَ مَكَّةَ، فَلَمْ تَحِلَّ لأَحَدٍ قَبْلِي، وَلاَ تَحِلُّ لأَحَدٍ بَعْدِي، وَإِنَّمَا أُحِلَّتْ لِي سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ، لاَ يُخْتَلَى خَلاَهَا، وَلاَ يُعْضَدُ شَجَرُهَا، وَلاَ يُنَفَّرُ صَيْدُهَا، وَلاَ تُلْتَقَطُ لُقَطَتُهَا إِلاَّ لِمُعَرِّفٍ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ الْعَبَّاسُ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ إِلاَّ الإِذْخِرَ لِصَاغَتِنَا وَقُبُورِنَا‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِلاَّ الإِذْخِرَ ‏"‏‏.‏ وَعَنْ خَالِدٍ عَنْ عِكْرِمَةَ قَالَ هَلْ تَدْرِي مَا لاَ يُنَفَّرُ صَيْدُهَا هُوَ أَنْ يُنَحِّيَهُ مِنَ الظِّلِّ، يَنْزِلُ مَكَانَهُ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Alloh Makkani haram qildi; bas, u — mendan oldin ham haram edi va mendan keyin ham haram boʻlib qoladi. U menga (yaʼni unda jang qilishga) faqat bir kunning bir necha soatidagina halol qilindi. Uning butalarini sugʻurish (yulish), daraxtlarini kesish, ovini hurkitish (haydash) va luqtasini (topib olingan narsasini) olish — uni (elga) eʼlon qiladigan (topuvchi)dan boshqaga — joiz emas», — dedilar. Abbos: «Yo Rasululloh, Izxir (oʻti)dan boshqa — chunki u bizning zargarlarimiz va qabrlarimiz uchun (ishlatiladi)», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Izxirdan boshqa», — dedilar. Ikrima dedi: «‹Ovni hurkitish (haydash)› nima ekanini bilasanmi? U — (ovni) soyadan haydab chiqarib, oʻsha (soya) joyga oʻzini joylashish (degani)».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ Маккани ҳарам қилди; бас, у — мендан олдин ҳам ҳарам эди ва мендан кейин ҳам ҳарам бўлиб қолади. У менга (яъни унда жанг қилишга) фақат бир куннинг бир неча соатидагина ҳалол қилинди. Унинг буталарини суғуриш (юлиш), дарахтларини кесиш, овини ҳуркитиш (ҳайдаш) ва луқтасини (топиб олинган нарсасини) олиш — уни (элга) эълон қиладиган (топувчи)дан бошқага — жоиз эмас», — дедилар. Аббос: «Ё Расулуллоҳ, Изхир (ўти)дан бошқа — чунки у бизнинг заргарларимиз ва қабрларимиз учун (ишлатилади)», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Изхирдан бошқа», — дедилар. Икрима деди: «‹Овни ҳуркитиш (ҳайдаш)› нима эканини биласанми? У — (овни) соядан ҳайдаб чиқариб, ўша (соя) жойга ўзини жойлашиш (дегани)».

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ أَبِي وَدَاعَةَ، قَالَ جَاءَ الْعَبَّاسُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكَأَنَّهُ سَمِعَ شَيْئًا فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمِنْبَرِ فَقَالَ ‏"‏ مَنْ أَنَا ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا أَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ عَلَيْكَ السَّلاَمُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ إِنَّ اللَّهَ خَلَقَ الْخَلْقَ فَجَعَلَنِي فِي خَيْرِهِمْ ثُمَّ جَعَلَهُمْ فِرْقَتَيْنِ فَجَعَلَنِي فِي خَيْرِهِمْ فِرْقَةً ثُمَّ جَعَلَهُمْ قَبَائِلَ فَجَعَلَنِي فِي خَيْرِهِمْ قَبِيلَةً ثُمَّ جَعَلَهُمْ بُيُوتًا فَجَعَلَنِي فِي خَيْرِهِمْ بَيْتًا وَخَيْرِهِمْ نَفْسًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَرُوِيَ عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ نَحْوُ حَدِيثِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ ‏.‏

Muttalib ibn Abu Vadoa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abbos Rasululloh ﷺning oldilariga keldi va goʻyo bir narsa eshitgan edi. Shunda Nabiy ﷺ minbarga chiqib turib: «Men kimman?» dedilar. Ular: «Siz Allohning Rasulisiz, sizga salom boʻlsin», dedilar. U zot: «Men Muhammad ibn Abdulloh ibn Abdulmuttalibman. Albatta, Alloh maxluqotni yaratdi va meni ularning eng yaxshisidan qildi. Soʻng ularni ikki guruh qilib, meni ularning eng yaxshi guruhidan qildi. Soʻng ularni qabilalar qilib, meni ularning eng yaxshi qabilasidan qildi. Soʻng ularni uylar qilib, meni ularning eng yaxshi uyidan va oʻzi jihatidan eng yaxshisidan qildi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Мутталиб ибн Абу Вадоа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аббос Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келди ва гўё бир нарса эшитган эди. Шунда Набий ﷺ минбарга чиқиб туриб: «Мен кимман?» дедилар. Улар: «Сиз Аллоҳнинг Расулисиз, сизга салом бўлсин», дедилар. У зот: «Мен Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Абдулмутталибман. Албатта, Аллоҳ махлуқотни яратди ва мени уларнинг энг яхшисидан қилди. Сўнг уларни икки гуруҳ қилиб, мени уларнинг энг яхши гуруҳидан қилди. Сўнг уларни қабилалар қилиб, мени уларнинг энг яхши қабиласидан қилди. Сўнг уларни уйлар қилиб, мени уларнинг энг яхши уйидан ва ўзи жиҳатидан энг яхшисидан қилди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مَرْزُوقٍ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ أَبِي الْبَخْتَرِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ حَدِيثًا، مِنْ رَجُلٍ فَأَعْجَبَنِي فَقُلْتُ اكْتُبْهُ لِي فَأَتَى بِهِ مَكْتُوبًا مُذَبَّرًا دَخَلَ الْعَبَّاسُ وَعَلِيٌّ عَلَى عُمَرَ وَعِنْدَهُ طَلْحَةُ وَالزُّبَيْرُ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ وَسَعْدٌ وَهُمَا يَخْتَصِمَانِ فَقَالَ عُمَرُ لِطَلْحَةَ وَالزُّبَيْرِ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ وَسَعْدٍ أَلَمْ تَعْلَمُوا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ كُلُّ مَالِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم صَدَقَةٌ إِلاَّ مَا أَطْعَمَهُ أَهْلَهُ وَكَسَاهُمْ إِنَّا لاَ نُورَثُ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا بَلَى ‏.‏ قَالَ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُنْفِقُ مِنْ مَالِهِ عَلَى أَهْلِهِ وَيَتَصَدَّقُ بِفَضْلِهِ ثُمَّ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَوَلِيَهَا أَبُو بَكْرٍ سَنَتَيْنِ فَكَانَ يَصْنَعُ الَّذِي كَانَ يَصْنَعُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ ثُمَّ ذَكَرَ شَيْئًا مِنْ حَدِيثِ مَالِكِ بْنِ أَوْسٍ ‏.‏

Abul-Baxtariy (rahimahulloh) aytadiki, men bir kishidan bir hadisni eshitdim, u menga yoqdi, shunda: «Buni menga yozib ber», dedim. U buni yozilgan, chiroyli tartibga solingan holda olib keldi: Abbos va Ali Umarning oldiga kirdilar, uning huzurida Talha, Zubayr, Abdurrahmon va Saʼd bor edi; (Abbos bilan Ali) bir-birlari bilan tortishar edilar. Shunda Umar Talha, Zubayr, Abdurrahmon va Saʼdga dedi: «Rasululloh ﷺ: ‹Nabiyning butun moli sadaqadir, faqat oilasiga yedirgani va kiydirganidan boshqasi; biz (Anbiyolarga) meros qolinmaydi› deganlarini bilmaysizlarmi?» Ular: «Ha (bilamiz)», dedilar. (Umar) dedi: Bas, Rasululloh ﷺ molidan oilasiga sarflar va ortgan qismini sadaqa qilar edilar. Soʻngra Rasululloh ﷺ vafot etdilar, bas, Abu Bakr ikki yil uning ishini boshqardi va Rasululloh ﷺ qilib turgan ishni qildi. Soʻngra (roviy) Molik ibn Avs hadisidan biror narsani zikr qildi.Абул-Бахтарий (раҳимаҳуллоҳ) айтадики, мен бир кишидан бир ҳадисни эшитдим, у менга ёқди, шунда: «Буни менга ёзиб бер», дедим. У буни ёзилган, чиройли тартибга солинган ҳолда олиб келди: Аббос ва Али Умарнинг олдига кирдилар, унинг ҳузурида Талҳа, Зубайр, Абдурраҳмон ва Саъд бор эди; (Аббос билан Али) бир-бирлари билан тортишар эдилар. Шунда Умар Талҳа, Зубайр, Абдурраҳмон ва Саъдга деди: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Набийнинг бутун моли садақадир, фақат оиласига едиргани ва кийдирганидан бошқаси; биз (Анбиёларга) мерос қолинмайди› деганларини билмайсизларми?» Улар: «Ҳа (биламиз)», дедилар. (Умар) деди: Бас, Расулуллоҳ ﷺ молидан оиласига сарфлар ва ортган қисмини садақа қилар эдилар. Сўнгра Расулуллоҳ ﷺ вафот этдилар, бас, Абу Бакр икки йил унинг ишини бошқарди ва Расулуллоҳ ﷺ қилиб турган ишни қилди. Сўнгра (ровий) Молик ибн Авс ҳадисидан бирор нарсани зикр қилди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ زَوْجَ، بَرِيرَةَ كَانَ عَبْدًا يُقَالُ لَهُ مُغِيثٌ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَيْهِ يَطُوفُ خَلْفَهَا يَبْكِي وَدُمُوعُهُ تَسِيلُ عَلَى لِحْيَتِهِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِلْعَبَّاسِ ‏"‏ يَا عَبَّاسُ أَلاَ تَعْجَبُ مِنْ حُبِّ مُغِيثٍ بَرِيرَةَ وَمِنْ بُغْضِ بَرِيرَةَ مُغِيثًا ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ لَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَوْ رَاجَعْتِيهِ فَإِنَّهُ أَبُو وَلَدِكِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَتَأْمُرُنِي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّمَا أَنَا شَفِيعٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَلاَ حَاجَةَ لِي فِيهِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bariraning eri Mugʻis degan bir qul edi. Goʻyo men uni koʻrib turibman, Bariraning orqasidan yigʻlab, koʻz yoshlari soqoliga oqib aylanib yurar edi. Shunda Nabiy ﷺ Abbosga: «Ey Abbos, Mugʻisning Bariraga boʻlgan muhabbatidan va Bariraning Mugʻisga boʻlgan nafratidan hayron qolmaysanmi?» dedilar. Soʻng Nabiy ﷺ u ayolga: «Agar unga qaytsang (yaxshi boʻlmasmi), axir u sening bolangning otasi-ku», dedilar. U: «Ey Rasululloh, menga buyurayapsizmi?» dedi. U zot: «Men faqat shafoat (tavsiya) qilayapman, xolos», dedilar. U: «Unda menga uning keragi yoʻq», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бариранинг эри Муғис деган бир қул эди. Гўё мен уни кўриб турибман, Бариранинг орқасидан йиғлаб, кўз ёшлари соқолига оқиб айланиб юрар эди. Шунда Набий ﷺ Аббосга: «Эй Аббос, Муғиснинг Барирага бўлган муҳаббатидан ва Бариранинг Муғисга бўлган нафратидан ҳайрон қолмайсанми?» дедилар. Сўнг Набий ﷺ у аёлга: «Агар унга қайтсанг (яхши бўлмасми), ахир у сенинг болангнинг отаси-ку», дедилар. У: «Эй Расулуллоҳ, менга буюраяпсизми?» деди. У зот: «Мен фақат шафоат (тавсия) қилаяпман, холос», дедилар. У: «Унда менга унинг кераги йўқ», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ، قَالَ أَرْسَلَ إِلَيَّ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَبَيْنَا أَنَا كَذَلِكَ، إِذْ جَاءَهُ مَوْلَاهُ يَرْفَأُ فَقَالَ هَذَا عُثْمَانُ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ وَسَعْدٌ وَالزُّبَيْرُ بْنُ الْعَوَّامِ قَالَ وَلَا أَدْرِي أَذَكَرَ طَلْحَةَ أَمْ لَا يَسْتَأْذِنُونَ عَلَيْكَ قَالَ ائْذَنْ لَهُمْ ثُمَّ مَكَثَ سَاعَةً ثُمَّ جَاءَ فَقَالَ هَذَا الْعَبَّاسُ وَعَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا يَسْتَأْذِنَانِ عَلَيْكَ قَالَ ائْذَنْ لَهُمَا فَلَمَّا دَخَلَ الْعَبَّاسُ قَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا وَهُمَا حِينَئِذٍ يَخْتَصِمَانِ فِيمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْ أَمْوَالِ بَنِي النَّضِيرِ فَقَالَ الْقَوْمُ اقْضِ بَيْنَهُمَا يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ وَأَرِحْ كُلَّ وَاحِدٍ مِنْ صَاحِبِهِ فَقَدْ طَالَتْ خُصُومَتُهُمَا فَقَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنْشُدُكُمْ اللَّهَ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَوَاتُ وَالْأَرْضُ أَتَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ قَالُوا قَدْ قَالَ ذَلِكَ وَقَالَ لَهُمَا مِثْلَ ذَلِكَ فَقَالَا نَعَمْ قَالَ فَإِنِّي سَأُخْبِرُكُمْ عَنْ هَذَا الْفَيْءِ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ خَصَّ نَبِيَّهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْهُ بِشَيْءٍ لَمْ يُعْطِهِ غَيْرَهُ فَقَالَ ‏{‏وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَلَا رِكَابٍ‏}‏ وَكَانَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَاصَّةً وَاللَّهِ مَا احْتَازَهَا دُونَكُمْ وَلَا اسْتَأْثَرَ بِهَا عَلَيْكُمْ لَقَدْ قَسَمَهَا بَيْنَكُمْ وَبَثَّهَا فِيكُمْ حَتَّى بَقِيَ مِنْهَا هَذَا الْمَالُ فَكَانَ يُنْفِقُ عَلَى أَهْلِهِ مِنْهُ سَنَةً ثُمَّ يَجْعَلُ مَا بَقِيَ مِنْهُ مَجْعَلَ مَالِ اللَّهِ فَلَمَّا قُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَهُ أَعْمَلُ فِيهَا بِمَا كَانَ يَعْمَلُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيهَا‏.‏

Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Molik ibn Avs ibn al-Hadason shunday dedi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) meni chaqirtirdi. Men shu holatda oʻtirganimda uning ozod qilgan gʻulomi Yarfa kelib: «Mana Usmon, Abdurrahmon, Sad va Zubayr ibn al-Avvom — Talha zikr qilindimi yoki yoʻqmi bilmayman — sizning huzuringizga kirishga izn soʻrashyapti», dedi. U: «Ularga izn ber», dedi. Soʻng bir oz oʻtgach, u yana kelib: «Mana Abbos va Ali (roziyallohu anhumo) huzuringizga kirishga izn soʻrashyapti», dedi. U: «Ikkovlariga izn ber», dedi. Abbos kirgach: «Ey moʻminlar amiri, mening bilan bu kishi oʻrtasida hukm chiqar», dedi. Ular oʻsha paytda Alloh oʻz Rasuliga fay qilib bergan Banu Nazir mollari ustida talashayotgan edilar. Jamoat: «Ular oʻrtasida hukm chiqar, ey moʻminlar amiri, ularning har birini bir-biridan qutqar, chunki nizolari choʻzilib ketdi», deyishdi. Umar (roziyallohu anhu): «Osmonlar va yer izni bilan turadigan Alloh nomi bilan sizlardan soʻrayman: Rasululloh ﷺning: ‹Bizga meros qolmaydi, biz qoldirgan narsa sadaqadir›, deganlarini bilasizlarmi?» dedi. Ular: «Ha, u zot buni aytganlar», dedilar. U ikkoviga ham shu gapni aytdi, ular: «Ha», deyishdi. U: «Endi men sizlarga bu fay haqida xabar beraman. Alloh azza va jalla oʻz Nabiysi ﷺga undan boshqa hech kimga bermagan bir narsani xoslagan», dedi va: {Allohning oʻz Rasuliga ulardan qaytargan (mol-mulki), sizlar (uni qoʻlga kiritish uchun) na ot va na tuya choptirdingiz} degan oyatni oʻqidi. «Bu Rasululloh ﷺga xos edi. Alloh nomiga qasamki, u zot uni sizlardan berkitmadilar, sizlarga nisbatan oʻzlariga olib qolmadilar. Balki uni sizlar orasida boʻlib berdilar, sizlarga tarqatdilar, hatto shu mol qolgunicha. U zot undan bir yillik ahllarining nafaqasini chiqarar, qolganini esa Allohning moli qatoriga qoʻyar edilar. Rasululloh ﷺ vafot etganlaridan soʻng, Abu Bakr (roziyallohu anhu): ‹Undan keyin men Rasululloh ﷺning valiysiman, unda Rasululloh ﷺ qanday amal qilgan boʻlsalar, men ham shunday amal qilaman›, dedi.»Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Молик ибн Авс ибн ал-Ҳадасон шундай деди: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) мени чақиртирди. Мен шу ҳолатда ўтирганимда унинг озод қилган ғуломи Ярфа келиб: «Мана Усмон, Абдурраҳмон, Сад ва Зубайр ибн ал-Аввом — Талҳа зикр қилиндими ёки йўқми билмайман — сизнинг ҳузурингизга киришга изн сўрашяпти», деди. У: «Уларга изн бер», деди. Сўнг бир оз ўтгач, у яна келиб: «Мана Аббос ва Али (розияллоҳу анҳумо) ҳузурингизга киришга изн сўрашяпти», деди. У: «Икковларига изн бер», деди. Аббос киргач: «Эй мўминлар амири, менинг билан бу киши ўртасида ҳукм чиқар», деди. Улар ўша пайтда Аллоҳ ўз Расулига фай қилиб берган Бану Назир моллари устида талашаётган эдилар. Жамоат: «Улар ўртасида ҳукм чиқар, эй мўминлар амири, уларнинг ҳар бирини бир-биридан қутқар, чунки низолари чўзилиб кетди», дейишди. Умар (розияллоҳу анҳу): «Осмонлар ва ер изни билан турадиган Аллоҳ номи билан сизлардан сўрайман: Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Бизга мерос қолмайди, биз қолдирган нарса садақадир›, деганларини биласизларми?» деди. Улар: «Ҳа, у зот буни айтганлар», дедилар. У икковига ҳам шу гапни айтди, улар: «Ҳа», дейишди. У: «Энди мен сизларга бу фай ҳақида хабар бераман. Аллоҳ азза ва жалла ўз Набийси ﷺга ундан бошқа ҳеч кимга бермаган бир нарсани хослаган», деди ва: {Аллоҳнинг ўз Расулига улардан қайтарган (мол-мулки), сизлар (уни қўлга киритиш учун) на от ва на туя чоптирдингиз} деган оятни ўқиди. «Бу Расулуллоҳ ﷺга хос эди. Аллоҳ номига қасамки, у зот уни сизлардан беркитмадилар, сизларга нисбатан ўзларига олиб қолмадилар. Балки уни сизлар орасида бўлиб бердилар, сизларга тарқатдилар, ҳатто шу мол қолгунича. У зот ундан бир йиллик аҳлларининг нафақасини чиқарар, қолганини эса Аллоҳнинг моли қаторига қўяр эдилар. Расулуллоҳ ﷺ вафот этганларидан сўнг, Абу Бакр (розияллоҳу анҳу): ‹Ундан кейин мен Расулуллоҳ ﷺнинг валийсиман, унда Расулуллоҳ ﷺ қандай амал қилган бўлсалар, мен ҳам шундай амал қиламан›, деди.»

عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: لِلْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ: " يَا عَبَّاسُ يَا عَمَّاهُ أَلَا أُعْطِيكَ؟ أَلَا أَمْنَحُكَ؟ أَلا أحبوك؟ أَلَا أَفْعَلُ بِكَ عَشْرَ خِصَالٍ إِذَا أَنْتَ فَعَلْتَ ذَلِكَ غَفَرَ اللَّهُ لَكَ ذَنْبَكَ أَوَّلَهُ وَآخِرَهُ قَدِيمَهُ وَحَدِيثَهُ خَطَأَهُ وَعَمْدَهُ صَغِيرَهُ وَكَبِيرَهُ سِرَّهُ وَعَلَانِيَتَهُ: أَنْ تُصَلِّيَ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ تَقْرَأُ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ فَاتِحَةَ الْكِتَابِ وَسُورَةً. فَإِذَا فَرَغْتَ مِنَ الْقِرَاءَةِ فِي أَوَّلِ رَكْعَةٍ وَأَنْتَ قَائِمٌ قُلْتَ سُبْحَانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ وَلَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَاللَّهُ أَكْبَرُ خَمْسَ عَشْرَةَ مَرَّةً ثُمَّ تَرْكَعُ فَتَقُولُهَا وَأَنْتَ رَاكِعٌ عَشْرًا ثُمَّ تَرْفَعُ رَأْسَكَ مِنَ الرُّكُوعِ فَتَقُولُهَا عَشْرًا ثُمَّ تَهْوِي سَاجِدًا فَتَقُولُهَا وَأَنْتَ سَاجِدٌ عَشْرًا ثُمَّ تَرْفَعُ رَأْسَكَ مِنَ السُّجُودِ فَتَقُولُهَا عَشْرًا ثُمَّ تَسْجُدُ فَتَقُولُهَا عَشْرًا ثُمَّ تَرْفَعُ رَأْسَكَ فَتَقُولُهَا عَشْرًا فَذَلِكَ خَمْسٌ وَسَبْعُونَ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ تَفْعَلُ ذَلِكَ فِي أَرْبَعِ رَكَعَاتٍ إِنِ اسْتَطَعْت أَن تصليها فِي كل يَوْم فَافْعَلْ فَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَفِي كُلِّ جُمُعَةٍ مَرَّةً فَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَفِي كُلِّ شَهْرٍ مَرَّةً فَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَفِي كُلِّ سَنَةٍ مَرَّةً فَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَفِي عُمْرِكَ مَرَّةً ". رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَابْنُ مَاجَهْ وَالْبَيْهَقِيُّ فِي الدَّعْوَات الْكَبِير وروى التِّرْمِذِيّ عَن أبي رَافع نَحوه

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Abbos ibn Abdulmuttalibga shunday dedilar: «Ey Abbos, ey amakijonim! Senga bir narsa bermaymi? Senga inʼom qilmaymi? Senga ato etmaymi? Sen uchun oʻnta xislatni qilmaymi? Agar sen buni qilsang, Alloh sening gunohingni — avvalgisini ham, oxirgisini ham, qadimgisini ham, yangisini ham, xatosini ham, qasdligini ham, kichigini ham, kattasini ham, yashirinini ham, oshkorasini ham — kechiradi. Bu oʻnta xislat shuki: toʻrt rakat namoz oʻqiysan, har rakatda Fotihatul-kitobni va bir surani oʻqiysan. Birinchi rakatda qiroatni tugatgach, hali tik turgan holingda oʻn besh marta ‹Subhanalloh, val-hamdu lillah, va la ilaha illalloh, vallohu akbar› deysan. Soʻng rukuga egilasan-da, ruku holatingda uni oʻn marta aytasan. Soʻng boshingni rukudan koʻtarasan-da, uni oʻn marta aytasan. Soʻng sajdaga egilasan-da, sajda holatingda uni oʻn marta aytasan. Soʻng boshingni sajdadan koʻtarasan-da, uni oʻn marta aytasan. Soʻng (yana) sajda qilasan-da, uni oʻn marta aytasan. Soʻng boshingni koʻtarasan-da, uni oʻn marta aytasan. Mana shu har rakatda yetmish besh boʻladi. Buni toʻrt rakatda qilasan. Agar har kuni bir marta oʻqishga qodir boʻlsang, shunday qil. Agar (buni) qilmasang, har jumada bir marta (oʻqi). Agar qilmasang, har oyda bir marta. Agar qilmasang, har yili bir marta. Agar qilmasang, umringda bir marta (oʻqi).»Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Аббос ибн Абдулмутталибга шундай дедилар: «Эй Аббос, эй амакижоним! Сенга бир нарса бермайми? Сенга инъом қилмайми? Сенга ато этмайми? Сен учун ўнта хислатни қилмайми? Агар сен буни қилсанг, Аллоҳ сенинг гуноҳингни — аввалгисини ҳам, охиргисини ҳам, қадимгисини ҳам, янгисини ҳам, хатосини ҳам, қасдлигини ҳам, кичигини ҳам, каттасини ҳам, яширинини ҳам, ошкорасини ҳам — кечиради. Бу ўнта хислат шуки: тўрт ракат намоз ўқийсан, ҳар ракатда Фотиҳатул-китобни ва бир сурани ўқийсан. Биринчи ракатда қироатни тугатгач, ҳали тик турган ҳолингда ўн беш марта ‹Субҳаналлоҳ, вал-ҳамду лиллаҳ, ва ла илаҳа иллаллоҳ, валлоҳу акбар› дейсан. Сўнг рукуга эгиласан-да, руку ҳолатингда уни ўн марта айтасан. Сўнг бошингни рукудан кўтарасан-да, уни ўн марта айтасан. Сўнг саждага эгиласан-да, сажда ҳолатингда уни ўн марта айтасан. Сўнг бошингни саждадан кўтарасан-да, уни ўн марта айтасан. Сўнг (яна) сажда қиласан-да, уни ўн марта айтасан. Сўнг бошингни кўтарасан-да, уни ўн марта айтасан. Мана шу ҳар ракатда етмиш беш бўлади. Буни тўрт ракатда қиласан. Агар ҳар куни бир марта ўқишга қодир бўлсанг, шундай қил. Агар (буни) қилмасанг, ҳар жумада бир марта (ўқи). Агар қилмасанг, ҳар ойда бир марта. Агар қилмасанг, ҳар йили бир марта. Агар қилмасанг, умрингда бир марта (ўқи).»

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ افْتَتَحَ مَكَّةَ ‏"‏ لاَ هِجْرَةَ وَلَكِنْ جِهَادٌ وَنِيَّةٌ، وَإِذَا اسْتُنْفِرْتُمْ فَانْفِرُوا، فَإِنَّ هَذَا بَلَدٌ حَرَّمَ اللَّهُ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ، وَهُوَ حَرَامٌ بِحُرْمَةِ اللَّهِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ، وَإِنَّهُ لَمْ يَحِلَّ الْقِتَالُ فِيهِ لأَحَدٍ قَبْلِي، وَلَمْ يَحِلَّ لِي إِلاَّ سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ، فَهُوَ حَرَامٌ بِحُرْمَةِ اللَّهِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ، لاَ يُعْضَدُ شَوْكُهُ، وَلاَ يُنَفَّرُ صَيْدُهُ، وَلاَ يَلْتَقِطُ لُقَطَتَهُ إِلاَّ مَنْ عَرَّفَهَا، وَلاَ يُخْتَلَى خَلاَهَا ‏"‏‏.‏ قَالَ الْعَبَّاسُ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ إِلاَّ الإِذْخِرَ، فَإِنَّهُ لِقَيْنِهِمْ وَلِبُيُوتِهِمْ‏.‏ قَالَ قَالَ ‏"‏ إِلاَّ الإِذْخِرَ ‏"‏‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Makka fathi kuni Paygʻambar ﷺ: «(Makkadan) endi hijrat (qilish) yoʻq, balki jihod va niyat (bor); qachon jihodga chaqirilsangiz, darrov (chiqib) keting. Shubhasiz, Alloh bu joyni (Makkani) — osmonlar va yer yaratilgandan beri — haram qilgan va u — Qiyomat kunigacha — haram boʻlib qoladi; Alloh uning hurmatini (shunday) belgiladi. Mendan oldin hech kim uchun unda jang qilish joiz boʻlmagan, hatto men uchun ham u faqat kunning bir qismidagina halol qilindi. Bas, u — Allohning hurmati bilan — Qiyomat kunigacha haram(dir). Uning tikanli butalari sugʻurilmasin, ovi hurkitilmasin va luqtasi — uni (elga) eʼlon qiluvchidan boshqaga — olinmasin hamda oʻt-oʻlani (oʻsimligi) kesilmasin», — dedilar. Abbos: «Yo Rasululloh, Izxir (oʻti)dan boshqa — chunki u ularning (yaʼni bizning) temirchilari va uy ehtiyojlari uchun (ishlatiladi)», — dedi. Bas, Paygʻambar ﷺ: «Izxirdan boshqa», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Макка фатҳи куни Пайғамбар ﷺ: «(Маккадан) энди ҳижрат (қилиш) йўқ, балки жиҳод ва ният (бор); қачон жиҳодга чақирилсангиз, дарров (чиқиб) кетинг. Шубҳасиз, Аллоҳ бу жойни (Маккани) — осмонлар ва ер яратилгандан бери — ҳарам қилган ва у — Қиёмат кунигача — ҳарам бўлиб қолади; Аллоҳ унинг ҳурматини (шундай) белгилади. Мендан олдин ҳеч ким учун унда жанг қилиш жоиз бўлмаган, ҳатто мен учун ҳам у фақат куннинг бир қисмидагина ҳалол қилинди. Бас, у — Аллоҳнинг ҳурмати билан — Қиёмат кунигача ҳарам(дир). Унинг тиканли буталари суғурилмасин, ови ҳуркитилмасин ва луқтаси — уни (элга) эълон қилувчидан бошқага — олинмасин ҳамда ўт-ўлани (ўсимлиги) кесилмасин», — дедилар. Аббос: «Ё Расулуллоҳ, Изхир (ўти)дан бошқа — чунки у уларнинг (яъни бизнинг) темирчилари ва уй эҳтиёжлари учун (ишлатилади)», — деди. Бас, Пайғамбар ﷺ: «Изхирдан бошқа», — дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْبَرِيدِ، حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ مَيْمُونٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، قَالَ سَمِعْتُ عَلِيًّا، عَلَيْهِ السَّلاَمُ يَقُولُ اجْتَمَعْتُ أَنَا وَالْعَبَّاسُ، وَفَاطِمَةُ، وَزَيْدُ بْنُ حَارِثَةَ، عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنْ رَأَيْتَ أَنْ تُوَلِّيَنِي حَقَّنَا مِنْ هَذَا الْخُمُسِ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَأَقْسِمَهُ حَيَاتَكَ كَىْ لاَ يُنَازِعَنِي أَحَدٌ بَعْدَكَ فَافْعَلْ ‏.‏ قَالَ فَفَعَلَ ذَلِكَ - قَالَ - فَقَسَمْتُهُ حَيَاةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ وَلاَّنِيهِ أَبُو بَكْرٍ رضى الله عنه حَتَّى إِذَا كَانَتْ آخِرُ سَنَةٍ مِنْ سِنِي عُمَرَ رضى الله عنه فَإِنَّهُ أَتَاهُ مَالٌ كَثِيرٌ فَعَزَلَ حَقَّنَا ثُمَّ أَرْسَلَ إِلَىَّ فَقُلْتُ بِنَا عَنْهُ الْعَامَ غِنًى وَبِالْمُسْلِمِينَ إِلَيْهِ حَاجَةٌ فَارْدُدْهُ عَلَيْهِمْ فَرَدَّهُ عَلَيْهِمْ ثُمَّ لَمْ يَدْعُنِي إِلَيْهِ أَحَدٌ بَعْدَ عُمَرَ فَلَقِيتُ الْعَبَّاسَ بَعْدَ مَا خَرَجْتُ مِنْ عِنْدِ عُمَرَ فَقَالَ يَا عَلِيُّ حَرَمْتَنَا الْغَدَاةَ شَيْئًا لاَ يُرَدُّ عَلَيْنَا أَبَدًا وَكَانَ رَجُلاً دَاهِيًا ‏.‏

Abdurrahmon ibn Abu Laylo aytadi: Men Ali (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdim: Men, Abbos, Fotima va Zayd ibn Horisa Paygʻambar ﷺ huzurlarida toʻplandik. Men: «Yo Rasululloh, agar maʼqul koʻrsangiz, Allohning Kitobida zikr etilgan ushbu xumusdan boʻlgan haqqimizni menga topshirsangiz, men uni hayotligingizda taqsimlasam, toki sizdan keyin hech kim men bilan tortishmasa, shuni qilsangiz», dedim. (Ali) dedi: U zot shunday qildilar. (Ali) dedi: Men uni Rasululloh ﷺ hayotliklarida taqsimladim, soʻng Abu Bakr (roziyallohu anhu) uni menga topshirdi. Toki Umar (roziyallohu anhu)ning xalifaligi yillarining oxirgi yiliga kelganda, unga koʻp mol-mulk keldi, u bizning haqqimizni ajratib qoʻyib, soʻng menga odam yubordi. Men: «Bu yil bizning unga ehtiyojimiz yoʻq, ammo musulmonlar unga muhtoj, shuning uchun uni ularga qaytarib ber», dedim. Shunda u uni ularga qaytarib berdi. Umardan keyin esa hech kim meni unga (haqimizga) chaqirmadi. Men Umarning huzuridan chiqqanimdan keyin Abbos bilan uchrashdim. U: «Ey Ali, sen bugun bizni hech qachon qaytarilmaydigan bir narsadan mahrum qilding», dedi. U keskir aqlli kishi edi.Абдурраҳмон ибн Абу Лайло айтади: Мен Али (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: Мен, Аббос, Фотима ва Зайд ибн Ҳориса Пайғамбар ﷺ ҳузурларида тўпландик. Мен: «Ё Расулуллоҳ, агар маъқул кўрсангиз, Аллоҳнинг Китобида зикр этилган ушбу хумусдан бўлган ҳаққимизни менга топширсангиз, мен уни ҳаётлигингизда тақсимласам, токи сиздан кейин ҳеч ким мен билан тортишмаса, шуни қилсангиз», дедим. (Али) деди: У зот шундай қилдилар. (Али) деди: Мен уни Расулуллоҳ ﷺ ҳаётликларида тақсимладим, сўнг Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) уни менга топширди. Токи Умар (розияллоҳу анҳу)нинг халифалиги йилларининг охирги йилига келганда, унга кўп мол-мулк келди, у бизнинг ҳаққимизни ажратиб қўйиб, сўнг менга одам юборди. Мен: «Бу йил бизнинг унга эҳтиёжимиз йўқ, аммо мусулмонлар унга муҳтож, шунинг учун уни уларга қайтариб бер», дедим. Шунда у уни уларга қайтариб берди. Умардан кейин эса ҳеч ким мени унга (ҳақимизга) чақирмади. Мен Умарнинг ҳузуридан чиққанимдан кейин Аббос билан учрашдим. У: «Эй Али, сен бугун бизни ҳеч қачон қайтарилмайдиган бир нарсадан маҳрум қилдинг», деди. У кескир ақлли киши эди.

حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ الْمَخْزُومِيُّ، حَدَّثَنِي أَبِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ، مَوْلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَفَ بِعَرَفَةَ وَهُوَ مُرْدِفٌ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ فَقَالَ هَذَا الْمَوْقِفُ وَكُلُّ عَرَفَةَ مَوْقِفٌ ثُمَّ دَفَعَ يَسِيرُ الْعَنَقَ وَجَعَلَ النَّاسُ يَضْرِبُونَ يَمِينًا وَشِمَالًا وَهُوَ يَلْتَفِتُ وَيَقُولُ السَّكِينَةَ أَيُّهَا النَّاسُ السَّكِينَةَ أَيُّهَا النَّاسُ حَتَّى جَاءَ الْمُزْدَلِفَةَ وَجَمَعَ بَيْنَ الصَّلَاتَيْنِ ثُمَّ وَقَفَ بِالْمُزْدَلِفَةِ فَوَقَفَ عَلَى قُزَحَ وَأَرْدَفَ الْفَضْلَ بْنَ الْعَبَّاسِ وَقَالَ هَذَا الْمَوْقِفُ وَكُلُّ مُزْدَلِفَةَ مَوْقِفٌ ثُمَّ دَفَعَ وَجَعَلَ يَسِيرُ الْعَنَقَ وَالنَّاسُ يَضْرِبُونَ يَمِينًا وَشِمَالًا وَهُوَ يَلْتَفِتُ وَيَقُولُ السَّكِينَةَ أَيُّهَا النَّاسُ السَّكِينَةَ وَذَكَرَ الْحَدِيثَ بِطُولِهِ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Arafotda Usoma ibn Zaydni ortlariga mindirgan holda toʻxtab: «Bu toʻxtash joyidir, Arafotning hammasi toʻxtash joyidir», dedilar. Soʻng sekin yurib joʻnadilar. Odamlar oʻngu chapga otlarini haydab keta boshladilar. U zot ular tomon oʻgirilib: «Ey odamlar, sokinlik! Ey odamlar, sokinlik!» derdilar. Nihoyat Muzdalifaga keldilar va ikki namozni jam qildilar. Soʻng Muzdalifada, Quzah tepaligida toʻxtadilar va Fazl ibn Abbosni ortlariga mindirib: «Bu toʻxtash joyidir, Muzdalifaning hammasi toʻxtash joyidir», dedilar. Soʻng joʻnadilar, sekin yura boshladilar, odamlar esa oʻngu chapga haydardilar. U zot oʻgirilib: «Ey odamlar, sokinlik!» derdilar. Roviy hadisni toʻlaligicha zikr qildi.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Арафотда Усома ибн Зайдни ортларига миндирган ҳолда тўхтаб: «Бу тўхташ жойидир, Арафотнинг ҳаммаси тўхташ жойидир», дедилар. Сўнг секин юриб жўнадилар. Одамлар ўнгу чапга отларини ҳайдаб кета бошладилар. У зот улар томон ўгирилиб: «Эй одамлар, сокинлик! Эй одамлар, сокинлик!» дердилар. Ниҳоят Муздалифага келдилар ва икки намозни жам қилдилар. Сўнг Муздалифада, Қузаҳ тепалигида тўхтадилар ва Фазл ибн Аббосни ортларига миндириб: «Бу тўхташ жойидир, Муздалифанинг ҳаммаси тўхташ жойидир», дедилар. Сўнг жўнадилар, секин юра бошладилар, одамлар эса ўнгу чапга ҳайдардилар. У зот ўгирилиб: «Эй одамлар, сокинлик!» дердилар. Ровий ҳадисни тўлалигича зикр қилди.

وَعَنْ أَنَسٍ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ كَانَ إِذْ قحطوا استسقى بالبعاس بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَقَالَ: اللَّهُمَّ إِنَّا كُنَّا نَتَوَسَّلُ إِلَيْكَ بِنَبِيِّنَا فَتَسْقِينَا وَإِنَّا نَتَوَسَّلُ إِلَيْكَ بِعَمِّ نَبِيِّنَا فَاسْقِنَا. قَالَ: فَيُسْقَوْنَ. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Qurgʻoqchilik ularga tahdid solganda, Umar ibn al-Xattob Abbos ibn Abdulmuttalibdan yomgʻir uchun Allohga duo qilishni soʻrar edi. U: «Allohim, biz Paygʻambarimizdan Senga yomgʻir uchun duo qilishni soʻrar edik va Sen bizni yomgʻir bilan siylar eding; endi biz u zotning amakisidan Senga yomgʻir uchun duo qilishni soʻraymiz. Allohim, bizni yomgʻir bilan siyla», — der edi. Bas, yomgʻir yogʻar edi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Қурғоқчилик уларга таҳдид солганда, Умар ибн ал-Хаттоб Аббос ибн Абдулмутталибдан ёмғир учун Аллоҳга дуо қилишни сўрар эди. У: «Аллоҳим, биз Пайғамбаримиздан Сенга ёмғир учун дуо қилишни сўрар эдик ва Сен бизни ёмғир билан сийлар эдинг; энди биз у зотнинг амакисидан Сенга ёмғир учун дуо қилишни сўраймиз. Аллоҳим, бизни ёмғир билан сийла», — дер эди. Бас, ёмғир ёғар эди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُنَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الْعَبَّاسِ، وَالْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ، اخْتَلَفَا بِالأَبْوَاءِ، فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ يَغْسِلُ الْمُحْرِمُ رَأْسَهُ‏.‏ وَقَالَ الْمِسْوَرُ لاَ يَغْسِلُ الْمُحْرِمُ رَأْسَهُ‏.‏ فَأَرْسَلَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْعَبَّاسِ إِلَى أَبِي أَيُّوبَ الأَنْصَارِيِّ، فَوَجَدْتُهُ يَغْتَسِلُ بَيْنَ الْقَرْنَيْنِ، وَهُوَ يُسْتَرُ بِثَوْبٍ، فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَقَالَ مَنْ هَذَا فَقُلْتُ أَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ حُنَيْنٍ، أَرْسَلَنِي إِلَيْكَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْعَبَّاسِ، أَسْأَلُكَ كَيْفَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَغْسِلُ رَأْسَهُ، وَهُوَ مُحْرِمٌ، فَوَضَعَ أَبُو أَيُّوبَ يَدَهُ عَلَى الثَّوْبِ، فَطَأْطَأَهُ حَتَّى بَدَا لِي رَأْسُهُ ثُمَّ قَالَ لإِنْسَانٍ يَصُبُّ عَلَيْهِ اصْبُبْ‏.‏ فَصَبَّ عَلَى رَأْسِهِ، ثُمَّ حَرَّكَ رَأْسَهُ بِيَدَيْهِ فَأَقْبَلَ بِهِمَا وَأَدْبَرَ وَقَالَ هَكَذَا رَأَيْتُهُ صلى الله عليه وسلم يَفْعَلُ‏.‏

Abdulloh ibn Hunayn (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Abbos va Misvar ibn Maxrama Abvoʼda ixtilof qildi: Ibn Abbos — muhrim boshini yuva oladi, dedi; Misvar esa — u shunday qilmasligi (kerak), dedi. Abdulloh ibn Abbos meni Abu Ayyub al-Ansoriy oldiga joʻnatdi va men uni — quduqning ikki yogʻochi ustun orasida yuvinayotgan va bir parcha mato bilan toʻsilgan holda — topdim. Men unga salom berdim va u: «Kimsan?» — deb soʻradi. Men: «Men — Abdulloh ibn Hunaynman va meni Ibn Abbos — Allohning Rasuli ﷺ ehromda ekanlarida boshini qanday yuvar edilar, deb soʻrash uchun — sizga joʻnatdi», — dedim. Abu Ayyub al-Ansoriy matoni ushlab, uni pastga tushirdi — to boshi menga koʻringuncha; soʻng u birovga boshiga suv quyishni aytdi. U boshiga suv quydi va u (Abu Ayyub) qoʻllarini — orqadan oldinga va oldindan orqaga yurgizib — boshini ishqaladi hamda: «Men Paygʻambar ﷺ ning shunday qilganlarini koʻrdim», — dedi.Абдуллоҳ ибн Ҳунайн (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Аббос ва Мисвар ибн Махрама Абвўда ихтилоф қилди: Ибн Аббос — муҳрим бошини юва олади, деди; Мисвар эса — у шундай қилмаслиги (керак), деди. Абдуллоҳ ибн Аббос мени Абу Айюб ал-Ансорий олдига жўнатди ва мен уни — қудуқнинг икки ёғочи устун орасида ювинаётган ва бир парча мато билан тўсилган ҳолда — топдим. Мен унга салом бердим ва у: «Кимсан?» — деб сўради. Мен: «Мен — Абдуллоҳ ибн Ҳунайнман ва мени Ибн Аббос — Аллоҳнинг Расули ﷺ эҳромда эканларида бошини қандай ювар эдилар, деб сўраш учун — сизга жўнатди», — дедим. Абу Айюб ал-Ансорий матони ушлаб, уни пастга туширди — то боши менга кўрингунча; сўнг у бировга бошига сув қуйишни айтди. У бошига сув қуйди ва у (Абу Айюб) қўлларини — орқадан олдинга ва олдиндан орқага юргизиб — бошини ишқалади ҳамда: «Мен Пайғамбар ﷺ нинг шундай қилганларини кўрдим», — деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، سَمِعْتُ الأَعْمَشَ، يُحَدِّثُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ أَبِي الْبَخْتَرِيِّ، عَنْ عَلِيٍّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِعُمَرَ فِي الْعَبَّاسِ ‏"‏ إِنَّ عَمَّ الرَّجُلِ صِنْوُ أَبِيهِ ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَ عُمَرُ كَلَّمَهُ فِي صَدَقَتِهِ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Abbos haqida Umarga: «Albatta, kishining amakisi otasining bir bolagidir», dedilar. Umar u (Abbos)ning zakoti haqida u zot bilan gaplashgan edi. Bu hadis hasan sahihdir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Аббос ҳақида Умарга: «Албатта, кишининг амакиси отасининг бир болагидир», дедилар. Умар у (Аббос)нинг закоти ҳақида у зот билан гаплашган эди. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَامَ الْفَتْحِ جَاءَهُ الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ بِأَبِي سُفْيَانَ بْنِ حَرْبٍ فَأَسْلَمَ بِمَرِّ الظَّهْرَانِ فَقَالَ لَهُ الْعَبَّاسُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَبَا سُفْيَانَ رَجُلٌ يُحِبُّ هَذَا الْفَخْرَ فَلَوْ جَعَلْتَ لَهُ شَيْئًا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ مَنْ دَخَلَ دَارَ أَبِي سُفْيَانَ فَهُوَ آمِنٌ وَمَنْ أَغْلَقَ عَلَيْهِ بَابَهُ فَهُوَ آمِنٌ ‏"‏ ‏.‏

Usmon ibn Abu Shayba bizga Yahyo ibn Odamdan, u ibn Idrisdan, u Muhammad ibn Ishoqdan, u az-Zuhriydan, u Ubaydulloh ibn Abdulloh ibn Utbadan, u ibn Abbosdan rivoyat qildi: Fath yili Abbos ibn Abdulmuttalib Abu Sufyon ibn Harbni Rasululloh ﷺ ning huzurlariga olib keldi, u (Abu Sufyon) Marrizzahronda islomni qabul qildi. Abbos u zotga: «Yo Rasululloh, Abu Sufyon bu (kabi) shon-shuhratni yaxshi koʻradigan kishidir, agar unga biror narsa (imtiyoz) qilib bersangiz», dedi. U zot: «Ha, kim Abu Sufyonning uyiga kirsa, u omonda boʻladi, kim eshigini berkitib olsa, u ham omonda boʻladi», dedilar.Усмон ибн Абу Шайба бизга Яҳё ибн Одамдан, у ибн Идрисдан, у Муҳаммад ибн Ишоқдан, у аз-Зуҳрийдан, у Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Утбадан, у ибн Аббосдан ривоят қилди: Фатҳ йили Аббос ибн Абдулмутталиб Абу Суфён ибн Ҳарбни Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига олиб келди, у (Абу Суфён) Марриззаҳронда исломни қабул қилди. Аббос у зотга: «Ё Расулуллоҳ, Абу Суфён бу (каби) шон-шуҳратни яхши кўрадиган кишидир, агар унга бирор нарса (имтиёз) қилиб берсангиз», деди. У зот: «Ҳа, ким Абу Суфённинг уйига кирса, у омонда бўлади, ким эшигини беркитиб олса, у ҳам омонда бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ عَيَّاشِ بْنِ أَبِي رَبِيعَةَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ وَقَفَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَرَفَةَ فَقَالَ هَذَا الْمَوْقِفُ وَعَرَفَةُ كُلُّهَا مَوْقِفٌ وَأَفَاضَ حِينَ غَابَتْ الشَّمْسُ ثُمَّ أَرْدَفَ أُسَامَةَ فَجَعَلَ يُعْنِقُ عَلَى بَعِيرِهِ وَالنَّاسُ يَضْرِبُونَ يَمِينًا وَشِمَالًا يَلْتَفِتُ إِلَيْهِمْ وَيَقُولُ السَّكِينَةَ أَيُّهَا النَّاسُ ثُمَّ أَتَى جَمْعًا فَصَلَّى بِهِمْ الصَّلَاتَيْنِ الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ ثُمَّ بَاتَ حَتَّى أَصْبَحَ ثُمَّ أَتَى قُزَحَ فَوَقَفَ عَلَى قُزَحَ فَقَالَ هَذَا الْمَوْقِفُ وَجَمْعٌ كُلُّهَا مَوْقِفٌ ثُمَّ سَارَ حَتَّى أَتَى مُحَسِّرًا فَوَقَفَ عَلَيْهِ فَقَرَعَ نَاقَتَهُ فَخَبَّتْ حَتَّى جَازَ الْوَادِيَ ثُمَّ حَبَسَهَا ثُمَّ أَرْدَفَ الْفَضْلَ وَسَارَ حَتَّى أَتَى الْجَمْرَةَ فَرَمَاهَا ثُمَّ أَتَى الْمَنْحَرَ فَقَالَ هَذَا الْمَنْحَرُ وَمِنًى كُلُّهَا مَنْحَرٌ قَالَ وَاسْتَفْتَتْهُ جَارِيَةٌ شَابَّةٌ مِنْ خَثْعَمَ فَقَالَتْ إِنَّ أَبِي شَيْخٌ كَبِيرٌ قَدْ أَفْنَدَ وَقَدْ أَدْرَكَتْهُ فَرِيضَةُ اللَّهِ فِي الْحَجِّ فَهَلْ يُجْزِئُ عَنْهُ أَنْ أُؤَدِّيَ عَنْهُ قَالَ نَعَمْ فَأَدِّي عَنْ أَبِيكِ قَالَ وَقَدْ لَوَى عُنُقَ الْفَضْلِ فَقَالَ لَهُ الْعَبَّاسُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لِمَ لَوَيْتَ عُنُقَ ابْنِ عَمِّكَ قَالَ رَأَيْتُ شَابًّا وَشَابَّةً فَلَمْ آمَنْ الشَّيْطَانَ عَلَيْهِمَا قَالَ ثُمَّ جَاءَهُ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ حَلَقْتُ قَبْلَ أَنْ أَنْحَرَ قَالَ انْحَرْ وَلَا حَرَجَ ثُمَّ أَتَاهُ آخَرُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَفَضْتُ قَبْلَ أَنْ أَحْلِقَ قَالَ احْلِقْ أَوْ قَصِّرْ وَلَا حَرَجَ ثُمَّ أَتَى الْبَيْتَ فَطَافَ بِهِ ثُمَّ أَتَى زَمْزَمَ فَقَالَ يَا بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ سِقَايَتَكُمْ وَلَوْلَا أَنْ يَغْلِبَكُمْ النَّاسُ عَلَيْهَا لَنَزَعْتُ بِهَا‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ Arafotda toʻxtab: ‹Bu toʻxtash joyidir, Arafotning hammasi toʻxtash joyidir›, dedilar. Quyosh botganda oʻsha yerdan qaytdilar, soʻng Usomani orqalariga mindirdilar. U zot tuyalarini oʻrtacha yurdiribdilar, odamlar esa oʻngu chapga urib borar edilar. U zot ularga qarab: ‹Ey odamlar, sokinlik bilan yuringlar!› der edilar. Soʻng Jamʼga (Muzdalifaga) kelib, ular bilan Magʻrib va Xufton — ikki namozni oʻqidilar. Soʻng tong otguncha oʻsha yerda tunadilar. Soʻng Quzahga kelib, uning ustida toʻxtab: ‹Bu toʻxtash joyidir, Jamʼning hammasi toʻxtash joyidir›, dedilar. Soʻng Muhassirga yetguncha yurdilar, unda toʻxtab, tuyalarini surdilar, u vodiydan oʻtib ketguncha yeldirdi, soʻng uni ushlab turdilar. Soʻng Fazlni orqalariga mindirib, Jamraga kelguncha yurdilar va uni otdilar. Soʻng qurbonlik joyiga kelib: ‹Bu qurbonlik joyidir, Minoning hammasi qurbonlik joyidir›, dedilar. Xasʼam qabilasidan yosh bir qiz kelib fatvo soʻradi va: ‹Otam juda keksa qariya boʻlib, aqli ojizlashib qolgan, unga Allohning haj farzi yetdi, men u tomonidan haj qilsam, uning oʻrniga oʻtadimi?› dedi. U zot: ‹Ha, otang tomonidan haj qilaver›, dedilar. U zot Fazlning boʻynini burib qoʻygan edilar, Abbos u zotga: ‹Ey Allohning Rasuli, nega amakivachchangizning boʻynini burdingiz?› dedi. U zot: ‹Yosh yigit bilan yosh qizni koʻrdim, ular haqida shaytondan qoʻrqdim›, dedilar. Soʻng bir kishi kelib: ‹Ey Allohning Rasuli, men qurbonlik qilishdan oldin soch oldirib yubordim›, dedi. U zot: ‹Qurbonlik qilaver, hech ziyoni yoʻq›, dedilar. Soʻng boshqa biri kelib: ‹Ey Allohning Rasuli, men soch oldirishdan oldin ziyorat tavofini qilib yubordim›, dedi. U zot: ‹Soch oldir yoki qisqart, hech ziyoni yoʻq›, dedilar. Soʻng Baytga kelib uni tavof qildilar, soʻng Zamzamga kelib: ‹Ey Abdulmuttalib oʻgʻillari, bu sizlarning suv taqsimlash vazifangizdir. Odamlar sizlarni bu ishda yenmasalar edi, men albatta oʻzim suv tortgan boʻlardim›, dedilar».Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ Арафотда тўхтаб: ‹Бу тўхташ жойидир, Арафотнинг ҳаммаси тўхташ жойидир›, дедилар. Қуёш ботганда ўша ердан қайтдилар, сўнг Усомани орқаларига миндирдилар. У зот туяларини ўртача юрдирибдилар, одамлар эса ўнгу чапга уриб борар эдилар. У зот уларга қараб: ‹Эй одамлар, сокинлик билан юринглар!› дер эдилар. Сўнг Жамъга (Муздалифага) келиб, улар билан Мағриб ва Хуфтон — икки намозни ўқидилар. Сўнг тонг отгунча ўша ерда тунадилар. Сўнг Қузаҳга келиб, унинг устида тўхтаб: ‹Бу тўхташ жойидир, Жамънинг ҳаммаси тўхташ жойидир›, дедилар. Сўнг Муҳассирга етгунча юрдилар, унда тўхтаб, туяларини сурдилар, у водийдан ўтиб кетгунча елдирди, сўнг уни ушлаб турдилар. Сўнг Фазлни орқаларига миндириб, Жамрага келгунча юрдилар ва уни отдилар. Сўнг қурбонлик жойига келиб: ‹Бу қурбонлик жойидир, Минонинг ҳаммаси қурбонлик жойидир›, дедилар. Хасъам қабиласидан ёш бир қиз келиб фатво сўради ва: ‹Отам жуда кекса қария бўлиб, ақли ожизлашиб қолган, унга Аллоҳнинг ҳаж фарзи етди, мен у томонидан ҳаж қилсам, унинг ўрнига ўтадими?› деди. У зот: ‹Ҳа, отанг томонидан ҳаж қилавер›, дедилар. У зот Фазлнинг бўйнини буриб қўйган эдилар, Аббос у зотга: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, нега амакиваччангизнинг бўйнини бурдингиз?› деди. У зот: ‹Ёш йигит билан ёш қизни кўрдим, улар ҳақида шайтондан қўрқдим›, дедилар. Сўнг бир киши келиб: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, мен қурбонлик қилишдан олдин соч олдириб юбордим›, деди. У зот: ‹Қурбонлик қилавер, ҳеч зиёни йўқ›, дедилар. Сўнг бошқа бири келиб: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, мен соч олдиришдан олдин зиёрат тавофини қилиб юбордим›, деди. У зот: ‹Соч олдир ёки қисқарт, ҳеч зиёни йўқ›, дедилар. Сўнг Байтга келиб уни тавоф қилдилар, сўнг Замзамга келиб: ‹Эй Абдулмутталиб ўғиллари, бу сизларнинг сув тақсимлаш вазифангиздир. Одамлар сизларни бу ишда енмасалар эди, мен албатта ўзим сув тортган бўлардим›, дедилар».

عَن أَبِي هُرَيْرَةَ. قَالَ: بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عُمَرَ عَلَى الصَّدَقَةِ. فَقِيلَ: مَنَعَ ابْنُ جَمِيلٍ وَخَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ وَالْعَبَّاسُ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَا يَنْقِمُ ابْنُ جَمِيلٍ إِلَّا أَنَّهُ كَانَ فَقِيرًا فَأَغْنَاهُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ. وَأَمَّا خَالِدٌ فَإِنَّكُمْ تَظْلِمُونَ خَالِدًا. قَدِ احْتَبَسَ أَدْرَاعَهُ وَأَعْتُدَهُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ. وَأَمَّا الْعَبَّاسُ فَهِيَ عَلَيَّ. وَمِثْلُهَا مَعَهَا» . ثُمَّ قَالَ: «يَا عُمَرُ أَمَا شَعَرْتَ أَن عَم الرجل صنوا أَبِيه؟»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Umarni sadaqa (zakot yigʻish)ga yubordilar. Shunda: «Ibn Jamil, Xolid ibn Valid va Rasululloh ﷺ ning ammakilari Abbos (zakot berishdan) bosh tortishdi», deyildi. Rasululloh ﷺ: «Ibn Jamil faqir edi, soʻng Alloh uni boy qildi, shundan boshqa narsa uni (zakotni) inkor qilishga undamagan. Xolidga kelsak, sizlar Xolidga zulm qilyapsizlar, axir u oʻzining sovutlari va jang anjomlarini Alloh yoʻlida vaqf qilib qoʻygan. Abbosga kelsak, uning (zakoti) mening zimmamda, yana shuncha (ortigʻi) ham men bilan birga», dedilar. Soʻng: «Ey Umar, bilmaysanmi, kishining amakisi otasining bir tomiri (oʻrnida)dir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Умарни садақа (закот йиғиш)га юбордилар. Шунда: «Ибн Жамил, Холид ибн Валид ва Расулуллоҳ ﷺ нинг аммакилари Аббос (закот беришдан) бош тортишди», дейилди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ибн Жамил фақир эди, сўнг Аллоҳ уни бой қилди, шундан бошқа нарса уни (закотни) инкор қилишга ундамаган. Холидга келсак, сизлар Холидга зулм қиляпсизлар, ахир у ўзининг совутлари ва жанг анжомларини Аллоҳ йўлида вақф қилиб қўйган. Аббосга келсак, унинг (закоти) менинг зиммамда, яна шунча (ортиғи) ҳам мен билан бирга», дедилар. Сўнг: «Эй Умар, билмайсанми, кишининг амакиси отасининг бир томири (ўрнида)дир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا فَتَحَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم مَكَّةَ قَامَ فِي النَّاسِ، فَحَمِدَ اللَّهَ، وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ حَبَسَ عَنْ مَكَّةَ الْفِيلَ، وَسَلَّطَ عَلَيْهَا رَسُولَهُ وَالْمُؤْمِنِينَ، فَإِنَّهَا لاَ تَحِلُّ لأَحَدٍ كَانَ قَبْلِي، وَإِنَّهَا أُحِلَّتْ لِي سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ، وَإِنَّهَا لاَ تَحِلُّ لأَحَدٍ بَعْدِي، فَلاَ يُنَفَّرُ صَيْدُهَا وَلاَ يُخْتَلَى شَوْكُهَا، وَلاَ تَحِلُّ سَاقِطَتُهَا إِلاَّ لِمُنْشِدٍ، وَمَنْ قُتِلَ لَهُ قَتِيلٌ فَهْوَ بِخَيْرِ النَّظَرَيْنِ، إِمَّا أَنْ يُفْدَى، وَإِمَّا أَنْ يُقِيدَ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ الْعَبَّاسُ إِلاَّ الإِذْخِرَ، فَإِنَّا نَجْعَلُهُ لِقُبُورِنَا وَبُيُوتِنَا‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِلاَّ الإِذْخِرَ ‏"‏‏.‏ فَقَامَ أَبُو شَاهٍ ـ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْيَمَنِ ـ فَقَالَ اكْتُبُوا لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اكْتُبُوا لأَبِي شَاهٍ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ لِلأَوْزَاعِيِّ مَا قَوْلُهُ اكْتُبُوا لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ هَذِهِ الْخُطْبَةَ الَّتِي سَمِعَهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Alloh oʻz Rasuliga Makka ahli ustidan gʻalaba berganda, Allohning Rasuli ﷺ odamlar orasida (oʻrnidan) turdi va Allohga hamd aytgandan soʻng: «Alloh Makkada jang qilishni harom qildi va uning ustidan oʻz Rasuliga hamda moʻminlarga hokimlik berdi; bas, mendan oldin hech kimga jang qilish halol boʻlmagan edi va menga (faqat) kunning bir qismida halol qilindi; mendan keyin (ham) hech kimga halol boʻlmaydi. Uning ovi quvilmasligi, tikanli butalari yulinmasligi (kerak); uning tushib qolgan narsalarini olish — uni (elga) eʼlon qiladigan kishidan boshqa(siga) — joiz emas; va kimning qarindoshi oʻldirilsa, u yo (xun) tovon olish, yo qasos olish ixtiyoriga ega(dir)», — dedilar. Abbos: «Izxir (bir xil oʻt)dan boshqa — chunki biz uni oʻz qabrlarimizda va uylarimizda ishlatamiz», — dedi. Allohning Rasuli ﷺ: «Izxirdan boshqa», — dedilar. Abu Shoh — bir yamanlik — (oʻrnidan) turib: «Yo Rasululloh, uni (bu xutbani) menga yozdiring», — dedi. Allohning Rasuli ﷺ: «Abu Shoh uchun uni yozinglar», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳ ўз Расулига Макка аҳли устидан ғалаба берганда, Аллоҳнинг Расули ﷺ одамлар орасида (ўрнидан) турди ва Аллоҳга ҳамд айтгандан сўнг: «Аллоҳ Маккада жанг қилишни ҳаром қилди ва унинг устидан ўз Расулига ҳамда мўминларга ҳокимлик берди; бас, мендан олдин ҳеч кимга жанг қилиш ҳалол бўлмаган эди ва менга (фақат) куннинг бир қисмида ҳалол қилинди; мендан кейин (ҳам) ҳеч кимга ҳалол бўлмайди. Унинг ови қувилмаслиги, тиканли буталари юлинмаслиги (керак); унинг тушиб қолган нарсаларини олиш — уни (элга) эълон қиладиган кишидан бошқа(сига) — жоиз эмас; ва кимнинг қариндоши ўлдирилса, у ё (хун) товон олиш, ё қасос олиш ихтиёрига эга(дир)», — дедилар. Аббос: «Изхир (бир хил ўт)дан бошқа — чунки биз уни ўз қабрларимизда ва уйларимизда ишлатамиз», — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Изхирдан бошқа», — дедилар. Абу Шоҳ — бир яманлик — (ўрнидан) туриб: «Ё Расулуллоҳ, уни (бу хутбани) менга ёздиринг», — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Абу Шоҳ учун уни ёзинглар», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا شَبَابَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا وَرْقَاءُ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْعَبَّاسُ عَمُّ رَسُولِ اللَّهِ وَإِنَّ عَمَّ الرَّجُلِ صِنْوُ أَبِيهِ أَوْ مِنْ صِنْوِ أَبِيهِ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ أَبِي الزِّنَادِ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Abbos Rasulullohning amakisidir. Albatta, kishining amakisi otasining bir bolagidir», yoki «otasining bir bolagidandir», dedilar. Bu hadis hasan gʻaribdir, uni Abuz-Zinodning rivoyatidan faqat shu yoʻl bilan bilamiz.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аббос Расулуллоҳнинг амакисидир. Албатта, кишининг амакиси отасининг бир болагидир», ёки «отасининг бир болагидандир», дедилар. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, уни Абуз-Зиноднинг ривоятидан фақат шу йўл билан биламиз.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو الرَّازِيُّ، حَدَّثَنَا سَلَمَةُ، - يَعْنِي ابْنَ الْفَضْلِ - عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْبَدٍ، عَنْ بَعْضِ، أَهْلِهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا نَزَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَرَّ الظَّهْرَانِ قَالَ الْعَبَّاسُ قُلْتُ وَاللَّهِ لَئِنْ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَكَّةَ عَنْوَةً قَبْلَ أَنْ يَأْتُوهُ فَيَسْتَأْمِنُوهُ إِنَّهُ لَهَلاَكُ قُرَيْشٍ فَجَلَسْتُ عَلَى بَغْلَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ لَعَلِّي أَجِدُ ذَا حَاجَةٍ يَأْتِي أَهْلَ مَكَّةَ فَيُخْبِرُهُمْ بِمَكَانِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِيَخْرُجُوا إِلَيْهِ فَيَسْتَأْمِنُوهُ فَإِنِّي لأَسِيرُ إِذْ سَمِعْتُ كَلاَمَ أَبِي سُفْيَانَ وَبُدَيْلِ بْنِ وَرْقَاءَ فَقُلْتُ يَا أَبَا حَنْظَلَةَ فَعَرَفَ صَوْتِي فَقَالَ أَبُو الْفَضْلِ قُلْتُ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ مَا لَكَ فِدَاكَ أَبِي وَأُمِّي قُلْتُ هَذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالنَّاسُ ‏.‏ قَالَ فَمَا الْحِيلَةُ قَالَ فَرَكِبَ خَلْفِي وَرَجَعَ صَاحِبُهُ فَلَمَّا أَصْبَحَ غَدَوْتُ بِهِ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَسْلَمَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَبَا سُفْيَانَ رَجُلٌ يُحِبُّ هَذَا الْفَخْرَ فَاجْعَلْ لَهُ شَيْئًا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ مَنْ دَخَلَ دَارَ أَبِي سُفْيَانَ فَهُوَ آمِنٌ وَمَنْ أَغْلَقَ عَلَيْهِ دَارَهُ فَهُوَ آمِنٌ وَمَنْ دَخَلَ الْمَسْجِدَ فَهُوَ آمِنٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَتَفَرَّقَ النَّاسُ إِلَى دُورِهِمْ وَإِلَى الْمَسْجِدِ ‏.‏

Muhammad ibn Amr ar-Roziy bizga Salama — yaʼni ibn al-Fazl — dan, u Muhammad ibn Ishoqdan, u Abbos ibn Abdulloh ibn Maʼbaddan, u ahlidan baʼzisi orqali ibn Abbosdan rivoyat qildi. (Ibn Abbos roziyallohu anhumo) dedi: Rasululloh ﷺ Marrizzahronga tushganlarida, Abbos shunday dedi: Men oʻzimcha: «Vallohi, agar Rasululloh ﷺ Quraysh u zotning huzurlariga kelib omon soʻrashidan oldin Makkaga lashkar bilan kuch (zoʻrlik) bilan kirsalar, bu Quraysh uchun butunlay halokat boʻladi», deb oʻyladim. Shunda Rasululloh ﷺ ning xachirlariga mindim va: «Balki Makka ahliga boradigan biror hojatmand kishini topib qolarman, u ularga Rasululloh ﷺ ning qayerdaliklarini xabar berar, ular u zotning oldilariga chiqib, omon soʻrarlar», deb oʻyladim. Men shu (xachirda) ketayotgan edim, birdan Abu Sufyon va Budayl ibn Varqoning gaplashganlarini eshitib qoldim. Men: «Ey Abu Hanzala!» deb chaqirdim. U ovozimni tanidi va: «Abulfazlmi?» dedi. «Ha», dedim. U: «Ota-onam senga fido boʻlsin, sanga nima boʻldi?» dedi. Men: «Mana, Rasululloh ﷺ va odamlar (keldi)», dedim. U: «Endi (qutulishning) chorasi nima?» dedi. Soʻng u (Abu Sufyon) orqamga mindi, uning hamrohi esa qaytib ketdi. Tong otganida, men uni Rasululloh ﷺ ning huzurlariga olib bordim, u islomni qabul qildi. Men: «Yo Rasululloh, Abu Sufyon bu (kabi) shon-shuhratni yaxshi koʻradigan kishidir, unga biror narsa (imtiyoz) qilib bering», dedim. U zot: «Ha, kim Abu Sufyonning uyiga kirsa, u omonda boʻladi, kim uning ustidan eshigini berkitib olsa, u ham omonda boʻladi, kim masjidga kirsa, u ham omonda boʻladi», dedilar. (Abbos) dedi: Shunda odamlar oʻz uylariga va masjidga tarqalishdi.Муҳаммад ибн Амр ар-Розий бизга Салама — яъни ибн ал-Фазл — дан, у Муҳаммад ибн Ишоқдан, у Аббос ибн Абдуллоҳ ибн Маъбаддан, у аҳлидан баъзиси орқали ибн Аббосдан ривоят қилди. (Ибн Аббос розияллоҳу анҳумо) деди: Расулуллоҳ ﷺ Марриззаҳронга тушганларида, Аббос шундай деди: Мен ўзимча: «Валлоҳи, агар Расулуллоҳ ﷺ Қурайш у зотнинг ҳузурларига келиб омон сўрашидан олдин Маккага лашкар билан куч (зўрлик) билан кирсалар, бу Қурайш учун бутунлай ҳалокат бўлади», деб ўйладим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ нинг хачирларига миндим ва: «Балки Макка аҳлига борадиган бирор ҳожатманд кишини топиб қоларман, у уларга Расулуллоҳ ﷺ нинг қаердаликларини хабар берар, улар у зотнинг олдиларига чиқиб, омон сўрарлар», деб ўйладим. Мен шу (хачирда) кетаётган эдим, бирдан Абу Суфён ва Будайл ибн Варқонинг гаплашганларини эшитиб қолдим. Мен: «Эй Абу Ҳанзала!» деб чақирдим. У овозимни таниди ва: «Абулфазлми?» деди. «Ҳа», дедим. У: «Ота-онам сенга фидо бўлсин, санга нима бўлди?» деди. Мен: «Мана, Расулуллоҳ ﷺ ва одамлар (келди)», дедим. У: «Энди (қутулишнинг) чораси нима?» деди. Сўнг у (Абу Суфён) орқамга минди, унинг ҳамроҳи эса қайтиб кетди. Тонг отганида, мен уни Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига олиб бордим, у исломни қабул қилди. Мен: «Ё Расулуллоҳ, Абу Суфён бу (каби) шон-шуҳратни яхши кўрадиган кишидир, унга бирор нарса (имтиёз) қилиб беринг», дедим. У зот: «Ҳа, ким Абу Суфённинг уйига кирса, у омонда бўлади, ким унинг устидан эшигини беркитиб олса, у ҳам омонда бўлади, ким масжидга кирса, у ҳам омонда бўлади», дедилар. (Аббос) деди: Шунда одамлар ўз уйларига ва масжидга тарқалишди.

حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ بْن أَحْمَد، قَالَ حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ الْمَخْزُومِيُّ، حَدَّثَنِي أَبِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ أَبِيهِ، عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ، مَوْلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَفَ بِعَرَفَةَ وَهُوَ مُرْدِفٌ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ فَقَالَ هَذَا الْمَوْقِفُ وَكُلُّ عَرَفَةَ مَوْقِفٌ ثُمَّ دَفَعَ يَسِيرُ الْعَنَقَ وَجَعَلَ النَّاسُ يَضْرِبُونَ يَمِينًا وَشِمَالًا وَهُوَ يَلْتَفِتُ وَيَقُولُ السَّكِينَةَ أَيُّهَا النَّاسُ السَّكِينَةَ أَيُّهَا النَّاسُ حَتَّى جَاءَ الْمُزْدَلِفَةَ وَجَمَعَ بَيْنَ الصَّلَاتَيْنِ ثُمَّ وَقَفَ بِالْمُزْدَلِفَةِ فَوَقَفَ عَلَى قُزَحَ وَأَرْدَفَ الْفَضْلَ بْنَ عَبَّاسٍ وَقَالَ هَذَا الْمَوْقِفُ وَكُلُّ الْمُزْدَلِفَةِ مَوْقِفٌ ثُمَّ دَفَعَ وَجَعَلَ يَسِيرُ الْعَنَقَ وَالنَّاسُ يَضْرِبُونَ يَمِينًا وَشِمَالًا وَهُوَ يَلْتَفِتُ وَيَقُولُ السَّكِينَةَ السَّكِينَةَ أَيُّهَا النَّاسُ حَتَّى جَاءَ مُحَسِّرًا فَقَرَعَ رَاحِلَتَهُ فَخَبَّتْ حَتَّى خَرَجَ ثُمَّ عَادَ لِسَيْرِهِ الْأَوَّلِ حَتَّى رَمَى الْجَمْرَةَ ثُمَّ جَاءَ الْمَنْحَرَ فَقَالَ هَذَا الْمَنْحَرُ وَكُلُّ مِنًى مَنْحَرٌ ثُمَّ جَاءَتْهُ امْرَأَةٌ شَابَّةٌ مِنْ خَثْعَمَ فَقَالَتْ إِنَّ أَبِي شَيْخٌ كَبِيرٌ وَقَدْ أَفْنَدَ وَأَدْرَكَتْهُ فَرِيضَةُ اللَّهِ فِي الْحَجِّ وَلَا يَسْتَطِيعُ أَدَاءَهَا فَيُجْزِئُ عَنْهُ أَنْ أُؤَدِّيَهَا عَنْهُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَعَمْ وَجَعَلَ يَصْرِفُ وَجْهَ الْفَضْلِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْهَا ثُمَّ أَتَاهُ رَجُلٌ فَقَالَ إِنِّي رَمَيْتُ الْجَمْرَةَ وَأَفَضْتُ وَلَبِسْتُ وَلَمْ أَحْلِقْ قَالَ فَلَا حَرَجَ فَاحْلِقْ ثُمَّ أَتَاهُ رَجُلٌ آخَرُ فَقَالَ إِنِّي رَمَيْتُ وَحَلَقْتُ وَلَبِسْتُ وَلَمْ أَنْحَرْ فَقَالَ لَا حَرَجَ فَانْحَرْ ثُمَّ أَفَاضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَدَعَا بِسَجْلٍ مِنْ مَاءِ زَمْزَمَ فَشَرِبَ مِنْهُ وَتَوَضَّأَ ثُمَّ قَالَ انْزِعُوا يَا بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَلَوْلَا أَنْ تُغْلَبُوا عَلَيْهَا لَنَزَعْتُ قَالَ الْعَبَّاسُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي رَأَيْتُكَ تَصْرِفُ وَجْهَ ابْنِ أَخِيكَ قَالَ إِنِّي رَأَيْتُ غُلَامًا شَابًّا وَجَارِيَةً شَابَّةً فَخَشِيتُ عَلَيْهِمَا الشَّيْطَانَ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Arafotda Usoma ibn Zaydni orqalariga mindirgan holda toʻxtab: «Bu toʻxtash joyidir, Arafotning hammasi toʻxtash joyidir», dedilar. Soʻng oʻrtacha yurish bilan qaytdilar, odamlar oʻngu chapga urib borar edilar, u zot esa qarab: «Ey odamlar, sokinlik! Ey odamlar, sokinlik!» der edilar. Nihoyat Muzdalifaga kelib, ikki namozni jamlab oʻqidilar, soʻng Muzdalifada toʻxtab, Quzahning ustida turdilar va Fazl ibn Abbosni orqalariga mindirib: «Bu toʻxtash joyidir, Muzdalifaning hammasi toʻxtash joyidir», dedilar. Soʻng qaytib, oʻrtacha yura boshladilar, odamlar oʻngu chapga urib borar, u zot qarab: «Sokinlik, sokinlik, ey odamlar!» der edilar. Nihoyat Muhassirga kelib, ulovlarini surdilar, u chiqib ketguncha yeldirdi, soʻng avvalgi yurishlariga qaytdilar, toki Jamrani otdilar. Soʻng qurbonlik joyiga kelib: «Bu qurbonlik joyidir, Minoning hammasi qurbonlik joyidir», dedilar. Soʻng Xasʼam qabilasidan yosh bir ayol kelib: «Otam juda keksa qariya boʻlib, aqli ojizlashib qolgan, unga Allohning haj farzi yetdi, ammo uni ado eta olmaydi, men u tomonidan ado etsam, uning oʻrniga oʻtadimi?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Ha», dedilar va Fazl ibn Abbosning yuzini undan burib turdilar. Soʻng bir kishi kelib: «Men Jamrani otdim, ziyorat tavofini qildim, kiyim kiydim, ammo soch oldirmadim», dedi. U zot: «Hech ziyoni yoʻq, soch oldiraver», dedilar. Soʻng boshqa bir kishi kelib: «Men otdim, soch oldirdim, kiyim kiydim, ammo qurbonlik qilmadim», dedi. U zot: «Hech ziyoni yoʻq, qurbonlik qilaver», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ ziyoratga borib, Zamzam suvidan bir chelak keltirishni buyurdilar, undan ichdilar va taharat qildilar, soʻng: «Ey Abdulmuttalib oʻgʻillari, suv torting! Bu ishda sizlarni yenib qoʻymaganlarida edi, men albatta oʻzim suv tortgan boʻlardim», dedilar. Abbos: «Ey Allohning Rasuli, men sizni jiyaningizning yuzini burib turganingizni koʻrdim», dedi. U zot: «Men yosh yigit bilan yosh qizni koʻrdim, ular haqida shaytondan qoʻrqdim», dedilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Арафотда Усома ибн Зайдни орқаларига миндирган ҳолда тўхтаб: «Бу тўхташ жойидир, Арафотнинг ҳаммаси тўхташ жойидир», дедилар. Сўнг ўртача юриш билан қайтдилар, одамлар ўнгу чапга уриб борар эдилар, у зот эса қараб: «Эй одамлар, сокинлик! Эй одамлар, сокинлик!» дер эдилар. Ниҳоят Муздалифага келиб, икки намозни жамлаб ўқидилар, сўнг Муздалифада тўхтаб, Қузаҳнинг устида турдилар ва Фазл ибн Аббосни орқаларига миндириб: «Бу тўхташ жойидир, Муздалифанинг ҳаммаси тўхташ жойидир», дедилар. Сўнг қайтиб, ўртача юра бошладилар, одамлар ўнгу чапга уриб борар, у зот қараб: «Сокинлик, сокинлик, эй одамлар!» дер эдилар. Ниҳоят Муҳассирга келиб, уловларини сурдилар, у чиқиб кетгунча елдирди, сўнг аввалги юришларига қайтдилар, токи Жамрани отдилар. Сўнг қурбонлик жойига келиб: «Бу қурбонлик жойидир, Минонинг ҳаммаси қурбонлик жойидир», дедилар. Сўнг Хасъам қабиласидан ёш бир аёл келиб: «Отам жуда кекса қария бўлиб, ақли ожизлашиб қолган, унга Аллоҳнинг ҳаж фарзи етди, аммо уни адо эта олмайди, мен у томонидан адо этсам, унинг ўрнига ўтадими?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳа», дедилар ва Фазл ибн Аббоснинг юзини ундан буриб турдилар. Сўнг бир киши келиб: «Мен Жамрани отдим, зиёрат тавофини қилдим, кийим кийдим, аммо соч олдирмадим», деди. У зот: «Ҳеч зиёни йўқ, соч олдиравер», дедилар. Сўнг бошқа бир киши келиб: «Мен отдим, соч олдирдим, кийим кийдим, аммо қурбонлик қилмадим», деди. У зот: «Ҳеч зиёни йўқ, қурбонлик қилавер», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ зиёратга бориб, Замзам сувидан бир челак келтиришни буюрдилар, ундан ичдилар ва таҳарат қилдилар, сўнг: «Эй Абдулмутталиб ўғиллари, сув тортинг! Бу ишда сизларни ениб қўймаганларида эди, мен албатта ўзим сув тортган бўлардим», дедилар. Аббос: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен сизни жиянингизнинг юзини буриб турганингизни кўрдим», деди. У зот: «Мен ёш йигит билан ёш қизни кўрдим, улар ҳақида шайтондан қўрқдим», дедилар.

وَعَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ: أَنَّ الْعَبَّاسَ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي تَعْجِيل صَدَقَة قَبْلَ أَنْ تَحِلَّ: فَرَخَّصَ لَهُ فِي ذَلِكَ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَالتِّرْمِذِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ وَالدَّارِمِيُّ

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abbos (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan sadaqani (zakotni) muddati kelmasidan oldin oldindan berish haqida soʻradi. U zot ﷺ unga bunga ruxsat berdilar. Abu Dovud, Termiziy, Ibn Moja va Doramiy rivoyat qilgan.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аббос (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан садақани (закотни) муддати келмасидан олдин олдиндан бериш ҳақида сўради. У зот ﷺ унга бунга рухсат бердилар. Абу Довуд, Термизий, Ибн Можа ва Дорамий ривоят қилган.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ مُوسَى، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَنَسٌ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رِجَالاً، مِنَ الأَنْصَارِ اسْتَأْذَنُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا ائْذَنْ فَلْنَتْرُكْ لاِبْنِ أُخْتِنَا عَبَّاسٍ فِدَاءَهُ، فَقَالَ ‏"‏ لاَ تَدَعُونَ مِنْهُ دِرْهَمًا ‏"‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ansordan baʼzi kishilar Allohning Rasuli ﷺ dan ruxsat soʻrab: «Bizga — jiyanimiz Abbosdan (uning) fidyasini (toʻlov) kechishga (ruxsat) bering», — dedi. Paygʻambar ﷺ (ularga): «Uning (fidyasidan) bir dirhamni (ham) qoldirmanglar», — dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ансордан баъзи кишилар Аллоҳнинг Расули ﷺ дан рухсат сўраб: «Бизга — жиянимиз Аббосдан (унинг) фидясини (тўлов) кечишга (рухсат) беринг», — деди. Пайғамбар ﷺ (уларга): «Унинг (фидясидан) бир дирҳамни (ҳам) қолдирманглар», — дедилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ الْجَوْهَرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَطَاءٍ، عَنْ ثَوْرِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِلْعَبَّاسِ ‏"‏ إِذَا كَانَ غَدَاةُ الاِثْنَيْنِ فَأْتِنِي أَنْتَ وَوَلَدُكَ حَتَّى أَدْعُوَ لَهُمْ بِدَعْوَةٍ يَنْفَعُكَ اللَّهُ بِهَا وَوَلَدَكَ ‏"‏ ‏.‏ فَغَدَا وَغَدَوْنَا مَعَهُ وَأَلْبَسَنَا كِسَاءً ثُمَّ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِلْعَبَّاسِ وَوَلَدِهِ مَغْفِرَةً ظَاهِرَةً وَبَاطِنَةً لاَ تُغَادِرُ ذَنْبًا اللَّهُمَّ احْفَظْهُ فِي وَلَدِهِ ‏"‏ ‏.هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Abbosga: «Dushanba kuni tongida sen va farzandlaring oldimga kelinglar, men ular uchun bir duo qilay, Alloh u (duo) sababli senga va farzandlaringga foyda bergay», dedilar. U erta tongda keldi, biz ham u bilan birga keldik. U zot bizga bir kiyim yopdilar, soʻng: «Allohim, Abbosni va uning farzandlarini hech gunoh qoldirmaydigan, oshkora va yashirin magʻfirat bilan magʻfirat qilgin. Allohim, uni farzandlari haqida (yaxshilik bilan) saqlagin», dedilar. Bu hadis hasan gʻaribdir, uni faqat shu yoʻl bilan bilamiz.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Аббосга: «Душанба куни тонгида сен ва фарзандларинг олдимга келинглар, мен улар учун бир дуо қилай, Аллоҳ у (дуо) сабабли сенга ва фарзандларингга фойда бергай», дедилар. У эрта тонгда келди, биз ҳам у билан бирга келдик. У зот бизга бир кийим ёпдилар, сўнг: «Аллоҳим, Аббосни ва унинг фарзандларини ҳеч гуноҳ қолдирмайдиган, ошкора ва яширин мағфират билан мағфират қилгин. Аллоҳим, уни фарзандлари ҳақида (яхшилик билан) сақлагин», дедилар. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, уни фақат шу йўл билан биламиз.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، - وَهَذَا حَدِيثُهُ - قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ رُكَانَةَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَقِتْ فِي الْخَمْرِ حَدًّا ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ شَرِبَ رَجُلٌ فَسَكِرَ فَلُقِيَ يَمِيلُ فِي الْفَجِّ فَانْطُلِقَ بِهِ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا حَاذَى بِدَارِ الْعَبَّاسِ انْفَلَتَ فَدَخَلَ عَلَى الْعَبَّاسِ فَالْتَزَمَهُ فَذُكِرَ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَضَحِكَ وَقَالَ ‏"‏ أَفَعَلَهَا ‏"‏ ‏.‏ وَلَمْ يَأْمُرْ فِيهِ بِشَىْءٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا مِمَّا تَفَرَّدَ بِهِ أَهْلُ الْمَدِينَةِ حَدِيثُ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ هَذَا ‏.‏

Hasan ibn Ali va Muhammad ibn al-Musanno bizga rivoyat qildilar — bu (lafz) uning (Muhammadning) hadisidir — ikkisi dedi: Abu Osim bizga Ibn Jurayjdan, u Muhammad ibn Ali ibn Rukonadan, u Ikrimadan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi: Rasululloh ﷺ may (xamr) ichish uchun belgilangan had taʼyin qilmaganlar. Ibn Abbos aytdi: Bir kishi (may) ichib, mast boʻldi va yoʻlda gandiraklab ketayotganini koʻrishdi. Soʻng uni Paygʻambar ﷺning oldilariga olib ketishdi. Abbosning uyiga roʻbaroʻ boʻlganida, u qochib, Abbosning huzuriga kirdi va unga yopishib oldi. Bu Paygʻambar ﷺga zikr qilinganida, u zot kulib: «U shunday qildimi?» dedilar va bu haqda hech narsani buyurmadilar. Abu Dovud aytdi: Bu Madina ahli yakka oʻzi rivoyat qilgan narsalardandir — bu Hasan ibn Alining hadisidir.Ҳасан ибн Али ва Муҳаммад ибн ал-Мусанно бизга ривоят қилдилар — бу (лафз) унинг (Муҳаммаднинг) ҳадисидир — иккиси деди: Абу Осим бизга Ибн Журайждан, у Муҳаммад ибн Али ибн Руконадан, у Икримадан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди: Расулуллоҳ ﷺ май (хамр) ичиш учун белгиланган ҳад таъйин қилмаганлар. Ибн Аббос айтди: Бир киши (май) ичиб, маст бўлди ва йўлда гандираклаб кетаётганини кўришди. Сўнг уни Пайғамбар ﷺнинг олдиларига олиб кетишди. Аббоснинг уйига рўбарў бўлганида, у қочиб, Аббоснинг ҳузурига кирди ва унга ёпишиб олди. Бу Пайғамбар ﷺга зикр қилинганида, у зот кулиб: «У шундай қилдими?» дедилар ва бу ҳақда ҳеч нарсани буюрмадилар. Абу Довуд айтди: Бу Мадина аҳли якка ўзи ривоят қилган нарсалардандир — бу Ҳасан ибн Алининг ҳадисидир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْبَرِيدِ، عَنْ حُسَيْنِ بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَاضِي الرَّيِّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، قَالَ سَمِعْتُ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، عَلِيًّا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ اجْتَمَعْتُ أَنَا وَفَاطِمَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا وَالْعَبَّاسُ وَزَيْدُ بْنُ حَارِثَةَ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ الْعَبَّاسُ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَبِرَ سِنِّي وَرَقَّ عَظْمِي وَكَثُرَتْ مُؤْنَتِي فَإِنْ رَأَيْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْ تَأْمُرَ لِي بِكَذَا وَكَذَا وَسْقًا مِنْ طَعَامٍ فَافْعَلْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَفْعَلُ فَقَالَتْ فَاطِمَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنْ رَأَيْتَ أَنْ تَأْمُرَ لِي كَمَا أَمَرْتَ لِعَمِّكَ فَافْعَلْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَفْعَلُ ذَلِكَ ثُمَّ قَالَ زَيْدُ بْنُ حَارِثَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كُنْتَ أَعْطَيْتَنِي أَرْضًا كَانَتْ مَعِيشَتِي مِنْهَا ثُمَّ قَبَضْتَهَا فَإِنْ رَأَيْتَ أَنْ تَرُدَّهَا عَلَيَّ فَقَلْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَفْعَلُ فَقَالَتْ فَاطِمَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنْ رَأَيْتَ أَنْ تَأْمُرَ لِي كَمَا أَمَرْت لِعَمِّكَ فَافْعَلْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ نَفْعَلُ ذَلِكَ قَالَ فَقُلْتُ أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنْ رَأَيْتَ أَنْ تُوَلِّيَنِي هَذَا الْحَقَّ الَّذِي جَعَلَهُ اللَّهُ لَنَا فِي كِتَابِهِ مِنْ هَذَا الْخُمُسِ فَأَقْسِمُهُ فِي حَيَاتِكَ كَيْ لَا يُنَازِعَنِيهِ أَحَدٌ بَعْدَكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَفْعَلُ ذَاكَ فَوَلَّانِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَسَمْتُهُ فِي حَيَاتِهِ ثُمَّ وَلَّانِيهِ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَسَمْتُهُ فِي حَيَاتِهِ ثُمَّ وَلَّانِيهِ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَسَمْتُ فِي حَيَاتِهِ حَتَّى كَانَتْ آخِرُ سَنَةٍ مِنْ سِنِي عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَإِنَّهُ أَتَاهُ مَالٌ كَثِيرٌ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men, Fotima (roziyallohu anho), Abbos va Zayd ibn Horisa Rasululloh ﷺning huzurlarida yigʻildik. Abbos: «Ey Allohning Rasuli, yoshim ulgʻaydi, suyagim boʻshashdi va yeydiganlarim koʻpaydi. Agar maʼqul koʻrsangiz, ey Allohning Rasuli, menga shuncha-shuncha vasq taom berishga amr qiling», dedi. Rasululloh ﷺ: «Qilamiz», dedilar. Fotima: «Ey Allohning Rasuli, agar maʼqul koʻrsangiz, amakingizga amr qilganingizdek menga ham amr qiling», dedi. Rasululloh ﷺ: «Buni qilamiz», dedilar. Soʻng Zayd ibn Horisa: «Ey Allohning Rasuli, siz menga tirikchiligim shundan boʻladigan bir yer bergan edingiz, keyin uni qaytarib oldingiz. Agar maʼqul koʻrsangiz, uni menga qaytaring», dedi. Rasululloh ﷺ: «Qilamiz», dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, agar maʼqul koʻrsangiz, Alloh oʻz kitobida bizga (ahli baytga) bu xumsdan ajratib qoʻygan haqni menga topshirsangiz, uni siz hayotligingizda taqsimlab beray, toki sizdan keyin bunda hech kim men bilan tortishmasin», dedim. Rasululloh ﷺ: «Buni qilamiz», dedilar. Rasululloh ﷺ uni menga topshirdilar, men uni u zotning hayotliklarida taqsimladim. Soʻng Abu Bakr (roziyallohu anhu) uni menga topshirdi, men uni uning hayotligida taqsimladim. Soʻng Umar (roziyallohu anhu) uni menga topshirdi, men uni uning hayotligida taqsimladim; nihoyat Umarning umrining oxirgi yili keldiki, unga koʻp mol-dunyo kelib qoldi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен, Фотима (розияллоҳу анҳо), Аббос ва Зайд ибн Ҳориса Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида йиғилдик. Аббос: «Эй Аллоҳнинг Расули, ёшим улғайди, суягим бўшашди ва ейдиганларим кўпайди. Агар маъқул кўрсангиз, эй Аллоҳнинг Расули, менга шунча-шунча васқ таом беришга амр қилинг», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Қиламиз», дедилар. Фотима: «Эй Аллоҳнинг Расули, агар маъқул кўрсангиз, амакингизга амр қилганингиздек менга ҳам амр қилинг», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Буни қиламиз», дедилар. Сўнг Зайд ибн Ҳориса: «Эй Аллоҳнинг Расули, сиз менга тирикчилигим шундан бўладиган бир ер берган эдингиз, кейин уни қайтариб олдингиз. Агар маъқул кўрсангиз, уни менга қайтаринг», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Қиламиз», дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, агар маъқул кўрсангиз, Аллоҳ ўз китобида бизга (аҳли байтга) бу хумсдан ажратиб қўйган ҳақни менга топширсангиз, уни сиз ҳаётлигингизда тақсимлаб берай, токи сиздан кейин бунда ҳеч ким мен билан тортишмасин», дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Буни қиламиз», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ уни менга топширдилар, мен уни у зотнинг ҳаётликларида тақсимладим. Сўнг Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) уни менга топширди, мен уни унинг ҳаётлигида тақсимладим. Сўнг Умар (розияллоҳу анҳу) уни менга топширди, мен уни унинг ҳаётлигида тақсимладим; ниҳоят Умарнинг умрининг охирги йили келдики, унга кўп мол-дунё келиб қолди.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَتْ عَائِشَةُ ـ رضى الله عنها ـ لَمَّا ثَقُلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَاشْتَدَّ وَجَعُهُ اسْتَأْذَنَ أَزْوَاجَهُ أَنْ يُمَرَّضَ فِي بَيْتِي، فَأَذِنَّ لَهُ، فَخَرَجَ بَيْنَ رَجُلَيْنِ، تَخُطُّ رِجْلاَهُ الأَرْضَ، وَكَانَ بَيْنَ الْعَبَّاسِ، وَبَيْنَ رَجُلٍ آخَرَ‏.‏ فَقَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ فَذَكَرْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ مَا قَالَتْ عَائِشَةُ، فَقَالَ لِي وَهَلْ تَدْرِي مَنِ الرَّجُلُ الَّذِي لَمْ تُسَمِّ عَائِشَةُ قُلْتُ لاَ‏.‏ قَالَ هُوَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ‏.‏

Zuhriy (Ubaydulloh ibn Abdullohdan, Oishadan) rivoyat qiladi: Ubaydulloh ibn Abdulloh menga aytdiki, Oisha (shunday) degan: «Paygʻambar ﷺ kasal boʻlib, ahvoli ogʻirlashganda, u zot oʻz zavjalaridan — mening uyimda davolanishga ruxsat (soʻradi) va ular ruxsat berdi. U zot — oyoqlari yerda sudralgan holda — ikki kishiga suyangancha (tashqariga) chiqdi. U Abbos bilan boshqa bir kishi orasida yurar edi». Ubaydulloh: «Men Oisha aytgan (narsa)ni Ibn Abbosga aytganimda, u mendan — Oisha nomini aytmagan ikkinchi kishi kim ekanini bilamanmi, deb — soʻradi. Men ‹yoʻq› deb javob berdim. U: ‹U — Ali ibn Abu Tolib (edi)›, — dedi», — dedi.Зуҳрий (Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳдан, Оишадан) ривоят қилади: Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ менга айтдики, Оиша (шундай) деган: «Пайғамбар ﷺ касал бўлиб, аҳволи оғирлашганда, у зот ўз завжаларидан — менинг уйимда даволанишга рухсат (сўради) ва улар рухсат берди. У зот — оёқлари ерда судралган ҳолда — икки кишига суянганча (ташқарига) чиқди. У Аббос билан бошқа бир киши орасида юрар эди». Убайдуллоҳ: «Мен Оиша айтган (нарса)ни Ибн Аббосга айтганимда, у мендан — Оиша номини айтмаган иккинчи киши ким эканини биламанми, деб — сўради. Мен ‹йўқ› деб жавоб бердим. У: ‹У — Али ибн Абу Толиб (эди)›, — деди», — деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ أَخْبَرَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ، قَالَ كُنْتُ جَالِسًا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِذْ جَاءَ عَلِيٌّ وَالْعَبَّاسُ يَسْتَأْذِنَانِ فَقَالاَ يَا أُسَامَةُ اسْتَأْذِنْ لَنَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ عَلِيٌّ وَالْعَبَّاسُ يَسْتَأْذِنَانِ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَتَدْرِي مَا جَاءَ بِهِمَا ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ لاَ أَدْرِيَ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَكِنِّي أَدْرِي ‏"‏ ‏.‏ فَأَذِنَ لَهُمَا فَدَخَلاَ فَقَالاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ جِئْنَاكَ نَسْأَلُكَ أَىُّ أَهْلِكَ أَحَبُّ إِلَيْكَ قَالَ ‏"‏ فَاطِمَةُ بِنْتُ مُحَمَّدٍ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالاَ مَا جِئْنَاكَ نَسْأَلُكَ عَنْ أَهْلِكَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَحَبُّ أَهْلِي إِلَىَّ مَنْ قَدْ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَأَنْعَمْتُ عَلَيْهِ أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالاَ ثُمَّ مَنْ قَالَ ‏"‏ ثُمَّ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ الْعَبَّاسُ يَا رَسُولَ الله جَعَلْتَ عَمَّكَ آخِرَهُمْ قَالَ ‏"‏ لأَنَّ عَلِيًّا قَدْ سَبَقَكَ بِالْهِجْرَةِ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَكَانَ شُعْبَةُ يُضَعِّفُ عُمَرَ بْنَ أَبِي سَلَمَةَ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Men Nabiy ﷺning huzurlarida oʻtirgan edim. Shu payt Ali va Abbos kelib, kirishga izn soʻradilar va: ‹Ey Usoma, biz uchun Rasululloh ﷺdan izn soʻrab ber›, dedilar. Men: ‹Yo Rasululloh, Ali va Abbos kirishga izn soʻrayaptilar›, dedim. U zot: ‹Ularni nima maqsadda kelganini bilasanmi?›, dedilar. Men: ‹Bilmayman›, dedim. Nabiy ﷺ: ‹Lekin men bilaman›, dedilar va ularga izn berdilar. Ular kirib: ‹Yo Rasululloh, biz sizning huzuringizga, oilangizdan eng mahbubi kim ekanini soʻrash uchun keldik›, dedilar. U zot: ‹Fotima bint Muhammad›, dedilar. Ular: ‹Biz oilangiz haqida soʻrash uchun kelganimiz yoʻq›, dedilar. U zot: ‹Oilamdan menga eng mahbubi — Alloh inʼom etgan va men ham inʼom etgan kishi: Usoma ibn Zayddir›, dedilar. Ular: ‹Soʻng kim?›, dedilar. U zot: ‹Soʻng Ali ibn Abu Tolib›, dedilar. Abbos: ‹Yo Rasululloh, amakingizni ularning eng oxirgisi qildingizmi?›, dedi. U zot: ‹Chunki Ali hijratda sendan oʻzib ketgan›, dedilar». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Shuʼba esa Umar ibn Abu Salamani zaif sanardi.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Мен Набий ﷺнинг ҳузурларида ўтирган эдим. Шу пайт Али ва Аббос келиб, киришга изн сўрадилар ва: ‹Эй Усома, биз учун Расулуллоҳ ﷺдан изн сўраб бер›, дедилар. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ, Али ва Аббос киришга изн сўраяптилар›, дедим. У зот: ‹Уларни нима мақсадда келганини биласанми?›, дедилар. Мен: ‹Билмайман›, дедим. Набий ﷺ: ‹Лекин мен биламан›, дедилар ва уларга изн бердилар. Улар кириб: ‹Ё Расулуллоҳ, биз сизнинг ҳузурингизга, оилангиздан энг маҳбуби ким эканини сўраш учун келдик›, дедилар. У зот: ‹Фотима бинт Муҳаммад›, дедилар. Улар: ‹Биз оилангиз ҳақида сўраш учун келганимиз йўқ›, дедилар. У зот: ‹Оиламдан менга энг маҳбуби — Аллоҳ инъом этган ва мен ҳам инъом этган киши: Усома ибн Зайддир›, дедилар. Улар: ‹Сўнг ким?›, дедилар. У зот: ‹Сўнг Али ибн Абу Толиб›, дедилар. Аббос: ‹Ё Расулуллоҳ, амакингизни уларнинг энг охиргиси қилдингизми?›, деди. У зот: ‹Чунки Али ҳижратда сендан ўзиб кетган›, дедилар». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Шуъба эса Умар ибн Абу Саламани заиф санарди.

حَدَّثَنَا عَبَّاسُ بْنُ الْوَلِيدِ بْنِ مَزْيَدٍ، أَخْبَرَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، حَدَّثَنِي يَحْيَى، ح وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنِي أَبُو دَاوُدَ، حَدَّثَنَا حَرْبُ بْنُ شَدَّادٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا أَبُو هُرَيْرَةَ، قَالَ لَمَّا فُتِحَتْ مَكَّةُ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ مَنْ قُتِلَ لَهُ قَتِيلٌ فَهُوَ بِخَيْرِ النَّظَرَيْنِ إِمَّا أَنْ يُودَى أَوْ يُقَادَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَامَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْيَمَنِ يُقَالُ لَهُ أَبُو شَاهٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ اكْتُبْ لِي - قَالَ الْعَبَّاسُ اكْتُبُوا لِي - فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اكْتُبُوا لأَبِي شَاهٍ ‏"‏ ‏.‏ وَهَذَا لَفْظُ حَدِيثِ أَحْمَدَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ اكْتُبُوا لِي يَعْنِي خُطْبَةَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytadilar: Makka fath qilinganida Rasululloh ﷺ oʻrinlaridan turib, shunday dedilar: «Kimning (yaqini) oʻldirilsa, u ikki narsaning yaxshirogʻini (ixtiyor qiladi): yo diyat toʻlanadi, yoki qisos olinadi». Shunda Yaman ahlidan Abu Shoh deb ataladigan bir kishi turib: «Yo Rasululloh, menga (buni) yozib bering», dedi — (rovi) Abbos: «Menga yozinglar», dedi (deb keltirdi). Shunda Rasululloh ﷺ: «Abu Shohga yozib beringlar», dedilar. Bu Ahmadning hadisining lafzidir. Abu Dovud aytdi: «Menga yozinglar» — yaʼni Nabiy ﷺning xutbalarini (yozinglar, degani)dir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтадилар: Макка фатҳ қилинганида Расулуллоҳ ﷺ ўринларидан туриб, шундай дедилар: «Кимнинг (яқини) ўлдирилса, у икки нарсанинг яхшироғини (ихтиёр қилади): ё дият тўланади, ёки қисос олинади». Шунда Яман аҳлидан Абу Шоҳ деб аталадиган бир киши туриб: «Ё Расулуллоҳ, менга (буни) ёзиб беринг», деди — (рови) Аббос: «Менга ёзинглар», деди (деб келтирди). Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Абу Шоҳга ёзиб беринглар», дедилар. Бу Аҳмаднинг ҳадисининг лафзидир. Абу Довуд айтди: «Менга ёзинглар» — яъни Набий ﷺнинг хутбаларини (ёзинглар, дегани)дир.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ ابْنِ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنِي أَبِي إِسْحَاقُ بْنُ يَسَارٍ، عَنْ مِقْسَمٍ أَبِي الْقَاسِمِ، مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ نَوْفَلٍ عَنْ مَوْلَاهُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ اعْتَمَرْتُ مَعَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فِي زَمَانِ عُمَرَ أَوْ زَمَانِ عُثْمَانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَنَزَلَ عَلَى أُخْتِهِ أُمِّ هَانِئٍ بِنْتِ أَبِي طَالِبٍ فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ عُمْرَتِهِ رَجَعَ فَسُكِبَ لَهُ غُسْلٌ فَاغْتَسَلَ فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ غُسْلِهِ دَخَلَ عَلَيْهِ نَفَرٌ مِنْ أَهْلِ الْعِرَاقِ فَقَالُوا يَا أَبَا حَسَنٍ جِئْنَاكَ نَسْأَلُكَ عَنْ أَمْرٍ نُحِبُّ أَنْ تُخْبِرَنَا عَنْهُ قَالَ أَظُنُّ الْمُغِيرَةَ بْنَ شُعْبَةَ يُحَدِّثُكُمْ أَنَّهُ كَانَ أَحْدَثَ النَّاسِ عَهْدًا بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالُوا أَجَلْ عَنْ ذَلِكَ جِئْنَا نَسْأَلُكَ قَالَ أَحْدَثُ النَّاسِ عَهْدًا بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُثَمُ بْنُ الْعَبَّاسِ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u Umar yoki Usmon zamonida umra qildi va singlisi Ummu Honiy bint Abu Tolibnikiga tushdi. Umrasini tugatgach qaytib keldi, unga gʻusl suvi quyildi va u gʻusl qildi. Gʻuslni tugatgach, uning huzuriga Iroq ahlidan bir guruh kishi kirib: «Ey Abu Hasan, biz sizga bir ish haqida soʻrash uchun keldik, uni bizga xabar berishingizni istaymiz», dedilar. U: «Menimcha, Mugʻiyra ibn Shuʼba sizlarga oʻzini Rasululloh ﷺ ga eng yaqin zamonda boʻlgan kishi deb aytgan boʻlsa kerak», dedi. Ular: «Ha, aynan shu haqda soʻrash uchun keldik», dedilar. U: «Rasululloh ﷺ ga eng yaqin zamonda boʻlgan kishi Qusam ibn Abbosdir», dedi.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у Умар ёки Усмон замонида умра қилди ва синглиси Умму Ҳоний бинт Абу Толибникига тушди. Умрасини тугатгач қайтиб келди, унга ғусл суви қуйилди ва у ғусл қилди. Ғуслни тугатгач, унинг ҳузурига Ироқ аҳлидан бир гуруҳ киши кириб: «Эй Абу Ҳасан, биз сизга бир иш ҳақида сўраш учун келдик, уни бизга хабар беришингизни истаймиз», дедилар. У: «Менимча, Муғийра ибн Шуъба сизларга ўзини Расулуллоҳ ﷺ га энг яқин замонда бўлган киши деб айтган бўлса керак», деди. Улар: «Ҳа, айнан шу ҳақда сўраш учун келдик», дедилар. У: «Расулуллоҳ ﷺ га энг яқин замонда бўлган киши Қусам ибн Аббосдир», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرٍو، سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمَ بَدْرٍ أُتِيَ بِأُسَارَى، وَأُتِيَ بِالْعَبَّاسِ وَلَمْ يَكُنْ عَلَيْهِ ثَوْبٌ، فَنَظَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لَهُ قَمِيصًا فَوَجَدُوا قَمِيصَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُبَىٍّ يَقْدُرُ عَلَيْهِ، فَكَسَاهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِيَّاهُ، فَلِذَلِكَ نَزَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَمِيصَهُ الَّذِي أَلْبَسَهُ‏.‏ قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ كَانَتْ لَهُ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَدٌ فَأَحَبَّ أَنْ يُكَافِئَهُ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Badr (jangi) kuni asirlar keltirildi — Abbos (ham) ular orasida edi, u kiyimsiz (yalangʻoch) edi. Paygʻambar ﷺ unga koʻylak izladi. Abdulloh ibn Ubayning koʻylagi unga (oʻlchamiga) toʻgʻri kelishi maʼlum boʻldi; bas, Paygʻambar ﷺ uni (Abbosga) kiydirdi. Mana shu sabab — Paygʻambar ﷺ oʻzining koʻylagini yechib, uni Abdullohga bergani(ning sababi) edi (Rivoyatchi qoʻshdi: «U (Abdulloh) Paygʻambar ﷺ ga biror yaxshilik qilgan edi va u zot uni mukofotlashni xohlardi»).Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бадр (жанги) куни асирлар келтирилди — Аббос (ҳам) улар орасида эди, у кийимсиз (яланғоч) эди. Пайғамбар ﷺ унга кўйлак излади. Абдуллоҳ ибн Убайнинг кўйлаги унга (ўлчамига) тўғри келиши маълум бўлди; бас, Пайғамбар ﷺ уни (Аббосга) кийдирди. Мана шу сабаб — Пайғамбар ﷺ ўзининг кўйлагини ечиб, уни Абдуллоҳга бергани(нинг сабаби) эди (Ривоятчи қўшди: «У (Абдуллоҳ) Пайғамбар ﷺ га бирор яхшилик қилган эди ва у зот уни мукофотлашни хоҳларди»).

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ زَكَرِيَّا، عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ الْحَكَمِ بْنِ عُتَيْبَةَ، عَنْ حُجَيَّةَ بْنِ عَدِيٍّ، عَنْ عَلِيٍّ، أَنَّ الْعَبَّاسَ، سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ تَعْجِيلِ صَدَقَتِهِ قَبْلَ أَنْ تَحِلَّ فَرَخَّصَ لَهُ فِي ذَلِكَ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Abbos Rasululloh ﷺdan sadaqasini (zakotini) vaqti kelmasdan oldin oldindan chiqarish (toʻlash) haqida soʻradilar, shunda u zot bunga ruxsat berdilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Аббос Расулуллоҳ ﷺдан садақасини (закотини) вақти келмасдан олдин олдиндан чиқариш (тўлаш) ҳақида сўрадилар, шунда у зот бунга рухсат бердилар.