Abdulloh ibn Umar ibn al-Xattob

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، رضى الله عنهما قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعِ الْوَلاَءِ وَعَنْ هِبَتِهِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ valoni sotishdan va uni hadya qilishdan qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ валони сотишдан ва уни ҳадя қилишдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الَّذِي تَفُوتُهُ صَلاَةُ الْعَصْرِ فَكَأَنَّمَا وُتِرَ أَهْلَهُ وَمَالَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَقَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ ‏"‏ أُتِرَ ‏"‏ ‏.‏ وَاخْتُلِفَ عَلَى أَيُّوبَ فِيهِ وَقَالَ الزُّهْرِيُّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ وُتِرَ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Maslama bizga Molikdan, u Nofiʼdan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Asr namozi qoʻldan ketgan kishi, goʻyo ahli va moli halok boʻlgan kishiga oʻxshaydi». Abu Dovud aytdi: Ubaydulloh ibn Umar «utira» (deb) aytdi. Bu haqda Ayyubdan (rivoyat qilishda) ixtilof qilingan. Zuhriy esa Solimdan, u otasidan, u Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilib: «vutira», dedi.Абдуллоҳ ибн Маслама бизга Моликдан, у Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Аср намози қўлдан кетган киши, гўё аҳли ва моли ҳалок бўлган кишига ўхшайди». Абу Довуд айтди: Убайдуллоҳ ибн Умар «утира» (деб) айтди. Бу ҳақда Айюбдан (ривоят қилишда) ихтилоф қилинган. Зуҳрий эса Солимдан, у отасидан, у Пайғамбар ﷺдан ривоят қилиб: «вутира», деди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ مَكَثْنَا ذَاتَ لَيْلَةٍ نَنْتَظِرُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِصَلاَةِ الْعِشَاءِ فَخَرَجَ إِلَيْنَا حِينَ ذَهَبَ ثُلُثُ اللَّيْلِ أَوْ بَعْدَهُ فَلاَ نَدْرِي أَشَىْءٌ شَغَلَهُ أَمْ غَيْرُ ذَلِكَ فَقَالَ حِينَ خَرَجَ ‏"‏ أَتَنْتَظِرُونَ هَذِهِ الصَّلاَةَ لَوْلاَ أَنْ تَثْقُلَ عَلَى أُمَّتِي لَصَلَّيْتُ بِهِمْ هَذِهِ السَّاعَةَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ أَمَرَ الْمُؤَذِّنَ فَأَقَامَ الصَّلاَةَ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U dedi: «Bir kecha xufton namozi uchun Rasululloh ﷺni kutib oʻtirdik. U zot bizning oldimizga kechaning uchdan biri oʻtganda yoki undan keyinroq chiqdilar. Biz u zotni biror narsa mashgʻul qildimi yoki boshqa narsami — buni bilmas edik. U zot chiqqanlarida: ‹Mana shu namozni kutyapsizlarmi? Agar ummatimga ogʻir boʻlmaganida edi, ularga bu namozni mana shu soatda oʻqirdim›, dedilar. Soʻng muazzinga buyurdilar, u namozga iqomat aytdi».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У деди: «Бир кеча хуфтон намози учун Расулуллоҳ ﷺни кутиб ўтирдик. У зот бизнинг олдимизга кечанинг учдан бири ўтганда ёки ундан кейинроқ чиқдилар. Биз у зотни бирор нарса машғул қилдими ёки бошқа нарсами — буни билмас эдик. У зот чиққанларида: ‹Мана шу намозни кутяпсизларми? Агар умматимга оғир бўлмаганида эди, уларга бу намозни мана шу соатда ўқирдим›, дедилар. Сўнг муаззинга буюрдилар, у намозга иқомат айтди».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، وَمُجَاهِدُ بْنُ مُوسَى، - وَهُوَ أَتَمُّ - قَالاَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا نَافِعٌ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، أَخْبَرَهُ أَنَّ الْمَسْجِدَ كَانَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَبْنِيًّا بِاللَّبِنِ وَالْجَرِيدِ - قَالَ مُجَاهِدٌ وَعَمَدُهُ مِنْ خَشَبِ النَّخْلِ - فَلَمْ يَزِدْ فِيهِ أَبُو بَكْرٍ شَيْئًا وَزَادَ فِيهِ عُمَرُ وَبَنَاهُ عَلَى بِنَائِهِ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِاللَّبِنِ وَالْجَرِيدِ وَأَعَادَ عَمَدَهُ - قَالَ مُجَاهِدٌ عُمُدَهُ خَشَبًا - وَغَيَّرَهُ عُثْمَانُ فَزَادَ فِيهِ زِيَادَةً كَثِيرَةً وَبَنَى جِدَارَهُ بِالْحِجَارَةِ الْمَنْقُوشَةِ وَالْقَصَّةِ وَجَعَلَ عَمَدَهُ مِنْ حِجَارَةٍ مَنْقُوشَةٍ وَسَقَّفَهُ بِالسَّاجِ ‏.‏ قَالَ مُجَاهِدٌ وَسَقْفُهُ السَّاجُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ الْقَصَّةُ الْجِصُّ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, Rasululloh ﷺ davrlarida masjid gʻisht va xurmo shoxlaridan qurilgan edi — Mujohid: «Uning ustunlari xurmo yogʻochidan edi», dedi. Abu Bakr unga hech narsa qoʻshmadi. Umar esa unga qoʻshib kengaytirdi va uni Rasululloh ﷺ davrida qurilganidek gʻisht va xurmo shoxlaridan bino qildi hamda ustunlarini yangiladi — Mujohid: «Uning ustunlarini yogʻochdan qildi», dedi. Usmon esa uni oʻzgartirib, koʻp narsa qoʻshib kengaytirdi va devorini naqshli tosh hamda gips bilan qurdi, ustunlarini naqshli toshdan qildi va tomini sof yogʻochdan yopdi. Mujohid: «Uning tomi sof yogʻoch edi», dedi. Abu Dovud aytdi: «Qassa» — gips degani.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, Расулуллоҳ ﷺ даврларида масжид ғишт ва хурмо шохларидан қурилган эди — Мужоҳид: «Унинг устунлари хурмо ёғочидан эди», деди. Абу Бакр унга ҳеч нарса қўшмади. Умар эса унга қўшиб кенгайтирди ва уни Расулуллоҳ ﷺ даврида қурилганидек ғишт ва хурмо шохларидан бино қилди ҳамда устунларини янгилади — Мужоҳид: «Унинг устунларини ёғочдан қилди», деди. Усмон эса уни ўзгартириб, кўп нарса қўшиб кенгайтирди ва деворини нақшли тош ҳамда гипс билан қурди, устунларини нақшли тошдан қилди ва томини соф ёғочдан ёпди. Мужоҳид: «Унинг томи соф ёғоч эди», деди. Абу Довуд айтди: «Қасса» — гипс дегани.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ شَيْبَانَ، عَنْ فِرَاسٍ، عَنْ عَطِيَّةَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ مَسْجِدَ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم كَانَتْ سَوَارِيهِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ جُذُوعِ النَّخْلِ أَعْلاَهُ مُظَلَّلٌ بِجَرِيدِ النَّخْلِ ثُمَّ إِنَّهَا نَخِرَتْ فِي خِلاَفَةِ أَبِي بَكْرٍ فَبَنَاهَا بِجُذُوعِ النَّخْلِ وَبِجَرِيدِ النَّخْلِ ثُمَّ إِنَّهَا نَخِرَتْ فِي خِلاَفَةِ عُثْمَانَ فَبَنَاهَا بِالآجُرِّ فَلَمْ تَزَلْ ثَابِتَةً حَتَّى الآنَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, Nabiy ﷺ masjidlarining ustunlari Rasululloh ﷺ davrlarida xurmo tanalaridan boʻlib, usti xurmo shoxlari bilan soyabon qilingan edi. Soʻng ular Abu Bakrning xalifaligi davrida chirib qoldi, u esa uni xurmo tanalari va xurmo shoxlaridan qayta qurdi. Soʻng ular Usmonning xalifaligi davrida yana chirib qoldi, u esa uni pishiq gʻishtdan qurdi. U hozirgacha mustahkam turibdi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, Набий ﷺ масжидларининг устунлари Расулуллоҳ ﷺ даврларида хурмо таналаридан бўлиб, усти хурмо шохлари билан соябон қилинган эди. Сўнг улар Абу Бакрнинг халифалиги даврида чириб қолди, у эса уни хурмо таналари ва хурмо шохларидан қайта қурди. Сўнг улар Усмоннинг халифалиги даврида яна чириб қолди, у эса уни пишиқ ғиштдан қурди. У ҳозиргача мустаҳкам турибди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، وَأَبُو مَعْمَرٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَوْ تَرَكْنَا هَذَا الْبَابَ لِلنِّسَاءِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَافِعٌ فَلَمْ يَدْخُلْ مِنْهُ ابْنُ عُمَرَ حَتَّى مَاتَ ‏.‏ وَقَالَ غَيْرُ عَبْدِ الْوَارِثِ قَالَ عُمَرُ وَهُوَ أَصَحُّ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar va Abu Maʼmar bizga hadis aytib, Abdulvoris bizga hadis aytib, Ayyub bizga hadis aytib, u Nofeʼdan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi. U: «Rasululloh ﷺ: ‹Koshki, bu eshikni ayollar uchun qoldirsak (yaxshi boʻlardi)›, dedilar» dedi. Nofeʼ aytdi: «Shundan soʻng Ibn Umar vafotigacha undan kirmadi». Abdulvorisdan boshqasi esa: «Buni Umar aytgan», dedi va bu ishonchliroqdir.Абдуллоҳ ибн Умар ва Абу Маъмар бизга ҳадис айтиб, Абдулворис бизга ҳадис айтиб, Айюб бизга ҳадис айтиб, у Нофеъдан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади. У: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Кошки, бу эшикни аёллар учун қолдирсак (яхши бўларди)›, дедилар» деди. Нофеъ айтди: «Шундан сўнг Ибн Умар вафотигача ундан кирмади». Абдулворисдан бошқаси эса: «Буни Умар айтган», деди ва бу ишончлироқдир.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ بَيْنَمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ يَوْمًا إِذْ رَأَى نُخَامَةً فِي قِبْلَةِ الْمَسْجِدِ فَتَغَيَّظَ عَلَى النَّاسِ ثُمَّ حَكَّهَا قَالَ وَأَحْسِبُهُ قَالَ فَدَعَا بِزَعْفَرَانٍ فَلَطَّخَهُ بِهِ وَقَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ قِبَلَ وَجْهِ أَحَدِكُمْ إِذَا صَلَّى فَلاَ يَبْزُقْ بَيْنَ يَدَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ إِسْمَاعِيلُ وَعَبْدُ الْوَارِثِ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ نَافِعٍ وَمَالِكٌ وَعُبَيْدُ اللَّهِ وَمُوسَى بْنُ عُقْبَةَ عَنْ نَافِعٍ نَحْوَ حَمَّادٍ إِلاَّ أَنَّهُ لَمْ يَذْكُرُوا الزَّعْفَرَانَ وَرَوَاهُ مَعْمَرٌ عَنْ أَيُّوبَ وَأَثْبَتَ الزَّعْفَرَانَ فِيهِ وَذَكَرَ يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ الْخَلُوقَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Rasululloh ﷺ xutba qilib turgan edilar, masjidning qibla (tomoni)da balgʻam koʻrib qoldilar va odamlardan gʻazablandilar, soʻng uni qirib tashladilar. (Roviy) aytdi: «Oʻylashimcha, u shunday dedi:» Soʻng zaʼfaron keltirishni buyurib, oʻsha joyni u bilan boʻyab qoʻydilar va: «Albatta, Alloh biringiz namoz oʻqiganda yuzining oldida boʻladi, shuning uchun oldiga tupurmasin», dedilar. Abu Dovud aytdi: Buni Ismoil va Abdulvoris Ayyubdan, u Nofeʼdan rivoyat qildi; Molik, Ubaydulloh va Muso ibn Uqba esa Nofeʼdan Hammod (rivoyatiga) oʻxshash rivoyat qildilar, faqat ular zaʼfaronni zikr qilmadilar. Maʼmar buni Ayyubdan rivoyat qilib, unda zaʼfaronni isbotladi. Yahyo ibn Sulaym esa Ubaydullohdan, u Nofeʼdan «xaluq (atir)» (deb) zikr qildi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир куни Расулуллоҳ ﷺ хутба қилиб турган эдилар, масжиднинг қибла (томони)да балғам кўриб қолдилар ва одамлардан ғазабландилар, сўнг уни қириб ташладилар. (Ровий) айтди: «Ўйлашимча, у шундай деди:» Сўнг заъфарон келтиришни буюриб, ўша жойни у билан бўяб қўйдилар ва: «Албатта, Аллоҳ бирингиз намоз ўқиганда юзининг олдида бўлади, шунинг учун олдига тупурмасин», дедилар. Абу Довуд айтди: Буни Исмоил ва Абдулворис Айюбдан, у Нофеъдан ривоят қилди; Молик, Убайдуллоҳ ва Мусо ибн Уқба эса Нофеъдан Ҳаммод (ривоятига) ўхшаш ривоят қилдилар, фақат улар заъфаронни зикр қилмадилар. Маъмар буни Айюбдан ривоят қилиб, унда заъфаронни исботлади. Яҳё ибн Сулайм эса Убайдуллоҳдан, у Нофеъдан «халуқ (атир)» (деб) зикр қилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ، يُحَدِّثُ عَنْ مُسْلِمٍ أَبِي الْمُثَنَّى، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ إِنَّمَا كَانَ الأَذَانُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَرَّتَيْنِ مَرَّتَيْنِ وَالإِقَامَةُ مَرَّةً مَرَّةً غَيْرَ أَنَّهُ يَقُولُ قَدْ قَامَتِ الصَّلاَةُ قَدْ قَامَتِ الصَّلاَةُ فَإِذَا سَمِعْنَا الإِقَامَةَ تَوَضَّأْنَا ثُمَّ خَرَجْنَا إِلَى الصَّلاَةِ ‏.‏ قَالَ شُعْبَةُ وَلَمْ أَسْمَعْ مِنْ أَبِي جَعْفَرٍ غَيْرَ هَذَا الْحَدِيثِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytadi: Rasululloh ﷺ davrlarida azon ikki marta, ikki marta (juft) aytilar, iqomat esa bir marta, bir marta (toq) aytilar edi, faqat «Qad qomatis-salah, qad qomatis-salah» (degani ikki marta aytilar) edi. Biz iqomatni eshitsak, taharat qilib, soʻng namozga chiqar edik. Shuʼba aytadi: Men Abu Jaʼfardan bu hadisdan boshqasini eshitmaganman.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтади: Расулуллоҳ ﷺ даврларида азон икки марта, икки марта (жуфт) айтилар, иқомат эса бир марта, бир марта (тоқ) айтилар эди, фақат «Қад қоматис-салаҳ, қад қоматис-салаҳ» (дегани икки марта айтилар) эди. Биз иқоматни эшитсак, таҳарат қилиб, сўнг намозга чиқар эдик. Шуъба айтади: Мен Абу Жаъфардан бу ҳадисдан бошқасини эшитмаганман.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، وَدَاوُدُ بْنُ شَبِيبٍ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ بِلاَلاً، أَذَّنَ قَبْلَ طُلُوعِ الْفَجْرِ فَأَمَرَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَرْجِعَ فَيُنَادِيَ ‏"‏ أَلاَ إِنَّ الْعَبْدَ قَدْ نَامَ أَلاَ إِنَّ الْعَبْدَ قَدْ نَامَ ‏"‏ ‏.‏ زَادَ مُوسَى فَرَجَعَ فَنَادَى أَلاَ إِنَّ الْعَبْدَ نَامَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا الْحَدِيثُ لَمْ يَرْوِهِ عَنْ أَيُّوبَ إِلاَّ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Bilol tong yorishmasdan oldin azon aytdi. Shunda Paygʻambar ﷺ unga qaytib: «Ogʻoh boʻlinglar, banda uxlab qolgan ekan, ogʻoh boʻlinglar, banda uxlab qolgan ekan», deb chaqirishni buyurdilar. Muso oʻz rivoyatida shuni qoʻshimcha qildi: «U qaytib: ‹Ogʻoh boʻlinglar, banda uxlab qolgan ekan›, deb chaqirdi». Abu Dovud aytadi: Bu hadisni Ayyubdan faqat Hammod ibn Salama rivoyat qilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Билол тонг ёришмасдан олдин азон айтди. Шунда Пайғамбар ﷺ унга қайтиб: «Оғоҳ бўлинглар, банда ухлаб қолган экан, оғоҳ бўлинглар, банда ухлаб қолган экан», деб чақиришни буюрдилар. Мусо ўз ривоятида шуни қўшимча қилди: «У қайтиб: ‹Оғоҳ бўлинглар, банда ухлаб қолган экан›, деб чақирди». Абу Довуд айтади: Бу ҳадисни Айюбдан фақат Ҳаммод ибн Салама ривоят қилган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا أَبُو يَحْيَى الْقَتَّاتُ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ كُنْتُ مَعَ ابْنِ عُمَرَ فَثَوَّبَ رَجُلٌ فِي الظُّهْرِ أَوِ الْعَصْرِ قَالَ اخْرُجْ بِنَا فَإِنَّ هَذِهِ بِدْعَةٌ ‏.‏

Mujohid (rahimahulloh) aytadi: Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo) bilan birga edim. Bir kishi peshin yoki asr namozida tasvib qildi (azondan keyin namozga chaqirdi). Shunda u: «Biz bilan chiqaylik, chunki bu bidʼatdir», dedi.Мужоҳид (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) билан бирга эдим. Бир киши пешин ёки аср намозида тасвиб қилди (азондан кейин намозга чақирди). Шунда у: «Биз билан чиқайлик, чунки бу бидъатдир», деди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَمْنَعُوا إِمَاءَ اللَّهِ مَسَاجِدَ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Allohning choʻrilarini Allohning masjidlaridan toʻsmanglar.»Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Аллоҳнинг чўриларини Аллоҳнинг масжидларидан тўсманглар.»

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا الْعَوَّامُ بْنُ حَوْشَبٍ، حَدَّثَنِي حَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَمْنَعُوا نِسَاءَكُمُ الْمَسَاجِدَ وَبُيُوتُهُنَّ خَيْرٌ لَهُنَّ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Ayollaringizni masjidlardan toʻsmanglar, (lekin) ularning uylari ular uchun yaxshiroqdir.»Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Аёлларингизни масжидлардан тўсманглар, (лекин) уларнинг уйлари улар учун яхшироқдир.»

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، وَأَبُو مُعَاوِيَةَ عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ائْذَنُوا لِلنِّسَاءِ إِلَى الْمَسَاجِدِ بِاللَّيْلِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ ابْنٌ لَهُ وَاللَّهِ لاَ نَأْذَنُ لَهُنَّ فَيَتَّخِذْنَهُ دَغَلاً وَاللَّهِ لاَ نَأْذَنُ لَهُنَّ ‏.‏ قَالَ فَسَبَّهُ وَغَضِبَ وَقَالَ أَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ائْذَنُوا لَهُنَّ ‏"‏ ‏.‏ وَتَقُولُ لاَ نَأْذَنُ لَهُنَّ

Mujohid (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ: «Ayollarga kechasi masjidlarga borishga izn beringlar», dedilar. Shunda uning oʻgʻli: «Allohga qasamki, biz ularga izn bermaymiz, ular buni (chiqishni) hiyla-yomonlikka aylantirib oladilar. Allohga qasamki, biz ularga izn bermaymiz», dedi. (Ibn Umar) uni soʻkdi va gʻazablanib dedi: «Men senga ‹Rasululloh ﷺ: ‹Ularga izn beringlar›, dedilar›, deb aytsam-u, sen esa: ‹Biz ularga izn bermaymiz›, deysanmi?!»Мужоҳид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ: «Аёлларга кечаси масжидларга боришга изн беринглар», дедилар. Шунда унинг ўғли: «Аллоҳга қасамки, биз уларга изн бермаймиз, улар буни (чиқишни) ҳийла-ёмонликка айлантириб оладилар. Аллоҳга қасамки, биз уларга изн бермаймиз», деди. (Ибн Умар) уни сўкди ва ғазабланиб деди: «Мен сенга ‹Расулуллоҳ ﷺ: ‹Уларга изн беринглар›, дедилар›, деб айтсам-у, сен эса: ‹Биз уларга изн бермаймиз›, дейсанми?!»

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَوْ تَرَكْنَا هَذَا الْبَابَ لِلنِّسَاءِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَافِعٌ فَلَمْ يَدْخُلْ مِنْهُ ابْنُ عُمَرَ حَتَّى مَاتَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ نَافِعٍ قَالَ قَالَ عُمَرُ وَهَذَا أَصَحُّ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Koshki bu eshikni ayollar uchun (ajratib) qoldirsak edi», dedilar. Nofeʼ aytdi: Ibn Umar oʻlguniga qadar u (eshik)dan kirmadi. Abu Dovud aytdi: Buni Ismoil ibn Ibrohim Ayyubdan, u Nofeʼdan rivoyat qilib: «Umar aytdi», dedi va bu sahihroqdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кошки бу эшикни аёллар учун (ажратиб) қолдирсак эди», дедилар. Нофеъ айтди: Ибн Умар ўлгунига қадар у (эшик)дан кирмади. Абу Довуд айтди: Буни Исмоил ибн Иброҳим Айюбдан, у Нофеъдан ривоят қилиб: «Умар айтди», деди ва бу саҳиҳроқдир.

حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، - يَعْنِي مَوْلَى مَيْمُونَةَ - قَالَ أَتَيْتُ ابْنَ عُمَرَ عَلَى الْبَلاَطِ وَهُمْ يُصَلُّونَ فَقُلْتُ أَلاَ تُصَلِّي مَعَهُمْ قَالَ قَدْ صَلَّيْتُ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ تُصَلُّوا صَلاَةً فِي يَوْمٍ مَرَّتَيْنِ ‏"‏ ‏.‏

Maymunaning ozod qilingan quli Sulaymon ibn Yasor (rahimahulloh) aytdi: Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning oldiga Balotda (Madinadagi bir joyda) keldim, odamlar namoz oʻqishayotgan edi. Men: «Siz ular bilan birga oʻqimaysizmi?» dedim. U: «Men oʻqib boʻldim. Men Rasululloh ﷺning: ‹Bir kunda bitta namozni ikki marta oʻqimanglar› deganlarini eshitganman», dedi.Маймунанинг озод қилинган қули Сулаймон ибн Ясор (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг олдига Балотда (Мадинадаги бир жойда) келдим, одамлар намоз ўқишаётган эди. Мен: «Сиз улар билан бирга ўқимайсизми?» дедим. У: «Мен ўқиб бўлдим. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Бир кунда битта намозни икки марта ўқиманглар› деганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، حَدَّثَنَا أَنَسٌ يَعْنِي ابْنَ عِيَاضٍ، ح وَحَدَّثَنَا الْهَيْثَمُ بْنُ خَالِدٍ الْجُهَنِيُّ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ قَالَ لَمَّا قَدِمَ الْمُهَاجِرُونَ الأَوَّلُونَ نَزَلُوا الْعَصْبَةَ قَبْلَ مَقْدَمِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَكَانَ يَؤُمُّهُمْ سَالِمٌ مَوْلَى أَبِي حُذَيْفَةَ وَكَانَ أَكْثَرَهُمْ قُرْآنًا ‏.‏ زَادَ الْهَيْثَمُ وَفِيهِمْ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَأَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الأَسَدِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytadi: Dastlabki muhojirlar (Madinaga) kelganlarida, Paygʻambar ﷺ kelishlaridan oldin Asoba (degan joy)ga tushdilar. Abu Huzayfaning ozod qilingan quli Solim ularga imomlik qilardi, chunki u ulardan Qurʼonni eng koʻp (bilgani) edi. Haysam (rivoyatiga) shuni qoʻshdi: Ularning orasida Umar ibn al-Xattob va Abu Salama ibn Abdul Asad ham bor edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтади: Дастлабки муҳожирлар (Мадинага) келганларида, Пайғамбар ﷺ келишларидан олдин Асоба (деган жой)га тушдилар. Абу Ҳузайфанинг озод қилинган қули Солим уларга имомлик қиларди, чунки у улардан Қуръонни энг кўп (билгани) эди. Ҳайсам (ривоятига) шуни қўшди: Уларнинг орасида Умар ибн ал-Хаттоб ва Абу Салама ибн Абдул Асад ҳам бор эди.

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ غَانِمٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زِيَادٍ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ عَبْدٍ الْمَعَافِرِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ ‏"‏ ثَلاَثَةٌ لاَ يَقْبَلُ اللَّهُ مِنْهُمْ صَلاَةً مَنْ تَقَدَّمَ قَوْمًا وَهُمْ لَهُ كَارِهُونَ وَرَجُلٌ أَتَى الصَّلاَةَ دِبَارًا ‏"‏ ‏.‏ وَالدِّبَارُ أَنْ يَأْتِيَهَا بَعْدَ أَنْ تَفُوتَهُ ‏"‏ وَرَجُلٌ اعْتَبَدَ مُحَرَّرَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ (shunday) der edilar: «Uch toifa kishining namozini Alloh ulardan qabul qilmaydi: oʻzini yoqtirmaydigan qavmga imomlik qilgan kishi va namozga dibor (kechikib) kelgan kishi» — dibor uning vaqti oʻtib ketganidan keyin kelishidir — «va ozod qilgan (qulini) qaytadan qul qilib olgan kishi».Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ (шундай) дер эдилар: «Уч тоифа кишининг намозини Аллоҳ улардан қабул қилмайди: ўзини ёқтирмайдиган қавмга имомлик қилган киши ва намозга дибор (кечикиб) келган киши» — дибор унинг вақти ўтиб кетганидан кейин келишидир — «ва озод қилган (қулини) қайтадан қул қилиб олган киши».

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَوْ قَالَ قَالَ عُمَرُ رضى الله عنه ‏"‏ إِذَا كَانَ لأَحَدِكُمْ ثَوْبَانِ فَلْيُصَلِّ فِيهِمَا فَإِنْ لَمْ يَكُنْ إِلاَّ ثَوْبٌ وَاحِدٌ فَلْيَتَّزِرْ بِهِ وَلاَ يَشْتَمِلِ اشْتِمَالَ الْيَهُودِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ aytdilar — yoki: Umar (roziyallohu anhu) aytdi, dedi —: «Agar birortangizda ikkita kiyim boʻlsa, ularda namoz oʻqisin. Agar bittagina kiyim boʻlsa, uni izor qilib (belga) bogʻlasin va yahudiylarning oʻranishidek oʻranib olmasin».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ айтдилар — ёки: Умар (розияллоҳу анҳу) айтди, деди —: «Агар бирортангизда иккита кийим бўлса, уларда намоз ўқисин. Агар биттагина кийим бўлса, уни изор қилиб (белга) боғласин ва яҳудийларнинг ўранишидек ўраниб олмасин».

حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْغَافِقِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، ح وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، - وَحَدِيثُ ابْنِ وَهْبٍ أَتَمُّ - عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ أَبِي الزَّاهِرِيَّةِ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ مُرَّةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، - قَالَ قُتَيْبَةُ عَنْ أَبِي الزَّاهِرِيَّةِ، عَنْ أَبِي شَجَرَةَ، لَمْ يَذْكُرِ ابْنَ عُمَرَ - أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَقِيمُوا الصُّفُوفَ وَحَاذُوا بَيْنَ الْمَنَاكِبِ وَسُدُّوا الْخَلَلَ وَلِينُوا بِأَيْدِي إِخْوَانِكُمْ ‏"‏ ‏.‏ لَمْ يَقُلْ عِيسَى ‏"‏ بِأَيْدِي إِخْوَانِكُمْ ‏"‏ ‏.‏ ‏"‏ وَلاَ تَذَرُوا فُرُجَاتٍ لِلشَّيْطَانِ وَمَنْ وَصَلَ صَفًّا وَصَلَهُ اللَّهُ وَمَنْ قَطَعَ صَفًّا قَطَعَهُ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ أَبُو شَجَرَةَ كَثِيرُ بْنُ مُرَّةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَمَعْنَى ‏"‏ وَلِينُوا بِأَيْدِي إِخْوَانِكُمْ ‏"‏ ‏.‏ إِذَا جَاءَ رَجُلٌ إِلَى الصَّفِّ فَذَهَبَ يَدْخُلُ فِيهِ فَيَنْبَغِي أَنْ يُلَيِّنَ لَهُ كُلُّ رَجُلٍ مَنْكِبَيْهِ حَتَّى يَدْخُلَ فِي الصَّفِّ ‏.‏

Iso ibn Ibrohim al-Gʻofiqiy bizga aytdi: Ibn Vahb bizga aytdi. (Boshqa sanad bilan) Qutayba ibn Said ham bizga aytdi: al-Lays bizga aytdi — Ibn Vahbning hadisi toʻliqroq — Muoviya ibn Solihdan, u Abuz-Zohiriyyadan, u Kasir ibn Murradan, u Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi. Qutayba esa: Abuz-Zohiriyyadan, u Abu Shajaradan dedi va Ibn Umarni zikr qilmadi. (Rivoyat qilinishicha,) Rasululloh ﷺ: «Saflarni togʻrilanglar, yelkalarni bir tekisda tutinglar, boʻshliqlarni toʻldiringlar, birodarlaringizning qoʻllariga muloyim boʻlinglar, — Iso ‹birodarlaringizning qoʻllariga› demadi — shaytonga (qoldirib) boʻshliqlar qoldirmanglar. Kim bir safni ulasa, Alloh uni (oʻz rahmatiga) ulaydi, kim bir safni uzsa, Alloh uni (rahmatidan) uzadi», dedilar. Abu Dovud aytdi: Abu Shajara — bu Kasir ibn Murradir. Abu Dovud aytdi: «Birodarlaringizning qoʻllariga muloyim boʻlinglar» degan soʻzning maʼnosi shuki, bir kishi safga kelib unga kirmoqchi boʻlsa, har bir kishi u safga kirib olguncha unga yelkalarini muloyimlik bilan boʻshatib berishi lozim.Исо ибн Иброҳим ал-Ғофиқий бизга айтди: Ибн Ваҳб бизга айтди. (Бошқа санад билан) Қутайба ибн Саид ҳам бизга айтди: ал-Лайс бизга айтди — Ибн Ваҳбнинг ҳадиси тўлиқроқ — Муовия ибн Солиҳдан, у Абуз-Зоҳирийядан, у Касир ибн Муррадан, у Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади. Қутайба эса: Абуз-Зоҳирийядан, у Абу Шажарадан деди ва Ибн Умарни зикр қилмади. (Ривоят қилинишича,) Расулуллоҳ ﷺ: «Сафларни тоғриланглар, елкаларни бир текисда тутинглар, бўшлиқларни тўлдиринглар, биродарларингизнинг қўлларига мулойим бўлинглар, — Исо ‹биродарларингизнинг қўлларига› демади — шайтонга (қолдириб) бўшлиқлар қолдирманглар. Ким бир сафни уласа, Аллоҳ уни (ўз раҳматига) улайди, ким бир сафни узса, Аллоҳ уни (раҳматидан) узади», дедилар. Абу Довуд айтди: Абу Шажара — бу Касир ибн Муррадир. Абу Довуд айтди: «Биродарларингизнинг қўлларига мулойим бўлинглар» деган сўзнинг маъноси шуки, бир киши сафга келиб унга кирмоқчи бўлса, ҳар бир киши у сафга кириб олгунча унга елкаларини мулойимлик билан бўшатиб бериши лозим.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا خَرَجَ يَوْمَ الْعِيدِ أَمَرَ بِالْحَرْبَةِ فَتُوضَعَ بَيْنَ يَدَيْهِ فَيُصَلِّي إِلَيْهَا وَالنَّاسُ وَرَاءَهُ وَكَانَ يَفْعَلُ ذَلِكَ فِي السَّفَرِ فَمِنْ ثَمَّ اتَّخَذَهَا الأُمَرَاءُ ‏.‏

Hasan ibn Ali bizga aytdi: Ibn Numayr bizga Ubaydullohdan, u Nofeʼdan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi: Rasululloh ﷺ iyd kuni (namozga) chiqqanlarida nayza keltirishni buyurar, soʻng u u zotning oldilariga sanchib qoʻyilar va u zot oʻsha tomonga qarab namoz oʻqir, odamlar esa orqalarida (turishar) edi. U zot buni safarda ham qilar edilar. Mana shundan amirlar ham buni (odat qilib) olganlar.Ҳасан ибн Али бизга айтди: Ибн Нумайр бизга Убайдуллоҳдан, у Нофеъдан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди: Расулуллоҳ ﷺ ийд куни (намозга) чиққанларида найза келтиришни буюрар, сўнг у у зотнинг олдиларига санчиб қўйилар ва у зот ўша томонга қараб намоз ўқир, одамлар эса орқаларида (туришар) эди. У зот буни сафарда ҳам қилар эдилар. Мана шундан амирлар ҳам буни (одат қилиб) олганлар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَوَهْبُ بْنُ بَقِيَّةَ، وَابْنُ أَبِي خَلَفٍ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، - قَالَ عُثْمَانُ - حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي إِلَى بَعِيرِهِ ‏.‏

Usmon ibn Abu Shayba, Vahb ibn Baqiyya, Ibn Abu Xalaf va Abdulloh ibn Said bizga aytdilar — Usmon aytdi: Abu Xolid bizga aytdi: Ubaydulloh bizga Nofeʼdan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi: Nabiy ﷺ tuyalariga qarab namoz oʻqir edilar.Усмон ибн Абу Шайба, Ваҳб ибн Бақийя, Ибн Абу Халаф ва Абдуллоҳ ибн Саид бизга айтдилар — Усмон айтди: Абу Холид бизга айтди: Убайдуллоҳ бизга Нофеъдан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди: Набий ﷺ туяларига қараб намоз ўқир эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُصَفَّى الْحِمْصِيُّ، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، حَدَّثَنَا الزُّبَيْدِيُّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلاَةِ رَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى تَكُونَا حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ ثُمَّ كَبَّرَ وَهُمَا كَذَلِكَ فَيَرْكَعُ ثُمَّ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَرْفَعَ صُلْبَهُ رَفَعَهُمَا حَتَّى تَكُونَا حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ ثُمَّ قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ وَلاَ يَرْفَعُ يَدَيْهِ فِي السُّجُودِ وَيَرْفَعُهُمَا فِي كُلِّ تَكْبِيرَةٍ يُكَبِّرُهَا قَبْلَ الرُّكُوعِ حَتَّى تَنْقَضِيَ صَلاَتُهُ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ namozga turganlarida qoʻllarini yelkalari barobarida boʻlguncha koʻtarardilar, soʻng qoʻllari shu holatda turgan paytida takbir aytar, keyin ruku qilardilar. Soʻng belini koʻtarmoqchi boʻlganlarida, qoʻllarini yelkalari barobarida boʻlguncha koʻtarib: ‹Samiʼallohu liman hamidah› derdilar. Sajdada esa qoʻllarini koʻtarmasdilar, balki rukudan oldin aytadigan har bir takbirda namozlari tugaguncha ularni koʻtarardilar.»Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ намозга турганларида қўлларини елкалари баробарида бўлгунча кўтарардилар, сўнг қўллари шу ҳолатда турган пайтида такбир айтар, кейин руку қилардилар. Сўнг белини кўтармоқчи бўлганларида, қўлларини елкалари баробарида бўлгунча кўтариб: ‹Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ› дердилар. Саждада эса қўлларини кўтармасдилар, балки рукудан олдин айтадиган ҳар бир такбирда намозлари тугагунча уларни кўтарардилар.»

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْمُحَارِبِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ، عَنْ مُحَارِبِ بْنِ دِثَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا قَامَ مِنَ الرَّكْعَتَيْنِ كَبَّرَ وَرَفَعَ يَدَيْهِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: u zot dedilar: Rasululloh ﷺ ikki rakaʼatdan (keyin) turganlarida takbir aytib, ikki qoʻllarini koʻtarardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: у зот дедилар: Расулуллоҳ ﷺ икки ракаъатдан (кейин) турганларида такбир айтиб, икки қўлларини кўтарардилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - يَعْنِي ابْنَ إِبْرَاهِيمَ - عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، رَفَعَهُ قَالَ ‏"‏ إِنَّ الْيَدَيْنِ تَسْجُدَانِ كَمَا يَسْجُدُ الْوَجْهُ فَإِذَا وَضَعَ أَحَدُكُمْ وَجْهَهُ فَلْيَضَعْ يَدَيْهِ وَإِذَا رَفَعَ فَلْيَرْفَعْهُمَا ‏"‏ ‏.‏

Ahmad ibn Hanbal bizga Ismoil — yaʼni ibn Ibrohim — dan, u Ayyubdan, u Nofeʼdan, u Ibn Umardan hadis aytib, uni (Nabiy ﷺ ga) marfuʼ qildi. (Rasululloh ﷺ) shunday dedilar: «Albatta, ikki qoʻl yuz sajda qilganidek sajda qiladi. Biringiz yuzini (yerga) qoʻyganida, ikki qoʻlini ham qoʻysin; uni koʻtarganida, ikkovini ham koʻtarsin».Аҳмад ибн Ҳанбал бизга Исмоил — яъни ибн Иброҳим — дан, у Айюбдан, у Нофеъдан, у Ибн Умардан ҳадис айтиб, уни (Набий ﷺ га) марфуъ қилди. (Расулуллоҳ ﷺ) шундай дедилар: «Албатта, икки қўл юз сажда қилганидек сажда қилади. Бирингиз юзини (ерга) қўйганида, икки қўлини ҳам қўйсин; уни кўтарганида, икковини ҳам кўтарсин».

حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ وَكِيعٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ زِيَادٍ، عَنْ زِيَادِ بْنِ صُبَيْحٍ الْحَنَفِيِّ، قَالَ صَلَّيْتُ إِلَى جَنْبِ ابْنِ عُمَرَ فَوَضَعْتُ يَدَىَّ عَلَى خَاصِرَتَىَّ فَلَمَّا صَلَّى قَالَ هَذَا الصَّلْبُ فِي الصَّلاَةِ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْهَى عَنْهُ ‏.‏

Ziyod ibn Subayh al-Hanafiy (rahimahulloh) aytadi: Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning yonida namoz oʻqidim va qoʻllarimni belimga qoʻydim. U namozni tugatgach: «Bu namozdagi salbdir (qoʻlni belga tirab turishdir), Rasululloh ﷺ undan qaytarar edilar», dedi.Зиёд ибн Субайҳ ал-Ҳанафий (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг ёнида намоз ўқидим ва қўлларимни белимга қўйдим. У намозни тугатгач: «Бу намоздаги салбдир (қўлни белга тираб туришдир), Расулуллоҳ ﷺ ундан қайтарар эдилар», деди.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ شُعَيْبٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْعَلاَءِ بْنِ زَبْرٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى صَلاَةً فَقَرَأَ فِيهَا فَلُبِسَ عَلَيْهِ فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ لأُبَىٍّ ‏"‏ أَصَلَّيْتَ مَعَنَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَمَا مَنَعَكَ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ bir namoz oʻqidilar va unda qiroat qildilar, ammo (qiroatlari) chalkashib qoldi. Namozdan boʻshaganlaridan keyin Ubayy (ibn Kaʼb)ga: «Biz bilan birga namoz oʻqidingmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Unda seni nima toʻsdi (xatomni tuzatishdan)?» dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ бир намоз ўқидилар ва унда қироат қилдилар, аммо (қироатлари) чалкашиб қолди. Намоздан бўшаганларидан кейин Убайй (ибн Каъб)га: «Биз билан бирга намоз ўқидингми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Унда сени нима тўсди (хатомни тузатишдан)?» дедилар.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ عِيسَى الْخُرَاسَانِيُّ الدَّامَغَانِيُّ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا نَافِعٌ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، يَقُولُ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى قُبَاءَ يُصَلِّي فِيهِ - قَالَ - فَجَاءَتْهُ الأَنْصَارُ فَسَلَّمُوا عَلَيْهِ وَهُوَ يُصَلِّي ‏.‏ قَالَ فَقُلْتُ لِبِلاَلٍ كَيْفَ رَأَيْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَرُدُّ عَلَيْهِمْ حِينَ كَانُوا يُسَلِّمُونَ عَلَيْهِ وَهُوَ يُصَلِّي قَالَ يَقُولُ هَكَذَا وَبَسَطَ كَفَّهُ ‏.‏ وَبَسَطَ جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ كَفَّهُ وَجَعَلَ بَطْنَهُ أَسْفَلَ وَجَعَلَ ظَهْرَهُ إِلَى فَوْقٍ ‏.‏

Nofeʼ aytadilar: Men Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning shunday deganlarini eshitdim: Rasululloh ﷺ Quboga namoz oʻqigani chiqdilar. Shunda ansorlar u zotning huzurlariga keldilar va u zot namoz oʻqiyotgan paytlarida salom berdilar. (Abdulloh) dedi: Men Bilolga: ‹Ular u zotga namoz oʻqiyotgan paytlarida salom berganlarida, Rasululloh ﷺ ularga qanday alik qaytarganlarini koʻrding?› dedim. U: ‹U zot mana bunday qilar edilar›, dedi va kaftini yozdi. Jaʼfar ibn Avn ham kaftini yozib, ichini past, ust tomonini yuqoriga qilib koʻrsatdi.Нофеъ айтадилар: Мен Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай деганларини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ Қубога намоз ўқигани чиқдилар. Шунда ансорлар у зотнинг ҳузурларига келдилар ва у зот намоз ўқиётган пайтларида салом бердилар. (Абдуллоҳ) деди: Мен Билолга: ‹Улар у зотга намоз ўқиётган пайтларида салом берганларида, Расулуллоҳ ﷺ уларга қандай алик қайтарганларини кўрдинг?› дедим. У: ‹У зот мана бундай қилар эдилар›, деди ва кафтини ёзди. Жаъфар ибн Авн ҳам кафтини ёзиб, ичини паст, уст томонини юқорига қилиб кўрсатди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ سُنَّةُ الصَّلاَةِ أَنْ تَنْصِبَ، رِجْلَكَ الْيُمْنَى وَتَثْنِيَ رِجْلَكَ الْيُسْرَى ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytadilar: Namozning sunnati shuki, oʻng oyogʻingni tikka qoʻyasan va chap oyogʻingni (yer ustiga) yozasan.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтадилар: Намознинг суннати шуки, ўнг оёғингни тикка қўясан ва чап оёғингни (ер устига) ёзасан.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، سَمِعْتُ مُجَاهِدًا، يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي التَّشَهُّدِ ‏"‏ التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ الصَّلَوَاتُ الطَّيِّبَاتُ السَّلاَمُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قَالَ ابْنُ عُمَرَ زِدْتُ فِيهَا وَبَرَكَاتُهُ ‏.‏ ‏"‏ السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ عُمَرَ زِدْتُ فِيهَا وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ ‏.‏ ‏"‏ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ tashahhud haqida shunday dedilar: «At-tahiyyaatu lillaahis-salavaatut-toyyibaat, as-salaamu alayka ayyuhan-nabiyyu va rohmatullohi va barokaatuh (Til bilan aytiladigan barcha taʼzimlar, namozlar, pok narsalar Allohga xosdir. Ey Nabiy, sizga Allohning salomi, rahmati va barakotlari boʻlsin)». (Roviy) dedi: Ibn Umar dedi: «Men unga ‹va barokaatuh›ni ziyoda qildim». «As-salaamu alaynaa va alaa ibaadillaahis-soolihiyn, ashhadu allaa ilaaha illalloh (Bizga va Allohning solih bandalariga salom boʻlsin, Allohdan oʻzga iloh yoʻqligiga guvohlik beraman)». Ibn Umar dedi: «Men unga ‹vahdahu laa shariyka lah (U yolgʻiz, Uning sherigi yoʻq)›ni ziyoda qildim». «Va ashhadu anna Muhammadan abduhu va rasuluh (Va Muhammad Uning bandasi va elchisi ekanligiga guvohlik beraman)».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ташаҳҳуд ҳақида шундай дедилар: «Ат-таҳийяату лиллааҳис-салаваатут-тоййибаат, ас-салааму алайка айюҳан-набийю ва роҳматуллоҳи ва барокаатуҳ (Тил билан айтиладиган барча таъзимлар, намозлар, пок нарсалар Аллоҳга хосдир. Эй Набий, сизга Аллоҳнинг саломи, раҳмати ва баракотлари бўлсин)». (Ровий) деди: Ибн Умар деди: «Мен унга ‹ва барокаатуҳ›ни зиёда қилдим». «Ас-салааму алайнаа ва алаа ибаадиллааҳис-соолиҳийн, ашҳаду аллаа илааҳа иллаллоҳ (Бизга ва Аллоҳнинг солиҳ бандаларига салом бўлсин, Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқлигига гувоҳлик бераман)». Ибн Умар деди: «Мен унга ‹ваҳдаҳу лаа шарийка лаҳ (У ёлғиз, Унинг шериги йўқ)›ни зиёда қилдим». «Ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳ (Ва Муҳаммад Унинг бандаси ва элчиси эканлигига гувоҳлик бераман)».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، وَأَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ شَبُّويَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ الْغَزَّالُ، قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - قَالَ - أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ - أَنْ يَجْلِسَ الرَّجُلُ فِي الصَّلاَةِ وَهُوَ مُعْتَمِدٌ عَلَى يَدِهِ ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ شَبُّويَةَ نَهَى أَنْ يَعْتَمِدَ الرَّجُلُ عَلَى يَدِهِ فِي الصَّلاَةِ ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ رَافِعٍ نَهَى أَنْ يُصَلِّيَ الرَّجُلُ وَهُوَ مُعْتَمِدٌ عَلَى يَدِهِ ‏.‏ وَذَكَرَهُ فِي بَابِ الرَّفْعِ مِنَ السُّجُودِ ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ نَهَى أَنْ يَعْتَمِدَ الرَّجُلُ عَلَى يَدَيْهِ إِذَا نَهَضَ فِي الصَّلاَةِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ man qildilar. Ahmad ibn Hanbal: «Kishi namozda qoʻliga suyanib oʻtirishidan (man qildilar)», dedi. Ibn Shabbuya: «Kishi namozda qoʻliga suyanishidan man qildilar», dedi. Ibn Rofeʼ: «Kishi qoʻliga suyangan holda namoz oʻqishidan man qildilar», dedi va buni «Sajdadan bosh koʻtarish» bobida zikr qildi. Ibn Abdulmalik esa: «Kishi namozda (oʻrnidan) turayotganda ikki qoʻliga suyanishidan man qildilar», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ман қилдилар. Аҳмад ибн Ҳанбал: «Киши намозда қўлига суяниб ўтиришидан (ман қилдилар)», деди. Ибн Шаббуя: «Киши намозда қўлига суянишидан ман қилдилар», деди. Ибн Рофеъ: «Киши қўлига суянган ҳолда намоз ўқишидан ман қилдилар», деди ва буни «Саждадан бош кўтариш» бобида зикр қилди. Ибн Абдулмалик эса: «Киши намозда (ўрнидан) тураётганда икки қўлига суянишидан ман қилдилар», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ ثَابِتٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، أَخْبَرَنَا أَبُو أُسَامَةَ، أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَلَّمَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ ‏.‏ فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ ابْنِ سِيرِينَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَىِ السَّهْوِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga namoz oʻqib berdilar va ikki rakatda salom berdilar. Soʻng (roviy) Ibn Sirinning Abu Hurayradan (qilgan) hadisiga oʻxshash (qissani) zikr qildi. (Bu rivoyatda) u: «Soʻng sahvning ikki sajdasini qildilar», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга намоз ўқиб бердилар ва икки ракатда салом бердилар. Сўнг (ровий) Ибн Сириннинг Абу Ҳурайрадан (қилган) ҳадисига ўхшаш (қиссани) зикр қилди. (Бу ривоятда) у: «Сўнг саҳвнинг икки саждасини қилдилар», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اجْعَلُوا فِي بُيُوتِكُمْ مِنْ صَلاَتِكُمْ وَلاَ تَتَّخِذُوهَا قُبُورًا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Namozlaringizning baʼzisini uylaringizda oʻqing va ularni qabristonga aylantirib qoʻymang», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Намозларингизнинг баъзисини уйларингизда ўқинг ва уларни қабристонга айлантириб қўйманг», дедилар.

حَدَّثَنَا مُؤَمَّلُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ نَادَى ابْنُ عُمَرَ بِالصَّلاَةِ بِضَجْنَانَ ثُمَّ نَادَى أَنْ صَلُّوا فِي رِحَالِكُمْ قَالَ فِيهِ ثُمَّ حَدَّثَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ يَأْمُرُ الْمُنَادِيَ فَيُنَادِي بِالصَّلاَةِ ثُمَّ يُنَادِي ‏"‏ أَنْ صَلُّوا فِي رِحَالِكُمْ ‏"‏ ‏.‏ فِي اللَّيْلَةِ الْبَارِدَةِ وَفِي اللَّيْلَةِ الْمَطِيرَةِ فِي السَّفَرِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ أَيُّوبَ وَعُبَيْدِ اللَّهِ قَالَ فِيهِ فِي السَّفَرِ فِي اللَّيْلَةِ الْقَرَّةِ أَوِ الْمَطِيرَةِ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: u Zajnonda namozga (azon aytib) chaqirdi, soʻng: «Oʻz turar joylaringizda namoz oʻqinglar», deb chaqirdi. (Nofiʼ) bunda dedi: Soʻng u Rasululloh ﷺdan hadis aytdiki, u zot munodiyga buyurar, u esa namozga (azon aytib) chaqirar, soʻng safarda sovuq kechada va yomgʻirli kechada: «Oʻz turar joylaringizda namoz oʻqinglar», deb chaqirar edi. Abu Dovud dedi: Buni Hammod ibn Salama Ayyub va Ubaydullohdan rivoyat qildi, u bunda: «Safarda sovuq yoki yomgʻirli kechada» dedi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: у Зажнонда намозга (азон айтиб) чақирди, сўнг: «Ўз турар жойларингизда намоз ўқинглар», деб чақирди. (Нофиъ) бунда деди: Сўнг у Расулуллоҳ ﷺдан ҳадис айтдики, у зот мунодийга буюрар, у эса намозга (азон айтиб) чақирар, сўнг сафарда совуқ кечада ва ёмғирли кечада: «Ўз турар жойларингизда намоз ўқинглар», деб чақирар эди. Абу Довуд деди: Буни Ҳаммод ибн Салама Айюб ва Убайдуллоҳдан ривоят қилди, у бунда: «Сафарда совуқ ёки ёмғирли кечада» деди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ نَادَى بِالصَّلاَةِ بِضَجْنَانَ فِي لَيْلَةٍ ذَاتِ بَرْدٍ وَرِيحٍ فَقَالَ فِي آخِرِ نِدَائِهِ أَلاَ صَلُّوا فِي رِحَالِكُمْ أَلاَ صَلُّوا فِي الرِّحَالِ ثُمَّ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَأْمُرُ الْمُؤَذِّنَ إِذَا كَانَتْ لَيْلَةٌ بَارِدَةٌ أَوْ ذَاتُ مَطَرٍ فِي سَفَرٍ يَقُولُ أَلاَ صَلُّوا فِي رِحَالِكُمْ ‏.‏

Nofeʼ aytadi: Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Zajnon (degan joy)da sovuq va shamolli bir kechada namozga aytdilar (azon aytdilar) va azonlarining oxirida: «Ogʻoh boʻlinglar, makonlaringizda namoz oʻqinglar! Ogʻoh boʻlinglar, makonlaringizda namoz oʻqinglar!» dedilar. Soʻng aytdilar: «Rasululloh ﷺ safarda sovuq yoki yomgʻirli kecha boʻlsa, muazzinga: ‹Ogʻoh boʻlinglar, makonlaringizda namoz oʻqinglar!› deb aytishni buyurar edilar».Нофеъ айтади: Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Зажнон (деган жой)да совуқ ва шамолли бир кечада намозга айтдилар (азон айтдилар) ва азонларининг охирида: «Оғоҳ бўлинглар, маконларингизда намоз ўқинглар! Оғоҳ бўлинглар, маконларингизда намоз ўқинглар!» дедилар. Сўнг айтдилар: «Расулуллоҳ ﷺ сафарда совуқ ёки ёмғирли кеча бўлса, муаззинга: ‹Оғоҳ бўлинглар, маконларингизда намоз ўқинглар!› деб айтишни буюрар эдилар».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ نَادَى مُنَادِي رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِذَلِكَ فِي الْمَدِينَةِ فِي اللَّيْلَةِ الْمَطِيرَةِ وَالْغَدَاةِ الْقَرَّةِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَى هَذَا الْخَبَرَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الأَنْصَارِيُّ عَنِ الْقَاسِمِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ فِيهِ فِي السَّفَرِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasulullohning ﷺ jarchisi Madinada yomgʻirli kechada va sovuq tongda buni (uylarda namoz oʻqishni) eʼlon qildi». Abu Dovud aytadi: Bu xabarni Yahyo ibn Said al-Ansoriy ham al-Qosimdan, u Ibn Umardan, u Paygʻambardan ﷺ rivoyat qilgan va unda: «Safarda» degan soʻzni keltirgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳнинг ﷺ жарчиси Мадинада ёмғирли кечада ва совуқ тонгда буни (уйларда намоз ўқишни) эълон қилди». Абу Довуд айтади: Бу хабарни Яҳё ибн Саид ал-Ансорий ҳам ал-Қосимдан, у Ибн Умардан, у Пайғамбардан ﷺ ривоят қилган ва унда: «Сафарда» деган сўзни келтирган.

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، رَأَى حُلَّةً سِيَرَاءَ - يَعْنِي تُبَاعُ عِنْدَ بَابِ الْمَسْجِدِ - فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوِ اشْتَرَيْتَ هَذِهِ فَلَبِسْتَهَا يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَلِلْوَفْدِ إِذَا قَدِمُوا عَلَيْكَ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّمَا يَلْبَسُ هَذِهِ مَنْ لاَ خَلاَقَ لَهُ فِي الآخِرَةِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ جَاءَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْهَا حُلَلٌ فَأَعْطَى عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ مِنْهَا حُلَّةً فَقَالَ عُمَرُ كَسَوْتَنِيهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَقَدْ قُلْتَ فِي حُلَّةِ عُطَارِدَ مَا قُلْتَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنِّي لَمْ أَكْسُكَهَا لِتَلْبَسَهَا ‏"‏ ‏.‏ فَكَسَاهَا عُمَرُ أَخًا لَهُ مُشْرِكًا بِمَكَّةَ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) masjid eshigi oldida sotilayotgan ipakdan toʻqilgan bir hullani (chiroyli kiyimni) koʻrib qoldi-da: «Yo Rasululloh, shuni sotib olib, juma kuni hamda elchilar sizning huzuringizga kelganlarida kiysangiz edi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Buni faqat oxiratda hech qanday nasibasi boʻlmagan kishi kiyadi», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺga shunday hullalardan keldi va u zot Umar ibn al-Xattobga ulardan bir hulla berdilar. Umar: «Yo Rasululloh, Utoridning hullasi haqida shu gapni aytgan boʻla turib, buni menga kiydirib qoʻyyapsizmi?» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Men buni senga kiyishing uchun bermadim», dedilar. Soʻng Umar uni Makkadagi mushrik bir ogʻaynisiga kiydirdi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) масжид эшиги олдида сотилаётган ипакдан тўқилган бир ҳуллани (чиройли кийимни) кўриб қолди-да: «Ё Расулуллоҳ, шуни сотиб олиб, жума куни ҳамда элчилар сизнинг ҳузурингизга келганларида кийсангиз эди», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Буни фақат охиратда ҳеч қандай насибаси бўлмаган киши кияди», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺга шундай ҳуллалардан келди ва у зот Умар ибн ал-Хаттобга улардан бир ҳулла бердилар. Умар: «Ё Расулуллоҳ, Уториднинг ҳулласи ҳақида шу гапни айтган бўла туриб, буни менга кийдириб қўйяпсизми?» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Мен буни сенга кийишинг учун бермадим», дедилар. Сўнг Умар уни Маккадаги мушрик бир оғайнисига кийдирди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، وَعَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ وَجَدَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ حُلَّةَ إِسْتَبْرَقٍ تُبَاعُ بِالسُّوقِ فَأَخَذَهَا فَأَتَى بِهَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ابْتَعْ هَذِهِ تَجَمَّلْ بِهَا لِلْعِيدِ وَلِلْوَفْدِ ‏.‏ ثُمَّ سَاقَ الْحَدِيثَ وَالأَوَّلُ أَتَمُّ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) bozorda sotilayotgan dagʻal ipakdan toʻqilgan bir hullani topib, uni olib Rasululloh ﷺning huzuriga keldi-da: «Buni sotib oling, hayit kunida va elchilar kelganida u bilan ziynatlaning», dedi. Soʻng roviy hadisni davom ettirdi. Avvalgi rivoyat toʻliqroqdir.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) бозорда сотилаётган дағал ипакдан тўқилган бир ҳуллани топиб, уни олиб Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурига келди-да: «Буни сотиб олинг, ҳайит кунида ва элчилар келганида у билан зийнатланинг», деди. Сўнг ровий ҳадисни давом эттирди. Аввалги ривоят тўлиқроқдир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي رَوَّادٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَمَّا بَدُنَ قَالَ لَهُ تَمِيمٌ الدَّارِيُّ أَلاَ أَتَّخِذُ لَكَ مِنْبَرًا يَا رَسُولَ اللَّهِ يَجْمَعُ - أَوْ يَحْمِلُ - عِظَامَكَ قَالَ ‏"‏ بَلَى ‏"‏ ‏.‏ فَاتَّخَذَ لَهُ مِنْبَرًا مِرْقَاتَيْنِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ semirib qolganlarida, Tamim ad-Doriy u zotga: «Yo Rasululloh, sizga vujudingizni koʻtarib turadigan bir minbar yasab bermaymi?» dedi. U zot: «Mayli», dedilar. Shunda u (Tamim) u zot uchun ikki pogʻonali minbar yasab berdi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ семириб қолганларида, Тамим ад-Дорий у зотга: «Ё Расулуллоҳ, сизга вужудингизни кўтариб турадиган бир минбар ясаб бермайми?» деди. У зот: «Майли», дедилар. Шунда у (Тамим) у зот учун икки поғонали минбар ясаб берди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الأَنْبَارِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، - يَعْنِي ابْنَ عَطَاءٍ - عَنِ الْعُمَرِيِّ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ خُطْبَتَيْنِ كَانَ يَجْلِسُ إِذَا صَعِدَ الْمِنْبَرَ حَتَّى يَفْرُغَ - أُرَاهُ قَالَ الْمُؤَذِّنُ - ثُمَّ يَقُومُ فَيَخْطُبُ ثُمَّ يَجْلِسُ فَلاَ يَتَكَلَّمُ ثُمَّ يَقُومُ فَيَخْطُبُ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ikki xutba qilar edilar. Minbarga chiqqanlarida — oʻylashimcha, u (roviy) muazzin (azonni) tugatguniga qadar deb aytdi — oʻtirar edilar. Soʻng turib xutba qilar, soʻng oʻtirar va gapirmas, soʻng yana turib xutba qilar edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ икки хутба қилар эдилар. Минбарга чиққанларида — ўйлашимча, у (ровий) муаззин (азонни) тугатгунига қадар деб айтди — ўтирар эдилар. Сўнг туриб хутба қилар, сўнг ўтирар ва гапирмас, сўнг яна туриб хутба қилар эдилар.

حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ عَبْدَةَ، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِذَا نَعَسَ أَحَدُكُمْ وَهُوَ فِي الْمَسْجِدِ فَلْيَتَحَوَّلْ مِنْ مَجْلِسِهِ ذَلِكَ إِلَى غَيْرِهِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Sizlardan biri masjidda boʻla turib mudrasa, oʻsha oʻtirgan joyidan boshqa bir joyga koʻchsin», deganlarini eshitdim.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Сизлардан бири масжидда бўла туриб мудраса, ўша ўтирган жойидан бошқа бир жойга кўчсин», деганларини эшитдим.