حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، ح وَحَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ مُصْعَبِ بْنِ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تُقْبَلُ صَلاَةٌ بِغَيْرِ طُهُورٍ وَلاَ صَدَقَةٌ مِنْ غُلُولٍ " . قَالَ هَنَّادٌ فِي حَدِيثِهِ " إِلاَّ بِطُهُورٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا الْحَدِيثُ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَحْسَنُ . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي الْمَلِيحِ عَنْ أَبِيهِ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَنَسٍ . وَأَبُو الْمَلِيحِ بْنُ أُسَامَةَ اسْمُهُ عَامِرٌ وَيُقَالُ زَيْدُ بْنُ أُسَامَةَ بْنِ عُمَيْرٍ الْهُذَلِيُّ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺ dan rivoyat qiladi: U zot: «Tahoratsiz namoz qabul qilinmaydi va gʻululdan (urush oʻljasidan oʻgʻirlangan narsadan) berilgan sadaqa ham (qabul boʻlmaydi)», dedilar. Hannod oʻz rivoyatida: «...tahorat bilan boʻlmasa (qabul qilinmaydi)», dedi.
Abu Iso (Termiziy) aytdi: Bu hadis bu bobda kelgan eng sahih va eng yaxshi (hadis)dir. Bu bobda Abu Malih otasidan (rivoyat qilgani), shuningdek Abu Hurayra va Anasdan ham (rivoyatlar bor). Abu Malih ibn Usomaning ismi Omir boʻlib, uni Zayd ibn Usoma ibn Umayr al-Huzaliy ham deyishadi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺ дан ривоят қилади: У зот: «Таҳорациз намоз қабул қилинмайди ва ғулулдан (уруш ўлжасидан ўғирланган нарсадан) берилган садақа ҳам (қабул бўлмайди)», дедилар. Ҳаннод ўз ривоятида: «...таҳорат билан бўлмаса (қабул қилинмайди)», деди.
Абу Исо (Термизий) айтди: Бу ҳадис бу бобда келган энг саҳиҳ ва энг яхши (ҳадис)дир. Бу бобда Абу Малиҳ отасидан (ривоят қилгани), шунингдек Абу Ҳурайра ва Анасдан ҳам (ривоятлар бор). Абу Малиҳ ибн Усоманинг исми Омир бўлиб, уни Зайд ибн Усома ибн Умайр ал-Ҳузалий ҳам дейишади.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنْ عَمِّهِ، وَاسِعِ بْنِ حَبَّانَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ رَقِيتُ يَوْمًا عَلَى بَيْتِ حَفْصَةَ فَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَلَى حَاجَتِهِ مُسْتَقْبِلَ الشَّأْمِ مُسْتَدْبِرَ الْكَعْبَةِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytadi: Bir kuni Hafsaning uyiga chiqqan edim, Paygʻambar ﷺ ni Shomga yuzlanib, Kaʼbaga orqa oʻgirgan holda hojat qilayotganlarini koʻrdim.
Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтади: Бир куни Ҳафсанинг уйига чиққан эдим, Пайғамбар ﷺ ни Шомга юзланиб, Каъбага орқа ўгирган ҳолда ҳожат қилаётганларини кўрдим.
Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يُسْأَلُ عَنِ الْمَاءِ يَكُونُ فِي الْفَلاَةِ مِنَ الأَرْضِ وَمَا يَنُوبُهُ مِنَ السِّبَاعِ وَالدَّوَابِّ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا كَانَ الْمَاءُ قُلَّتَيْنِ لَمْ يَحْمِلِ الْخَبَثَ " . قَالَ عَبْدَةُ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ الْقُلَّةُ هِيَ الْجِرَارُ وَالْقُلَّةُ الَّتِي يُسْتَقَى فِيهَا . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ قَالُوا إِذَا كَانَ الْمَاءُ قُلَّتَيْنِ لَمْ يُنَجِّسْهُ شَيْءٌ مَا لَمْ يَتَغَيَّرْ رِيحُهُ أَوْ طَعْمُهُ وَقَالُوا يَكُونُ نَحْوًا مِنْ خَمْسِ قِرَبٍ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: «Men Rasululloh ﷺdan, dasht-yerdagi suv va unga yirtqich hayvonlar hamda chorva mollari kelib (suv ichgani) haqida soʻralayotganini eshitdim. Shunda Rasululloh ﷺ: «Suv ikki qulla boʻlsa, najosatni koʻtarmaydi (najas boʻlmaydi)», dedilar». Abda aytdi: Muhammad ibn Ishoq aytdi: Qulla — bu (katta) kuzalar va suv olinadigan idishdir. Abu Iso aytdi: Bu Shofeʼiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir; ular: ‹Suv ikki qulla boʻlsa, hidi yoki taʼmi oʻzgarmagunicha uni hech narsa najas qilmaydi›, dedilar. Va: ‹U taxminan besh mesh (suv) boʻladi›, dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан, дашт-ердаги сув ва унга йиртқич ҳайвонлар ҳамда чорва моллари келиб (сув ичгани) ҳақида сўралаётганини эшитдим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сув икки қулла бўлса, нажосатни кўтармайди (нажас бўлмайди)», дедилар». Абда айтди: Муҳаммад ибн Ишоқ айтди: Қулла — бу (катта) кузалар ва сув олинадиган идишдир. Абу Исо айтди: Бу Шофеъий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир; улар: ‹Сув икки қулла бўлса, ҳиди ёки таъми ўзгармагунича уни ҳеч нарса нажас қилмайди›, дедилар. Ва: ‹У тахминан беш меш (сув) бўлади›, дедилар.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الزُّبَيْرِيُّ عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الضَّحَّاكِ بْنِ عُثْمَانَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَجُلاً، سَلَّمَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يَبُولُ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيْهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَإِنَّمَا يُكْرَهُ هَذَا عِنْدَنَا إِذَا كَانَ عَلَى الْغَائِطِ وَالْبَوْلِ . وَقَدْ فَسَّرَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ ذَلِكَ . وَهَذَا أَحْسَنُ شَيْءٍ رُوِيَ فِي هَذَا الْبَابِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنِ الْمُهَاجِرِ بْنِ قُنْفُذٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَنْظَلَةَ وَعَلْقَمَةَ بْنِ الْفَغْوَاءِ وَجَابِرٍ وَالْبَرَاءِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Nabiy ﷺga salom berdi, u zot esa bavl qilayotgan edilar, shuning uchun unga (darhol) alik olmadilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu (makruhlik) bizning nazdimizda faqat kishi axlat yoki bavl (qilish) holatida boʻlgandagina makruh boʻladi. Baʼzi ilm ahli buni shunday tafsir qilganlar. Bu bobda rivoyat qilingan eng yaxshi narsadir. Abu Iso aytdi: Bu bobda Muhojir ibn Qunfuz, Abdulloh ibn Hanzala, Alqama ibn Fagʻvo, Jobir va Baroʼ (roziyallohu anhum)dan ham (rivoyatlar) bor.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир киши Набий ﷺга салом берди, у зот эса бавл қилаётган эдилар, шунинг учун унга (дарҳол) алик олмадилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу (макруҳлик) бизнинг наздимизда фақат киши ахлат ёки бавл (қилиш) ҳолатида бўлгандагина макруҳ бўлади. Баъзи илм аҳли буни шундай тафсир қилганлар. Бу бобда ривоят қилинган энг яхши нарсадир. Абу Исо айтди: Бу бобда Муҳожир ибн Қунфуз, Абдуллоҳ ибн Ҳанзала, Алқама ибн Фағво, Жобир ва Барў (розияллоҳу анҳум)дан ҳам (ривоятлар) бор.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، وَالْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ، قَالاَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تَقْرَإِ الْحَائِضُ وَلاَ الْجُنُبُ شَيْئًا مِنَ الْقُرْآنِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عَيَّاشٍ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَقْرَإِ الْجُنُبُ وَلاَ الْحَائِضُ " . وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ مِثْلِ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ قَالُوا لاَ تَقْرَأُ الْحَائِضُ وَلاَ الْجُنُبُ مِنَ الْقُرْآنِ شَيْئًا إِلاَّ طَرَفَ الآيَةِ وَالْحَرْفَ وَنَحْوَ ذَلِكَ وَرَخَّصُوا لِلْجُنُبِ وَالْحَائِضِ فِي التَّسْبِيحِ وَالتَّهْلِيلِ . قَالَ وَسَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ يَقُولُ إِنَّ إِسْمَاعِيلَ بْنَ عَيَّاشٍ يَرْوِي عَنْ أَهْلِ الْحِجَازِ وَأَهْلِ الْعِرَاقِ أَحَادِيثَ مَنَاكِيرَ . كَأَنَّهُ ضَعَّفَ رِوَايَتَهُ عَنْهُمْ فِيمَا يَنْفَرِدُ بِهِ . وَقَالَ إِنَّمَا حَدِيثُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عَيَّاشٍ عَنْ أَهْلِ الشَّأْمِ . وَقَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ أَصْلَحُ مِنْ بَقِيَّةَ وَلِبَقِيَّةَ أَحَادِيثُ مَنَاكِيرُ عَنِ الثِّقَاتِ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ قَالَ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ يَقُولُ ذَلِكَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Hayzli ayol ham, junub kishi ham Qurʼondan biror narsa oʻqimasin», dedilar. (Rovi) aytdi: Bu bobda Alidan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisini biz faqat Ismoil ibn Ayyoshning Muso ibn Uqbadan, u Nofeʼdan, u Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan: «Junub kishi ham, hayzli ayol ham oʻqimasin» degan hadisi orqaligina bilamiz. Bu — Nabiy ﷺning sahobalaridan, tobeinlardan va ulardan keyingilardan, jumladan Sufyon as-Savriy, Ibn Muborak, Shofeiy, Ahmad va Ishoq kabi koʻpchilik ilm ahlining soʻzidir. Ular: «Hayzli ayol ham, junub kishi ham Qurʼondan biror narsa oʻqimasin, faqat ayatning bir qismi, harf va shu kabilar bundan mustasno», deyishgan; junub va hayzli kishiga tasbeh va tahlil aytishga ruxsat berishgan. (Abu Iso) aytdi: Muhammad ibn Ismoilning shunday deganini eshitdim: «Ismoil ibn Ayyosh Hijoz va Iroq ahlidan munkar hadislar rivoyat qiladi». Goʻyo u (Ismoilning) ulardan yolgʻiz oʻzi rivoyat qilgan narsasini zaif sanagandek (boʻldi). Va (Muhammad): «Ismoil ibn Ayyoshning (sahih) hadisi faqat Shom ahlidan boʻlganidir», dedi. Ahmad ibn Hanbal: «Ismoil ibn Ayyosh Baqiyyadan koʻra yaxshiroqdir; Baqiyyaning ishonchli rovilardan rivoyat qilgan munkar hadislari bor», dedi. Abu Iso aytdi: Menga Ahmad ibn Hasan aytdiki, men Ahmad ibn Hanbalning shuni aytganini eshitdim.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Ҳайзли аёл ҳам, жунуб киши ҳам Қуръондан бирор нарса ўқимасин», дедилар. (Рови) айтди: Бу бобда Алидан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадисини биз фақат Исмоил ибн Айёшнинг Мусо ибн Уқбадан, у Нофеъдан, у Ибн Умардан, у Набий ﷺдан: «Жунуб киши ҳам, ҳайзли аёл ҳам ўқимасин» деган ҳадиси орқалигина биламиз. Бу — Набий ﷺнинг саҳобаларидан, тобеинлардан ва улардан кейингилардан, жумладан Суфён ас-Саврий, Ибн Муборак, Шофеий, Аҳмад ва Ишоқ каби кўпчилик илм аҳлининг сўзидир. Улар: «Ҳайзли аёл ҳам, жунуб киши ҳам Қуръондан бирор нарса ўқимасин, фақат аятнинг бир қисми, ҳарф ва шу кабилар бундан мустасно», дейишган; жунуб ва ҳайзли кишига тасбеҳ ва таҳлил айтишга рухсат беришган. (Абу Исо) айтди: Муҳаммад ибн Исмоилнинг шундай деганини эшитдим: «Исмоил ибн Айёш Ҳижоз ва Ироқ аҳлидан мункар ҳадислар ривоят қилади». Гўё у (Исмоилнинг) улардан ёлғиз ўзи ривоят қилган нарсасини заиф санагандек (бўлди). Ва (Муҳаммад): «Исмоил ибн Айёшнинг (саҳиҳ) ҳадиси фақат Шом аҳлидан бўлганидир», деди. Аҳмад ибн Ҳанбал: «Исмоил ибн Айёш Бақийядан кўра яхшироқдир; Бақийянинг ишончли ровилардан ривоят қилган мункар ҳадислари бор», деди. Абу Исо айтди: Менга Аҳмад ибн Ҳасан айтдики, мен Аҳмад ибн Ҳанбалнинг шуни айтганини эшитдим.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا حَقُّ امْرِئٍ مُسْلِمٍ يَبِيتُ لَيْلَتَيْنِ وَلَهُ شَيْءٌ يُوصِي فِيهِ إِلاَّ وَوَصِيَّتُهُ مَكْتُوبَةٌ عِنْدَهُ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ أَبِي أَوْفَى . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Vasiyat qiladigan biror narsasi bor musulmon kishi uchun vasiyati yozilgan holda yonida turmasdan ikki kecha tunashga haqqi yoʻq», dedilar. Abu Iso aytdi: Ibn Umar hadisi hasan sahih hadisdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Васият қиладиган бирор нарсаси бор мусулмон киши учун васияти ёзилган ҳолда ёнида турмасдан икки кеча тунашга ҳаққи йўқ», дедилар. Абу Исо айтди: Ибн Умар ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ هِشَامٍ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ أَنَسٍ الْمَكِّيِّ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " اذْكُرُوا مَحَاسِنَ مَوْتَاكُمْ وَكُفُّوا عَنْ مَسَاوِيهِمْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ . سَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ عِمْرَانُ بْنُ أَنَسٍ الْمَكِّيُّ مُنْكَرُ الْحَدِيثِ وَرَوَى بَعْضُهُمْ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ عَائِشَةَ . قَالَ وَعِمْرَانُ بْنُ أَبِي أَنَسٍ مِصْرِيٌّ أَقْدَمُ وَأَثْبَتُ مِنْ عِمْرَانَ بْنِ أَنَسٍ الْمَكِّيِّ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oʻlganlaringizning yaxshiliklarini zikr qilinglar, yomonliklaridan esa tiyiling», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Men Muhammadning: Imron ibn Anas al-Makkiy munkarul-hadisdir (hadisi rad etilgan), deganini eshitdim. Baʼzilar uni Atodan, u Oishadan deb rivoyat qilgan. (Abu Iso): Imron ibn Abu Anas misrlik boʻlib, Imron ibn Anas al-Makkiydan qadimroq va mustahkamroqdir, dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўлганларингизнинг яхшиликларини зикр қилинглар, ёмонликларидан эса тийилинг», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Мен Муҳаммаднинг: Имрон ибн Анас ал-Маккий мункарул-ҳадисдир (ҳадиси рад этилган), деганини эшитдим. Баъзилар уни Атодан, у Оишадан деб ривоят қилган. (Абу Исо): Имрон ибн Абу Анас мисрлик бўлиб, Имрон ибн Анас ал-Маккийдан қадимроқ ва мустаҳкамроқдир, деди.
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا أُدْخِلَ الْمَيِّتُ الْقَبْرَ - وَقَالَ أَبُو خَالِدٍ مَرَّةً إِذَا وُضِعَ الْمَيِّتُ فِي لَحْدِهِ قَالَ مَرَّةً " بِسْمِ اللَّهِ وَبِاللَّهِ وَعَلَى مِلَّةِ رَسُولِ اللَّهِ " . وَقَالَ مَرَّةً " بِسْمِ اللَّهِ وَبِاللَّهِ وَعَلَى سُنَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَرَوَاهُ أَبُو الصِّدِّيقِ النَّاجِيُّ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ رُوِيَ عَنْ أَبِي الصِّدِّيقِ النَّاجِيِّ عَنِ ابْنِ عُمَرَ مَوْقُوفًا أَيْضًا .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ mayyit qabrga kiritilganda — Abu Xolid bir marta: mayyit oʻzining lahadiga qoʻyilganda, dedi — bir marta: «Bismillahi va billahi va alo millati Rasulillah (Allohning nomi bilan, Alloh bilan va Allohning Rasuli dini uzra)», dedilar. Bir marta esa: «Bismillahi va billahi va alo sunnati Rasulillah ﷺ (Allohning nomi bilan, Alloh bilan va Allohning Rasuli sunnati uzra)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan, bu yoʻldan gʻaribdir. Bu hadis Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan. Buni Abus-Siddiq an-Nojiy ham Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan. Yana Abus-Siddiq an-Nojiydan, u Ibn Umardan mavquf holida ham rivoyat qilingan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ маййит қабрга киритилганда — Абу Холид бир марта: маййит ўзининг лаҳадига қўйилганда, деди — бир марта: «Бисмиллаҳи ва биллаҳи ва ало миллати Расулиллаҳ (Аллоҳнинг номи билан, Аллоҳ билан ва Аллоҳнинг Расули дини узра)», дедилар. Бир марта эса: «Бисмиллаҳи ва биллаҳи ва ало суннати Расулиллаҳ ﷺ (Аллоҳнинг номи билан, Аллоҳ билан ва Аллоҳнинг Расули суннати узра)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан, бу йўлдан ғарибдир. Бу ҳадис Ибн Умардан, у Набий ﷺдан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган. Буни Абус-Сиддиқ ан-Ножий ҳам Ибн Умардан, у Набий ﷺдан ривоят қилган. Яна Абус-Сиддиқ ан-Ножийдан, у Ибн Умардан мавқуф ҳолида ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا مَاتَ الْمَيِّتُ عُرِضَ عَلَيْهِ مَقْعَدُهُ بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ فَإِنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ فَمِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَإِنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَمِنْ أَهْلِ النَّارِ ثُمَّ يُقَالُ هَذَا مَقْعَدُكَ حَتَّى يَبْعَثَكَ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mayyit oʻlganda, unga oʻrni ertayu kech koʻrsatiladi. Agar u jannat ahlidan boʻlsa, jannat ahlining (oʻrni), agar doʻzax ahlidan boʻlsa, doʻzax ahlining (oʻrni koʻrsatiladi). Soʻng unga: ‹Mana shu Alloh seni qiyomat kuni tiriltirguncha boʻlgan oʻrningdir›, deyiladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Маййит ўлганда, унга ўрни эртаю кеч кўрсатилади. Агар у жаннат аҳлидан бўлса, жаннат аҳлининг (ўрни), агар дўзах аҳлидан бўлса, дўзах аҳлининг (ўрни кўрсатилади). Сўнг унга: ‹Мана шу Аллоҳ сени қиёмат куни тирилтиргунча бўлган ўрнингдир›, дейилади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، يَحْيَى بْنُ خَلَفٍ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " ائْتُوا الدَّعْوَةَ إِذَا دُعِيتُمْ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَالْبَرَاءِ وَأَنَسٍ وَأَبِي أَيُّوبَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Taklif qilinsangizlar, daʼvatga (toʻyga) keling», dedilar. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahih hadisdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Таклиф қилинсангизлар, даъватга (тўйга) келинг», дедилар. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الشِّغَارِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ عَامَّةِ أَهْلِ الْعِلْمِ لاَ يَرَوْنَ نِكَاحَ الشِّغَارِ . وَالشِّغَارُ أَنْ يُزَوِّجَ الرَّجُلُ ابْنَتَهُ عَلَى أَنْ يُزَوِّجَهُ الآخَرُ ابْنَتَهُ أَوْ أُخْتَهُ وَلاَ صَدَاقَ بَيْنَهُمَا . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ نِكَاحُ الشِّغَارِ مَفْسُوخٌ وَلاَ يَحِلُّ وَإِنْ جُعِلَ لَهُمَا صَدَاقًا . وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . وَرُوِيَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ أَنَّهُ قَالَ يُقَرَّانِ عَلَى نِكَاحِهِمَا وَيُجْعَلُ لَهُمَا صَدَاقُ الْمِثْلِ . وَهُوَ قَوْلُ أَهْلِ الْكُوفَةِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ shigʻordan qaytardilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Aksar ilm ahli shu (rivoyatga) amal qiladilar, ular shigʻor nikohini joiz koʻrmaydilar. Shigʻor — kishi oʻz qizini boshqa kishiga, u ham oʻz qizini yoki opa-singlisini unga xotinlikka berishi sharti bilan, oralarida mahr boʻlmagan holda berishidir. Baʼzi ilm ahli: Shigʻor nikohi buziladi va garchi ularga mahr belgilangan boʻlsa-da, halol boʻlmaydi, dedilar. Bu Shofiʼiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Ato ibn Abu Robohdan rivoyat qilinishicha, u: Ular oʻz nikohlarida qoldiriladi va ularga mislining mahri belgilanadi, degan. Bu kufaliklarning soʻzidir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ шиғордан қайтардилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Аксар илм аҳли шу (ривоятга) амал қиладилар, улар шиғор никоҳини жоиз кўрмайдилар. Шиғор — киши ўз қизини бошқа кишига, у ҳам ўз қизини ёки опа-синглисини унга хотинликка бериши шарти билан, ораларида маҳр бўлмаган ҳолда беришидир. Баъзи илм аҳли: Шиғор никоҳи бузилади ва гарчи уларга маҳр белгиланган бўлса-да, ҳалол бўлмайди, дедилар. Бу Шофиъий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Ато ибн Абу Робоҳдан ривоят қилинишича, у: Улар ўз никоҳларида қолдирилади ва уларга мислининг маҳри белгиланади, деган. Бу куфаликларнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ غَيْلاَنَ بْنَ سَلَمَةَ الثَّقَفِيَّ، أَسْلَمَ وَلَهُ عَشْرُ نِسْوَةٍ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَأَسْلَمْنَ مَعَهُ فَأَمَرَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَتَخَيَّرَ أَرْبَعًا مِنْهُنَّ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَكَذَا رَوَاهُ مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ . قَالَ وَسَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ يَقُولُ هَذَا حَدِيثٌ غَيْرُ مَحْفُوظٍ وَالصَّحِيحُ مَا رَوَى شُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ وَغَيْرُهُ عَنِ الزُّهْرِيِّ قَالَ حُدِّثْتُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُوَيْدٍ الثَّقَفِيِّ أَنَّ غَيْلاَنَ بْنَ سَلَمَةَ أَسْلَمَ وَعِنْدَهُ عَشْرُ نِسْوَةٍ . قَالَ مُحَمَّدٌ وَإِنَّمَا حَدِيثُ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ أَنَّ رَجُلاً مِنْ ثَقِيفٍ طَلَّقَ نِسَاءَهُ فَقَالَ لَهُ عُمَرُ لَتُرَاجِعَنَّ نِسَاءَكَ أَوْ لأَرْجُمَنَّ قَبْرَكَ كَمَا رُجِمَ قَبْرُ أَبِي رِغَالٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَالْعَمَلُ عَلَى حَدِيثِ غَيْلاَنَ بْنِ سَلَمَةَ عِنْدَ أَصْحَابِنَا مِنْهُمُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Gʻaylon ibn Salama as-Saqafiy Islomni qabul qildi, uning johiliyatda oʻnta xotini bor edi, ular ham u bilan birga Islomga kirdilar. Shunda Nabiy ﷺ unga ulardan toʻrttasini tanlab olishga buyurdilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisni Maʼmar Zuhriydan, u Solimdan, u otasidan shu tarzda rivoyat qilgan. (Abu Iso) aytdi: Men Muhammad ibn Ismoilning shunday deganini eshitdim: Bu hadis (sanadi jihatdan) mahfuz emas, sahih boʻlgani esa Shuʼayb ibn Abu Hamza va boshqalar Zuhriydan rivoyat qilgani: «Menga Muhammad ibn Suvayd as-Saqafiydan rivoyat qilindiki, Gʻaylon ibn Salama Islomni qabul qildi, uning huzurida oʻnta xotini bor edi». Muhammad aytdi: Zuhriyning Solimdan, u otasidan (rivoyat qilgan) hadisi esa: Saqif (qabilasi)dan bir kishi xotinlarini taloq qildi, shunda Umar unga: Yo xotinlaringga qaytasan, yo Abu Rigʻolning qabri tosh-boʻron qilingani kabi qabringni tosh-boʻron qilaman, dedi. Abu Iso aytdi: Bizning ashoblarimiz Gʻaylon ibn Salamaning hadisiga amal qiladilar, ular orasida Shofiʼiy, Ahmad va Ishoq (bor).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Ғайлон ибн Салама ас-Сақафий Исломни қабул қилди, унинг жоҳилиятда ўнта хотини бор эди, улар ҳам у билан бирга Исломга кирдилар. Шунда Набий ﷺ унга улардан тўрттасини танлаб олишга буюрдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни Маъмар Зуҳрийдан, у Солимдан, у отасидан шу тарзда ривоят қилган. (Абу Исо) айтди: Мен Муҳаммад ибн Исмоилнинг шундай деганини эшитдим: Бу ҳадис (санади жиҳатдан) маҳфуз эмас, саҳиҳ бўлгани эса Шуъайб ибн Абу Ҳамза ва бошқалар Зуҳрийдан ривоят қилгани: «Менга Муҳаммад ибн Сувайд ас-Сақафийдан ривоят қилиндики, Ғайлон ибн Салама Исломни қабул қилди, унинг ҳузурида ўнта хотини бор эди». Муҳаммад айтди: Зуҳрийнинг Солимдан, у отасидан (ривоят қилган) ҳадиси эса: Сақиф (қабиласи)дан бир киши хотинларини талоқ қилди, шунда Умар унга: Ё хотинларингга қайтасан, ё Абу Риғолнинг қабри тош-бўрон қилингани каби қабрингни тош-бўрон қиламан, деди. Абу Исо айтди: Бизнинг ашобларимиз Ғайлон ибн Саламанинг ҳадисига амал қиладилар, улар орасида Шофиъий, Аҳмад ва Ишоқ (бор).
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَنْبَأَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، أَنْبَأَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ حَمْزَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَتْ تَحْتِي امْرَأَةٌ أُحِبُّهَا وَكَانَ أَبِي يَكْرَهُهَا فَأَمَرَنِي أَبِي أَنْ أُطَلِّقَهَا فَأَبَيْتُ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ طَلِّقِ امْرَأَتَكَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Nikohimda men sevadigan bir ayol bor edi, lekin otam uni yoqtirmas edi. Otam menga uni taloq qilishni buyurdi, men esa bosh tortdim. Buni Paygʻambar ﷺga aytsam, u zot: ‹Ey Abdulloh ibn Umar, xotiningni taloq qil›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Biz uni faqat Ibn Abu Zibning hadisidan bilamiz.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Никоҳимда мен севадиган бир аёл бор эди, лекин отам уни ёқтирмас эди. Отам менга уни талоқ қилишни буюрди, мен эса бош тортдим. Буни Пайғамбар ﷺга айтсам, у зот: ‹Эй Абдуллоҳ ибн Умар, хотинингни талоқ қил›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Биз уни фақат Ибн Абу Зибнинг ҳадисидан биламиз.
أَنْبَأَنَا قُتَيْبَةُ، أَنْبَأَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ لاَعَنَ رَجُلٌ امْرَأَتَهُ وَفَرَّقَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَيْنَهُمَا وَأَلْحَقَ الْوَلَدَ بِالأُمِّ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: «Bir kishi xotini bilan laʼnatlashdi (muloana qildi), Nabiy ﷺ ular orasini ajratdilar va bolani onaga qoʻshib hukm qildilar». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih hadisdir. Ilm ahli huzurida amal shunga binoandir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У айтди: «Бир киши хотини билан лаънатлашди (мулоана қилди), Набий ﷺ улар орасини ажратдилар ва болани онага қўшиб ҳукм қилдилар». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Илм аҳли ҳузурида амал шунга биноандир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ النَّخْلِ حَتَّى يَزْهُوَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ xurmoni pishib yetilmaguncha (yaʼni rangi oʻzgarmaguncha) sotishdan qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ хурмони пишиб етилмагунча (яъни ранги ўзгармагунча) сотишдан қайтардилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ حَبَلِ الْحَبَلَةِ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ وَحَبَلُ الْحَبَلَةِ نِتَاجُ النِّتَاجِ وَهُوَ بَيْعٌ مَفْسُوخٌ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ مِنْ بُيُوعِ الْغَرَرِ . وَقَدْ رَوَى شُعْبَةُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ . وَرَوَى عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ وَغَيْرُهُ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ وَنَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَهَذَا أَصَحُّ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ habalul-habala (homila tuyaning qornidagi bolaning bolasi)ni sotishdan qaytardilar. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahihdir. Ilm ahli shu hadis bilan amal qiladi. Habalul-habala — bolaning bolasi boʻlib, ilm ahlining nazdida buzuq (bekor qilinadigan) savdo va u gʻarar (noaniqlik) savdolaridan biridir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳабалул-ҳабала (ҳомила туянинг қорнидаги боланинг боласи)ни сотишдан қайтардилар. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Илм аҳли шу ҳадис билан амал қилади. Ҳабалул-ҳабала — боланинг боласи бўлиб, илм аҳлининг наздида бузуқ (бекор қилинадиган) савдо ва у ғарар (ноаниқлик) савдоларидан биридир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، وَشُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ الْوَلاَءِ وَهِبَتِهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ . وَقَدْ رَوَى يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ نَهَى عَنْ بَيْعِ الْوَلاَءِ وَهِبَتِهِ . وَهُوَ وَهَمٌ وَهِمَ فِيهِ يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ . وَرَوَى عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ سُلَيْمٍ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ valoʼ (ozod qiluvchi bilan ozod qilingan oʻrtasidagi vorislik aloqasi)ni sotish va uni hadya qilishdan qaytardilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir; biz uni faqat Abdulloh ibn Dinorning Ibn Umardan qilgan rivoyati orqaligina bilamiz. Ilm ahli shu hadis bilan amal qiladi. Yahyo ibn Sulaym bu hadisni Ubaydulloh ibn Umardan, u Nofeʼdan, u Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan — u zot valoʼni sotish va hadya qilishdan qaytarganlari haqida rivoyat qilgan. Bu Yahyo ibn Sulaym yanglishgan vahmdir. Abdulvahhob as-Saqafiy, Abdulloh ibn Numayr va boshqa bir nechalari Ubaydulloh ibn Umardan, u Abdulloh ibn Dinordan, u Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilganlar. Bu Yahyo ibn Sulaymning hadisidan sahihroqdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ валў (озод қилувчи билан озод қилинган ўртасидаги ворислик алоқаси)ни сотиш ва уни ҳадя қилишдан қайтардилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир; биз уни фақат Абдуллоҳ ибн Динорнинг Ибн Умардан қилган ривояти орқалигина биламиз. Илм аҳли шу ҳадис билан амал қилади. Яҳё ибн Сулайм бу ҳадисни Убайдуллоҳ ибн Умардан, у Нофеъдан, у Ибн Умардан, у Набий ﷺдан — у зот валўни сотиш ва ҳадя қилишдан қайтарганлари ҳақида ривоят қилган. Бу Яҳё ибн Сулайм янглишган ваҳмдир. Абдулваҳҳоб ас-Сақафий, Абдуллоҳ ибн Нумайр ва бошқа бир нечалари Убайдуллоҳ ибн Умардан, у Абдуллоҳ ибн Динордан, у Ибн Умардан, у Набий ﷺдан ривоят қилганлар. Бу Яҳё ибн Сулаймнинг ҳадисидан саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كُنْتُ أَبِيعُ الإِبِلَ بِالْبَقِيعِ فَأَبِيعُ بِالدَّنَانِيرِ فَآخُذُ مَكَانَهَا الْوَرِقَ وَأَبِيعُ بِالْوَرِقِ فَآخُذُ مَكَانَهَا الدَّنَانِيرَ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَوَجَدْتُهُ خَارِجًا مِنْ بَيْتِ حَفْصَةَ فَسَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ " لاَ بَأْسَ بِهِ بِالْقِيمَةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لاَ نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ . وَرَوَى دَاوُدُ بْنُ أَبِي هِنْدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ مَوْقُوفًا . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ لاَ بَأْسَ أَنْ يَقْتَضِيَ الذَّهَبَ مِنَ الْوَرِقِ وَالْوَرِقَ مِنَ الذَّهَبِ . وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . وَقَدْ كَرِهَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ ذَلِكَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Baqiʼda tuya sotar edim, dinorga sotib, oʻrniga dirham olar, dirhamga sotib, oʻrniga dinor olar edim. Soʻng Rasululloh ﷺning huzurlariga keldim, u zotni Hafsaning uyidan chiqib kelayotgan holda topdim va bu haqda soʻradim. U zot: «Agar narxiga (teng) boʻlsa, zarari yoʻq», dedilar. Abu Iso aytdi: Biz bu hadisni marfuʼ holda faqat Simok ibn Harbning Said ibn Jubayrdan, uning Ibn Umardan qilgan rivoyati orqaligina bilamiz. Dovud ibn Abu Hind bu hadisni Said ibn Jubayrdan, u Ibn Umardan mavquf holda rivoyat qilgan. Baʼzi ilm ahli shu hadis bilan amal qilib, kumush oʻrniga oltin, oltin oʻrniga kumush olishda zarar yoʻq deydilar; bu Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalardan baʼzi ilm ahli buni makruh sanaganlar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Бақиъда туя сотар эдим, динорга сотиб, ўрнига дирҳам олар, дирҳамга сотиб, ўрнига динор олар эдим. Сўнг Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келдим, у зотни Ҳафсанинг уйидан чиқиб келаётган ҳолда топдим ва бу ҳақда сўрадим. У зот: «Агар нархига (тенг) бўлса, зарари йўқ», дедилар. Абу Исо айтди: Биз бу ҳадисни марфуъ ҳолда фақат Симок ибн Ҳарбнинг Саид ибн Жубайрдан, унинг Ибн Умардан қилган ривояти орқалигина биламиз. Довуд ибн Абу Ҳинд бу ҳадисни Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Умардан мавқуф ҳолда ривоят қилган. Баъзи илм аҳли шу ҳадис билан амал қилиб, кумуш ўрнига олтин, олтин ўрнига кумуш олишда зарар йўқ дейдилар; бу Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан баъзи илм аҳли буни макруҳ санаганлар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، وَأَبُو عَمَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، قَالَ أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَكَمِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ عَسْبِ الْفَحْلِ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَنَسٍ وَأَبِي سَعِيدٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَقَدْ رَخَّصَ بَعْضُهُمْ فِي قَبُولِ الْكَرَامَةِ عَلَى ذَلِكَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ aygʻir (otni urgʻochiga) qoʻshish (haqini olish)dan qaytardilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Abu Hurayra, Anas va Abu Saiddan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahih hadisdir. Ilm ahlidan baʼzilari shunga amal qiladilar. Baʼzilari esa bunga (berilgan) hadyani qabul qilishga ruxsat berganlar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ айғир (отни урғочига) қўшиш (ҳақини олиш)дан қайтардилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Абу Ҳурайра, Анас ва Абу Саиддан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Илм аҳлидан баъзилари шунга амал қиладилар. Баъзилари эса бунга (берилган) ҳадяни қабул қилишга рухсат берганлар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ دَخَلَ حَائِطًا فَلْيَأْكُلْ وَلاَ يَتَّخِذْ خُبْنَةً " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَعَبَّادِ بْنِ شُرَحْبِيلَ وَرَافِعِ بْنِ عَمْرٍو وَعُمَيْرٍ مَوْلَى آبِي اللَّحْمِ وَأَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ سُلَيْمٍ . وَقَدْ رَخَّصَ فِيهِ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لاِبْنِ السَّبِيلِ فِي أَكْلِ الثِّمَارِ وَكَرِهَهُ بَعْضُهُمْ إِلاَّ بِالثَّمَنِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim bogʻga kirsa, (mevadan) yesin, lekin (etagiga) tugib olib ketmasin», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Abdulloh ibn Amr, Abbod ibn Shurahbil, Rofeʼ ibn Amr, Abu-l-Lahmning ozod qilgan quli Umayr va Abu Hurayradan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Umar hadisi gʻarib hadisdir, biz uni bu yoʻldan faqat Yahyo ibn Sulaym hadisi orqaligina bilamiz. Baʼzi ilm ahli yoʻlovchiga mevalardan yeyishga ruxsat berganlar, baʼzilari esa uni haq (toʻlov) bilangina (mumkin deb) makruh sanaganlar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким боғга кирса, (мевадан) есин, лекин (этагига) тугиб олиб кетмасин», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Абдуллоҳ ибн Амр, Аббод ибн Шураҳбил, Рофеъ ибн Амр, Абу-л-Лаҳмнинг озод қилган қули Умайр ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Ибн Умар ҳадиси ғариб ҳадисдир, биз уни бу йўлдан фақат Яҳё ибн Сулайм ҳадиси орқалигина биламиз. Баъзи илм аҳли йўловчига мевалардан ейишга рухсат берганлар, баъзилари эса уни ҳақ (тўлов) билангина (мумкин деб) макруҳ санаганлар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَبِيعُ بَعْضُكُمْ عَلَى بَيْعِ بَعْضٍ وَلاَ يَخْطُبُ بَعْضُكُمْ عَلَى خِطْبَةِ بَعْضٍ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَسَمُرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " لاَ يَسُومُ الرَّجُلُ عَلَى سَوْمِ أَخِيهِ " . وَمَعْنَى الْبَيْعِ فِي هَذَا الْحَدِيثِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ هُوَ السَّوْمُ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Biringiz boshqangizning savdosi ustiga savdo qilmasin va biringiz boshqangizning sovchiligi ustiga sovchilik qilmasin», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Abu Hurayra va Samuradan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Umar hadisi hasan sahih hadisdir. Nabiy ﷺdan rivoyat qilinishicha, u zot: «Kishi birodarining narx aytishi ustiga narx aytmasin», deganlar. Baʼzi ilm ahli nazdida bu hadisdagi «savdo»ning maʼnosi narx aytishdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Бирингиз бошқангизнинг савдоси устига савдо қилмасин ва бирингиз бошқангизнинг совчилиги устига совчилик қилмасин», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Абу Ҳурайра ва Самурадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Ибн Умар ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Набий ﷺдан ривоят қилинишича, у зот: «Киши биродарининг нарх айтиши устига нарх айтмасин», деганлар. Баъзи илм аҳли наздида бу ҳадисдаги «савдо»нинг маъноси нарх айтишдир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ إِلاَّ أَنَّهُ قَدْ أَذِنَ لأَهْلِ الْعَرَايَا أَنْ يَبِيعُوهَا بِمِثْلِ خَرْصِهَا . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَجَابِرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ هَكَذَا رَوَى مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ هَذَا الْحَدِيثَ . وَرَوَى أَيُّوبُ وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَمَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ . وَبِهَذَا الإِسْنَادِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ رَخَّصَ فِي الْعَرَايَا . وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Zayd ibn Sobitdan rivoyat qiladi: Nabiy ﷺ muhoqala va muzobanadan qaytardilar, faqat ariyya egalariga uni taxminiy bahosi miqdorida sotishga ruxsat berdilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Abu Hurayra va Jobirdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Zayd ibn Sobitning hadisini Muhammad ibn Ishoq ana shunday rivoyat qilgan. Ayyub, Ubaydulloh ibn Umar va Molik ibn Anaslar esa Nofeʼdan, u Ibn Umardan: «Nabiy ﷺ muhoqala va muzobanadan qaytardilar», deb rivoyat qilganlar. Yana shu isnod bilan Ibn Umardan, u Zayd ibn Sobitdan, u Nabiy ﷺdan: «U zot ariyyaga ruxsat berdilar», deb (rivoyat qilingan). Bu Muhammad ibn Ishoqning hadisidan koʻra sahihroqdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Зайд ибн Собитдан ривоят қилади: Набий ﷺ муҳоқала ва музобанадан қайтардилар, фақат арийя эгаларига уни тахминий баҳоси миқдорида сотишга рухсат бердилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Абу Ҳурайра ва Жобирдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Зайд ибн Собитнинг ҳадисини Муҳаммад ибн Ишоқ ана шундай ривоят қилган. Айюб, Убайдуллоҳ ибн Умар ва Молик ибн Анаслар эса Нофеъдан, у Ибн Умардан: «Набий ﷺ муҳоқала ва музобанадан қайтардилар», деб ривоят қилганлар. Яна шу иснод билан Ибн Умардан, у Зайд ибн Собитдан, у Набий ﷺдан: «У зот арийяга рухсат бердилар», деб (ривоят қилинган). Бу Муҳаммад ибн Ишоқнинг ҳадисидан кўра саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرْخَصَ فِي بَيْعِ الْعَرَايَا بِخَرْصِهَا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَحَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْهُمُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ وَقَالُوا إِنَّ الْعَرَايَا مُسْتَثْنَاةٌ مِنْ جُمْلَةِ نَهْىِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِذْ نَهَى عَنِ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ وَاحْتَجُّوا بِحَدِيثِ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ وَحَدِيثِ أَبِي هُرَيْرَةَ وَقَالُوا لَهُ أَنْ يَشْتَرِيَ مَا دُونَ خَمْسَةِ أَوْسُقٍ . وَمَعْنَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَرَادَ التَّوْسِعَةَ عَلَيْهِمْ فِي هَذَا لأَنَّهُمْ شَكَوْا إِلَيْهِ وَقَالُوا لاَ نَجِدُ مَا نَشْتَرِي مِنَ الثَّمَرِ إِلاَّ بِالتَّمْرِ فَرَخَّصَ لَهُمْ فِيمَا دُونَ خَمْسَةِ أَوْسُقٍ أَنْ يَشْتَرُوهَا فَيَأْكُلُوهَا رُطَبًا .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Zayd ibn Sobitdan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ ariyyani uning taxminiy bahosi bilan sotishga ruxsat berdilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abu Hurayraning hadisi ham hasan sahih hadisdir. Baʼzi ilm ahli, jumladan Shofeiy, Ahmad va Ishoq nazdida amal shunga binoandir. Ular: «Ariyya Nabiy ﷺning umumiy nahyidan mustasnodir, chunki u zot muhoqala va muzobanadan qaytarganlar», deganlar va Zayd ibn Sobitning hadisi hamda Abu Hurayraning hadisi bilan dalil keltirib, «U kishi besh vasqdan oz boʻlgan miqdorni sotib olishi mumkin», deganlar. Baʼzi ilm ahli nazdida buning maʼnosi shuki, Nabiy ﷺ bunda ularga kenglik berishni iroda qilganlar, chunki ular u zotga shikoyat qilib: «Biz xurmoni faqat (quruq) xurmo bilangina sotib ololmayapmiz», deganlar. Shunda u zot ularga besh vasqdan oz boʻlgan miqdorni sotib olib, uni yangi (xom) holida yeyishlariga ruxsat berdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Зайд ибн Собитдан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ арийяни унинг тахминий баҳоси билан сотишга рухсат бердилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳам ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Баъзи илм аҳли, жумладан Шофеий, Аҳмад ва Ишоқ наздида амал шунга биноандир. Улар: «Арийя Набий ﷺнинг умумий наҳйидан мустаснодир, чунки у зот муҳоқала ва музобанадан қайтарганлар», деганлар ва Зайд ибн Собитнинг ҳадиси ҳамда Абу Ҳурайранинг ҳадиси билан далил келтириб, «У киши беш васқдан оз бўлган миқдорни сотиб олиши мумкин», деганлар. Баъзи илм аҳли наздида бунинг маъноси шуки, Набий ﷺ бунда уларга кенглик беришни ирода қилганлар, чунки улар у зотга шикоят қилиб: «Биз хурмони фақат (қуруқ) хурмо билангина сотиб ололмаяпмиз», деганлар. Шунда у зот уларга беш васқдан оз бўлган миқдорни сотиб олиб, уни янги (хом) ҳолида ейишларига рухсат бердилар.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْهَرَوِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَطْلُ الْغَنِيِّ ظُلْمٌ وَإِذَا أُحِلْتَ عَلَى مَلِيءٍ فَاتْبَعْهُ وَلاَ تَبِعْ بَيْعَتَيْنِ فِي بَيْعَةٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَمَعْنَاهُ أَنَّهُ إِذَا أُحِيلَ أَحَدُكُمْ عَلَى مَلِيٍّ فَلْيَتْبَعْ . فَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا أُحِيلَ الرَّجُلُ عَلَى مَلِيٍّ فَاحْتَالَهُ فَقَدْ بَرِئَ الْمُحِيلُ وَلَيْسَ لَهُ أَنْ يَرْجِعَ عَلَى الْمُحِيلِ . وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا تَوِيَ مَالُ هَذَا بِإِفْلاَسِ الْمُحَالِ عَلَيْهِ فَلَهُ أَنْ يَرْجِعَ عَلَى الأَوَّلِ . وَاحْتَجُّوا بِقَوْلِ عُثْمَانَ وَغَيْرِهِ حِينَ قَالُوا لَيْسَ عَلَى مَالِ مُسْلِمٍ تَوًى . قَالَ إِسْحَاقُ مَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ " لَيْسَ عَلَى مَالِ مُسْلِمٍ تَوًى " . هَذَا إِذَا أُحِيلَ الرَّجُلُ عَلَى آخَرَ وَهُوَ يَرَى أَنَّهُ مَلِيٌّ فَإِذَا هُوَ مُعْدِمٌ فَلَيْسَ عَلَى مَالِ مُسْلِمٍ تَوًى .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Boyning (qarzni) choʻzib yurishi zulmdir. Qachon (qarzing) badavlat kishiga havola qilinsa, (uni) qabul qil; va bir savdoda ikki savdo qilma», dedilar. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan sahih hadisdir. Uning maʼnosi shuki, qachon biringizning (qarzi) badavlat kishiga havola qilinsa, (uni) qabul qilsin. Baʼzi ilm ahli: «Qachon bir kishining (qarzi) badavlat kishiga havola qilinib, u (havolani) qabul qilsa, havola qiluvchi (qarzdan) xalos boʻladi va (oluvchi) havola qiluvchiga qaytib (talab qilishga) haqli emas», deganlar. Bu Shofeiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Baʼzi ilm ahli esa: «Qachon havola qilingan kishining sinishi (iflos boʻlishi) sababli bu kishining moli yoʻqolsa, u birinchi (havola qiluvchi)ga qaytib (talab qilishga) haqlidir», deb Usmon va boshqalarning: ‹Musulmonning moli zoye boʻlmaydi›, degan soʻzi bilan dalil keltirganlar. Ishoq aytdi: Bu hadisning maʼnosi ‹Musulmonning moli zoye boʻlmaydi› deganidir; bu shuki, qachon bir kishining (qarzi) boshqasiga havola qilinib, u (havola qilingan)ni badavlat deb bilsa-yu, u esa qashshoq boʻlib chiqsa, (oʻshanda) musulmonning moli zoye boʻlmaydi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Бойнинг (қарзни) чўзиб юриши зулмдир. Қачон (қарзинг) бадавлат кишига ҳавола қилинса, (уни) қабул қил; ва бир савдода икки савдо қилма», дедилар. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Унинг маъноси шуки, қачон бирингизнинг (қарзи) бадавлат кишига ҳавола қилинса, (уни) қабул қилсин. Баъзи илм аҳли: «Қачон бир кишининг (қарзи) бадавлат кишига ҳавола қилиниб, у (ҳаволани) қабул қилса, ҳавола қилувчи (қарздан) халос бўлади ва (олувчи) ҳавола қилувчига қайтиб (талаб қилишга) ҳақли эмас», деганлар. Бу Шофеий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Баъзи илм аҳли эса: «Қачон ҳавола қилинган кишининг синиши (ифлос бўлиши) сабабли бу кишининг моли йўқолса, у биринчи (ҳавола қилувчи)га қайтиб (талаб қилишга) ҳақлидир», деб Усмон ва бошқаларнинг: ‹Мусулмоннинг моли зое бўлмайди›, деган сўзи билан далил келтирганлар. Ишоқ айтди: Бу ҳадиснинг маъноси ‹Мусулмоннинг моли зое бўлмайди› деганидир; бу шуки, қачон бир кишининг (қарзи) бошқасига ҳавола қилиниб, у (ҳавола қилинган)ни бадавлат деб билса-ю, у эса қашшоқ бўлиб чиқса, (ўшанда) мусулмоннинг моли зое бўлмайди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ أَعْتَقَ نَصِيبًا - أَوْ قَالَ شِقْصًا أَوْ قَالَ شِرْكًا لَهُ فِي عَبْدٍ فَكَانَ لَهُ مِنَ الْمَالِ مَا يَبْلُغُ ثَمَنَهُ بِقِيمَةِ الْعَدْلِ فَهُوَ عَتِيقٌ وَإِلاَّ فَقَدْ عَتَقَ مِنْهُ مَا عَتَقَ " . قَالَ أَيُّوبُ وَرُبَّمَا قَالَ نَافِعٌ فِي هَذَا الْحَدِيثِ يَعْنِي فَقَدْ عَتَقَ مِنْهُ مَا عَتَقَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَاهُ سَالِمٌ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim qulda boʻlgan ulushini — yoki: boʻlagini, yoki: sherikligini — ozod qilsa va uning (qulning) adolatli bahosiga yetadigan moli boʻlsa, u (qul butunlay) ozod boʻladi. Aks holda, undan ozod qilgani miqdorigina ozod boʻladi», dedilar. Ayyub aytdi: Baʼzan Nofiʼ bu hadisda «undan ozod qilgani miqdorigina ozod boʻladi» deb aytar edi. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahihdir. Solim ham otasidan, u Nabiy ﷺdan bunga oʻxshash rivoyat qilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким қулда бўлган улушини — ёки: бўлагини, ёки: шериклигини — озод қилса ва унинг (қулнинг) адолатли баҳосига етадиган моли бўлса, у (қул бутунлай) озод бўлади. Акс ҳолда, ундан озод қилгани миқдоригина озод бўлади», дедилар. Айюб айтди: Баъзан Нофиъ бу ҳадисда «ундан озод қилгани миқдоригина озод бўлади» деб айтар эди. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Солим ҳам отасидан, у Набий ﷺдан бунга ўхшаш ривоят қилган.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَامَلَ أَهْلَ خَيْبَرَ بِشَطْرِ مَا يَخْرُجُ مِنْهَا مِنْ ثَمَرٍ أَوْ زَرْعٍ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَزَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ وَجَابِرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ لَمْ يَرَوْا بِالْمُزَارَعَةِ بَأْسًا عَلَى النِّصْفِ وَالثُّلُثِ وَالرُّبُعِ . وَاخْتَارَ بَعْضُهُمْ أَنْ يَكُونَ الْبَذْرُ مِنْ رَبِّ الأَرْضِ . وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . وَكَرِهَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ الْمُزَارَعَةَ بِالثُّلُثِ وَالرُّبُعِ وَلَمْ يَرَوْا بِمُسَاقَاةِ النَّخِيلِ بِالثُّلُثِ وَالرُّبُعِ بَأْسًا . وَهُوَ قَوْلُ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَالشَّافِعِيِّ . وَلَمْ يَرَ بَعْضُهُمْ أَنْ يَصِحَّ شَيْءٌ مِنَ الْمُزَارَعَةِ إِلاَّ أَنْ يَسْتَأْجِرَ الأَرْضَ بِالذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Xaybar ahli bilan undan chiqadigan meva yoki ekinning yarmiga (sherik boʻlib) muomala qildilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Anas, Ibn Abbos, Zayd ibn Sobit va Jobirdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Nabiy ﷺning sahobalari va ulardan boshqalaridan boʻlgan baʼzi ahli ilmning amali shunga koʻradir: ular yarmi, uchdan biri va toʻrtdan biriga muzoraa (sherikchilik bilan dehqonchilik) qilishni zararli koʻrmaganlar. Baʼzilar urugʻ yer egasidan boʻlishini ixtiyor qildilar; bu Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Baʼzi ahli ilm uchdan bir va toʻrtdan birga muzoraa qilishni makruh sanagan, ammo xurmolarni uchdan bir va toʻrtdan birga musoqot (sugʻorib parvarish) qilishni zararli koʻrmaganlar; bu Mol ibn Anas va Shofeiyning soʻzidir. Baʼzilar esa yerni oltin va kumushga ijaraga olishdan boshqa hech qanday muzoraa toʻgʻri (sahih) boʻlishini koʻrmaganlar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Хайбар аҳли билан ундан чиқадиган мева ёки экиннинг ярмига (шерик бўлиб) муомала қилдилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Анас, Ибн Аббос, Зайд ибн Собит ва Жобирдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Набий ﷺнинг саҳобалари ва улардан бошқаларидан бўлган баъзи аҳли илмнинг амали шунга кўрадир: улар ярми, учдан бири ва тўртдан бирига музораа (шерикчилик билан деҳқончилик) қилишни зарарли кўрмаганлар. Баъзилар уруғ ер эгасидан бўлишини ихтиёр қилдилар; бу Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Баъзи аҳли илм учдан бир ва тўртдан бирга музораа қилишни макруҳ санаган, аммо хурмоларни учдан бир ва тўртдан бирга мусоқот (суғориб парвариш) қилишни зарарли кўрмаганлар; бу Мол ибн Анас ва Шофеийнинг сўзидир. Баъзилар эса ерни олтин ва кумушга ижарага олишдан бошқа ҳеч қандай музораа тўғри (саҳиҳ) бўлишини кўрмаганлар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ لاَ يَظْلِمُهُ وَلاَ يُسْلِمُهُ وَمَنْ كَانَ فِي حَاجَةِ أَخِيهِ كَانَ اللَّهُ فِي حَاجَتِهِ وَمَنْ فَرَّجَ عَنْ مُسْلِمٍ كُرْبَةً فَرَّجَ اللَّهُ عَنْهُ كُرْبَةً مِنْ كُرَبِ يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَمَنْ سَتَرَ مُسْلِمًا سَتَرَهُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عُمَرَ.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, otasidan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmon musulmonning birodaridir, unga zulm qilmaydi va uni (dushman qoʻliga) tashlab qoʻymaydi. Kim oʻz birodarining hojatini ado etishda boʻlsa, Alloh uning hojatini ado etishda boʻladi. Kim bir musulmondan bir gʻamni aritsa, Alloh undan qiyomat kuni gʻamlaridan bir gʻamni aritadi. Kim bir musulmonning (aybini) yopsa, Alloh uning (aybini) qiyomat kuni yopadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Ibn Umarning hadisidan hasan sahih gʻaribdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, отасидан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмон мусулмоннинг биродаридир, унга зулм қилмайди ва уни (душман қўлига) ташлаб қўймайди. Ким ўз биродарининг ҳожатини адо этишда бўлса, Аллоҳ унинг ҳожатини адо этишда бўлади. Ким бир мусулмондан бир ғамни аритса, Аллоҳ ундан қиёмат куни ғамларидан бир ғамни аритади. Ким бир мусулмоннинг (айбини) ёпса, Аллоҳ унинг (айбини) қиёмат куни ёпади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Ибн Умарнинг ҳадисидан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجَمَ يَهُودِيًّا وَيَهُودِيَّةً . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْحَدِيثِ قِصَّةٌ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir yahudiy erkak va bir yahudiy ayolni toshboʻron qildilar. Abu Iso aytdi: Hadisda (uzun) qissa bor, bu hasan sahih hadisdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир яҳудий эркак ва бир яҳудий аёлни тошбўрон қилдилар. Абу Исо айтди: Ҳадисда (узун) қисса бор, бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَطَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي مِجَنٍّ قِيمَتُهُ ثَلاَثَةُ دَرَاهِمَ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ سَعْدٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَيْمَنَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْهُمْ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ قَطَعَ فِي خَمْسَةِ دَرَاهِمَ . وَرُوِيَ عَنْ عُثْمَانَ وَعَلِيٍّ أَنَّهُمَا قَطَعَا فِي رُبْعِ دِينَارٍ . وَرُوِيَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ أَنَّهُمَا قَالاَ تُقْطَعُ الْيَدُ فِي خَمْسَةِ دَرَاهِمَ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ فُقَهَاءِ التَّابِعِينَ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ رَأَوُا الْقَطْعَ فِي رُبْعِ دِينَارٍ فَصَاعِدًا . وَقَدْ رُوِيَ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ أَنَّهُ قَالَ لاَ قَطْعَ إِلاَّ فِي دِينَارٍ أَوْ عَشَرَةِ دَرَاهِمَ . وَهُوَ حَدِيثٌ مُرْسَلٌ رَوَاهُ الْقَاسِمُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَالْقَاسِمُ لَمْ يَسْمَعْ مِنِ ابْنِ مَسْعُودٍ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ قَالُوا لاَ قَطْعَ فِي أَقَلَّ مِنْ عَشَرَةِ دَرَاهِمَ . وَرُوِيَ عَنْ عَلِيٍّ أَنَّهُ قَالَ لاَ قَطْعَ فِي أَقَلَّ مِنْ عَشَرَةِ دَرَاهِمَ . وَلَيْسَ إِسْنَادُهُ بِمُتَّصِلٍ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ qiymati uch dirham boʻlgan qalqon (oʻgʻirlangani uchun oʻgʻrining qoʻlini) kestilar», dedi. Saʼd, Abdulloh ibn Amr, Ibn Abbos, Abu Hurayra va Ayman (roziyallohu anhum)dan ham (shu) bobda (hadis rivoyat qilingan). Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahihdir. Ilm ahlidan, Nabiy ﷺning ashoblaridan baʼzilarining amali shu (hadisga binoan)dir. Ulardan Abu Bakr Siddiq besh dirhamda (qoʻl) kestirgan. Usmon va Alidan rivoyat qilinishicha, ular ikkalalari chorak dinorda (qoʻl) kestirganlar. Abu Hurayra va Abu Saiddan rivoyat qilinishicha, ular ikkalalari: «Qoʻl besh dirhamda kesiladi», deganlar. Tobeʼinlar fuqaholaridan baʼzilarining amali ham shu (hadisga binoan)dir va bu Molik ibn Anas, Shofiiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Ular chorak dinor va undan koʻp (miqdor)da (qoʻl) kesishni (joiz) koʻrishgan. Ibn Masʼuddan rivoyat qilinishicha, u: «Bir dinor yoki oʻn dirhamdan kam (miqdor)da (qoʻl) kesilmaydi», degan. Bu mursal hadis boʻlib, uni Qosim ibn Abdurrahmon Ibn Masʼuddan rivoyat qilgan; Qosim esa Ibn Masʼuddan (hadis) eshitmagan. Ilm ahlidan baʼzilarining amali shu (hadisga binoan)dir va bu Sufyon Savriy hamda Kufa ahlining soʻzidir. Ular: «Oʻn dirhamdan kam (miqdor)da (qoʻl) kesilmaydi», deganlar. Alidan rivoyat qilinishicha, u: «Oʻn dirhamdan kam (miqdor)da (qoʻl) kesilmaydi», degan. Lekin uning isnodi muttasil (uzluksiz) emas.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ қиймати уч дирҳам бўлган қалқон (ўғирлангани учун ўғрининг қўлини) кестилар», деди. Саъд, Абдуллоҳ ибн Амр, Ибн Аббос, Абу Ҳурайра ва Айман (розияллоҳу анҳум)дан ҳам (шу) бобда (ҳадис ривоят қилинган). Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Илм аҳлидан, Набий ﷺнинг ашобларидан баъзиларининг амали шу (ҳадисга биноан)дир. Улардан Абу Бакр Сиддиқ беш дирҳамда (қўл) кестирган. Усмон ва Алидан ривоят қилинишича, улар иккалалари чорак динорда (қўл) кестирганлар. Абу Ҳурайра ва Абу Саиддан ривоят қилинишича, улар иккалалари: «Қўл беш дирҳамда кесилади», деганлар. Тобеъинлар фуқаҳоларидан баъзиларининг амали ҳам шу (ҳадисга биноан)дир ва бу Молик ибн Анас, Шофиий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Улар чорак динор ва ундан кўп (миқдор)да (қўл) кесишни (жоиз) кўришган. Ибн Масъуддан ривоят қилинишича, у: «Бир динор ёки ўн дирҳамдан кам (миқдор)да (қўл) кесилмайди», деган. Бу мурсал ҳадис бўлиб, уни Қосим ибн Абдурраҳмон Ибн Масъуддан ривоят қилган; Қосим эса Ибн Масъуддан (ҳадис) эшитмаган. Илм аҳлидан баъзиларининг амали шу (ҳадисга биноан)дир ва бу Суфён Саврий ҳамда Куфа аҳлининг сўзидир. Улар: «Ўн дирҳамдан кам (миқдор)да (қўл) кесилмайди», деганлар. Алидан ривоят қилинишича, у: «Ўн дирҳамдан кам (миқдор)да (қўл) кесилмайди», деган. Лекин унинг исноди муттасил (узлуксиз) эмас.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اقْتُلُوا الْحَيَّاتِ وَاقْتُلُوا ذَا الطُّفْيَتَيْنِ وَالأَبْتَرَ فَإِنَّهُمَا يَلْتَمِسَانِ الْبَصَرَ وَيُسْقِطَانِ الْحَبَلَ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَعَائِشَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَسَهْلِ بْنِ سَعْدٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنْ أَبِي لُبَابَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى بَعْدَ ذَلِكَ عَنْ قَتْلِ حَيَّاتِ الْبُيُوتِ وَهِيَ الْعَوَامِرُ وَيُرْوَى عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنْ زَيْدِ بْنِ الْخَطَّابِ أَيْضًا . وَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ إِنَّمَا يُكْرَهُ مِنْ قَتْلِ الْحَيَّاتِ قَتْلُ الْحَيَّةِ الَّتِي تَكُونُ دَقِيقَةً كَأَنَّهَا فِضَّةٌ وَلاَ تَلْتَوِي فِي مِشْيَتِهَا .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ilonlarni oʻldiringlar, ikki chiziqli (ilon) va dumi kalta (ilon)ni oʻldiringlar, chunki bu ikkisi koʻzni koʻr qiladi va homilani tushiradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Ibn Umardan, u Abu Lubobadan (rivoyat qilinishicha): Paygʻambar ﷺ shundan keyin uy ilonlarini — yaʼni «avomir»larni — oʻldirishdan nahy qildilar; bu Ibn Umardan, Zayd ibn Xattobdan ham rivoyat qilinadi. Abdulloh ibn Muborak: «Ilonlarni oʻldirishdan kumush kabi ingichka boʻlib, yurishida egilmaydigan ilonni oʻldirishgina makruhdir», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Илонларни ўлдиринглар, икки чизиқли (илон) ва думи калта (илон)ни ўлдиринглар, чунки бу иккиси кўзни кўр қилади ва ҳомилани туширади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Ибн Умардан, у Абу Лубобадан (ривоят қилинишича): Пайғамбар ﷺ шундан кейин уй илонларини — яъни «авомир»ларни — ўлдиришдан наҳй қилдилар; бу Ибн Умардан, Зайд ибн Хаттобдан ҳам ривоят қилинади. Абдуллоҳ ибн Муборак: «Илонларни ўлдиришдан кумуш каби ингичка бўлиб, юришида эгилмайдиган илонни ўлдиришгина макруҳдир», деди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنِ اقْتَنَى كَلْبًا لَيْسَ بِضَارٍ وَلاَ كَلْبَ مَاشِيَةٍ نَقَصَ مِنْ أَجْرِهِ كُلَّ يَوْمٍ قِيرَاطَانِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَسُفْيَانَ بْنِ أَبِي زُهَيْرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " أَوْ كَلْبَ زَرْعٍ " .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimki ov iti ham, chorva iti ham boʻlmagan it boqsa, har kuni uning savobidan ikki qirot kamayadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahih hadisdir. Nabiy ﷺdan: «Yoki ekin iti» degan rivoyat ham kelgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимки ов ити ҳам, чорва ити ҳам бўлмаган ит боқса, ҳар куни унинг савобидан икки қирот камаяди», дедилар. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Набий ﷺдан: «Ёки экин ити» деган ривоят ҳам келган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ بِقَتْلِ الْكِلاَبِ إِلاَّ كَلْبَ صَيْدٍ أَوْ كَلْبَ مَاشِيَةٍ . قَالَ قِيلَ لَهُ إِنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ كَانَ يَقُولُ أَوْ كَلْبَ زَرْعٍ . فَقَالَ إِنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ لَهُ زَرْعٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ itlarni oʻldirishga buyurdilar, faqat ov iti yoki chorva itidan boshqa. Unga: «Abu Hurayra ‹yoki ekin iti› der edi», deyilgan edi. Shunda u: «Abu Hurayraning ekini bor edi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ итларни ўлдиришга буюрдилар, фақат ов ити ёки чорва итидан бошқа. Унга: «Абу Ҳурайра ‹ёки экин ити› дер эди», дейилган эди. Шунда у: «Абу Ҳурайранинг экини бор эди», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، وَهَنَّادٌ، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ حَجَّاجِ بْنِ أَرْطَاةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ أَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْمَدِينَةِ عَشْرَ سِنِينَ يُضَحِّي . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ Madinada oʻn yil turib, (har yili) qurbonlik qildilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ Мадинада ўн йил туриб, (ҳар йили) қурбонлик қилдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَأْكُلُ أَحَدُكُمْ مِنْ لَحْمِ أُضْحِيَتِهِ فَوْقَ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَأَنَسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . - وَإِنَّمَا كَانَ النَّهْىُ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُتَقَدِّمًا ثُمَّ رَخَّصَ بَعْدَ ذَلِكَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Sizlardan biringiz qurbonligi goʻshtidan uch kundan ortiq yemasin», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Oisha va Anasdan ham (hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahih hadisdir. (Goʻsht yeyishdan) qaytarish Nabiy ﷺdan avvalroq boʻlgan edi, soʻng keyinchalik (Rasululloh ﷺ) bunga ruxsat berdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Сизлардан бирингиз қурбонлиги гўштидан уч кундан ортиқ емасин», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Оиша ва Анасдан ҳам (ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. (Гўшт ейишдан) қайтариш Набий ﷺдан аввалроқ бўлган эди, сўнг кейинчалик (Расулуллоҳ ﷺ) бунга рухсат бердилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ الْوَلِيدِ الْمَدَنِيُّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْوَقْتُ الأَوَّلُ مِنَ الصَّلاَةِ رِضْوَانُ اللَّهِ وَالْوَقْتُ الآخِرُ عَفْوُ اللَّهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ . وَقَدْ رَوَى ابْنُ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَابْنِ عُمَرَ وَعَائِشَةَ وَابْنِ مَسْعُودٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أُمِّ فَرْوَةَ لاَ يُرْوَى إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ الْعُمَرِيِّ وَلَيْسَ هُوَ بِالْقَوِيِّ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ وَاضْطَرَبُوا عَنْهُ فِي هَذَا الْحَدِيثِ وَهُوَ صَدُوقٌ وَقَدْ تَكَلَّمَ فِيهِ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Namozning avvalgi vaqti — Allohning rizosi, oxirgi vaqti esa — Allohning afvidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu gʻarib hadisdir. Ibn Abbos ham Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashini rivoyat qilgan. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ali, Ibn Umar, Oisha va Ibn Masʼuddan (ham hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Ummu Farvaning hadisi faqat Abdulloh ibn Umar al-Umariyning hadisi orqaligina rivoyat qilinadi, u esa hadis ahli nazdida kuchli (rovi) emas, bu hadisda undan (rivoyatni) chalkash keltirganlar, garchi u sodiq boʻlsa-da; Yahyo ibn Said uning hifzi (yodlash quvvati) toʻgʻrisida (tanqidiy) gapirgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Намознинг аввалги вақти — Аллоҳнинг ризоси, охирги вақти эса — Аллоҳнинг афвидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ғариб ҳадисдир. Ибн Аббос ҳам Набий ﷺдан шунга ўхшашини ривоят қилган. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Али, Ибн Умар, Оиша ва Ибн Масъуддан (ҳам ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Умму Фарванинг ҳадиси фақат Абдуллоҳ ибн Умар ал-Умарийнинг ҳадиси орқалигина ривоят қилинади, у эса ҳадис аҳли наздида кучли (рови) эмас, бу ҳадисда ундан (ривоятни) чалкаш келтирганлар, гарчи у содиқ бўлса-да; Яҳё ибн Саид унинг ҳифзи (ёдлаш қуввати) тўғрисида (танқидий) гапирган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الَّذِي تَفُوتُهُ صَلاَةُ الْعَصْرِ فَكَأَنَّمَا وُتِرَ أَهْلَهُ وَمَالَهُ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ بُرَيْدَةَ وَنَوْفَلِ بْنِ مُعَاوِيَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَاهُ الزُّهْرِيُّ أَيْضًا عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Asr namozini qoldirib (oʻtkazib) yuborgan kishi xuddi ahli va molidan ayrilgan (talangan) kabidir», dedilar. Bu bobda Burayda va Navfal ibn Muoviyadan (ham hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahih hadisdir. Buni az-Zuhriy ham Solimdan, u otasi Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Аср намозини қолдириб (ўтказиб) юборган киши худди аҳли ва молидан айрилган (таланган) кабидир», дедилар. Бу бобда Бурайда ва Навфал ибн Муовиядан (ҳам ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Буни аз-Зуҳрий ҳам Солимдан, у отаси Ибн Умардан, у Набий ﷺдан ривоят қилган.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ النَّضْرِ بْنِ أَبِي النَّضْرِ، حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنَا نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ الْمُسْلِمُونَ حِينَ قَدِمُوا الْمَدِينَةَ يَجْتَمِعُونَ فَيَتَحَيَّنُونَ الصَّلَوَاتِ وَلَيْسَ يُنَادِي بِهَا أَحَدٌ فَتَكَلَّمُوا يَوْمًا فِي ذَلِكَ فَقَالَ بَعْضُهُمُ اتَّخِذُوا نَاقُوسًا مِثْلَ نَاقُوسِ النَّصَارَى . وَقَالَ بَعْضُهُمُ اتَّخِذُوا قَرْنًا مِثْلَ قَرْنِ الْيَهُودِ . قَالَ فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ أَوَلاَ تَبْعَثُونَ رَجُلاً يُنَادِي بِالصَّلاَةِ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا بِلاَلُ قُمْ فَنَادِ بِالصَّلاَةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عُمَرَ .
Abu Bakr ibn an-Nazr ibn Abun-Nazr bizga hadis aytdi: Hajjoj ibn Muhammad bizga hadis aytdi. U aytdi: Ibn Jurayj aytdi: Nofiʼ bizga xabar berdi, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi. U aytdi: Musulmonlar Madinaga kelganlarida toʻplanib, namozlarning vaqtini chamalab kutar edilar, lekin uni hech kim nido qilmasdi (azon aytmasdi). Bir kuni shu haqda gaplashdilar. Baʼzilari: «Nasorolarning qoʻngʻirogʻiga oʻxshash qoʻngʻiroq tutinglar», dedi. Baʼzilari: «Yahudiylarning shoxiga oʻxshash shox (karnay) tutinglar», dedi. U aytdi: Shunda Umar ibn al-Xattob: «Bir kishini yuborib, namozga nido qildirsangiz boʻlmaydimi?» dedi. U aytdi: Shunda Rasululloh ﷺ: «Ey Bilol, tur va namozga nido qilgin (azon ayt)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu Ibn Umarning hadisidan hasan sahih gʻarib hadisdir.Абу Бакр ибн ан-Назр ибн Абун-Назр бизга ҳадис айтди: Ҳажжож ибн Муҳаммад бизга ҳадис айтди. У айтди: Ибн Журайж айтди: Нофиъ бизга хабар берди, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди. У айтди: Мусулмонлар Мадинага келганларида тўпланиб, намозларнинг вақтини чамалаб кутар эдилар, лекин уни ҳеч ким нидо қилмасди (азон айтмасди). Бир куни шу ҳақда гаплашдилар. Баъзилари: «Насороларнинг қўнғироғига ўхшаш қўнғироқ тутинглар», деди. Баъзилари: «Яҳудийларнинг шохига ўхшаш шох (карнай) тутинглар», деди. У айтди: Шунда Умар ибн ал-Хаттоб: «Бир кишини юбориб, намозга нидо қилдирсангиз бўлмайдими?» деди. У айтди: Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Билол, тур ва намозга нидо қилгин (азон айт)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу Ибн Умарнинг ҳадисидан ҳасан саҳиҳ ғариб ҳадисдир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " صَلاَةُ الْجَمَاعَةِ تَفْضُلُ عَلَى صَلاَةِ الرَّجُلِ وَحْدَهُ بِسَبْعٍ وَعِشْرِينَ دَرَجَةً " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَأُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ وَمُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَهَكَذَا رَوَى نَافِعٌ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " تَفْضُلُ صَلاَةُ الْجَمِيعِ عَلَى صَلاَةِ الرَّجُلِ وَحْدَهُ بِسَبْعٍ وَعِشْرِينَ دَرَجَةً " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَعَامَّةُ مَنْ رَوَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِنَّمَا قَالُوا " خَمْسٍ وَعِشْرِينَ " . إِلاَّ ابْنَ عُمَرَ فَإِنَّهُ قَالَ " بِسَبْعٍ وَعِشْرِينَ " .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi, u dedi: Rasululloh ﷺ: «Jamoat namozi yolgʻiz kishining namozidan yigirma yetti daraja afzaldir», dedilar. U (Abu Iso) dedi: Bu bobda Abdulloh ibn Masʼud, Ubay ibn Kaʼb, Muoz ibn Jabal, Abu Said, Abu Hurayra va Anas ibn Molikdan ham (hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahihdir. Nofiʼ ham Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan shunday rivoyat qilgan: u zot: «Jamoat namozi yolgʻiz kishining namozidan yigirma yetti daraja afzaldir», dedilar. Abu Iso aytdi: Nabiy ﷺdan rivoyat qilganlarning aksariyati «yigirma besh» deganlar; faqat Ibn Umargina «yigirma yetti» degan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади, у деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Жамоат намози ёлғиз кишининг намозидан йигирма етти даража афзалдир», дедилар. У (Абу Исо) деди: Бу бобда Абдуллоҳ ибн Масъуд, Убай ибн Каъб, Муоз ибн Жабал, Абу Саид, Абу Ҳурайра ва Анас ибн Моликдан ҳам (ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Нофиъ ҳам Ибн Умардан, у Набий ﷺдан шундай ривоят қилган: у зот: «Жамоат намози ёлғиз кишининг намозидан йигирма етти даража афзалдир», дедилар. Абу Исо айтди: Набий ﷺдан ривоят қилганларнинг аксарияти «йигирма беш» деганлар; фақат Ибн Умаргина «йигирма етти» деган.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، وَيَحْيَى بْنُ مُوسَى، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا جَلَسَ فِي الصَّلاَةِ وَضَعَ يَدَهُ الْيُمْنَى عَلَى رُكْبَتِهِ وَرَفَعَ إِصْبَعَهُ الَّتِي تَلِي الإِبْهَامَ الْيُمْنَى يَدْعُو بِهَا وَيَدُهُ الْيُسْرَى عَلَى رُكْبَتِهِ بَاسِطَهَا عَلَيْهِ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ وَنُمَيْرٍ الْخُزَاعِيِّ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي حُمَيْدٍ وَوَائِلِ بْنِ حُجْرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالتَّابِعِينَ يَخْتَارُونَ الإِشَارَةَ فِي التَّشَهُّدِ وَهُوَ قَوْلُ أَصْحَابِنَا .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ namozda oʻtirganlarida oʻng qoʻllarini tizzalari ustiga qoʻyib, bosh barmoqqa yaqin boʻlgan barmoqlarini koʻtarib, u bilan duo qilar edilar, chap qoʻllari esa chap tizzalari ustiga yozilgan holda boʻlardi. (Roviy) dedi: Bu bobda Abdulloh ibnuz-Zubayr, Numayr al-Xuzoiy, Abu Hurayra, Abu Humayd va Voil ibn Hujrdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan gʻariyb hadisdir. Biz uni Ubaydulloh ibn Umarning hadisidan faqat shu yoʻl bilangina bilamiz. Nabiy ﷺning sahobalari va tobeinlardan boʻlgan baʼzi ahli ilm shunga amal qiladi; ular tashahhudda ishora qilishni ixtiyor qilishadi. Bu bizning ashoblarimizning soʻzidir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ намозда ўтирганларида ўнг қўлларини тиззалари устига қўйиб, бош бармоққа яқин бўлган бармоқларини кўтариб, у билан дуо қилар эдилар, чап қўллари эса чап тиззалари устига ёзилган ҳолда бўларди. (Ровий) деди: Бу бобда Абдуллоҳ ибнуз-Зубайр, Нумайр ал-Хузоий, Абу Ҳурайра, Абу Ҳумайд ва Воил ибн Ҳужрдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан ғарийб ҳадисдир. Биз уни Убайдуллоҳ ибн Умарнинг ҳадисидан фақат шу йўл билангина биламиз. Набий ﷺнинг саҳобалари ва тобеинлардан бўлган баъзи аҳли илм шунга амал қилади; улар ташаҳҳудда ишора қилишни ихтиёр қилишади. Бу бизнинг ашобларимизнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كُنَّا نَنَامُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَسْجِدِ وَنَحْنُ شَبَابٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَخَّصَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي النَّوْمِ فِي الْمَسْجِدِ . قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ لاَ يَتَّخِذُهُ مَبِيتًا وَلاَ مَقِيلاً . وَقَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ ذَهَبُوا إِلَى قَوْلِ ابْنِ عَبَّاسٍ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida masjidda uxlar edik, oʻshanda yosh yigitlar edik. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahih hadisdir. Ilm ahlidan baʼzi bir qavm masjidda uxlashga ruxsat berishgan. Ibn Abbos aytdi: Uni tunaydigan yoki tushlik chogʻi dam oladigan joy qilib olmasin. Ilm ahlidan bir qavm Ibn Abbosning soʻziga moyil boʻlishgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида масжидда ухлар эдик, ўшанда ёш йигитлар эдик. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Илм аҳлидан баъзи бир қавм масжидда ухлашга рухсат беришган. Ибн Аббос айтди: Уни тунайдиган ёки тушлик чоғи дам оладиган жой қилиб олмасин. Илм аҳлидан бир қавм Ибн Аббоснинг сўзига мойил бўлишган.