حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى أَنْ يُصَلِّيَ الرَّجُلُ مُخْتَصِرًا . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ كَرِهَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ الاِخْتِصَارَ فِي الصَّلاَةِ . وَكَرِهَ بَعْضُهُمْ أَنْ يَمْشِيَ الرَّجُلُ مُخْتَصِرًا . وَالاِخْتِصَارُ أَنْ يَضَعَ الرَّجُلُ يَدَهُ عَلَى خَاصِرَتِهِ فِي الصَّلاَةِ أَوْ يَضَعَ يَدَيْهِ جَمِيعًا عَلَى خَاصِرَتَيْهِ . وَيُرْوَى أَنَّ إِبْلِيسَ إِذَا مَشَى مَشَى مُخْتَصِرًا .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ kishining ixtisor qilib (qoʻlini beliga qoʻygan holda) namoz oʻqishidan qaytardilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Ibn Umardan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan sahih hadisdir. Baʼzi ilm ahli namozda ixtisorni makruh sanaganlar. Baʼzilari esa kishining ixtisor qilib (qoʻlini beliga qoʻygan holda) yurishini makruh sanaganlar. Ixtisor — kishining namozda qoʻlini beliga qoʻyishi yoki ikkala qoʻlini birdaniga ikkala beliga qoʻyishidir. Rivoyat qilinishicha, Iblis yurganida ixtisor qilib yurar emish.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ кишининг ихтисор қилиб (қўлини белига қўйган ҳолда) намоз ўқишидан қайтардилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Ибн Умардан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Баъзи илм аҳли намозда ихтисорни макруҳ санаганлар. Баъзилари эса кишининг ихтисор қилиб (қўлини белига қўйган ҳолда) юришини макруҳ санаганлар. Ихтисор — кишининг намозда қўлини белига қўйиши ёки иккала қўлини бирданига иккала белига қўйишидир. Ривоят қилинишича, Иблис юрганида ихтисор қилиб юрар эмиш.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، هُوَ ابْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْمُبَارَكِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ ضَمْضَمِ بْنِ جَوْسٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِقَتْلِ الأَسْوَدَيْنِ فِي الصَّلاَةِ الْحَيَّةُ وَالْعَقْرَبُ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي رَافِعٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ . وَكَرِهَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ قَتْلَ الْحَيَّةِ وَالْعَقْرَبِ فِي الصَّلاَةِ . وَقَالَ إِبْرَاهِيمُ إِنَّ فِي الصَّلاَةِ لَشُغْلاً . وَالْقَوْلُ الأَوَّلُ أَصَحُّ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ namozda ikki qora narsani — ilon va chayonni oʻldirishga buyurdilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ibn Abbos va Abu Rofiʼ (roziyallohu anhum)dan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Abu Hurayra hadisi hasan sahih hadisdir. Paygʻambar ﷺning sahobalaridan va boshqalardan boʻlgan baʼzi ilm ahlining amali shunga binoandir; Ahmad va Ishoq ham shuni aytadi. Baʼzi ilm ahli esa namozda ilon va chayonni oʻldirishni makruh sanadi. Ibrohim: «Albatta namozda mashgʻullik bor», dedi. (Lekin) birinchi soʻz sahihroqdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ намозда икки қора нарсани — илон ва чаённи ўлдиришга буюрдилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Ибн Аббос ва Абу Рофиъ (розияллоҳу анҳум)дан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайра ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Пайғамбар ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан бўлган баъзи илм аҳлининг амали шунга биноандир; Аҳмад ва Ишоқ ҳам шуни айтади. Баъзи илм аҳли эса намозда илон ва чаённи ўлдиришни макруҳ санади. Иброҳим: «Албатта намозда машғуллик бор», деди. (Лекин) биринчи сўз саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سَجَدَهُمَا بَعْدَ السَّلاَمِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَاهُ أَيُّوبُ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنِ ابْنِ سِيرِينَ . وَحَدِيثُ ابْنِ مَسْعُودٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا إِذَا صَلَّى الرَّجُلُ الظُّهْرَ خَمْسًا فَصَلاَتُهُ جَائِزَةٌ وَسَجَدَ سَجْدَتَىِ السَّهْوِ وَإِنْ لَمْ يَجْلِسْ فِي الرَّابِعَةِ . وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . وَقَالَ بَعْضُهُمْ إِذَا صَلَّى الظُّهْرَ خَمْسًا وَلَمْ يَقْعُدْ فِي الرَّابِعَةِ مِقْدَارَ التَّشَهُّدِ فَسَدَتْ صَلاَتُهُ . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَبَعْضِ أَهْلِ الْكُوفَةِ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ ularni (ikki sajdani) salomdan keyin qildilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih hadisdir. Buni Ayyub va boshqa bir necha (rovi) Ibn Siyrindan rivoyat qilgan. Ibn Masʼud hadisi (ham) hasan sahih hadisdir. Baʼzi ilm ahlining amali shunga binoandir; ular: «Agar kishi peshinni besh (rakaat) oʻqisa, namozi joiz boʻladi va sahvning ikki sajdasini qiladi, garchi toʻrtinchi (rakaat)da oʻtirmagan boʻlsa ham», dedilar. Bu Shofeiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Baʼzilari esa: «Agar peshinni besh (rakaat) oʻqib, toʻrtinchi (rakaat)da tashahhud miqdoricha oʻtirmagan boʻlsa, namozi buziladi», dedi. Bu Sufyon as-Savriy va Kufa ahlidan baʼzilarining soʻzidir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ уларни (икки саждани) саломдан кейин қилдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Буни Айюб ва бошқа бир неча (рови) Ибн Сийриндан ривоят қилган. Ибн Масъуд ҳадиси (ҳам) ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Баъзи илм аҳлининг амали шунга биноандир; улар: «Агар киши пешинни беш (ракаат) ўқиса, намози жоиз бўлади ва саҳвнинг икки саждасини қилади, гарчи тўртинчи (ракаат)да ўтирмаган бўлса ҳам», дедилар. Бу Шофеий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Баъзилари эса: «Агар пешинни беш (ракаат) ўқиб, тўртинчи (ракаат)да ташаҳҳуд миқдорича ўтирмаган бўлса, намози бузилади», деди. Бу Суфён ас-Саврий ва Куфа аҳлидан баъзиларининг сўзидир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ الشَّيْطَانَ يَأْتِي أَحَدَكُمْ فِي صَلاَتِهِ فَيَلْبِسُ عَلَيْهِ حَتَّى لاَ يَدْرِي كَمْ صَلَّى فَإِذَا وَجَدَ ذَلِكَ أَحَدُكُمْ فَلْيَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Albatta shayton biringizning namozida uning oldiga kelib, uni necha (rakaat) oʻqiganini bilmay qoladigan darajada chalgʻitadi. Qachon biringiz buni his qilsa, oʻtirgan holatida ikki sajda qilsin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih hadisdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта шайтон бирингизнинг намозида унинг олдига келиб, уни неча (ракаат) ўқиганини билмай қоладиган даражада чалғитади. Қачон бирингиз буни ҳис қилса, ўтирган ҳолатида икки сажда қилсин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَيُّوبَ بْنِ أَبِي تَمِيمَةَ، وَهُوَ أَيُّوبُ السَّخْتِيَانِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم انْصَرَفَ مِنَ اثْنَتَيْنِ فَقَالَ لَهُ ذُو الْيَدَيْنِ أَقُصِرَتِ الصَّلاَةُ أَمْ نَسِيتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَصَدَقَ ذُو الْيَدَيْنِ " . فَقَالَ النَّاسُ نَعَمْ . فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى اثْنَتَيْنِ أُخْرَيَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ ثُمَّ كَبَّرَ فَسَجَدَ مِثْلَ سُجُودِهِ أَوْ أَطْوَلَ ثُمَّ كَبَّرَ فَرَفَعَ ثُمَّ سَجَدَ مِثْلَ سُجُودِهِ أَوْ أَطْوَلَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَابْنِ عُمَرَ وَذِي الْيَدَيْنِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْكُوفَةِ إِذَا تَكَلَّمَ فِي الصَّلاَةِ نَاسِيًا أَوْ جَاهِلاً أَوْ مَا كَانَ فَإِنَّهُ يُعِيدُ الصَّلاَةَ وَاعْتَلُّوا بِأَنَّ هَذَا الْحَدِيثَ كَانَ قَبْلَ تَحْرِيمِ الْكَلاَمِ فِي الصَّلاَةِ . قَالَ وَأَمَّا الشَّافِعِيُّ فَرَأَى هَذَا حَدِيثًا صَحِيحًا فَقَالَ بِهِ وَقَالَ هَذَا أَصَحُّ مِنَ الْحَدِيثِ الَّذِي رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الصَّائِمِ إِذَا أَكَلَ نَاسِيًا فَإِنَّهُ لاَ يَقْضِي وَإِنَّمَا هُوَ رِزْقٌ رَزَقَهُ اللَّهُ . قَالَ الشَّافِعِيُّ وَفَرَّقُوا هَؤُلاَءِ بَيْنَ الْعَمْدِ وَالنِّسْيَانِ فِي أَكْلِ الصَّائِمِ بِحَدِيثِ أَبِي هُرَيْرَةَ . وَقَالَ أَحْمَدُ فِي حَدِيثِ أَبِي هُرَيْرَةَ إِنْ تَكَلَّمَ الإِمَامُ فِي شَيْءٍ مِنْ صَلاَتِهِ وَهُوَ يَرَى أَنَّهُ قَدْ أَكْمَلَهَا ثُمَّ عَلِمَ أَنَّهُ لَمْ يُكْمِلْهَا يُتِمُّ صَلاَتَهُ وَمَنْ تَكَلَّمَ خَلْفَ الإِمَامِ وَهُوَ يَعْلَمُ أَنَّ عَلَيْهِ بَقِيَّةً مِنَ الصَّلاَةِ فَعَلَيْهِ أَنْ يَسْتَقْبِلَهَا . وَاحْتَجَّ بِأَنَّ الْفَرَائِضَ كَانَتْ تُزَادُ وَتُنْقَصُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِنَّمَا تَكَلَّمَ ذُو الْيَدَيْنِ وَهُوَ عَلَى يَقِينٍ مِنْ صَلاَتِهِ أَنَّهَا تَمَّتْ وَلَيْسَ هَكَذَا الْيَوْمَ لَيْسَ لأَحَدٍ أَنْ يَتَكَلَّمَ عَلَى مَعْنَى مَا تَكَلَّمَ ذُو الْيَدَيْنِ لأَنَّ الْفَرَائِضَ الْيَوْمَ لاَ يُزَادُ فِيهَا وَلاَ يُنْقَصُ . قَالَ أَحْمَدُ نَحْوًا مِنْ هَذَا الْكَلاَمِ . وَقَالَ إِسْحَاقُ نَحْوَ قَوْلِ أَحْمَدَ فِي الْبَابِ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ (peshin yoki asrning) ikki (rakaati)dan (keyin namozni tugatib) qaytdilar. Shunda Zul-Yadayn u zotga: «Ey Allohning Rasuli, namoz qisqartirildimi yoki unutdingizmi?» — dedi. Rasululloh ﷺ: «Zul-Yadayn rost aytdimi?» — dedilar. Odamlar: «Ha», deyishdi. Bas, Rasululloh ﷺ turib, qolgan ikki (rakaat)ni oʻqidilar, soʻng salom berdilar, soʻng takbir aytib, (avvalgi) sajdalariga oʻxshash yoki undan uzunroq sajda qildilar, soʻng takbir aytib (boshlarini) koʻtardilar, soʻng (avvalgi) sajdalariga oʻxshash yoki undan uzunroq sajda qildilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Imron ibn Husayn, Ibn Umar va Zul-Yadayn (roziyallohu anhum)dan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Abu Hurayra hadisi hasan sahih hadisdir. Ilm ahli bu hadis haqida ixtilof qilishgan. Kufa ahlidan baʼzilari: «Agar kishi namozda unutib yoki bilmasdan yo har qanday (holatda) gapirsa, namozni qayta oʻqiydi», dedi va bu hadis namozda gapirish harom qilinishidan avval boʻlgan, deb dalil keltirdilar. (Abu Iso) aytdi: Shofeiyga kelsak, u buni sahih hadis deb bildi va u bilan amal qildi hamda: «Bu — Paygʻambar ﷺdan roʻzador unutib yeb qoʻysa qazo qilmasligi, balki u Alloh bergan rizq ekani haqida rivoyat qilingan hadisdan sahihroqdir», dedi. Shofeiy aytdi: Anavilar (Kufaliklar) roʻzadorning yeyishida qasddan va unutib (yeyish) orasini Abu Hurayra hadisi bilan farqlashgan. Ahmad esa Abu Hurayra hadisi haqida shunday dedi: Agar imom namozini tugatdim deb oʻylab, namozining biror joyida gapirib qoʻysa, soʻng uni tugatmaganini bilsa, namozini toʻldiradi; kim imom ortida, oʻzida namozdan biror qism qolganini bilgan holda gapirsa, u (namozni) qaytadan boshlashi lozim. U (Ahmad): «Farzlar Rasululloh ﷺ davrida ziyoda va kam qilinardi, shuning uchun Zul-Yadayn namozi tugaganiga ishonchi komil boʻlgan holda gapirdi; bugun esa bunday emas — bugun hech kim Zul-Yadayn gapirgan maʼnoda gapirishi joiz emas, chunki bugun farzlarga ziyoda ham, kam ham qilinmaydi», deb dalil keltirdi. Ahmad shu kabi soʻzni aytdi. Ishoq ham bu bobda Ahmadning soʻziga yaqin (gap) aytdi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ (пешин ёки асрнинг) икки (ракаати)дан (кейин намозни тугатиб) қайтдилар. Шунда Зул-Ядайн у зотга: «Эй Аллоҳнинг Расули, намоз қисқартирилдими ёки унутдингизми?» — деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Зул-Ядайн рост айтдими?» — дедилар. Одамлар: «Ҳа», дейишди. Бас, Расулуллоҳ ﷺ туриб, қолган икки (ракаат)ни ўқидилар, сўнг салом бердилар, сўнг такбир айтиб, (аввалги) саждаларига ўхшаш ёки ундан узунроқ сажда қилдилар, сўнг такбир айтиб (бошларини) кўтардилар, сўнг (аввалги) саждаларига ўхшаш ёки ундан узунроқ сажда қилдилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Имрон ибн Ҳусайн, Ибн Умар ва Зул-Ядайн (розияллоҳу анҳум)дан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайра ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Илм аҳли бу ҳадис ҳақида ихтилоф қилишган. Куфа аҳлидан баъзилари: «Агар киши намозда унутиб ёки билмасдан ё ҳар қандай (ҳолатда) гапирса, намозни қайта ўқийди», деди ва бу ҳадис намозда гапириш ҳаром қилинишидан аввал бўлган, деб далил келтирдилар. (Абу Исо) айтди: Шофеийга келсак, у буни саҳиҳ ҳадис деб билди ва у билан амал қилди ҳамда: «Бу — Пайғамбар ﷺдан рўзадор унутиб еб қўйса қазо қилмаслиги, балки у Аллоҳ берган ризқ экани ҳақида ривоят қилинган ҳадисдан саҳиҳроқдир», деди. Шофеий айтди: Анавилар (Куфаликлар) рўзадорнинг ейишида қасддан ва унутиб (ейиш) орасини Абу Ҳурайра ҳадиси билан фарқлашган. Аҳмад эса Абу Ҳурайра ҳадиси ҳақида шундай деди: Агар имом намозини тугатдим деб ўйлаб, намозининг бирор жойида гапириб қўйса, сўнг уни тугатмаганини билса, намозини тўлдиради; ким имом ортида, ўзида намоздан бирор қисм қолганини билган ҳолда гапирса, у (намозни) қайтадан бошлаши лозим. У (Аҳмад): «Фарзлар Расулуллоҳ ﷺ даврида зиёда ва кам қилинарди, шунинг учун Зул-Ядайн намози тугаганига ишончи комил бўлган ҳолда гапирди; бугун эса бундай эмас — бугун ҳеч ким Зул-Ядайн гапирган маънода гапириши жоиз эмас, чунки бугун фарзларга зиёда ҳам, кам ҳам қилинмайди», деб далил келтирди. Аҳмад шу каби сўзни айтди. Ишоқ ҳам бу бобда Аҳмаднинг сўзига яқин (гап) айтди.
حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ الْعَقَدِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا صَلَّى أَحَدُكُمْ رَكْعَتَىِ الْفَجْرِ فَلْيَضْطَجِعْ عَلَى يَمِينِهِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا صَلَّى رَكْعَتَىِ الْفَجْرِ فِي بَيْتِهِ اضْطَجَعَ عَلَى يَمِينِهِ . وَقَدْ رَأَى بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ يُفْعَلَ هَذَا اسْتِحْبَابًا .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biringiz bomdod (fajr)ning ikki rakaatini oʻqigach, oʻng yoni bilan yonboshlab yotsin», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Oishadan ham (rivoyat bor). Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi shu yoʻldan hasan sahih gʻarib hadisdir. Oishadan rivoyat qilinishicha, Paygʻambar ﷺ uyida bomdodning ikki rakaatini oʻqiganlarida oʻng yoni bilan yonboshlab yotar edilar. Baʼzi ilm ahli buni mustahab (deb hisoblab) qilishni (toʻgʻri) koʻrishgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирингиз бомдод (фажр)нинг икки ракаатини ўқигач, ўнг ёни билан ёнбошлаб ётсин», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Оишадан ҳам (ривоят бор). Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси шу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғариб ҳадисдир. Оишадан ривоят қилинишича, Пайғамбар ﷺ уйида бомдоднинг икки ракаатини ўқиганларида ўнг ёни билан ёнбошлаб ётар эдилар. Баъзи илм аҳли буни мустаҳаб (деб ҳисоблаб) қилишни (тўғри) кўришган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَطَاءَ بْنَ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا أُقِيمَتِ الصَّلاَةُ فَلاَ صَلاَةَ إِلاَّ الْمَكْتُوبَةُ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ بُحَيْنَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَرْجِسَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَنَسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَهَكَذَا رَوَى أَيُّوبُ وَوَرْقَاءُ بْنُ عُمَرَ وَزِيَادُ بْنُ سَعْدٍ وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ مُسْلِمٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ جُحَادَةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَرَوَى حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ وَسُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ فَلَمْ يَرْفَعَاهُ . وَالْحَدِيثُ الْمَرْفُوعُ أَصَحُّ عِنْدَنَا . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ إِذَا أُقِيمَتِ الصَّلاَةُ أَنْ لاَ يُصَلِّيَ الرَّجُلُ إِلاَّ الْمَكْتُوبَةَ . وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ رَوَاهُ عَيَّاشُ بْنُ عَبَّاسٍ الْقِتْبَانِيُّ الْمِصْرِيُّ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ هَذَا .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Namozga iqomat aytilganda farz (namoz)dan boshqa namoz yoʻq», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ibn Buhayna, Abdulloh ibn Amr, Abdulloh ibn Sarjis, Ibn Abbos va Anasdan ham (rivoyatlar bor). Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan hadisdir. Shuningdek Ayyub, Varqo ibn Umar, Ziyod ibn Saʼd, Ismoil ibn Muslim va Muhammad ibn Juhoda Amr ibn Dinordan, u Ato ibn Yasordan, u Abu Hurayradan, u Paygʻambar ﷺdan (qilib) rivoyat qilishgan. Hammod ibn Zayd va Sufyon ibn Uyayna esa Amr ibn Dinordan rivoyat qilishib, uni marfuʼ qilishmagan (Paygʻambar ﷺga koʻtarishmagan). Bizning nazdimizda marfuʼ hadis sahihroqdir. Paygʻambar ﷺning ashoblaridan va boshqalardan baʼzi ilm ahli nazdida amal shunga koʻra: namozga iqomat aytilganda kishi farz (namoz)dan boshqasini oʻqimaydi. Buni Sufyon as-Savriy, Ibn al-Muborak, Shofiʼiy, Ahmad va Ishoq aytishadi. Bu hadis Abu Hurayradan, u Paygʻambar ﷺdan boshqa bir yoʻl bilan ham rivoyat qilingan: uni Ayyosh ibn Abbos al-Qitboniy al-Misriy Abu Salamadan, u Abu Hurayradan, u Paygʻambar ﷺdan shunga oʻxshash (qilib) rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Намозга иқомат айтилганда фарз (намоз)дан бошқа намоз йўқ», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Ибн Буҳайна, Абдуллоҳ ибн Амр, Абдуллоҳ ибн Саржис, Ибн Аббос ва Анасдан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Шунингдек Айюб, Варқо ибн Умар, Зиёд ибн Саъд, Исмоил ибн Муслим ва Муҳаммад ибн Жуҳода Амр ибн Динордан, у Ато ибн Ясордан, у Абу Ҳурайрадан, у Пайғамбар ﷺдан (қилиб) ривоят қилишган. Ҳаммод ибн Зайд ва Суфён ибн Уяйна эса Амр ибн Динордан ривоят қилишиб, уни марфуъ қилишмаган (Пайғамбар ﷺга кўтаришмаган). Бизнинг наздимизда марфуъ ҳадис саҳиҳроқдир. Пайғамбар ﷺнинг ашобларидан ва бошқалардан баъзи илм аҳли наздида амал шунга кўра: намозга иқомат айтилганда киши фарз (намоз)дан бошқасини ўқимайди. Буни Суфён ас-Саврий, Ибн ал-Муборак, Шофиъий, Аҳмад ва Ишоқ айтишади. Бу ҳадис Абу Ҳурайрадан, у Пайғамбар ﷺдан бошқа бир йўл билан ҳам ривоят қилинган: уни Айёш ибн Аббос ал-Қитбоний ал-Мисрий Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан, у Пайғамбар ﷺдан шунга ўхшаш (қилиб) ривоят қилган.
حَدَّثَنَا عُقْبَةُ بْنُ مُكْرَمٍ الْعَمِّيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ النَّضْرِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ بَشِيرِ بْنِ نَهِيكٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ لَمْ يُصَلِّ رَكْعَتَىِ الْفَجْرِ فَلْيُصَلِّهِمَا بَعْدَ مَا تَطْلُعُ الشَّمْسُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَقَدْ رُوِيَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّهُ فَعَلَهُ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ . قَالَ وَلاَ نَعْلَمُ أَحَدًا رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ هَمَّامٍ بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَ هَذَا إِلاَّ عَمْرَو بْنَ عَاصِمٍ الْكِلاَبِيَّ . وَالْمَعْرُوفُ مِنْ حَدِيثِ قَتَادَةَ عَنِ النَّضْرِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ بَشِيرِ بْنِ نَهِيكٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ أَدْرَكَ رَكْعَةً مِنْ صَلاَةِ الصُّبْحِ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ فَقَدْ أَدْرَكَ الصُّبْحَ " .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bomdod (fajr)ning ikki rakaatini oʻqimagan boʻlsa, ularni quyosh chiqqanidan keyin oʻqisin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu gʻarib hadisdir, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz. Ibn Umardan rivoyat qilinishicha, u buni qilgan. Baʼzi ilm ahli nazdida amal shunga koʻra. Buni Sufyon as-Savriy, Ibn al-Muborak, Shofiʼiy, Ahmad va Ishoq aytishadi. (Abu Iso) aytdi: Biz Hammomdan bu isnod bilan shunga oʻxshashini Amr ibn Osim al-Kilobiydan boshqa biror kishi rivoyat qilganini bilmaymiz. Qatodaning an-Nazr ibn Anasdan, u Bashir ibn Nahikdan, u Abu Hurayradan, u Paygʻambar ﷺdan (qilgan) hadisining mashhuri esa: «Kim quyosh chiqishidan oldin subh (bomdod) namozidan bir rakaatga ulgursa, u bomdodga ulgurgan boʻladi», degan (hadis)dir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бомдод (фажр)нинг икки ракаатини ўқимаган бўлса, уларни қуёш чиққанидан кейин ўқисин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ғариб ҳадисдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз. Ибн Умардан ривоят қилинишича, у буни қилган. Баъзи илм аҳли наздида амал шунга кўра. Буни Суфён ас-Саврий, Ибн ал-Муборак, Шофиъий, Аҳмад ва Ишоқ айтишади. (Абу Исо) айтди: Биз Ҳаммомдан бу иснод билан шунга ўхшашини Амр ибн Осим ал-Килобийдан бошқа бирор киши ривоят қилганини билмаймиз. Қатоданинг ан-Назр ибн Анасдан, у Башир ибн Наҳикдан, у Абу Ҳурайрадан, у Пайғамбар ﷺдан (қилган) ҳадисининг машҳури эса: «Ким қуёш чиқишидан олдин субҳ (бомдод) намозидан бир ракаатга улгурса, у бомдодга улгурган бўлади», деган (ҳадис)дир.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، - يَعْنِي مُحَمَّدَ بْنَ الْعَلاَءِ الْهَمْدَانِيَّ حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ أَبِي خَثْعَمٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ صَلَّى بَعْدَ الْمَغْرِبِ سِتَّ رَكَعَاتٍ لَمْ يَتَكَلَّمْ فِيمَا بَيْنَهُنَّ بِسُوءٍ عُدِلْنَ لَهُ بِعِبَادَةِ ثِنْتَىْ عَشْرَةَ سَنَةً " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ صَلَّى بَعْدَ الْمَغْرِبِ عِشْرِينَ رَكْعَةً بَنَى اللَّهُ لَهُ بَيْتًا فِي الْجَنَّةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ زَيْدِ بْنِ الْحُبَابِ عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِي خَثْعَمٍ . قَالَ وَسَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ يَقُولُ عُمَرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي خَثْعَمٍ مُنْكَرُ الْحَدِيثِ . وَضَعَّفَهُ جِدًّا .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim shomdan keyin olti rakaat oʻqib, ularning orasida yomon (gap)dan biror narsa gapirmasa, ular unga oʻn ikki yillik ibodatga tenglashtiriladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Oishadan ham Nabiy ﷺdan rivoyat qilingan, u zot: «Kim shomdan keyin yigirma rakaat oʻqisa, Alloh unga jannatda bir uy bino qiladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi gʻarib hadis boʻlib, uni faqat Zayd ibn al-Hubobning Umar ibn Abu Xasʼamdan (qilgan) hadisi orqaligina bilamiz. (Abu Iso) aytdi: Muhammad ibn Ismoilning: «Umar ibn Abdulloh ibn Abu Xasʼam munkarul-hadisdir», deb aytganini eshitdim. Va uni juda zaif sanadi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким шомдан кейин олти ракаат ўқиб, уларнинг орасида ёмон (гап)дан бирор нарса гапирмаса, улар унга ўн икки йиллик ибодатга тенглаштирилади», дедилар. Абу Исо айтди: Оишадан ҳам Набий ﷺдан ривоят қилинган, у зот: «Ким шомдан кейин йигирма ракаат ўқиса, Аллоҳ унга жаннатда бир уй бино қилади», дедилар. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ғариб ҳадис бўлиб, уни фақат Зайд ибн ал-Ҳубобнинг Умар ибн Абу Хасъамдан (қилган) ҳадиси орқалигина биламиз. (Абу Исо) айтди: Муҳаммад ибн Исмоилнинг: «Умар ибн Абдуллоҳ ибн Абу Хасъам мункарул-ҳадисдир», деб айтганини эшитдим. Ва уни жуда заиф санади.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحِمْيَرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَفْضَلُ الصِّيَامِ بَعْدَ شَهْرِ رَمَضَانَ شَهْرُ اللَّهِ الْمُحَرَّمُ وَأَفْضَلُ الصَّلاَةِ بَعْدَ الْفَرِيضَةِ صَلاَةُ اللَّيْلِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ وَبِلاَلٍ وَأَبِي أُمَامَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَأَبُو بِشْرٍ اسْمُهُ جَعْفَرُ بْنُ أَبِي وَحْشِيَّةَ وَاسْمُ أَبِي وَحْشِيَّةَ إِيَاسٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Ramazon oyidan keyin eng afzal roʻza — Allohning oyi Muharram (roʻzasi)dir, farzdan keyin eng afzal namoz — tungi namozdir», dedilar. (Rovi) aytdi: Bu bobda Jobir, Bilol va Abu Umomadan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan sahih hadisdir. Abu Iso aytdi: Abu Bishrning ismi Jaʼfar ibn Abu Vahshiyya boʻlib, Abu Vahshiyyaning ismi Iyosdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Рамазон ойидан кейин энг афзал рўза — Аллоҳнинг ойи Муҳаррам (рўзаси)дир, фарздан кейин энг афзал намоз — тунги намоздир», дедилар. (Рови) айтди: Бу бобда Жобир, Билол ва Абу Умомадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Абу Исо айтди: Абу Бишрнинг исми Жаъфар ибн Абу Ваҳшийя бўлиб, Абу Ваҳшийянинг исми Иёсдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الإِسْكَنْدَرَانِيُّ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يَنْزِلُ اللَّهُ إِلَى السَّمَاءِ الدُّنْيَا كُلَّ لَيْلَةٍ حِينَ يَمْضِي ثُلُثُ اللَّيْلِ الأَوَّلُ فَيَقُولُ أَنَا الْمَلِكُ مَنْ ذَا الَّذِي يَدْعُونِي فَأَسْتَجِيبَ لَهُ مَنْ ذَا الَّذِي يَسْأَلُنِي فَأُعْطِيَهُ مَنْ ذَا الَّذِي يَسْتَغْفِرُنِي فَأَغْفِرَ لَهُ فَلاَ يَزَالُ كَذَلِكَ حَتَّى يُضِيءَ الْفَجْرُ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَرِفَاعَةَ الْجُهَنِيِّ وَجُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي الدَّرْدَاءِ وَعُثْمَانَ بْنِ أَبِي الْعَاصِ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ أَوْجُهٍ كَثِيرَةٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَرُوِيَ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَ " يَنْزِلُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ حِينَ يَبْقَى ثُلُثُ اللَّيْلِ الآخِرُ " . وَهُوَ أَصَحُّ الرِّوَايَاتِ .
Qutayba bizga aytib berdi: Yaʼqub ibn Abdurahmon al-Iskandaroniy bizga Suhayl ibn Abu Solihdan, u otasidan, u Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ: «Alloh tabaraka va taolo har kecha, kechaning birinchi uchdan biri oʻtganda, dunyo osmoniga tushadi va: ‹Men Podshohman. Menga duo qiluvchi kim, men unga ijobat qilay? Mendan soʻrovchi kim, men unga berayin? Mendan magʻfirat soʻrovchi kim, men uni magʻfirat qilay?› deydi. Tong yorishguncha shunday davom etadi», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ali ibn Abu Tolib, Abu Said, Rifoʼa al-Juhaniy, Jubayr ibn Mutʼim, Ibn Masʼud, Abu Dardo va Usmon ibn Abul Osdan ham (rivoyatlar bor). Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan sahih hadisdir. Bu hadis Abu Hurayradan, U Nabiy ﷺdan koʻp yoʻnalishlar bilan rivoyat qilingan. Yana U (Abu Hurayra)dan: «Alloh azza va jalla kechaning oxirgi uchdan biri qolganda tushadi», deb (aytgani ham) rivoyat qilingan. Bu — rivoyatlarning eng sahihidir.Қутайба бизга айтиб берди: Яъқуб ибн Абдураҳмон ал-Искандароний бизга Суҳайл ибн Абу Солиҳдан, у отасидан, у Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ табарака ва таоло ҳар кеча, кечанинг биринчи учдан бири ўтганда, дунё осмонига тушади ва: ‹Мен Подшоҳман. Менга дуо қилувчи ким, мен унга ижобат қилай? Мендан сўровчи ким, мен унга берайин? Мендан мағфират сўровчи ким, мен уни мағфират қилай?› дейди. Тонг ёришгунча шундай давом этади», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Али ибн Абу Толиб, Абу Саид, Рифўа ал-Жуҳаний, Жубайр ибн Мутъим, Ибн Масъуд, Абу Дардо ва Усмон ибн Абул Осдан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Бу ҳадис Абу Ҳурайрадан, У Набий ﷺдан кўп йўналишлар билан ривоят қилинган. Яна У (Абу Ҳурайра)дан: «Аллоҳ азза ва жалла кечанинг охирги учдан бири қолганда тушади», деб (айтгани ҳам) ривоят қилинган. Бу — ривоятларнинг энг саҳиҳидир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ فَرَأَى غَيْرَهَا خَيْرًا مِنْهَا فَلْيُكَفِّرْ عَنْ يَمِينِهِ وَلْيَفْعَلْ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ أَنَّ الْكَفَّارَةَ قَبْلَ الْحِنْثِ تُجْزِئُ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لاَ يُكَفِّرُ إِلاَّ بَعْدَ الْحِنْثِ . قَالَ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ إِنْ كَفَّرَ بَعْدَ الْحِنْثِ أَحَبُّ إِلَىَّ وَإِنْ كَفَّرَ قَبْلَ الْحِنْثِ أَجْزَأَهُ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Kim biror narsaga qasam ichsa-yu, soʻng undan boshqa narsani undan yaxshiroq deb bilsa, qasamiga kafforat berib, (yaxshiroq boʻlganini) qilsin», dedilar. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan sahihdir. Nabiy ﷺning ashoblaridan va boshqalaridan boʻlgan koʻpchilik ilm ahlining amali shunga koʻradir, yaʼni hinsdan (qasamni buzishdan) oldin kafforat berish kifoya qiladi. Bu Molik ibn Anas, Shofiiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Baʼzi ilm ahli esa: Faqat hinsdan keyingina kafforat beriladi, deyishgan. Sufyon Savriy: Agar hinsdan keyin kafforat bersa, menga maʼqulroq; agar hinsdan oldin kafforat bersa ham, kifoya qiladi, degan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Ким бирор нарсага қасам ичса-ю, сўнг ундан бошқа нарсани ундан яхшироқ деб билса, қасамига каффорат бериб, (яхшироқ бўлганини) қилсин», дедилар. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Набий ﷺнинг ашобларидан ва бошқаларидан бўлган кўпчилик илм аҳлининг амали шунга кўрадир, яъни ҳинсдан (қасамни бузишдан) олдин каффорат бериш кифоя қилади. Бу Молик ибн Анас, Шофиий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Баъзи илм аҳли эса: Фақат ҳинсдан кейингина каффорат берилади, дейишган. Суфён Саврий: Агар ҳинсдан кейин каффорат берса, менга маъқулроқ; агар ҳинсдан олдин каффорат берса ҳам, кифоя қилади, деган.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ فَقَالَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ لَمْ يَحْنَثْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى سَأَلْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ عَنْ هَذَا فَقَالَ هَذَا حَدِيثٌ خَطَأٌ أَخْطَأَ فِيهِ عَبْدُ الرَّزَّاقِ اخْتَصَرَهُ مِنْ حَدِيثِ مَعْمَرٍ عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ سُلَيْمَانَ بْنَ دَاوُدَ قَالَ لأَطُوفَنَّ اللَّيْلَةَ عَلَى سَبْعِينَ امْرَأَةً تَلِدُ كُلُّ امْرَأَةٍ غُلاَمًا . فَطَافَ عَلَيْهِنَّ فَلَمْ تَلِدِ امْرَأَةٌ مِنْهُنَّ إِلاَّ امْرَأَةٌ نِصْفَ غُلاَمٍ " . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَوْ قَالَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ لَكَانَ كَمَا قَالَ " . هَكَذَا رُوِيَ عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ عَنْ مَعْمَرٍ عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ عَنْ أَبِيهِ هَذَا الْحَدِيثُ بِطُولِهِ وَقَالَ " سَبْعِينَ امْرَأَةً " . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " قَالَ سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ لأَطُوفَنَّ اللَّيْلَةَ عَلَى مِائَةِ امْرَأَةٍ " .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim biror narsaga qasam ichib, ‹inshaalloh› desa, hins qilmagan (qasamni buzgan) boʻlmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Men Muhammad ibn Ismoildan bu haqda soʻradim, u shunday dedi: Bu hadis xato; bunda Abdurrazzoq xato qilgan, uni Maʼmarning Ibn Tovusdan, u otasidan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan (qilgan) hadisidan qisqartirib olgan. U (asl) hadisda Nabiy ﷺ: «Sulaymon ibn Dovud: ‹Albatta, bu kecha yetmishta ayolimni aylanib chiqaman, har bir ayol bittadan oʻgʻil tugʻadi›, dedi. Soʻng ularni aylanib chiqdi, ammo ulardan hech bir ayol tugʻmadi, faqat bitta ayol nuqsonli oʻgʻil tugʻdi», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Agar u ‹inshaalloh› deganida, aytganidek boʻlardi», dedilar. Shu tarzda Abdurrazzoqdan, u Maʼmardan, u Ibn Tovusdan, u otasidan bu hadis toʻliqligicha rivoyat qilingan va u «yetmishta ayol» degan. Bu hadis Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan boʻlib, unda: «Sulaymon ibn Dovud: ‹Albatta, bu kecha yuzta ayolni aylanib chiqaman›, dedi», deyilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бирор нарсага қасам ичиб, ‹иншааллоҳ› деса, ҳинс қилмаган (қасамни бузган) бўлмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Мен Муҳаммад ибн Исмоилдан бу ҳақда сўрадим, у шундай деди: Бу ҳадис хато; бунда Абдурраззоқ хато қилган, уни Маъмарнинг Ибн Товусдан, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан (қилган) ҳадисидан қисқартириб олган. У (асл) ҳадисда Набий ﷺ: «Сулаймон ибн Довуд: ‹Албатта, бу кеча етмишта аёлимни айланиб чиқаман, ҳар бир аёл биттадан ўғил туғади›, деди. Сўнг уларни айланиб чиқди, аммо улардан ҳеч бир аёл туғмади, фақат битта аёл нуқсонли ўғил туғди», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Агар у ‹иншааллоҳ› деганида, айтганидек бўларди», дедилар. Шу тарзда Абдурраззоқдан, у Маъмардан, у Ибн Товусдан, у отасидан бу ҳадис тўлиқлигича ривоят қилинган ва у «етмишта аёл» деган. Бу ҳадис Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган бўлиб, унда: «Сулаймон ибн Довуд: ‹Албатта, бу кеча юзта аёлни айланиб чиқаман›, деди», дейилган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَنْذِرُوا فَإِنَّ النَّذْرَ لاَ يُغْنِي مِنَ الْقَدَرِ شَيْئًا وَإِنَّمَا يُسْتَخْرَجُ بِهِ مِنَ الْبَخِيلِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ كَرِهُوا النَّذْرَ . وَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ مَعْنَى الْكَرَاهِيَةِ فِي النَّذْرِ فِي الطَّاعَةِ وَالْمَعْصِيَةِ وَإِنْ نَذَرَ الرَّجُلُ بِالطَّاعَةِ فَوَفَّى بِهِ فَلَهُ فِيهِ أَجْرٌ وَيُكْرَهُ لَهُ النَّذْرُ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Nazr qilmanglar, chunki nazr qadardan biror narsani qaytarmaydi, u faqat baxil kishidan (mol) chiqarib oladi, xolos», dedilar. Roviy aytdi: Bu bobda Ibn Umardan ham (rivoyat bor). Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan hadisdir. Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalardan boʻlgan baʼzi ilm ahli amal shunda boʻlib, ular nazrni makruh sanaganlar. Abdulloh ibn Muborak aytdi: Nazrdagi makruhlik toatda ham, maʼsiyatda ham boʻladi; agar kishi toatga nazr qilib, uni bajo keltirsa, unga buning ajri bor, biroq nazr qilishi unga makruh boʻladi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Назр қилманглар, чунки назр қадардан бирор нарсани қайтармайди, у фақат бахил кишидан (мол) чиқариб олади, холос», дедилар. Ровий айтди: Бу бобда Ибн Умардан ҳам (ривоят бор). Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан бўлган баъзи илм аҳли амал шунда бўлиб, улар назрни макруҳ санаганлар. Абдуллоҳ ибн Муборак айтди: Назрдаги макруҳлик тоатда ҳам, маъсиятда ҳам бўлади; агар киши тоатга назр қилиб, уни бажо келтирса, унга бунинг ажри бор, бироқ назр қилиши унга макруҳ бўлади.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ عُمَرَ بْنِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، عَنْ سَعِيدِ ابْنِ مَرْجَانَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ أَعْتَقَ رَقَبَةً مُؤْمِنَةً أَعْتَقَ اللَّهُ مِنْهُ بِكُلِّ عُضْوٍ مِنْهُ عُضْوًا مِنَ النَّارِ حَتَّى يُعْتِقَ فَرْجَهُ بِفَرْجِهِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَعَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَوَاثِلَةَ بْنِ الأَسْقَعِ وَأَبِي أُمَامَةَ وَعُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ وَكَعْبِ بْنِ مُرَّةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَابْنُ الْهَادِ اسْمُهُ يَزِيدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُسَامَةَ بْنِ الْهَادِ وَهُوَ مَدَنِيٌّ ثِقَةٌ قَدْ رَوَى عَنْهُ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Kim moʻmin bir qulni ozod qilsa, Alloh uning har bir aʼzosi evaziga (ozod qiluvchining) bir aʼzosini doʻzaxdan ozod qiladi, hatto avratini avrati evaziga (ozod qiladi)», deganlarini eshitdim. Roviy aytdi: Bu bobda Oisha, Amr ibn Abasa, Ibn Abbos, Vosila ibn al-Asqaʼ, Abu Umoma, Uqba ibn Omir va Kaʼb ibn Murradan ham (rivoyat bor). Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning bu hadisi shu yuzdan hasan sahih garibdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ким мўмин бир қулни озод қилса, Аллоҳ унинг ҳар бир аъзоси эвазига (озод қилувчининг) бир аъзосини дўзахдан озод қилади, ҳатто авратини аврати эвазига (озод қилади)», деганларини эшитдим. Ровий айтди: Бу бобда Оиша, Амр ибн Абаса, Ибн Аббос, Восила ибн ал-Асқаъ, Абу Умома, Уқба ибн Омир ва Каъб ибн Муррадан ҳам (ривоят бор). Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг бу ҳадиси шу юздан ҳасан саҳиҳ гарибдир.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ حَلَفَ مِنْكُمْ فَقَالَ فِي حَلِفِهِ وَاللاَّتِ وَالْعُزَّى فَلْيَقُلْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَمَنْ قَالَ تَعَالَ أُقَامِرْكَ فَلْيَتَصَدَّقْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَأَبُو الْمُغِيرَةِ هُوَ الْخَوْلاَنِيُّ الْحِمْصِيُّ وَاسْمُهُ عَبْدُ الْقُدُّوسِ بْنُ الْحَجَّاجِ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan kim qasam ichib, qasamida ‹Lot va Uzzoga qasam› desa, ‹La ilaha illalloh› desin. Kim ‹Kel, sen bilan qimor oʻynay› desa, sadaqa bersin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан ким қасам ичиб, қасамида ‹Лот ва Уззога қасам› деса, ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› десин. Ким ‹Кел, сен билан қимор ўйнай› деса, садақа берсин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ بَعَثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي بَعْثٍ فَقَالَ " إِنْ وَجَدْتُمْ فُلاَنًا وَفُلاَنًا لِرَجُلَيْنِ مِنْ قُرَيْشٍ فَأَحْرِقُوهُمَا بِالنَّارِ " . ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ أَرَدْنَا الْخُرُوجَ " إِنِّي كُنْتُ أَمَرْتُكُمْ أَنْ تَحْرِقُوا فُلاَنًا وَفُلاَنًا بِالنَّارِ وَإِنَّ النَّارَ لاَ يُعَذِّبُ بِهَا إِلاَّ اللَّهُ فَإِنْ وَجَدْتُمُوهُمَا فَاقْتُلُوهُمَا " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَحَمْزَةَ بْنِ عَمْرٍو الأَسْلَمِيِّ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ . وَقَدْ ذَكَرَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ بَيْنَ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ وَبَيْنَ أَبِي هُرَيْرَةَ رَجُلاً فِي هَذَا الْحَدِيثِ وَرَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ مِثْلَ رِوَايَةِ اللَّيْثِ وَحَدِيثُ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ أَشْبَهُ وَأَصَحُّ . قَالَ الْبُخَارِيُّ وَسُلَيْمَانُ بْنُ يَسَارٍ قَدْ سَمِعَ مِنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ مُحَمَّدٌ وَحَدِيثُ حَمْزَةَ بْنِ عَمْرٍو فِي هَذَا الْبَابِ صَحِيحٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni bir lashkar bilan joʻnatdilar va: «Agar falon va falonni topsangiz, — Qurayshdan boʻlgan ikki kishini nazarda tutib, — ularni olovda yondiringlar», dedilar. Soʻngra biz chiqmoqchi boʻlganimizda Rasululloh ﷺ: «Men sizlarga falon va falonni olovda yondirishni buyurgan edim, holbuki olov bilan faqat Alloh azoblaydi. Bas, agar ularni topsangiz, ularni oʻldiringlar», dedilar. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan sahih hadisdir. Ilm ahli shunga amal qilganlar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни бир лашкар билан жўнатдилар ва: «Агар фалон ва фалонни топсангиз, — Қурайшдан бўлган икки кишини назарда тутиб, — уларни оловда ёндиринглар», дедилар. Сўнгра биз чиқмоқчи бўлганимизда Расулуллоҳ ﷺ: «Мен сизларга фалон ва фалонни оловда ёндиришни буюрган эдим, ҳолбуки олов билан фақат Аллоҳ азоблайди. Бас, агар уларни топсангиз, уларни ўлдиринглар», дедилар. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Илм аҳли шунга амал қилганлар.
حَدَّثَنَا أَبُو عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " ثَلاَثَةٌ لاَ يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلاَ يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ رَجُلٌ بَايَعَ إِمَامًا فَإِنْ أَعْطَاهُ وَفَى لَهُ وَإِنْ لَمْ يُعْطِهِ لَمْ يَفِ لَهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَعَلَى ذَلِكَ الْأَمْرُ بِلَا اخْتِلَافٍ.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Uch (toifa) odam borki, Alloh qiyomat kunida ular bilan gaplashmaydi, ularni poklamaydi va ular uchun alamli azob bordir: (jumladan) imomga (rahbarga) bayʼat qilgan, agar (imom) unga (dunyodan) bersa, (bayʼatiga) vafo qiladigan, agar bermasa, vafo qilmaydigan kishi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Ish shu (hukm) ustida, ixtilofsizdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уч (тоифа) одам борки, Аллоҳ қиёмат кунида улар билан гаплашмайди, уларни покламайди ва улар учун аламли азоб бордир: (жумладан) имомга (раҳбарга) байъат қилган, агар (имом) унга (дунёдан) берса, (байъатига) вафо қиладиган, агар бермаса, вафо қилмайдиган киши», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Иш шу (ҳукм) устида, ихтилофсиздир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تَبْدَءُوا الْيَهُودَ وَالنَّصَارَى بِالسَّلاَمِ وَإِذَا لَقِيتُمْ أَحَدَهُمْ فِي الطَّرِيقِ فَاضْطَرُّوهُمْ إِلَى أَضْيَقِهِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَأَنَسٍ وَأَبِي بَصْرَةَ الْغِفَارِيِّ صَاحِبِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَمَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ " لاَ تَبْدَءُوا الْيَهُودَ وَالنَّصَارَى " . قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِنَّمَا مَعْنَى الْكَرَاهِيَةِ لأَنَّهُ يَكُونُ تَعْظِيمًا لَهُ وَإِنَّمَا أُمِرَ الْمُسْلِمُونَ بِتَذْلِيلِهِمْ وَكَذَلِكَ إِذَا لَقِيَ أَحَدَهُمْ فِي الطَّرِيقِ فَلاَ يَتْرُكُ الطَّرِيقَ عَلَيْهِ لأَنَّ فِيهِ تَعْظِيمًا لَهُمْ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yahudiy va nasoroga (salomni) birinchi boʻlib bermanglar. Agar ulardan birini yoʻlda uchratsanglar, uni (yoʻlning) eng tor (chekka) joyiga siqib qoʻyinglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu hadisning «Yahudiy va nasoroga birinchi (salom) bermanglar» degan maʼnosi (haqida) baʼzi ilm ahli aytdiki: bu makruhlik maʼnosida, chunki (avval salom berish) ular uchun ulugʻlash boʻladi; musulmonlar esa ularni xorlashga buyurilgan. Shuningdek, agar (musulmon) ulardan birini yoʻlda uchratsa, yoʻlni unga boʻshatib bermasligi (kerak), chunki bunda ular uchun ulugʻlash bordir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Яҳудий ва насорога (саломни) биринчи бўлиб берманглар. Агар улардан бирини йўлда учратсанглар, уни (йўлнинг) энг тор (чекка) жойига сиқиб қўйинглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу ҳадиснинг «Яҳудий ва насорога биринчи (салом) берманглар» деган маъноси (ҳақида) баъзи илм аҳли айтдики: бу макруҳлик маъносида, чунки (аввал салом бериш) улар учун улуғлаш бўлади; мусулмонлар эса уларни хорлашга буюрилган. Шунингдек, агар (мусулмон) улардан бирини йўлда учратса, йўлни унга бўшатиб бермаслиги (керак), чунки бунда улар учун улуғлаш бордир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ جَاءَتْ فَاطِمَةُ إِلَى أَبِي بَكْرٍ فَقَالَتْ مَنْ يَرِثُكَ قَالَ أَهْلِي وَوَلَدِي . قَالَتْ فَمَا لِي لاَ أَرِثُ أَبِي فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لاَ نُورَثُ " . وَلَكِنِّي أَعُولُ مَنْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَعُولُهُ وَأُنْفِقُ عَلَى مَنْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُنْفِقُ عَلَيْهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَطَلْحَةَ وَالزُّبَيْرِ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَسَعْدٍ وَعَائِشَةَ . وَحَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ إِنَّمَا أَسْنَدَهُ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ وَعَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَطَاءٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . وَسَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ لاَ أَعْلَمُ أَحَدًا رَوَاهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ إِلاَّ حَمَّادَ بْنَ سَلَمَةَ . وَرَوَى عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَطَاءٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ نَحْوَ رِوَايَةِ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Fotima Abu Bakr (roziyallohu anhu)ning oldiga kelib: «Senga kim voris boʻladi?» dedi. U: «Ahlim va bolam», dedi. (Fotima): «Nega men otamga voris boʻlmas ekanman?» dedi. Shunda Abu Bakr: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Bizga voris boʻlinmaydi›, deganlarini eshitganman. Lekin Rasululloh ﷺ kimning taʼminotini koʻtargan boʻlsalar, men oʻshaning taʼminotini koʻtaraman va Rasululloh ﷺ kimga sarflagan boʻlsalar, men oʻshanga sarflayman», dedi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Umar, Talha, Zubayr, Abdurrahmon ibn Avf, Saʼd va Oishadan ham (rivoyatlar) bor. Abu Hurayraning hadisi bu yoʻldan hasan gʻaribdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Фотима Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)нинг олдига келиб: «Сенга ким ворис бўлади?» деди. У: «Аҳлим ва болам», деди. (Фотима): «Нега мен отамга ворис бўлмас эканман?» деди. Шунда Абу Бакр: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Бизга ворис бўлинмайди›, деганларини эшитганман. Лекин Расулуллоҳ ﷺ кимнинг таъминотини кўтарган бўлсалар, мен ўшанинг таъминотини кўтараман ва Расулуллоҳ ﷺ кимга сарфлаган бўлсалар, мен ўшанга сарфлайман», деди. Абу Исо айтди: Бу бобда Умар, Талҳа, Зубайр, Абдурраҳмон ибн Авф, Саъд ва Оишадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Ҳурайранинг ҳадиси бу йўлдан ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا بِذَلِكَ، عَلِيُّ بْنُ عِيسَى الْبَغْدَادِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَطَاءٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ فَاطِمَةَ، جَاءَتْ أَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ رضى الله عنهما تَسْأَلُ مِيرَاثَهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالاَ سَمِعْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنِّي لاَ أُورَثُ " . قَالَتْ وَاللَّهِ لاَ أُكَلِّمُكُمَا أَبَدًا . فَمَاتَتْ وَلاَ تُكَلِّمُهُمَا . قَالَ عَلِيُّ بْنُ عِيسَى مَعْنَى لاَ أُكَلِّمُكُمَا تَعْنِي فِي هَذَا الْمِيرَاثِ أَبَدًا أَنْتُمَا صَادِقَانِ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Fotima Abu Bakr va Umar (roziyallohu anhumo)ning oldiga kelib, Rasululloh ﷺdan qoladigan merosini soʻradi. Ular ikkisi: «Biz Rasululloh ﷺning: ‹Albatta, menga voris boʻlinmaydi›, deganlarini eshitganmiz», dedilar. (Fotima): «Allohga qasamki, men endi sizlar bilan hech qachon gaplashmayman», dedi. So u ikkisi bilan gaplashmagan holda vafot etdi. Ali ibn Iso aytdi: «Sizlar bilan gaplashmayman»ning maʼnosi — «bu meros toʻgʻrisida hech qachon gaplashmayman» degani, chunki sizlar ikkingiz rostgoʻysizlar. Bu hadis Abu Bakr Siddiq (roziyallohu anhu)dan Nabiy ﷺdan boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Фотима Абу Бакр ва Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг олдига келиб, Расулуллоҳ ﷺдан қоладиган меросини сўради. Улар иккиси: «Биз Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Албатта, менга ворис бўлинмайди›, деганларини эшитганмиз», дедилар. (Фотима): «Аллоҳга қасамки, мен энди сизлар билан ҳеч қачон гаплашмайман», деди. Со у иккиси билан гаплашмаган ҳолда вафот этди. Али ибн Исо айтди: «Сизлар билан гаплашмайман»нинг маъноси — «бу мерос тўғрисида ҳеч қачон гаплашмайман» дегани, чунки сизлар иккингиз ростгўйсизлар. Бу ҳадис Абу Бакр Сиддиқ (розияллоҳу анҳу)дан Набий ﷺдан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا يَعْدِلُ الْجِهَادَ قَالَ " لاَ تَسْتَطِيعُونَهُ " . فَرَدُّوا عَلَيْهِ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا كُلُّ ذَلِكَ يَقُولُ " لاَ تَسْتَطِيعُونَهُ " . فَقَالَ فِي الثَّالِثَةِ " مَثَلُ الْمُجَاهِدِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ مَثَلُ الْقَائِمِ الصَّائِمِ الَّذِي لاَ يَفْتُرُ مِنْ صَلاَةٍ وَلاَ صِيَامٍ حَتَّى يَرْجِعَ الْمُجَاهِدُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنِ الشَّفَاءِ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُبْشِيٍّ وَأَبِي مُوسَى وَأَبِي سَعِيدٍ وَأُمِّ مَالِكٍ الْبَهْزِيَّةِ وَأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Ey Allohning Rasuli, jihodga nima teng keladi?» — deyildi. U zot: «Sizlar unga qodir boʻla olmaysizlar», dedilar. Ular ikki yoki uch marta qaytarib soʻradilar, har gal u zot: «Sizlar unga qodir boʻla olmaysizlar», dedilar. Soʻng uchinchisida: «Alloh yoʻlidagi mujohidning misoli — Alloh yoʻlida jihod qilgan mujohid qaytib kelguniga qadar namoz va roʻzadan toʻxtamasdan, doimo (namozda) tik turuvchi, (kunduzi) roʻza tutuvchi kishining misolidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Shifo, Abdulloh ibn Hubshiy, Abu Musa, Abu Said, Umm Molik al-Bahziyya va Anas ibn Molikdan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis hasan sahihdir. U Abu Hurayradan, Nabiy ﷺdan bir necha yoʻl bilan rivoyat qilingan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Эй Аллоҳнинг Расули, жиҳодга нима тенг келади?» — дейилди. У зот: «Сизлар унга қодир бўла олмайсизлар», дедилар. Улар икки ёки уч марта қайтариб сўрадилар, ҳар гал у зот: «Сизлар унга қодир бўла олмайсизлар», дедилар. Сўнг учинчисида: «Аллоҳ йўлидаги мужоҳиднинг мисоли — Аллоҳ йўлида жиҳод қилган мужоҳид қайтиб келгунига қадар намоз ва рўзадан тўхтамасдан, доимо (намозда) тик турувчи, (кундузи) рўза тутувчи кишининг мисолидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Шифо, Абдуллоҳ ибн Ҳубший, Абу Муса, Абу Саид, Умм Молик ал-Баҳзийя ва Анас ибн Моликдан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. У Абу Ҳурайрадан, Набий ﷺдан бир неча йўл билан ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْمَسْعُودِيِّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عِيسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَلِجُ النَّارَ رَجُلٌ بَكَى مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ حَتَّى يَعُودَ اللَّبَنُ فِي الضَّرْعِ وَلاَ يَجْتَمِعُ غُبَارٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَدُخَانُ جَهَنَّمَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ هُوَ مَوْلَى أَبِي طَلْحَةَ مَدَنِيٌّ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohdan qoʻrqib yigʻlagan kishi sut yelinga qaytmaguncha doʻzaxga kirmaydi. Alloh yoʻlidagi chang bilan jahannam tutuni (bir kishida) jamlanmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳдан қўрқиб йиғлаган киши сут елинга қайтмагунча дўзахга кирмайди. Аллоҳ йўлидаги чанг билан жаҳаннам тутуни (бир кишида) жамланмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْخَيْلُ مَعْقُودٌ فِي نَوَاصِيهَا الْخَيْرُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ الْخَيْلُ لِثَلاَثَةٍ هِيَ لِرَجُلٍ أَجْرٌ وَهِيَ لِرَجُلٍ سِتْرٌ وَهِيَ عَلَى رَجُلٍ وِزْرٌ فَأَمَّا الَّذِي لَهُ أَجْرٌ فَالَّذِي يَتَّخِذُهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيُعِدُّهَا لَهُ هِيَ لَهُ أَجْرٌ لاَ يَغِيبُ فِي بُطُونِهَا شَيْءٌ إِلاَّ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ أَجْرًا " . وَفِي الْحَدِيثِ قِصَّةٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَى مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ هَذَا .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Otlarning peshonalariga qiyomat kunigacha yaxshilik tugib qoʻyilgan. Ot uch (toifa) kishi uchundir: u bir kishi uchun ajr, bir kishi uchun (faqirlikdan) toʻsiq, yana bir kishi uchun esa gunohdir. Ajr boʻladiganiga kelsak, u — otni Alloh yoʻlida tutib, uni shu maqsadda tayyorlaydigan kishidir. Bunday otning qorniga kirgan har bir narsa uchun Alloh unga ajr yozadi», dedilar. Hadisda (uzun) qissa bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Отларнинг пешоналарига қиёмат кунигача яхшилик тугиб қўйилган. От уч (тоифа) киши учундир: у бир киши учун ажр, бир киши учун (фақирликдан) тўсиқ, яна бир киши учун эса гуноҳдир. Ажр бўладиганига келсак, у — отни Аллоҳ йўлида тутиб, уни шу мақсадда тайёрлайдиган кишидир. Бундай отнинг қорнига кирган ҳар бир нарса учун Аллоҳ унга ажр ёзади», дедилар. Ҳадисда (узун) қисса бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ عَامِرٍ الْعُقَيْلِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " عُرِضَ عَلَىَّ أَوَّلُ ثَلاَثَةٍ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ شَهِيدٌ وَعَفِيفٌ مُتَعَفِّفٌ وَعَبْدٌ أَحْسَنَ عِبَادَةَ اللَّهِ وَنَصَحَ لِمَوَالِيهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Menga jannatga birinchi kiradigan uch kishi koʻrsatildi: shahid, iffatli boʻlib (tilanchilikdan) saqlangan kishi va Allohga ibodatni chiroyli ado etib, xojalariga nasihatgoʻy boʻlgan qul», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менга жаннатга биринчи кирадиган уч киши кўрсатилди: шаҳид, иффатли бўлиб (тиланчиликдан) сақланган киши ва Аллоҳга ибодатни чиройли адо этиб, хожаларига насиҳатгўй бўлган қул», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ أَسْبَاطِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقُرَشِيُّ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ هِشَامِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِلاَلٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذُبَابٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ مَرَّ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِشِعْبٍ فِيهِ عُيَيْنَةٌ مِنْ مَاءٍ عَذْبَةٌ فَأَعْجَبَتْهُ لِطِيبِهَا فَقَالَ لَوِ اعْتَزَلْتُ النَّاسَ فَأَقَمْتُ فِي هَذَا الشِّعْبِ وَلَنْ أَفْعَلَ حَتَّى أَسْتَأْذِنَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . فَذَكَرَ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " لاَ تَفْعَلْ فَإِنَّ مَقَامَ أَحَدِكُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَفْضَلُ مِنْ صَلاَتِهِ فِي بَيْتِهِ سَبْعِينَ عَامًا أَلاَ تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَيُدْخِلَكُمُ الْجَنَّةَ اغْزُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ مَنْ قَاتَلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فُوَاقَ نَاقَةٍ وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning sahobalaridan bir kishi ichida chuchuk suvli kichik buloq boʻlgan bir soylikdan oʻtdi va suvning shirinligi unga maʼqul kelib: «Agar odamlardan chetlanib, shu soylikda turib qolsam (qani edi). Lekin Rasululloh ﷺdan izn soʻramagunimcha bunday qilmayman», dedi. Soʻng buni Rasululloh ﷺga aytdi. Shunda u zot: «Bunday qilma! Chunki sizlardan biringizning Alloh yoʻlida turishi uyida yetmish yil namoz oʻqishidan afzaldir. Alloh sizlarni magʻfirat qilib, jannatga kiritishini istamaysizlarmi?! Alloh yoʻlida jang qilinglar! Kim Alloh yoʻlida tuya sogʻib boʻlguncha (qisqa fursat) jang qilsa, unga jannat vojib boʻladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларидан бир киши ичида чучук сувли кичик булоқ бўлган бир сойликдан ўтди ва сувнинг ширинлиги унга маъқул келиб: «Агар одамлардан четланиб, шу сойликда туриб қолсам (қани эди). Лекин Расулуллоҳ ﷺдан изн сўрамагунимча бундай қилмайман», деди. Сўнг буни Расулуллоҳ ﷺга айтди. Шунда у зот: «Бундай қилма! Чунки сизлардан бирингизнинг Аллоҳ йўлида туриши уйида етмиш йил намоз ўқишидан афзалдир. Аллоҳ сизларни мағфират қилиб, жаннатга киритишини истамайсизларми?! Аллоҳ йўлида жанг қилинглар! Ким Аллоҳ йўлида туя соғиб бўлгунча (қисқа фурсат) жанг қилса, унга жаннат вожиб бўлади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " ثَلاَثَةٌ حَقٌّ عَلَى اللَّهِ عَوْنُهُمُ الْمُجَاهِدُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالْمُكَاتَبُ الَّذِي يُرِيدُ الأَدَاءَ وَالنَّاكِحُ الَّذِي يُرِيدُ الْعَفَافَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Uch (toifa kishi)ga yordam berish Allohning zimmasidagi haqdir: Alloh yoʻlidagi mujohid, (toʻlovni) ado etishni istagan mukotab (ozodlik shartnomasini tuzgan qul) va iffatni istab uylanuvchi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уч (тоифа киши)га ёрдам бериш Аллоҳнинг зиммасидаги ҳақдир: Аллоҳ йўлидаги мужоҳид, (тўловни) адо этишни истаган мукотаб (озодлик шартномасини тузган қул) ва иффатни истаб уйланувчи», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يُكْلَمُ أَحَدٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَنْ يُكْلَمُ فِي سَبِيلِهِ إِلاَّ جَاءَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ اللَّوْنُ لَوْنُ الدَّمِ وَالرِّيحُ رِيحُ الْمِسْكِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh yoʻlida jarohatlangan har bir kishi — Alloh Oʻz yoʻlida kim jarohatlanganini yaxshi biluvchidir — qiyomat kuni kelganida, (jarohatining) rangi qon rangida, hidi esa miskning hidida boʻladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu (hadis) Abu Hurayradan Paygʻambar ﷺdan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ йўлида жароҳатланган ҳар бир киши — Аллоҳ Ўз йўлида ким жароҳатланганини яхши билувчидир — қиёмат куни келганида, (жароҳатининг) ранги қон рангида, ҳиди эса мискнинг ҳидида бўлади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу (ҳадис) Абу Ҳурайрадан Пайғамбар ﷺдан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَىُّ الأَعْمَالِ أَفْضَلُ أَوْ أَىُّ الأَعْمَالِ خَيْرٌ قَالَ " إِيمَانٌ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ " . قِيلَ ثُمَّ أَىُّ شَيْءٍ قَالَ " الْجِهَادُ سَنَامُ الْعَمَلِ " . قِيلَ ثُمَّ أَىُّ شَيْءٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " ثُمَّ حَجٌّ مَبْرُورٌ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺdan: «Qaysi amal afzal?» yoki «Qaysi amal yaxshiroq?» deb soʻraldi. U zot: «Alloh va Uning Rasuliga iymon keltirish», dedilar. «Soʻng nima?» deyildi. U zot: «Jihod — amalning choʻqqisidir», dedilar. «Soʻng nima, ey Rasululloh?» deyildi. U zot: «Soʻng — maqbul haj», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu (hadis) Abu Hurayradan Paygʻambar ﷺdan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺдан: «Қайси амал афзал?» ёки «Қайси амал яхшироқ?» деб сўралди. У зот: «Аллоҳ ва Унинг Расулига иймон келтириш», дедилар. «Сўнг нима?» дейилди. У зот: «Жиҳод — амалнинг чўққисидир», дедилар. «Сўнг нима, эй Расулуллоҳ?» дейилди. У зот: «Сўнг — мақбул ҳаж», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу (ҳадис) Абу Ҳурайрадан Пайғамбар ﷺдан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ رَافِعٍ، عَنْ سُمَىٍّ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ لَقِيَ اللَّهَ بِغَيْرِ أَثَرٍ مِنْ جِهَادٍ لَقِيَ اللَّهَ وَفِيهِ ثُلْمَةٌ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ الْوَلِيدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ رَافِعٍ . وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ رَافِعٍ قَدْ ضَعَّفَهُ بَعْضُ أَصْحَابِ الْحَدِيثِ . قَالَ وَسَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ هُوَ ثِقَةٌ مُقَارِبُ الْحَدِيثِ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَحَدِيثُ سَلْمَانَ إِسْنَادُهُ لَيْسَ بِمُتَّصِلٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْمُنْكَدِرِ لَمْ يُدْرِكْ سَلْمَانَ الْفَارِسِيَّ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ أَيُّوبَ بْنِ مُوسَى عَنْ مَكْحُولٍ عَنْ شُرَحْبِيلَ بْنِ السِّمْطِ عَنْ سَلْمَانَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Allohga jihoddan biror asar (nishon)siz roʻbaroʻ kelsa, Allohga (diniy) nuqson bilan roʻbaroʻ keladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis al-Valid ibn Muslimning Ismoil ibn Rofiʼdan (qilgan) rivoyati boʻyicha gʻaribdir. Ismoil ibn Rofiʼni hadis ahlidan baʼzilari zaif sanagan. (Abu Iso) dedi: Men Muhammad (al-Buxoriy)ning: «U ishonchli, hadisi oʻrtacha (muqorib)dir», deganini eshitdim. Bu hadis Abu Hurayradan, Paygʻambar ﷺdan boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan. Salmonning hadisiga kelsak, uning isnodi uzluksiz emas; Muhammad ibn al-Munkadir Salmon al-Forisiyga yetishmagan. Bu hadis Ayyub ibn Musodan, u Makhuldan, u Shurahbil ibn as-Simtdan, u Salmondan, u Paygʻambar ﷺdan shunga oʻxshash (maʼnoda) ham rivoyat qilingan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳга жиҳоддан бирор асар (нишон)сиз рўбарў келса, Аллоҳга (диний) нуқсон билан рўбарў келади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ал-Валид ибн Муслимнинг Исмоил ибн Рофиъдан (қилган) ривояти бўйича ғарибдир. Исмоил ибн Рофиъни ҳадис аҳлидан баъзилари заиф санаган. (Абу Исо) деди: Мен Муҳаммад (ал-Бухорий)нинг: «У ишончли, ҳадиси ўртача (муқориб)дир», деганини эшитдим. Бу ҳадис Абу Ҳурайрадан, Пайғамбар ﷺдан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган. Салмоннинг ҳадисига келсак, унинг исноди узлуксиз эмас; Муҳаммад ибн ал-Мункадир Салмон ал-Форисийга етишмаган. Бу ҳадис Айюб ибн Мусодан, у Макҳулдан, у Шураҳбил ибн ас-Симтдан, у Салмондан, у Пайғамбар ﷺдан шунга ўхшаш (маънода) ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَأَحْمَدُ بْنُ نَصْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَجْلاَنَ، عَنِ الْقَعْقَاعِ بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا يَجِدُ الشَّهِيدُ مِنْ مَسِّ الْقَتْلِ إِلاَّ كَمَا يَجِدُ أَحَدُكُمْ مِنْ مَسِّ الْقَرْصَةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Shahid oʻldirilish (ogʻrigʻi)dan, sizlardan biringiz chimchilash ogʻrigʻini sezgani qadargina sezadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Шаҳид ўлдирилиш (оғриғи)дан, сизлардан бирингиз чимчилаш оғриғини сезгани қадаргина сезади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنِي سَلْمُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ النَّخَعِيُّ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ بْنِ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَرِهَ الشِّكَالَ مِنَ الْخَيْلِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَاهُ شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ الْخَثْعَمِيِّ عَنْ أَبِي زُرْعَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ . وَأَبُو زُرْعَةَ بْنُ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ اسْمُهُ هَرِمٌ . حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ الرَّازِيُّ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ عُمَارَةَ بْنِ الْقَعْقَاعِ قَالَ قَالَ لِي إِبْرَاهِيمُ النَّخَعِيُّ إِذَا حَدَّثْتَنِي فَحَدِّثْنِي عَنْ أَبِي زُرْعَةَ فَإِنَّهُ حَدَّثَنِي مَرَّةً بِحَدِيثٍ ثُمَّ سَأَلْتُهُ بَعْدَ ذَلِكَ بِسِنِينَ فَمَا أَخْرَمَ مِنْهُ حَرْفًا .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ otlardagi shikolni (oldingi bir oyogʻi va keyingi qarama-qarshi oyogʻi oqligini) yoqtirmas edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ отлардаги шиколни (олдинги бир оёғи ва кейинги қарама-қарши оёғи оқлигини) ёқтирмас эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ نَافِعِ بْنِ أَبِي نَافِعٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ سَبَقَ إِلاَّ فِي نَصْلٍ أَوْ خُفٍّ أَوْ حَافِرٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Faqat oʻq otishda, tuya (poygasi)da yoki ot (poygasi)da garovli musobaqa boʻladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Фақат ўқ отишда, туя (пойгаси)да ёки от (пойгаси)да гаровли мусобақа бўлади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تَصْحَبُ الْمَلاَئِكَةُ رُفْقَةً فِيهَا كَلْبٌ وَلاَ جَرَسٌ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَعَائِشَةَ وَأُمِّ حَبِيبَةَ وَأُمِّ سَلَمَةَ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ichida it yoki qoʻngʻiroq boʻlgan jamoaga farishtalar hamroh boʻlmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Umar, Oisha, Umm Habiba va Umm Salamadan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ичида ит ёки қўнғироқ бўлган жамоага фаришталар ҳамроҳ бўлмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Умар, Оиша, Умм Ҳабиба ва Умм Саламадан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " غَيِّرُوا الشَّيْبَ وَلاَ تَشَبَّهُوا بِالْيَهُودِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ الزُّبَيْرِ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَجَابِرٍ وَأَبِي ذَرٍّ وَأَنَسٍ وَأَبِي رِمْثَةَ وَالْجَهْدَمَةِ وَأَبِي الطُّفَيْلِ وَجَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ وَأَبِي جُحَيْفَةَ وَابْنِ عُمَرَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oqargan sochni oʻzgartiringlar va yahudiylarga oʻxshamanglar», dedilar. Bu bobda Zubayr, Ibn Abbos, Jobir, Abu Zarr, Anas, Abu Rimsa, Jahdama, Abu Tufayl, Jobir ibn Samura, Abu Juhayfa va Ibn Umardan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan sahih hadisdir va u Abu Hurayradan Nabiy ﷺdan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Оқарган сочни ўзгартиринглар ва яҳудийларга ўхшаманглар», дедилар. Бу бобда Зубайр, Ибн Аббос, Жобир, Абу Зарр, Анас, Абу Римса, Жаҳдама, Абу Туфайл, Жобир ибн Самура, Абу Жуҳайфа ва Ибн Умардан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир ва у Абу Ҳурайрадан Набий ﷺдан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الإِسْكَنْدَرَانِيُّ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ لُبْسَتَيْنِ الصَّمَّاءِ وَأَنْ يَحْتَبِيَ الرَّجُلُ بِثَوْبِهِ لَيْسَ عَلَى فَرْجِهِ مِنْهُ شَيْءٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَابْنِ عُمَرَ وَعَائِشَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَجَابِرٍ وَأَبِي أُمَامَةَ . وَحَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ikki xil kiyinishdan — sammo (kiyinish)dan va kishining avratini yopmagan holda bir matoga oʻralib oʻtirishidan (ihtibo) qaytardilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ali, Ibn Umar, Oisha, Abu Said, Jobir va Abu Umomadan ham (rivoyat) bor. Abu Hurayraning hadisi bu yoʻldan hasan sahih gʻaribdir va bu Abu Hurayradan Nabiy ﷺdan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ икки хил кийинишдан — саммо (кийиниш)дан ва кишининг авратини ёпмаган ҳолда бир матога ўралиб ўтиришидан (иҳтибо) қайтардилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Али, Ибн Умар, Оиша, Абу Саид, Жобир ва Абу Умомадан ҳам (ривоят) бор. Абу Ҳурайранинг ҳадиси бу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир ва бу Абу Ҳурайрадан Набий ﷺдан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا لَبِسَ قَمِيصًا بَدَأَ بِمَيَامِنِهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ شُعْبَةَ بِهَذَا الإِسْنَادِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ مَوْقُوفًا وَلاَ نَعْلَمُ أَحَدًا رَفَعَهُ غَيْرَ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ عَبْدِ الْوَارِثِ عَنْ شُعْبَةَ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ koʻylak kiyganlarida oʻng tomonlaridan boshlardilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisni bir nechalari Shuʼbadan, shu isnod bilan Abu Hurayradan mavquf (Sahobiyga toʻxtagan) holda rivoyat qilganlar va biz Abdussamad ibn Abdulvorisdan boshqa hech kim uni (Nabiyga) marfuʼ qilganini bilmaymiz.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ кўйлак кийганларида ўнг томонларидан бошлардилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни бир нечалари Шуъбадан, шу иснод билан Абу Ҳурайрадан мавқуф (Саҳобийга тўхтаган) ҳолда ривоят қилганлар ва биз Абдуссамад ибн Абдулворисдан бошқа ҳеч ким уни (Набийга) марфуъ қилганини билмаймиз.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، ح وَحَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَمْشِي أَحَدُكُمْ فِي نَعْلٍ وَاحِدَةٍ لِيُنْعِلْهُمَا جَمِيعًا أَوْ لِيُحْفِهِمَا جَمِيعًا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biringiz bitta kovushda yurmasin. Ikkalasini ham kiysin yoki ikkalasini ham yechib qoʻysin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. (Yana) aytdi: Bu bobda Jobirdan ham (rivoyat) bor.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирингиз битта ковушда юрмасин. Иккаласини ҳам кийсин ёки иккаласини ҳам ечиб қўйсин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. (Яна) айтди: Бу бобда Жобирдан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا أَزْهَرُ بْنُ مَرْوَانَ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا الْحَارِثُ بْنُ نَبْهَانَ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ عَمَّارِ بْنِ أَبِي عَمَّارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَنْتَعِلَ الرَّجُلُ وَهُوَ قَائِمٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ . وَرَوَى عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو الرَّقِّيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ وَكِلاَ الْحَدِيثَيْنِ لاَ يَصِحُّ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ . وَالْحَارِثُ بْنُ نَبْهَانَ لَيْسَ عِنْدَهُمْ بِالْحَافِظِ وَلاَ نَعْرِفُ لِحَدِيثِ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ أَصْلاً .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ kishi tik turgan holda kovush kiyishidan qaytardilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Ubaydulloh ibn Amr ar-Raqqiy bu hadisni Maʼmardan, u Qatodadan, u Anasdan (sanad bilan) rivoyat qilgan. Bu ikkala hadis ham hadis ahli nazdida sahih emas. Horis ibn Nabhon ularning nazdida hofiz (sanaladigan kishi) emas. Qatodaning Anasdan (qilgan) rivoyatiga biz hech qanday asl topmadik.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ киши тик турган ҳолда ковуш кийишидан қайтардилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Убайдуллоҳ ибн Амр ар-Раққий бу ҳадисни Маъмардан, у Қатодадан, у Анасдан (санад билан) ривоят қилган. Бу иккала ҳадис ҳам ҳадис аҳли наздида саҳиҳ эмас. Ҳорис ибн Набҳон уларнинг наздида ҳофиз (саналадиган киши) эмас. Қатоданинг Анасдан (қилган) ривоятига биз ҳеч қандай асл топмадик.
حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، ح وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا انْتَعَلَ أَحَدُكُمْ فَلْيَبْدَأْ بِالْيَمِينِ وَإِذَا نَزَعَ فَلْيَبْدَأْ بِالشِّمَالِ فَلْتَكُنِ الْيُمْنَى أَوَّلَهُمَا تُنْعَلُ وَآخِرَهُمَا تُنْزَعُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biringiz kovush kiyganda oʻng (oyoq)dan boshlasin, yechganda esa chap (oyoq)dan boshlasin. Shunday qilib oʻng (oyoq) avval kiyiladigani, oxirida yechiladigani boʻlsin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирингиз ковуш кийганда ўнг (оёқ)дан бошласин, ечганда эса чап (оёқ)дан бошласин. Шундай қилиб ўнг (оёқ) аввал кийиладигани, охирида ечиладигани бўлсин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.