Abu Said Sa'd ibn Molik al-Xudriy

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَهُ ‏"‏ إِنِّي أَرَاكَ تُحِبُّ الْغَنَمَ وَالْبَادِيَةَ، فَإِذَا كُنْتَ فِي غَنَمِكَ وَبَادِيَتِكَ فَأَذَّنْتَ بِالصَّلاَةِ، فَارْفَعْ صَوْتَكَ بِالنِّدَاءِ، فَإِنَّهُ لاَ يَسْمَعُ مَدَى صَوْتِ الْمُؤَذِّنِ جِنٌّ وَلاَ إِنْسٌ وَلاَ شَىْءٌ إِلاَّ شَهِدَ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Abdurrahmon ibn Abdulloh ibn Abdurrahmon ibn Abu Saʼsaa al-Ansoriy (otasi orqali Abu Saiddan) rivoyat qiladi: Abu Said al-Xudriy otasiga: «Men seni qoʻy (boqish) va sahroni yaxshi koʻrishingni koʻryapman; bas, qachon azon aytmoqchi boʻlsang, uni baland ovoz bilan ayt — chunki azonni eshitgan har kim — inson boʻladimi, jin boʻladimi yoki boshqa narsa boʻladimi — Qiyomat kuni sening foydangga guvohlik beradi», — dedi. Abu Said qoʻshdi: «Men buni Allohning Rasuli ﷺ dan eshitganman».Абдурраҳмон ибн Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмон ибн Абу Саъсаа ал-Ансорий (отаси орқали Абу Саиддан) ривоят қилади: Абу Саид ал-Худрий отасига: «Мен сени қўй (боқиш) ва саҳрони яхши кўришингни кўряпман; бас, қачон азон айтмоқчи бўлсанг, уни баланд овоз билан айт — чунки азонни эшитган ҳар ким — инсон бўладими, жин бўладими ёки бошқа нарса бўладими — Қиёмат куни сенинг фойдангга гувоҳлик беради», — деди. Абу Саид қўшди: «Мен буни Аллоҳнинг Расули ﷺ дан эшитганман».

وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحِ بْنِ الْمُهَاجِرِ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ وَاقِدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ، أَنَّهُ قَالَ رَآنِي نَافِعُ بْنُ جُبَيْرٍ وَنَحْنُ فِي جَنَازَةٍ قَائِمًا وَقَدْ جَلَسَ يَنْتَظِرُ أَنْ تُوضَعَ الْجَنَازَةُ فَقَالَ لِي مَا يُقِيمُكَ فَقُلْتُ أَنْتَظِرُ أَنْ تُوضَعَ الْجَنَازَةُ لِمَا يُحَدِّثُ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ ‏.‏ فَقَالَ نَافِعٌ فَإِنَّ مَسْعُودَ بْنَ الْحَكَمِ حَدَّثَنِي عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ أَنَّهُ قَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَعَدَ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ (avval) oʻrinlaridan turardilar, soʻngra oʻtirdilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ (аввал) ўринларидан турардилар, сўнгра ўтирдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَنْبَسَةُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَامِرُ بْنُ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَعْنَى حَدِيثِ سُفْيَانَ وَعَبْدِ الرَّزَّاقِ جَمِيعًا ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ qaytardilar — (deb) Sufyon va Abdurazzoq ikkisining hadisi maʼnosida (bu rivoyatni keltirdi).Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ қайтардилар — (деб) Суфён ва Абдураззоқ иккисининг ҳадиси маъносида (бу ривоятни келтирди).

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ الْمَاجِشُونِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ لِي إِنِّي أَرَاكَ تُحِبُّ الْغَنَمَ، وَتَتَّخِذُهَا، فَأَصْلِحْهَا وَأَصْلِحْ رُعَامَهَا، فَإِنِّي سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ يَأْتِي عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ تَكُونُ الْغَنَمُ فِيهِ خَيْرَ مَالِ الْمُسْلِمِ، يَتْبَعُ بِهَا شَعَفَ الْجِبَالِ ـ أَوْ سَعَفَ الْجِبَالِ ـ فِي مَوَاقِعِ الْقَطْرِ، يَفِرُّ بِدِينِهِ مِنَ الْفِتَنِ ‏"‏‏.‏

Saʼsaa (Abu Said al-Xudriydan) rivoyat qiladi: Abu Said al-Xudriy menga: «Men sezdimki, sen qoʻylarni yaxshi koʻrasan va ularni boqasan; bas, ularni va ularning yemini yaxshi parvarish qil — chunki men Allohning Rasuli ﷺ ning shunday deganini eshitdim: ‹Odamlarga shunday bir zamon keladiki, musulmonning eng yaxshi mol-mulki — qoʻy boʻladi; u uni — togʻ choʻqqilariga va yomgʻir tushadigan joylarga — olib chiqadi; oʻz dinini fitnalardan saqlash uchun (din)i bilan (oʻsha joylarga) qochadi›», — dedi.Саъсаа (Абу Саид ал-Худрийдан) ривоят қилади: Абу Саид ал-Худрий менга: «Мен сездимки, сен қўйларни яхши кўрасан ва уларни боқасан; бас, уларни ва уларнинг емини яхши парвариш қил — чунки мен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: ‹Одамларга шундай бир замон келадики, мусулмоннинг энг яхши мол-мулки — қўй бўлади; у уни — тоғ чўққиларига ва ёмғир тушадиган жойларга — олиб чиқади; ўз динини фитналардан сақлаш учун (дин)и билан (ўша жойларга) қочади›», — деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عِيَاضِ بْنِ، عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي سَرْحٍ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، يَقُولُ كُنَّا نُخْرِجُ زَكَاةَ الْفِطْرِ صَاعًا مِنْ طَعَامٍ أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ أَقِطٍ أَوْ صَاعًا مِنْ زَبِيبٍ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz fitr zakotini bir soʼ taom yoki bir soʼ arpa yoki bir soʼ xurmo yoki bir soʼ quritilgan qatiq (aqit) yoki bir soʼ mayiz (quruq uzum) qilib chiqarar edik».Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз фитр закотини бир сў таом ёки бир сў арпа ёки бир сў хурмо ёки бир сў қуритилган қатиқ (ақит) ёки бир сў майиз (қуруқ узум) қилиб чиқарар эдик».

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ حَسَّانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَخِيهِ، مَعْبَدِ بْنِ سِيرِينَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا الْحَدِيثِ ‏.‏

Bu hadis Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan, u Paygʻambar ﷺdan boshqa sanad bilan ham shu kabi rivoyat qilingan.Бу ҳадис Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан, у Пайғамбар ﷺдан бошқа санад билан ҳам шу каби ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنِ ابْنِ مُحَيْرِيزٍ، أَنَّهُ قَالَ دَخَلْتُ الْمَسْجِدَ فَرَأَيْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ فَجَلَسْتُ إِلَيْهِ فَسَأَلْتُهُ عَنِ الْعَزْلِ،، قَالَ أَبُو سَعِيدٍ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةِ بَنِي الْمُصْطَلِقِ، فَأَصَبْنَا سَبْيًا مِنْ سَبْىِ الْعَرَبِ، فَاشْتَهَيْنَا النِّسَاءَ وَاشْتَدَّتْ عَلَيْنَا الْعُزْبَةُ، وَأَحْبَبْنَا الْعَزْلَ، فَأَرَدْنَا أَنْ نَعْزِلَ، وَقُلْنَا نَعْزِلُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ أَظْهُرِنَا قَبْلَ أَنْ نَسْأَلَهُ فَسَأَلْنَاهُ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ ‏"‏ مَا عَلَيْكُمْ أَنْ لاَ تَفْعَلُوا، مَا مِنْ نَسَمَةٍ كَائِنَةٍ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ إِلاَّ وَهْىَ كَائِنَةٌ ‏"‏‏.‏

(Ibn Muhayriz aytdi:) Men masjidga kirib, Abu Saʼid al-Xudriyni koʻrdim va uning yoniga oʻtirib, undan azl (jimoda toʻkmaslik) haqida soʻradim. Abu Saʼid: «Biz Rasululloh ﷺ bilan Bani Mustaliq gʻazotida chiqdik va arab asirlaridan asir (oʻljaga) ega boʻldik. Bizda ayollarga ishtaha (ehtiyoj) tugʻ ildi, (uzoq) yolgʻizlik (sahroda) bizga ogʻir keldi, biz azlni yaxshi koʻrib (qilmoqchi boʻldik). Biz: ‹Rasululloh ﷺ oramizda turganlarida, undan soʻramasdan azl qilamizmi?› dedik. Soʻng u zotdan bu haqda soʻradik. U zot: ‹Buni qilmasangiz, sizga (zarar) yoʻq; qiyomatgacha boʻladigan har bir jon — albatta (Alloh taqdirida) boʻ ladi (azl uni toʻsib qololmaydi)› dedilar», dedi.(Ибн Муҳайриз айтди:) Мен масжидга кириб, Абу Саъид ал-Худрийни кўрдим ва унинг ёнига ўтириб, ундан азл (жимода тўкмаслик) ҳақида сўрадим. Абу Саъид: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан Бани Мусталиқ ғазотида чиқдик ва араб асирларидан асир (ўлжага) эга бўлдик. Бизда аёлларга иштаҳа (эҳтиёж) туғ илди, (узоқ) ёлғизлик (саҳрода) бизга оғир келди, биз азлни яхши кўриб (қилмоқчи бўлдик). Биз: ‹Расулуллоҳ ﷺ орамизда турганларида, ундан сўрамасдан азл қиламизми?› дедик. Сўнг у зотдан бу ҳақда сўрадик. У зот: ‹Буни қилмасангиз, сизга (зарар) йўқ; қиёматгача бўладиган ҳар бир жон — албатта (Аллоҳ тақдирида) бў лади (азл уни тўсиб қололмайди)› дедилар», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي عِياضُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي سَرْحٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، يَقُولُ كُنَّا نُخْرِجُ زَكَاةَ الْفِطْرِ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِينَا عَنْ كُلِّ صَغِيرٍ وَكَبِيرٍ حُرٍّ وَمَمْلُوكٍ مِنْ ثَلاَثَةِ أَصْنَافٍ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ صَاعًا مِنْ أَقِطٍ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ فَلَمْ نَزَلْ نُخْرِجُهُ كَذَلِكَ حَتَّى كَانَ مُعَاوِيَةُ فَرَأَى أَنَّ مُدَّيْنِ مِنْ بُرٍّ تَعْدِلُ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ فَأَمَّا أَنَا فَلاَ أَزَالُ أُخْرِجُهُ كَذَلِكَ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz fitr zakotini, Rasululloh ﷺ oramizda ekanlarida, har bir kichik va katta, ozod va qul (nomidan) uch turdan — bir soʼ xurmo, bir soʼ quritilgan qatiq (aqit), bir soʼ arpa qilib chiqarar edik. Muoviya (davri) kelguniga qadar uni shunday chiqaraverdik. U esa ikki mudd bugʻdoyni bir soʼ xurmoga teng deb bildi. Abu Said dedi: «Men esa uni shundayligicha chiqaraveraman», dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз фитр закотини, Расулуллоҳ ﷺ орамизда эканларида, ҳар бир кичик ва катта, озод ва қул (номидан) уч турдан — бир сў хурмо, бир сў қуритилган қатиқ (ақит), бир сў арпа қилиб чиқарар эдик. Муовия (даври) келгунига қадар уни шундай чиқаравердик. У эса икки мудд буғдойни бир сў хурмога тенг деб билди. Абу Саид деди: «Мен эса уни шундайлигича чиқаравераман», деди.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَأَلْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ عَنِ الإِزَارِ، فَقَالَ عَلَى الْخَبِيرِ سَقَطْتَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِزْرَةُ الْمُسْلِمِ إِلَى نِصْفِ السَّاقِ وَلاَ حَرَجَ - أَوْ لاَ جُنَاحَ - فِيمَا بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْكَعْبَيْنِ مَا كَانَ أَسْفَلَ مِنَ الْكَعْبَيْنِ فَهُوَ فِي النَّارِ مَنْ جَرَّ إِزَارَهُ بَطَرًا لَمْ يَنْظُرِ اللَّهُ إِلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏

Abdurahmon (ibn Yaʼqub) (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan izor (belbogʻ) haqida soʻradim. U: «Sen buni yaxshi biladigan kishiga toʻgʻri kelding», dedi. Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Musulmonning izori (kiyimi) boldirning oʻrtasigacha boʻladi va uning bilan toʻpiqlar orasidagi joyda hech qanday gunoh — yoki vabol — yoʻq. Toʻpiqlardan pastda boʻlgan narsa esa doʻzaxdadir. Kim izorini takabburlik bilan sudrab yursa, Alloh unga (qiyomat kuni) nazar solmaydi».Абдураҳмон (ибн Яъқуб) (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан изор (белбоғ) ҳақида сўрадим. У: «Сен буни яхши биладиган кишига тўғри келдинг», деди. Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Мусулмоннинг изори (кийими) болдирнинг ўртасигача бўлади ва унинг билан тўпиқлар орасидаги жойда ҳеч қандай гуноҳ — ёки вабол — йўқ. Тўпиқлардан пастда бўлган нарса эса дўзахдадир. Ким изорини такаббурлик билан судраб юрса, Аллоҳ унга (қиёмат куни) назар солмайди».

قَالَ أَبُو حَازِمٍ فَسَمِعَنِي النُّعْمَانُ بْنُ أَبِي عَيَّاشٍ، فَقَالَ هَكَذَا سَمِعْتَ مِنْ، سَهْلٍ فَقُلْتُ نَعَمْ‏.‏ فَقَالَ أَشْهَدُ عَلَى أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ لَسَمِعْتُهُ وَهْوَ يَزِيدُ فِيهَا ‏"‏ فَأَقُولُ إِنَّهُمْ مِنِّي‏.‏ فَيُقَالُ إِنَّكَ لاَ تَدْرِي مَا أَحْدَثُوا بَعْدَكَ‏.‏ فَأَقُولُ سُحْقًا سُحْقًا لِمَنْ غَيَّرَ بَعْدِي ‏"‏‏.‏ وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ سُحْقًا بُعْدًا، يُقَالُ سَحِيقٌ بَعِيدٌ، وَأَسْحَقَهُ أَبْعَدَهُ‏.‏

(Abu Hozim aytdi:) Nuʼmon ibn Abu Ayyosh meni (shu hadisni aytayotganimni) eshitib: «Sen buni Sahldan shundaymi eshitding?» dedi. Men: «Ha», dedim. U: «Men Abu Saʼid al-Xudriyga (qasamyod qilib) guvohlik beramanki, men uning bunga (quyidagini) qoʻshib (aytganini) eshitganman: (Paygʻambar ﷺ:) ‹Men: Ular mendandir, deyman. (Menga): Sen ular sendan keyin nima paydo qilganlarini bilmaysan, deyiladi. Shunda men: Mendan keyin (dinni) oʻzgartirganlarga yiroqlik (rahmatdan uzoqlik) boʻlsin, yiroqlik boʻlsin!, deyman›», dedi. Ibn Abbos: «‹Suhqan› — yiroqlik (degani); ‹sahiyq› — uzoq (demak); ‹ashaqahu› — uni uzoqlashtirdi (maʼnosida)», dedi.(Абу Ҳозим айтди:) Нуъмон ибн Абу Айёш мени (шу ҳадисни айтаётганимни) эшитиб: «Сен буни Саҳлдан шундайми эшитдинг?» деди. Мен: «Ҳа», дедим. У: «Мен Абу Саъид ал-Худрийга (қасамёд қилиб) гувоҳлик бераманки, мен унинг бунга (қуйидагини) қўшиб (айтганини) эшитганман: (Пайғамбар ﷺ:) ‹Мен: Улар мендандир, дейман. (Менга): Сен улар сендан кейин нима пайдо қилганларини билмайсан, дейилади. Шунда мен: Мендан кейин (динни) ўзгартирганларга йироқлик (раҳматдан узоқлик) бўлсин, йироқлик бўлсин!, дейман›», деди. Ибн Аббос: «‹Суҳқан› — йироқлик (дегани); ‹саҳийқ› — узоқ (демак); ‹ашақаҳу› — уни узоқлаштирди (маъносида)», деди.

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ سَعِيدٍ، يَقُولُ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، وَعَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّهُمَا أَتَيَا أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ فَسَأَلاَهُ عَنِ الْحَرُورِيَّةِ، هَلْ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَذْكُرُهَا قَالَ لاَ أَدْرِي مَنِ الْحَرُورِيَّةُ وَلَكِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ يَخْرُجُ فِي هَذِهِ الأُمَّةِ - وَلَمْ يَقُلْ مِنْهَا - قَوْمٌ تَحْقِرُونَ صَلاَتَكُمْ مَعَ صَلاَتِهِمْ فَيَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ ‏.‏ لاَ يُجَاوِزُ حُلُوقَهُمْ - أَوْ حَنَاجِرَهُمْ - يَمْرُقُونَ مِنَ الدِّينِ مُرُوقَ السَّهْمِ مِنَ الرَّمِيَّةِ فَيَنْظُرُ الرَّامِي إِلَى سَهْمِهِ إِلَى نَصْلِهِ إِلَى رِصَافِهِ فَيَتَمَارَى فِي الْفُوقَةِ هَلْ عَلِقَ بِهَا مِنَ الدَّمِ شَىْءٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Salama va Atoʼ ibn Yasor uning oldiga kelib, undan Haruriya haqida soʻradilar: «Rasululloh ﷺ ni ular haqida zikr qilayotganini eshitganmisan?» (deb). U: «Haruriya kimligini bilmayman, lekin men Rasululloh ﷺ ni: ‹Bu ummatda — ‹undan› demadi — shunday qavm chiqadiki, sizlar oʻz namozingizni ularning namozi oldida arzimasdek koʻrasizlar. Ular Qurʼonni oʻqiydilar, (lekin u) ularning halqumlaridan — yoki halqumlaridan — oʻtmaydi; oʻq nishondan oʻtib ketganidek, ular dindan chiqib ketadilar. Otuvchi oʻz oʻqiga — uning paykoniga, ipi (boʻgʻimi)ga qaraydi va patli uchida (oʻqning orqa kertigida) qondan biror narsa yopishganmikin, deb shubha qiladi (lekin hech narsa topmaydi)›, — deganlarini eshitdim», dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Салама ва Атў ибн Ясор унинг олдига келиб, ундан Ҳарурия ҳақида сўрадилар: «Расулуллоҳ ﷺ ни улар ҳақида зикр қилаётганини эшитганмисан?» (деб). У: «Ҳарурия кимлигини билмайман, лекин мен Расулуллоҳ ﷺ ни: ‹Бу умматда — ‹ундан› демади — шундай қавм чиқадики, сизлар ўз намозингизни уларнинг намози олдида арзимасдек кўрасизлар. Улар Қуръонни ўқийдилар, (лекин у) уларнинг ҳалқумларидан — ёки ҳалқумларидан — ўтмайди; ўқ нишондан ўтиб кетганидек, улар диндан чиқиб кетадилар. Отувчи ўз ўқига — унинг пайконига, ипи (бўғими)га қарайди ва патли учида (ўқнинг орқа кертигида) қондан бирор нарса ёпишганмикин, деб шубҳа қилади (лекин ҳеч нарса топмайди)›, — деганларини эшитдим», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الْهَمْدَانِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ صَيْفِيٍّ، مَوْلَى ابْنِ أَفْلَحَ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو السَّائِبِ، مَوْلَى هِشَامِ بْنِ زُهْرَةَ أَنَّهُ دَخَلَ عَلَى أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ فَذَكَرَ نَحْوَهُ وَأَتَمَّ مِنْهُ قَالَ ‏"‏ فَآذِنُوهُ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ فَإِنْ بَدَا لَكُمْ بَعْدَ ذَلِكَ فَاقْتُلُوهُ فَإِنَّمَا هُوَ شَيْطَانٌ ‏"‏ ‏.‏

Abus-Soib (rahimahulloh)dan bu hadis Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan shunga oʻxshash, lekin undan toʻliqroq holda (boshqa sanad bilan) rivoyat qilinadi. Bu rivoyatda u zot ﷺ: «Unga uch kun ogohlantirish beringlar. Agar shundan keyin sizlarga (yana) koʻrinsa, uni oʻldiringlar, chunki u faqat bir shaytondir», dedilar.Абус-Соиб (раҳимаҳуллоҳ)дан бу ҳадис Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан шунга ўхшаш, лекин ундан тўлиқроқ ҳолда (бошқа санад билан) ривоят қилинади. Бу ривоятда у зот ﷺ: «Унга уч кун огоҳлантириш беринглар. Агар шундан кейин сизларга (яна) кўринса, уни ўлдиринглар, чунки у фақат бир шайтондир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ سَعِيدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، وَعَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّهُمَا أَتَيَا أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ فَسَأَلاَهُ عَنِ الْحَرُورِيَّةِ، أَسَمِعْتَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ قَالَ لاَ أَدْرِي مَا الْحَرُورِيَّةُ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ يَخْرُجُ فِي هَذِهِ الأُمَّةِ ـ وَلَمْ يَقُلْ مِنْهَا ـ قَوْمٌ تَحْقِرُونَ صَلاَتَكُمْ مَعَ صَلاَتِهِمْ، يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ لاَ يُجَاوِزُ حُلُوقَهُمْ ـ أَوْ حَنَاجِرَهُمْ ـ يَمْرُقُونَ مِنَ الدِّينِ مُرُوقَ السَّهْمِ مِنَ الرَّمِيَّةِ، فَيَنْظُرُ الرَّامِي إِلَى سَهْمِهِ إِلَى نَصْلِهِ إِلَى رِصَافِهِ، فَيَتَمَارَى فِي الْفُوقَةِ، هَلْ عَلِقَ بِهَا مِنَ الدَّمِ شَىْءٌ ‏"‏‏.‏

(Abu Salama va Ato ibn Yasor Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)ning huzuriga kelib, undan Haruriya (xavorij) haqida: ‹Sen Paygʻambar ﷺdan (bu haqda biror narsa) eshitganmisan?› deb soʻradilar. U:) «Haruriya nimaligini bilmayman; (lekin) men Paygʻambar ﷺning shunday deganlarini eshitganman: ‹Bu ummatda — ‹ummatdan› demadilar — bir qavm chiqadiki, sizlar oʻz namozingizni ularning namozi oldida hech (kamsitib) koʻrasiz; ular Qurʼonni oʻqiydilar, (lekin u) tomoqlaridan — yoki: halqumlaridan — oshib oʻtmaydi; ular dindan — oʻq ovdan (otilib) chiqqanidek — chiqib ketadilar. Otuvchi (ovchi) oʻz oʻqiga — paykoniga, payvandiga — qaraydi va patli (uchi) haqida: ‹Unga qondan biror narsa yuqdimikin?› deb shubhalanadi (lekin hech narsa topmaydi)›», dedi.(Абу Салама ва Ато ибн Ясор Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига келиб, ундан Ҳарурия (хавориж) ҳақида: ‹Сен Пайғамбар ﷺдан (бу ҳақда бирор нарса) эшитганмисан?› деб сўрадилар. У:) «Ҳарурия нималигини билмайман; (лекин) мен Пайғамбар ﷺнинг шундай деганларини эшитганман: ‹Бу умматда — ‹умматдан› демадилар — бир қавм чиқадики, сизлар ўз намозингизни уларнинг намози олдида ҳеч (камситиб) кўрасиз; улар Қуръонни ўқийдилар, (лекин у) томоқларидан — ёки: ҳалқумларидан — ошиб ўтмайди; улар диндан — ўқ овдан (отилиб) чиққанидек — чиқиб кетадилар. Отувчи (овчи) ўз ўқига — пайконига, пайвандига — қарайди ва патли (учи) ҳақида: ‹Унга қондан бирор нарса юқдимикин?› деб шубҳаланади (лекин ҳеч нарса топмайди)›», деди.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ رَبِيعَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي قَزَعَةُ، قَالَ أَتَيْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ - رضى الله عنه - وَهُوَ مَكْثُورٌ عَلَيْهِ فَلَمَّا تَفَرَّقَ النَّاسُ عَنْهُ قُلْتُ إِنِّي لاَ أَسْأَلُكَ عَمَّا يَسْأَلُكَ هَؤُلاَءِ عَنْهُ ‏.‏ سَأَلْتُهُ عَنِ الصَّوْمِ فِي السَّفَرِ فَقَالَ سَافَرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى مَكَّةَ وَنَحْنُ صِيَامٌ قَالَ فَنَزَلْنَا مَنْزِلاً فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّكُمْ قَدْ دَنَوْتُمْ مِنْ عَدُوِّكُمْ وَالْفِطْرُ أَقْوَى لَكُمْ ‏"‏ ‏.‏ فَكَانَتْ رُخْصَةً فَمِنَّا مَنْ صَامَ وَمِنَّا مَنْ أَفْطَرَ ثُمَّ نَزَلْنَا مَنْزِلاً آخَرَ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّكُمْ مُصَبِّحُو عَدُوِّكُمْ وَالْفِطْرُ أَقْوَى لَكُمْ فَأَفْطِرُوا ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَتْ عَزْمَةً فَأَفْطَرْنَا ثُمَّ قَالَ لَقَدْ رَأَيْتُنَا نَصُومُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ ذَلِكَ فِي السَّفَرِ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Rasululloh ﷺ bilan Makka tomon safar qildik, biz roʻzador edik. Bir manzilga tushdik. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Sizlar dushmaningizga yaqinlashdingiz, iftor sizlar uchun kuchliroqdir›, dedilar. Bu ruxsat boʻldi. Shunda bizdan baʼzimiz roʻza tutdik, baʼzimiz iftor qildik. Soʻng boshqa bir manzilga tushdik. (Rasululloh ﷺ): ‹Sizlar ertalab dushmaningizga yetib borasizlar, iftor sizlar uchun kuchliroqdir, shuning uchun iftor qilinglar!›, dedilar. Bu (qatʼiy) buyruq boʻldi, biz iftor qildik». Soʻng (Abu Said) dedi: «Shundan keyin biz Rasululloh ﷺ bilan safarda roʻza tutganimizni koʻrdik».Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан Макка томон сафар қилдик, биз рўзадор эдик. Бир манзилга тушдик. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Сизлар душманингизга яқинлашдингиз, ифтор сизлар учун кучлироқдир›, дедилар. Бу рухсат бўлди. Шунда биздан баъзимиз рўза тутдик, баъзимиз ифтор қилдик. Сўнг бошқа бир манзилга тушдик. (Расулуллоҳ ﷺ): ‹Сизлар эрталаб душманингизга етиб борасизлар, ифтор сизлар учун кучлироқдир, шунинг учун ифтор қилинглар!›, дедилар. Бу (қатъий) буйруқ бўлди, биз ифтор қилдик». Сўнг (Абу Саид) деди: «Шундан кейин биз Расулуллоҳ ﷺ билан сафарда рўза тутганимизни кўрдик».

قَالَ أَبُو حَازِمٍ فَسَمِعَنِي النُّعْمَانُ بْنُ أَبِي عَيَّاشٍ، وَأَنَا أُحَدِّثُهُمْ، هَذَا فَقَالَ هَكَذَا سَمِعْتَ سَهْلاً، فَقُلْتُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ وَأَنَا أَشْهَدُ، عَلَى أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ لَسَمِعْتُهُ يَزِيدُ فِيهِ قَالَ ‏"‏ إِنَّهُمْ مِنِّي‏.‏ فَيُقَالُ إِنَّكَ لاَ تَدْرِي مَا بَدَّلُوا بَعْدَكَ فَأَقُولُ سُحْقًا سُحْقًا لِمَنْ بَدَّلَ بَعْدِي ‏"‏‏.‏

(Abu Hozim aytdi: Nuʼmon ibn Abu Ayyosh men buni (yuqoridagini) ularga aytib berayotganimda eshitdi-da: ‹Sen Sahldan shunday eshitdingmi?› dedi. Men: ‹Ha›, dedim. U: ‹Men Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)ga guvohlik beramanki, u buni (quyidagi ziyoda bilan) eshitgan edi:›) «(Paygʻambar ﷺ): ‹Albatta, ular mendandir (ummatimdandir)›, deydilar. Shunda (Allohdan): ‹Sen ular sendan keyin nimani oʻzgartirganini bilmaysan›, deyiladi. Men: ‹Mendan keyin (dinni) oʻzgartirgan kishiga yiroqlik (laʼnat) boʻlsin, yiroqlik!› deyman», (dedi).(Абу Ҳозим айтди: Нуъмон ибн Абу Айёш мен буни (юқоридагини) уларга айтиб бераётганимда эшитди-да: ‹Сен Саҳлдан шундай эшитдингми?› деди. Мен: ‹Ҳа›, дедим. У: ‹Мен Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)га гувоҳлик бераманки, у буни (қуйидаги зиёда билан) эшитган эди:›) «(Пайғамбар ﷺ): ‹Албатта, улар мендандир (умматимдандир)›, дейдилар. Шунда (Аллоҳдан): ‹Сен улар сендан кейин нимани ўзгартирганини билмайсан›, дейилади. Мен: ‹Мендан кейин (динни) ўзгартирган кишига йироқлик (лаънат) бўлсин, йироқлик!› дейман», (деди).

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَ تَذَاكَرْنَا لَيْلَةَ الْقَدْرِ فَأَتَيْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ - رضى الله عنه - وَكَانَ لِي صَدِيقًا فَقُلْتُ أَلاَ تَخْرُجُ بِنَا إِلَى النَّخْلِ فَخَرَجَ وَعَلَيْهِ خَمِيصَةٌ فَقُلْتُ لَهُ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَذْكُرُ لَيْلَةَ الْقَدْرِ فَقَالَ نَعَمْ اعْتَكَفْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْعَشْرَ الْوُسْطَى مِنْ رَمَضَانَ فَخَرَجْنَا صَبِيحَةَ عِشْرِينَ فَخَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ إِنِّي أُرِيتُ لَيْلَةَ الْقَدْرِ وَإِنِّي نَسِيتُهَا - أَوْ أُنْسِيتُهَا - فَالْتَمِسُوهَا فِي الْعَشْرِ الأَوَاخِرِ مِنْ كُلِّ وِتْرٍ وَإِنِّي أُرِيتُ أَنِّي أَسْجُدُ فِي مَاءٍ وَطِينٍ فَمَنْ كَانَ اعْتَكَفَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلْيَرْجِعْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَرَجَعْنَا وَمَا نَرَى فِي السَّمَاءِ قَزَعَةً قَالَ وَجَاءَتْ سَحَابَةٌ فَمُطِرْنَا حَتَّى سَالَ سَقْفُ الْمَسْجِدِ وَكَانَ مِنْ جَرِيدِ النَّخْلِ وَأُقِيمَتِ الصَّلاَةُ فَرَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسْجُدُ فِي الْمَاءِ وَالطِّينِ قَالَ حَتَّى رَأَيْتُ أَثَرَ الطِّينِ فِي جَبْهَتِهِ ‏.‏

Abu Salama dedi: Biz Laylatul-qadr haqida gaplashdik. Soʻng men doʻstim boʻlgan Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)ning oldiga borib: «Biz bilan xurmozorga chiqmaysizmi?» dedim. Ustlariga xamisa (chiziqli kiyim) yopinib chiqdilar. Men u kishiga: «Siz Rasululloh ﷺ ning Laylatul-qadrni zikr qilganlarini eshitganmisiz?» dedim. U: «Ha. Biz Rasululloh ﷺ bilan birga Ramazonning oʻrta oʻn (kuni)da iʼtikofda boʻldik, soʻng yigirmanchi (kunning) tongida chiqdik. Rasululloh ﷺ bizga xutba qilib: ‹Menga Laylatul-qadr koʻrsatildi, men uni unutdim — yoki: u menga unutdirildi —, bas uni soʻnggi oʻn kechaning har bir toq (kechasi)da axtaringlar. Va menga oʻzimni suv va loyda sajda qilayotganim koʻrsatildi. Shunday ekan, kim Rasululloh ﷺ bilan birga iʼtikofda boʻlgan boʻlsa, qaytib kelsin›, dedilar», dedi. (Abu Said) dedi: Biz qaytdik, osmonda bir boʻlak ham bulut koʻrmasdik. (Abu Said) dedi: Soʻng bir bulut keldi-yu, bizga yomgʻir yogʻdi, hatto xurmo shoxlaridan qilingan masjid shipi oqib ketdi. Namozga iqomat aytildi, shunda men Rasululloh ﷺ ning suv va loyda sajda qilayotganlarini koʻrdim. (Abu Said) dedi: Hatto men peshonalarida loy izini koʻrdim.Абу Салама деди: Биз Лайлатул-қадр ҳақида гаплашдик. Сўнг мен дўстим бўлган Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)нинг олдига бориб: «Биз билан хурмозорга чиқмайсизми?» дедим. Устларига хамиса (чизиқли кийим) ёпиниб чиқдилар. Мен у кишига: «Сиз Расулуллоҳ ﷺ нинг Лайлатул-қадрни зикр қилганларини эшитганмисиз?» дедим. У: «Ҳа. Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Рамазоннинг ўрта ўн (куни)да иътикофда бўлдик, сўнг йигирманчи (куннинг) тонгида чиқдик. Расулуллоҳ ﷺ бизга хутба қилиб: ‹Менга Лайлатул-қадр кўрсатилди, мен уни унутдим — ёки: у менга унутдирилди —, бас уни сўнгги ўн кечанинг ҳар бир тоқ (кечаси)да ахтаринглар. Ва менга ўзимни сув ва лойда сажда қилаётганим кўрсатилди. Шундай экан, ким Расулуллоҳ ﷺ билан бирга иътикофда бўлган бўлса, қайтиб келсин›, дедилар», деди. (Абу Саид) деди: Биз қайтдик, осмонда бир бўлак ҳам булут кўрмасдик. (Абу Саид) деди: Сўнг бир булут келди-ю, бизга ёмғир ёғди, ҳатто хурмо шохларидан қилинган масжид шипи оқиб кетди. Намозга иқомат айтилди, шунда мен Расулуллоҳ ﷺ нинг сув ва лойда сажда қилаётганларини кўрдим. (Абу Саид) деди: Ҳатто мен пешоналарида лой изини кўрдим.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، حَدَّثَنِي عَطَاءٌ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ، قَالَ اسْتَأْذَنَ أَبُو مُوسَى عَلَى عُمَرَ فَكَأَنَّهُ وَجَدَهُ مَشْغُولاً فَرَجَعَ، فَقَالَ عُمَرُ أَلَمْ أَسْمَعْ صَوْتَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ، ائْذَنُوا لَهُ‏.‏ فَدُعِيَ لَهُ فَقَالَ مَا حَمَلَكَ عَلَى مَا صَنَعْتَ فَقَالَ إِنَّا كُنَّا نُؤْمَرُ بِهَذَا‏.‏ قَالَ فَأْتِنِي عَلَى هَذَا بِبَيِّنَةٍ أَوْ لأَفْعَلَنَّ بِكَ‏.‏ فَانْطَلَقَ إِلَى مَجْلِسٍ مِنَ الأَنْصَارِ فَقَالُوا لاَ يَشْهَدُ إِلاَّ أَصَاغِرُنَا‏.‏ فَقَامَ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ فَقَالَ قَدْ كُنَّا نُؤْمَرُ بِهَذَا‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ خَفِيَ عَلَىَّ هَذَا مِنْ أَمْرِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، أَلْهَانِي الصَّفْقُ بِالأَسْوَاقِ‏.‏

Ubayd ibn Umayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: «Abu Muso Umar (roziyallohu anhu)ning huzuriga kirishga izn soʻradi. Goʻyo uni band holatda topdi shekilli, qaytib ketdi. Umar: ‹Abdulloh ibn Qaysning ovozini eshitmadimmi? Unga izn beringlar› dedi. Soʻng u chaqirildi va (Umar) unga: ‹Seni qilgan ishingga (qaytib ketishingga) nima undadi?› dedi. U: ‹Biz shunday qilishga buyurilar edik› dedi. (Umar): ‹Bunga menga hujjat keltir, aks holda, men senga shunday-shunday qilaman› dedi. Shunda u ansorlarning bir majlisiga bordi. Ular: ‹Bunga faqat eng kichigimiz guvohlik beradi› dedilar. Abu Said al-Xudriy turib: ‹Biz shunday qilishga buyurilar edik› dedi. Umar: ‹Nabiy ﷺ ning ishidan bu menga maxfiy qolibdi. Bozorlardagi savdo-sotiq meni (bundan) mashgʻul qilib qoʻygan ekan› dedi.»Убайд ибн Умайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: У айтди: «Абу Мусо Умар (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига киришга изн сўради. Гўё уни банд ҳолатда топди шекилли, қайтиб кетди. Умар: ‹Абдуллоҳ ибн Қайснинг овозини эшитмадимми? Унга изн беринглар› деди. Сўнг у чақирилди ва (Умар) унга: ‹Сени қилган ишингга (қайтиб кетишингга) нима ундади?› деди. У: ‹Биз шундай қилишга буюрилар эдик› деди. (Умар): ‹Бунга менга ҳужжат келтир, акс ҳолда, мен сенга шундай-шундай қиламан› деди. Шунда у ансорларнинг бир мажлисига борди. Улар: ‹Бунга фақат энг кичигимиз гувоҳлик беради› дедилар. Абу Саид ал-Худрий туриб: ‹Биз шундай қилишга буюрилар эдик› деди. Умар: ‹Набий ﷺ нинг ишидан бу менга махфий қолибди. Бозорлардаги савдо-сотиқ мени (бундан) машғул қилиб қўйган экан› деди.»

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ، عُمَيْرٍ قَالَ سَمِعْتُ قَزَعَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، قَالَ سَمِعْتُ مِنْ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرْبَعًا فَأَعْجَبْنَنِي وَآنَقْنَنِي نَهَى أَنْ تُسَافِرَ الْمَرْأَةُ مَسِيرَةَ يَوْمَيْنِ إِلاَّ وَمَعَهَا زَوْجُهَا أَوْ ذُو مَحْرَمٍ ‏.‏ وَاقْتَصَّ بَاقِيَ الْحَدِيثِ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ dan toʻrt (narsani) eshitdim, ular menga yoqdi va meni mahliyo qildi: u zot ayol kishining yonida eri yoki mahrami boʻlmasdan ikki kunlik masofaga safar qilishidan qaytardilar. Va u hadisning qolganini (oxirigacha) keltirdi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ дан тўрт (нарсани) эшитдим, улар менга ёқди ва мени маҳлиё қилди: у зот аёл кишининг ёнида эри ёки маҳрами бўлмасдан икки кунлик масофага сафар қилишидан қайтардилар. Ва у ҳадиснинг қолганини (охиригача) келтирди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّاسَ، قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ نَرَى رَبَّنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَلْ تُضَارُّونَ فِي الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ ‏"‏‏.‏ قَالُوا لاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَهَلْ تُضَارُّونَ فِي الشَّمْسِ لَيْسَ دُونَهَا سَحَابٌ ‏"‏‏.‏ قَالُوا لاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّكُمْ تَرَوْنَهُ كَذَلِكَ، يَجْمَعُ اللَّهُ النَّاسَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيَقُولُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ شَيْئًا فَلْيَتَّبِعْهُ‏.‏ فَيَتْبَعُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ الشَّمْسَ الشَّمْسَ، وَيَتْبَعُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ الْقَمَرَ الْقَمَرَ، وَيَتْبَعُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ الطَّوَاغِيتَ الطَّوَاغِيتَ، وَتَبْقَى هَذِهِ الأُمَّةُ فِيهَا شَافِعُوهَا ـ أَوْ مُنَافِقُوهَا شَكَّ إِبْرَاهِيمُ ـ فَيَأْتِيهِمُ اللَّهُ فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ‏.‏ فَيَقُولُونَ هَذَا مَكَانُنَا حَتَّى يَأْتِيَنَا رَبُّنَا فَإِذَا جَاءَنَا رَبُّنَا عَرَفْنَاهُ فَيَأْتِيهِمُ اللَّهُ فِي صُورَتِهِ الَّتِي يَعْرِفُونَ فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ‏.‏ فَيَقُولُونَ أَنْتَ رَبُّنَا‏.‏ فَيَتْبَعُونَهُ وَيُضْرَبُ الصِّرَاطُ بَيْنَ ظَهْرَىْ جَهَنَّمَ، فَأَكُونُ أَنَا وَأُمَّتِي أَوَّلَ مَنْ يُجِيزُهَا، وَلاَ يَتَكَلَّمُ يَوْمَئِذٍ إِلاَّ الرُّسُلُ، وَدَعْوَى الرُّسُلِ يَوْمَئِذٍ اللَّهُمَّ سَلِّمْ سَلِّمْ‏.‏ وَفِي جَهَنَّمَ كَلاَلِيبُ مِثْلُ شَوْكِ السَّعْدَانِ، هَلْ رَأَيْتُمُ السَّعْدَانَ ‏"‏‏.‏ قَالُوا نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّهَا مِثْلُ شَوْكِ السَّعْدَانِ، غَيْرَ أَنَّهُ لاَ يَعْلَمُ مَا قَدْرُ عِظَمِهَا إِلاَّ اللَّهُ، تَخْطَفُ النَّاسَ بِأَعْمَالِهِمْ، فَمِنْهُمُ الْمُوبَقُ بَقِيَ بِعَمَلِهِ، أَوِ الْمُوثَقُ بِعَمَلِهِ، وَمِنْهُمُ الْمُخَرْدَلُ أَوِ الْمُجَازَى أَوْ نَحْوُهُ، ثُمَّ يَتَجَلَّى حَتَّى إِذَا فَرَغَ اللَّهُ مِنَ الْقَضَاءِ بَيْنَ الْعِبَادِ وَأَرَادَ أَنْ يُخْرِجَ بِرَحْمَتِهِ مَنْ أَرَادَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ أَمَرَ الْمَلاَئِكَةَ أَنْ يُخْرِجُوا مِنَ النَّارِ مَنْ كَانَ لاَ يُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا، مِمَّنْ أَرَادَ اللَّهُ أَنْ يَرْحَمَهُ مِمَّنْ يَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، فَيَعْرِفُونَهُمْ فِي النَّارِ بِأَثَرِ السُّجُودِ، تَأْكُلُ النَّارُ ابْنَ آدَمَ إِلاَّ أَثَرَ السُّجُودِ، حَرَّمَ اللَّهُ عَلَى النَّارِ أَنْ تَأْكُلَ أَثَرَ السُّجُودِ، فَيَخْرُجُونَ مِنَ النَّارِ قَدِ امْتُحِشُوا، فَيُصَبُّ عَلَيْهِمْ مَاءُ الْحَيَاةِ فَيَنْبُتُونَ تَحْتَهُ كَمَا تَنْبُتُ الْحِبَّةُ فِي حَمِيلِ السَّيْلِ، ثُمَّ يَفْرُغُ اللَّهُ مِنَ الْقَضَاءِ بَيْنَ الْعِبَادِ، وَيَبْقَى رَجُلٌ مُقْبِلٌ بِوَجْهِهِ عَلَى النَّارِ هُوَ آخِرُ أَهْلِ النَّارِ دُخُولاً الْجَنَّةَ فَيَقُولُ أَىْ رَبِّ اصْرِفْ وَجْهِي عَنِ النَّارِ، فَإِنَّهُ قَدْ قَشَبَنِي رِيحُهَا وَأَحْرَقَنِي ذَكَاؤُهَا‏.‏ فَيَدْعُو اللَّهَ بِمَا شَاءَ أَنْ يَدْعُوَهُ ثُمَّ يَقُولُ اللَّهُ هَلْ عَسَيْتَ إِنْ أُعْطِيتَ ذَلِكَ أَنْ تَسْأَلَنِي غَيْرَهُ‏.‏ فَيَقُولُ لاَ وَعِزَّتِكَ لاَ أَسْأَلُكَ غَيْرَهُ، وَيُعْطِي رَبَّهُ مِنْ عُهُودٍ وَمَوَاثِيقَ مَا شَاءَ، فَيَصْرِفُ اللَّهُ وَجْهَهُ عَنِ النَّارِ، فَإِذَا أَقْبَلَ عَلَى الْجَنَّةِ وَرَآهَا سَكَتَ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَسْكُتَ ثُمَّ يَقُولُ أَىْ رَبِّ قَدِّمْنِي إِلَى باب الْجَنَّةِ‏.‏ فَيَقُولُ اللَّهُ لَهُ أَلَسْتَ قَدْ أَعْطَيْتَ عُهُودَكَ وَمَوَاثِيقَكَ أَنْ لاَ تَسْأَلَنِي غَيْرَ الَّذِي أُعْطِيتَ أَبَدًا، وَيْلَكَ يَا ابْنَ آدَمَ مَا أَغْدَرَكَ‏.‏ فَيَقُولُ أَىْ رَبِّ‏.‏ وَيَدْعُو اللَّهَ حَتَّى يَقُولَ هَلْ عَسَيْتَ إِنْ أُعْطِيتَ ذَلِكَ أَنْ تَسْأَلَ غَيْرَهُ‏.‏ فَيَقُولُ لاَ وَعِزَّتِكَ لاَ أَسْأَلُكَ غَيْرَهُ، وَيُعْطِي مَا شَاءَ مِنْ عُهُودٍ وَمَوَاثِيقَ، فَيُقَدِّمُهُ إِلَى باب الْجَنَّةِ، فَإِذَا قَامَ إِلَى باب الْجَنَّةِ انْفَهَقَتْ لَهُ الْجَنَّةُ فَرَأَى مَا فِيهَا مِنَ الْحَبْرَةِ وَالسُّرُورِ، فَيَسْكُتُ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَسْكُتَ ثُمَّ يَقُولُ أَىْ رَبِّ أَدْخِلْنِي الْجَنَّةَ‏.‏ فَيَقُولُ اللَّهُ أَلَسْتَ قَدْ أَعْطَيْتَ عُهُودَكَ وَمَوَاثِيقَكَ أَنْ لاَ تَسْأَلَ غَيْرَ مَا أُعْطِيتَ ـ فَيَقُولُ ـ وَيْلَكَ يَا ابْنَ آدَمَ مَا أَغْدَرَكَ‏.‏ فَيَقُولُ أَىْ رَبِّ لاَ أَكُونَنَّ أَشْقَى خَلْقِكَ فَلاَ يَزَالُ يَدْعُو حَتَّى يَضْحَكَ اللَّهُ مِنْهُ فَإِذَا ضَحِكَ مِنْهُ قَالَ لَهُ ادْخُلِ الْجَنَّةَ‏.‏ فَإِذَا دَخَلَهَا قَالَ اللَّهُ لَهُ تَمَنَّهْ‏.‏ فَسَأَلَ رَبَّهُ وَتَمَنَّى حَتَّى إِنَّ اللَّهَ لَيُذَكِّرُهُ يَقُولُ كَذَا وَكَذَا، حَتَّى انْقَطَعَتْ بِهِ الأَمَانِيُّ قَالَ اللَّهُ ذَلِكَ لَكَ وَمِثْلُهُ مَعَهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ عَطَاءُ بْنُ يَزِيدَ وَأَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ مَعَ أَبِي هُرَيْرَةَ لاَ يَرُدُّ عَلَيْهِ مِنْ حَدِيثِهِ شَيْئًا حَتَّى إِذَا حَدَّثَ أَبُو هُرَيْرَةَ أَنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى قَالَ ‏"‏ ذَلِكَ لَكَ وَمِثْلُهُ مَعَهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ ‏"‏ وَعَشَرَةُ أَمْثَالِهِ مَعَهُ ‏"‏‏.‏ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ‏.‏ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ مَا حَفِظْتُ إِلاَّ قَوْلَهُ ‏"‏ ذَلِكَ لَكَ وَمِثْلُهُ مَعَهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ أَشْهَدُ أَنِّي حَفِظْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَوْلَهُ ‏"‏ ذَلِكَ لَكَ وَعَشَرَةُ أَمْثَالِهِ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ فَذَلِكَ الرَّجُلُ آخِرُ أَهْلِ الْجَنَّةِ دُخُولاً الْجَنَّةَ‏.‏

(Ato ibn Yazid al-Laysiy Abu Hurayradan (rivoyat qildiki,)) Odamlar: «Yo Rasululloh, biz Qiyomat kuni Robbimizni koʻramizmi?» dedilar. Rasululloh ﷺ: «Sizlar toʻlin oy kechasidagi oyni (koʻrishda) bir-biringizga halaqit berib (qiynalib) qolasizmi?» dedilar. Ular: «Yoʻq, yo Rasululloh», dedilar. U zot: «Bas, sizlar quyoshni — uning ostida (toʻsib turgan) bulut boʻlmaganida — (koʻrishda) bir-biringizga halaqit berib qolasizmi?» dedilar. Ular: «Yoʻq, yo Rasululloh», dedilar. U zot: «Bas, albatta sizlar Uni (Robbingizni) — xuddi shunday — koʻrasizlar. Alloh Qiyomat kuni odamlarni toʻplaydi-da: ‹Kim biror narsaga ibodat qilgan boʻlsa, unga ergashsin!› deydi. Bas, quyoshga ibodat qilgan kishi quyoshga ergashadi; oyga ibodat qilgan kishi oyga ergashadi; togʻutlarga ibodat qilganlar togʻutlarga ergashadilar. Va mana shu ummat — ichida (Allohga ibodat qiluvchi) shafoatchilari — yoki: munofiqlari (Ibrohim shubha qildi) — qolgan holda — qoladi. Bas, ularga Alloh kelib: ‹Men — sizning Robbingizman›, deydi. Ular: ‹Bu — bizning joyimiz; toki Robbimiz bizga kelguncha (shu yerda turamiz); qachon Robbimiz bizga kelsa, biz Uni taniymiz›, deydilar. Bas, ularga Alloh — ular taniydigan suratda (koʻrinishda) kelib: ‹Men — sizning Robbingizman›, deydi. Ular: ‹Sen — bizning Robbimizsan›, deydilar-da, Unga ergashadilar. Va jahannamning ikki (qirgʻogʻi) orasiga Sirot (koʻprigi) qoʻyiladi; bas, men va mening ummatim — uni birinchi boʻlib oʻtuvchilar boʻlamiz. Oʻsha kuni rasullardan boshqa hech kim soʻzlamaydi; rasullarning oʻsha kundagi duosi — ‹Allohumma sallim, sallim (Allohim, (bandalarni) salomat saqla, salomat saqla)› (boʻladi). Jahannamda saʼdon (tikanak) tikoniga oʻxshash ilmoqlar (kalloblar) bor. Sizlar saʼdonni koʻrganmisiz?» dedilar. Ular: «Ha, yo Rasululloh», dedilar. U zot: «Bas, albatta u (ilmoqlar) — saʼdon tikoniga oʻxshash; faqat uning kattaligi qancha ekanini Allohdan boshqa hech kim bilmaydi. (Bu ilmoqlar) odamlarni oʻz amallariga koʻra ilib (tortib) oladi: ulardan baʼzisi oʻz amali bilan halok boʻladi (yoki: oʻz amali bilan bogʻlanib qoladi); ulardan baʼzisi esa — (boʻlak-boʻlak qilib) maydalangan — yoki: (amaliga) jazolangan — yoki shunga oʻxshash — (boʻladi). Soʻng (Alloh) tajalli qiladi (zohir boʻladi); toki Alloh bandalar orasida hukm qilishdan forigʻ boʻlgach va Oʻz rahmati bilan doʻzax ahlidan istagan kishisini chiqarmoqchi boʻlgach, farishtalarga — doʻzaxdan Allohga hech narsani sherik qilmagan kishilarni, yaʼni Alloh rahm qilishni istagan, ‹La ilaha illalloh› deb guvohlik beruvchilarni — chiqarishni buyuradi. Bas, ular ularni doʻzaxda sajda izidan (asaridan) taniydilar. Doʻzax odam bolasini — sajda izidan boshqa (barchasini) yeydi; Alloh doʻzaxga sajda izini yeyishni harom qilgan. Bas, ular doʻzaxdan — kuyib (qoraygan) holda — chiqadilar; soʻng ularning ustiga hayot suvi quyiladi va ular uning ostida — toshqin (oqimi) keltirgan narsada urugʻ (don) unib chiqqani kabi — unib chiqadilar. Soʻng Alloh bandalar orasida hukm qilishdan forigʻ boʻladi; (lekin) bir kishi — yuzini doʻzaxga qaratgan holda — qoladi; u — doʻzax ahlidan jannatga eng oxiri kiruvchi (kishi)dir. U: ‹Ey Robbim, yuzimni doʻzaxdan bur (qaytar); chunki uning hidi meni zaharladi va uning yalini (issigʻi) meni kuydirdi›, deydi. Bas, u Allohga — Alloh xohlagancha — duo qiladi; soʻng Alloh: ‹Agar senga u (soʻraganing) berilsa, boshqasini soʻramassan-a?› deydi. U: ‹Yoʻq, Sening izzating bilan (qasam) — Sendan boshqasini soʻramayman›, deydi va Robbiga — Alloh xohlagan — ahd-paymonlarni beradi. Bas, Alloh uning yuzini doʻzaxdan buradi. Qachon u jannatga yuzlanib, uni koʻrsa, Alloh xohlagancha jim turadi; soʻng: ‹Ey Robbim, meni jannat eshigiga yaqinlashtir›, deydi. Alloh unga: ‹Sen — senga berilgandan boshqa hech qachon Mendan soʻramasligingga ahd-paymon bergan emasmiding? Voy senga, ey odam bolasi, naqadar ahdiga vafosizsan!› deydi. U: ‹Ey Robbim!› deb, Allohga — toki (Alloh): ‹Agar senga u berilsa, boshqasini soʻramassan-a?› deyguncha — duo qilaveradi. U: ‹Yoʻq, Sening izzating bilan, Sendan boshqasini soʻramayman›, deydi va — Alloh xohlagan — ahd-paymonlarni beradi. Bas, (Alloh) uni jannat eshigiga yaqinlashtiradi. Qachon u jannat eshigiga (yetib) tursa, jannat unga ochiladi-da, u undagi farogʻat (xubra) va surur (shodlik)ni koʻradi; bas, Alloh xohlagancha jim turadi, soʻng: ‹Ey Robbim, meni jannatga kiritgin!› deydi. Alloh: ‹Sen — senga berilgandan boshqasini soʻramasligingga ahd-paymon bergan emasmiding? — deydi, soʻng — Voy senga, ey odam bolasi, naqadar ahdiga vafosizsan!› deydi. U: ‹Ey Robbim, meni Sening yaratganlaringning eng baxtsizi qilma!› deydi va — toki Alloh undan kulguncha — duo qilaveradi. Qachon Alloh undan kulsa, unga: ‹Jannatga kir›, deydi. Qachon u unga kirsa, Alloh unga: ‹Orzu qil!› deydi. Bas, u Robbidan soʻraydi va orzu qiladi — hatto Alloh unga (orzularini): ‹Ana unaqa, mana bunaqa›, deb eslatib turadi; toki orzular unda tugagach, Alloh: ‹Bu — senga (berildi) va u bilan birga yana shuncha (misli) bordir›, deydi», dedilar. (Ato ibn Yazid aytdi:) Abu Said al-Xudriy Abu Hurayra bilan (birga oʻtirgan) edi; u Abu Hurayraning hadisidan hech narsani inkor qilmas edi. Toki Abu Hurayra: «Alloh tabaroka va taolo: ‹Bu — senga va u bilan birga shuncha (misli)›, dedi» deb (hadis) aytganida, Abu Said al-Xudriy: «‹Bu — senga va u bilan birga oʻn baravari (misli)›, (deyilgan), ey Abu Hurayra!» dedi. Abu Hurayra: «Men faqat U zotning: ‹Bu — senga va u bilan birga shuncha (misli)› (degan) soʻzinigina yodlaganman», dedi. Abu Said al-Xudriy: «Men Rasululloh ﷺdan U zotning: ‹Bu — senga va u bilan birga oʻn baravari (misli)› (degan) soʻzini yodlaganimga guvohlik beraman», dedi. Abu Hurayra aytdi: Bas, oʻsha kishi — jannat ahlidan jannatga eng oxiri kiruvchi (kishi)dir.(Ато ибн Язид ал-Лайсий Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики,)) Одамлар: «Ё Расулуллоҳ, биз Қиёмат куни Роббимизни кўрамизми?» дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлар тўлин ой кечасидаги ойни (кўришда) бир-бирингизга ҳалақит бериб (қийналиб) қоласизми?» дедилар. Улар: «Йўқ, ё Расулуллоҳ», дедилар. У зот: «Бас, сизлар қуёшни — унинг остида (тўсиб турган) булут бўлмаганида — (кўришда) бир-бирингизга ҳалақит бериб қоласизми?» дедилар. Улар: «Йўқ, ё Расулуллоҳ», дедилар. У зот: «Бас, албатта сизлар Уни (Роббингизни) — худди шундай — кўрасизлар. Аллоҳ Қиёмат куни одамларни тўплайди-да: ‹Ким бирор нарсага ибодат қилган бўлса, унга эргашсин!› дейди. Бас, қуёшга ибодат қилган киши қуёшга эргашади; ойга ибодат қилган киши ойга эргашади; тоғутларга ибодат қилганлар тоғутларга эргашадилар. Ва мана шу уммат — ичида (Аллоҳга ибодат қилувчи) шафоатчилари — ёки: мунофиқлари (Иброҳим шубҳа қилди) — қолган ҳолда — қолади. Бас, уларга Аллоҳ келиб: ‹Мен — сизнинг Роббингизман›, дейди. Улар: ‹Бу — бизнинг жойимиз; токи Роббимиз бизга келгунча (шу ерда турамиз); қачон Роббимиз бизга келса, биз Уни таниймиз›, дейдилар. Бас, уларга Аллоҳ — улар танийдиган суратда (кўринишда) келиб: ‹Мен — сизнинг Роббингизман›, дейди. Улар: ‹Сен — бизнинг Роббимизсан›, дейдилар-да, Унга эргашадилар. Ва жаҳаннамнинг икки (қирғоғи) орасига Сирот (кўприги) қўйилади; бас, мен ва менинг умматим — уни биринчи бўлиб ўтувчилар бўламиз. Ўша куни расуллардан бошқа ҳеч ким сўзламайди; расулларнинг ўша кундаги дуоси — ‹Аллоҳумма саллим, саллим (Аллоҳим, (бандаларни) саломат сақла, саломат сақла)› (бўлади). Жаҳаннамда саъдон (тиканак) тиконига ўхшаш илмоқлар (каллоблар) бор. Сизлар саъдонни кўрганмисиз?» дедилар. Улар: «Ҳа, ё Расулуллоҳ», дедилар. У зот: «Бас, албатта у (илмоқлар) — саъдон тиконига ўхшаш; фақат унинг катталиги қанча эканини Аллоҳдан бошқа ҳеч ким билмайди. (Бу илмоқлар) одамларни ўз амалларига кўра илиб (тортиб) олади: улардан баъзиси ўз амали билан ҳалок бўлади (ёки: ўз амали билан боғланиб қолади); улардан баъзиси эса — (бўлак-бўлак қилиб) майдаланган — ёки: (амалига) жазоланган — ёки шунга ўхшаш — (бўлади). Сўнг (Аллоҳ) тажалли қилади (зоҳир бўлади); токи Аллоҳ бандалар орасида ҳукм қилишдан фориғ бўлгач ва Ўз раҳмати билан дўзах аҳлидан истаган кишисини чиқармоқчи бўлгач, фаришталарга — дўзахдан Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмаган кишиларни, яъни Аллоҳ раҳм қилишни истаган, ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› деб гувоҳлик берувчиларни — чиқаришни буюради. Бас, улар уларни дўзахда сажда изидан (асаридан) танийдилар. Дўзах одам боласини — сажда изидан бошқа (барчасини) ейди; Аллоҳ дўзахга сажда изини ейишни ҳаром қилган. Бас, улар дўзахдан — куйиб (қорайган) ҳолда — чиқадилар; сўнг уларнинг устига ҳаёт суви қуйилади ва улар унинг остида — тошқин (оқими) келтирган нарсада уруғ (дон) униб чиққани каби — униб чиқадилар. Сўнг Аллоҳ бандалар орасида ҳукм қилишдан фориғ бўлади; (лекин) бир киши — юзини дўзахга қаратган ҳолда — қолади; у — дўзах аҳлидан жаннатга энг охири кирувчи (киши)дир. У: ‹Эй Роббим, юзимни дўзахдан бур (қайтар); чунки унинг ҳиди мени заҳарлади ва унинг ялини (иссиғи) мени куйдирди›, дейди. Бас, у Аллоҳга — Аллоҳ хоҳлаганча — дуо қилади; сўнг Аллоҳ: ‹Агар сенга у (сўраганинг) берилса, бошқасини сўрамассан-а?› дейди. У: ‹Йўқ, Сенинг иззатинг билан (қасам) — Сендан бошқасини сўрамайман›, дейди ва Роббига — Аллоҳ хоҳлаган — аҳд-паймонларни беради. Бас, Аллоҳ унинг юзини дўзахдан буради. Қачон у жаннатга юзланиб, уни кўрса, Аллоҳ хоҳлаганча жим туради; сўнг: ‹Эй Роббим, мени жаннат эшигига яқинлаштир›, дейди. Аллоҳ унга: ‹Сен — сенга берилгандан бошқа ҳеч қачон Мендан сўрамаслигингга аҳд-паймон берган эмасмидинг? Вой сенга, эй одам боласи, нақадар аҳдига вафосизсан!› дейди. У: ‹Эй Роббим!› деб, Аллоҳга — токи (Аллоҳ): ‹Агар сенга у берилса, бошқасини сўрамассан-а?› дейгунча — дуо қилаверади. У: ‹Йўқ, Сенинг иззатинг билан, Сендан бошқасини сўрамайман›, дейди ва — Аллоҳ хоҳлаган — аҳд-паймонларни беради. Бас, (Аллоҳ) уни жаннат эшигига яқинлаштиради. Қачон у жаннат эшигига (етиб) турса, жаннат унга очилади-да, у ундаги фароғат (хубра) ва сурур (шодлик)ни кўради; бас, Аллоҳ хоҳлаганча жим туради, сўнг: ‹Эй Роббим, мени жаннатга киритгин!› дейди. Аллоҳ: ‹Сен — сенга берилгандан бошқасини сўрамаслигингга аҳд-паймон берган эмасмидинг? — дейди, сўнг — Вой сенга, эй одам боласи, нақадар аҳдига вафосизсан!› дейди. У: ‹Эй Роббим, мени Сенинг яратганларингнинг энг бахцизи қилма!› дейди ва — токи Аллоҳ ундан кулгунча — дуо қилаверади. Қачон Аллоҳ ундан кулса, унга: ‹Жаннатга кир›, дейди. Қачон у унга кирса, Аллоҳ унга: ‹Орзу қил!› дейди. Бас, у Роббидан сўрайди ва орзу қилади — ҳатто Аллоҳ унга (орзуларини): ‹Ана унақа, мана бунақа›, деб эслатиб туради; токи орзулар унда тугагач, Аллоҳ: ‹Бу — сенга (берилди) ва у билан бирга яна шунча (мисли) бордир›, дейди», дедилар. (Ато ибн Язид айтди:) Абу Саид ал-Худрий Абу Ҳурайра билан (бирга ўтирган) эди; у Абу Ҳурайранинг ҳадисидан ҳеч нарсани инкор қилмас эди. Токи Абу Ҳурайра: «Аллоҳ табарока ва таоло: ‹Бу — сенга ва у билан бирга шунча (мисли)›, деди» деб (ҳадис) айтганида, Абу Саид ал-Худрий: «‹Бу — сенга ва у билан бирга ўн баравари (мисли)›, (дейилган), эй Абу Ҳурайра!» деди. Абу Ҳурайра: «Мен фақат У зотнинг: ‹Бу — сенга ва у билан бирга шунча (мисли)› (деган) сўзинигина ёдлаганман», деди. Абу Саид ал-Худрий: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан У зотнинг: ‹Бу — сенга ва у билан бирга ўн баравари (мисли)› (деган) сўзини ёдлаганимга гувоҳлик бераман», деди. Абу Ҳурайра айтди: Бас, ўша киши — жаннат аҳлидан жаннатга энг охири кирувчи (киши)дир.

حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ابْنِ عُلَيَّةَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ وُهَيْبٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي، إِسْحَاقَ أَنَّهُ حَدَّثَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، مَوْلَى الْمَهْرِيِّ أَنَّهُ أَصَابَهُمْ بِالْمَدِينَةِ جَهْدٌ وَشِدَّةٌ وَأَنَّهُ أَتَى أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ فَقَالَ لَهُ إِنِّي كَثِيرُ الْعِيَالِ وَقَدْ أَصَابَتْنَا شِدَّةٌ فَأَرَدْتُ أَنْ أَنْقُلَ عِيَالِي إِلَى بَعْضِ الرِّيفِ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو سَعِيدٍ لاَ تَفْعَلِ الْزَمِ الْمَدِينَةَ فَإِنَّا خَرَجْنَا مَعَ نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - أَظُنُّ أَنَّهُ قَالَ - حَتَّى قَدِمْنَا عُسْفَانَ فَأَقَامَ بِهَا لَيَالِيَ فَقَالَ النَّاسُ وَاللَّهِ مَا نَحْنُ هَا هُنَا فِي شَىْءٍ وَإِنَّ عِيَالَنَا لَخُلُوفٌ مَا نَأْمَنُ عَلَيْهِمْ ‏.‏ فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ مَا هَذَا الَّذِي بَلَغَنِي مِنْ حَدِيثِكُمْ - مَا أَدْرِي كَيْفَ قَالَ - وَالَّذِي أَحْلِفُ بِهِ أَوْ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَقَدْ هَمَمْتُ أَوْ إِنْ شِئْتُمْ - لاَ أَدْرِي أَيَّتَهُمَا قَالَ - لآمُرَنَّ بِنَاقَتِي تُرْحَلُ ثُمَّ لاَ أَحُلُّ لَهَا عُقْدَةً حَتَّى أَقْدَمَ الْمَدِينَةَ - وَقَالَ - اللَّهُمَّ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ حَرَّمَ مَكَّةَ فَجَعَلَهَا حَرَمًا وَإِنِّي حَرَّمْتُ الْمَدِينَةَ حَرَامًا مَا بَيْنَ مَأْزِمَيْهَا أَنْ لاَ يُهَرَاقَ فِيهَا دَمٌ وَلاَ يُحْمَلَ فِيهَا سِلاَحٌ لِقِتَالٍ وَلاَ يُخْبَطَ فِيهَا شَجَرَةٌ إِلاَّ لِعَلْفٍ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِي مَدِينَتِنَا اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِي صَاعِنَا اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِي مُدِّنَا اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِي صَاعِنَا اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِي مُدِّنَا اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِي مَدِينَتِنَا اللَّهُمَّ اجْعَلْ مَعَ الْبَرَكَةِ بَرَكَتَيْنِ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مَا مِنَ الْمَدِينَةِ شِعْبٌ وَلاَ نَقْبٌ إِلاَّ عَلَيْهِ مَلَكَانِ يَحْرُسَانِهَا حَتَّى تَقْدَمُوا إِلَيْهَا - ثُمَّ قَالَ لِلنَّاسِ - ارْتَحِلُوا ‏"‏ ‏.‏ فَارْتَحَلْنَا فَأَقْبَلْنَا إِلَى الْمَدِينَةِ فَوَالَّذِي نَحْلِفُ بِهِ أَوْ يُحْلَفُ بِهِ - الشَّكُّ مِنْ حَمَّادٍ - مَا وَضَعْنَا رِحَالَنَا حِينَ دَخَلْنَا الْمَدِينَةَ حَتَّى أَغَارَ عَلَيْنَا بَنُو عَبْدِ اللَّهِ بْنِ غَطَفَانَ وَمَا يَهِيجُهُمْ قَبْلَ ذَلِكَ شَىْءٌ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ularga (yaʼni baʼzi kishilarga) Madinada mashaqqat va qiyinchilik yetgan edi. (Bir kishi) Abu Said al-Xudriyning oldiga kelib, unga: «Mening oilam katta, bizga qattiq qiyinchilik yetdi, shuning uchun oilamni biror qishloqqa (hosildor yerga) koʻchirmoqchi boʻldim», dedi. Shunda Abu Said: «Bunday qilma, Madinada qol! Biz Allohning Nabiysi ﷺ bilan birga chiqqan edik — (rovi) uni shunday dedi deb oʻylayman — toki Usfonga yetib keldik. U zot u yerda bir necha kecha turdilar. Odamlar: ‹Vallohi, biz bu yerda hech nima qilmay (behuda) turibmiz, holbuki oilalarimiz ortimizda himoyasiz qoldi, ular xususida xotirjam emasmiz›, dedi. Bu (gap) Nabiy ﷺ ga yetdi. Shunda u zot: ‹Soʻzlaringizdan menga yetgan bu (gap) nima? — (rovi) qanday deganlarini bilmayman — Qasam ichadigan Zot haqqi, yoki: Jonim qoʻlida boʻlgan Zot haqqi, men qasd qildim — yoxud: agar xohlasangiz — qaysisini deganlarini bilmayman — tuyamga egar urilishini buyuraman, soʻng Madinaga yetib bormagunimcha unga bogʻlangan biror tugunni yechmayman›, dedilar. Va: ‹Ey Alloh, Ibrohim Makkani harom qildi va uni haram qildi. Men esa Madinani — uning ikki togʻ darasi orasini harom qildim: unda qon toʻkilmasligi, jang uchun qurol koʻtarilmasligi va yem-xashak (uchun olish) bundan mustasno, undagi daraxt qoqib yaprogʻi toʻkilmasligi (uchun). Ey Alloh, shahrimizga baraka ber. Ey Alloh, soʼimizga baraka ber. Ey Alloh, muddimizga baraka ber. Ey Alloh, soʼimizga baraka ber. Ey Alloh, muddimizga baraka ber. Ey Alloh, shahrimizga baraka ber. Ey Alloh, baraka bilan birga (yana) ikki baraka qil. Jonim qoʻlida boʻlgan Zot haqqi, Madinaning shunday darasi yoki togʻ yoʻli yoʻqki, uni qoʻriqlab turadigan ikkita farishta boʻlmasa, toki siz unga yetib borguningizcha›, dedilar. Soʻng odamlarga: ‹Yoʻlga chiqinglar!› dedilar. Biz yoʻlga chiqib, Madina tomon yurdik. Biz qasam ichadigan, yoxud qasam ichiladigan Zot haqqi — bu shak Hammoddan — Madinaga kirganimizda hali yuk-egarlarimizni qoʻyib ulgurmasimizdan Abdulloh ibn Gʻatafon avlodi bizga hujum qilib bostirib keldi, holbuki bundan oldin ularni hech nima qoʻzgʻatmagan edi», dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Уларга (яъни баъзи кишиларга) Мадинада машаққат ва қийинчилик етган эди. (Бир киши) Абу Саид ал-Худрийнинг олдига келиб, унга: «Менинг оилам катта, бизга қаттиқ қийинчилик етди, шунинг учун оиламни бирор қишлоққа (ҳосилдор ерга) кўчирмоқчи бўлдим», деди. Шунда Абу Саид: «Бундай қилма, Мадинада қол! Биз Аллоҳнинг Набийси ﷺ билан бирга чиққан эдик — (рови) уни шундай деди деб ўйлайман — токи Усфонга етиб келдик. У зот у ерда бир неча кеча турдилар. Одамлар: ‹Валлоҳи, биз бу ерда ҳеч нима қилмай (беҳуда) турибмиз, ҳолбуки оилаларимиз ортимизда ҳимоясиз қолди, улар хусусида хотиржам эмасмиз›, деди. Бу (гап) Набий ﷺ га етди. Шунда у зот: ‹Сўзларингиздан менга етган бу (гап) нима? — (рови) қандай деганларини билмайман — Қасам ичадиган Зот ҳаққи, ёки: Жоним қўлида бўлган Зот ҳаққи, мен қасд қилдим — ёхуд: агар хоҳласангиз — қайсисини деганларини билмайман — туямга эгар урилишини буюраман, сўнг Мадинага етиб бормагунимча унга боғланган бирор тугунни ечмайман›, дедилар. Ва: ‹Эй Аллоҳ, Иброҳим Маккани ҳаром қилди ва уни ҳарам қилди. Мен эса Мадинани — унинг икки тоғ дараси орасини ҳаром қилдим: унда қон тўкилмаслиги, жанг учун қурол кўтарилмаслиги ва ем-хашак (учун олиш) бундан мустасно, ундаги дарахт қоқиб япроғи тўкилмаслиги (учун). Эй Аллоҳ, шаҳримизга барака бер. Эй Аллоҳ, сўимизга барака бер. Эй Аллоҳ, муддимизга барака бер. Эй Аллоҳ, сўимизга барака бер. Эй Аллоҳ, муддимизга барака бер. Эй Аллоҳ, шаҳримизга барака бер. Эй Аллоҳ, барака билан бирга (яна) икки барака қил. Жоним қўлида бўлган Зот ҳаққи, Мадинанинг шундай дараси ёки тоғ йўли йўқки, уни қўриқлаб турадиган иккита фаришта бўлмаса, токи сиз унга етиб боргунингизча›, дедилар. Сўнг одамларга: ‹Йўлга чиқинглар!› дедилар. Биз йўлга чиқиб, Мадина томон юрдик. Биз қасам ичадиган, ёхуд қасам ичиладиган Зот ҳаққи — бу шак Ҳаммоддан — Мадинага кирганимизда ҳали юк-эгарларимизни қўйиб улгурмасимиздан Абдуллоҳ ибн Ғатафон авлоди бизга ҳужум қилиб бостириб келди, ҳолбуки бундан олдин уларни ҳеч нима қўзғатмаган эди», деди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَهُ ‏"‏ إِنِّي أَرَاكَ تُحِبُّ الْغَنَمَ وَالْبَادِيَةَ، فَإِذَا كُنْتَ فِي غَنَمِكَ أَوْ بَادِيَتِكَ فَأَذَّنْتَ لِلصَّلاَةِ فَارْفَعْ صَوْتَكَ بِالنِّدَاءِ، فَإِنَّهُ لاَ يَسْمَعُ مَدَى صَوْتِ الْمُؤَذِّنِ جِنٌّ وَلاَ إِنْسٌ وَلاَ شَىْءٌ، إِلاَّ شَهِدَ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

(Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) (Abdurrahmonning otasiga shunday) dedi:) «Men seni qoʻy va badiya (choʻl)ni yaxshi koʻrasan deb bilaman; bas, qachon oʻz qoʻylaring (orasi)da yoki badiyangda boʻlsang-da, namozga azon aytsang, ovozingni nido (azon) bilan koʻtar; chunki azon aytuvchining ovozi yetadigan (masofa)dagi jin, ins (inson) yoki (boshqa) hech narsa — magar Qiyomat kuni uning uchun guvohlik beradi». Abu Said: «Men buni Rasululloh ﷺdan eshitganman», dedi.(Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) (Абдурраҳмоннинг отасига шундай) деди:) «Мен сени қўй ва бадия (чўл)ни яхши кўрасан деб биламан; бас, қачон ўз қўйларинг (ораси)да ёки бадиянгда бўлсанг-да, намозга азон айцанг, овозингни нидо (азон) билан кўтар; чунки азон айтувчининг овози етадиган (масофа)даги жин, инс (инсон) ёки (бошқа) ҳеч нарса — магар Қиёмат куни унинг учун гувоҳлик беради». Абу Саид: «Мен буни Расулуллоҳ ﷺдан эшитганман», деди.

وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، مَوْلَى الْمَهْرِيِّ أَنَّهُ جَاءَ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ لَيَالِيَ الْحَرَّةِ فَاسْتَشَارَهُ فِي الْجَلاَءِ مِنَ الْمَدِينَةِ وَشَكَا إِلَيْهِ أَسْعَارَهَا وَكَثْرَةَ عِيَالِهِ وَأَخْبَرَهُ أَنْ لاَ صَبْرَ لَهُ عَلَى جَهْدِ الْمَدِينَةِ وَلأْوَائِهَا ‏.‏ فَقَالَ لَهُ وَيْحَكَ لاَ آمُرُكَ بِذَلِكَ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ يَصْبِرُ أَحَدٌ عَلَى لأْوَائِهَا فَيَمُوتَ إِلاَّ كُنْتُ لَهُ شَفِيعًا أَوْ شَهِيدًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِذَا كَانَ مُسْلِمًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: (Bir kishi) Harra (jangi) kechalarida Abu Said al-Xudriy oldiga kelib, Madinadan koʻchib ketish xususida u bilan maslahatlashdi va unga (Madinaning) narxlari (qimmatligi)dan hamda oilasi koʻpligidan shikoyat qildi, Madinaning mashaqqati va qiyinchiligiga sabri yetmasligini aytdi. Shunda u (Abu Said): «Voy senga! Men senga buni buyurmayman. Men Rasululloh ﷺ: ‹Kim uning (Madinaning) qiyinchiligiga sabr qilib, soʻng vafot etsa, agar u musulmon boʻlsa, qiyomat kuni men unga shafoatchi yoki guvoh boʻlaman›, deganlarini eshitganman», dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: (Бир киши) Ҳарра (жанги) кечаларида Абу Саид ал-Худрий олдига келиб, Мадинадан кўчиб кетиш хусусида у билан маслаҳатлашди ва унга (Мадинанинг) нархлари (қимматлиги)дан ҳамда оиласи кўплигидан шикоят қилди, Мадинанинг машаққати ва қийинчилигига сабри етмаслигини айтди. Шунда у (Абу Саид): «Вой сенга! Мен сенга буни буюрмайман. Мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким унинг (Мадинанинг) қийинчилигига сабр қилиб, сўнг вафот этса, агар у мусулмон бўлса, қиёмат куни мен унга шафоатчи ёки гувоҳ бўламан›, деганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ حُمَيْدٍ الْخَرَّاطِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَلَمَةَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ مَرَّ بِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ قُلْتُ لَهُ كَيْفَ سَمِعْتَ أَبَاكَ يَذْكُرُ فِي الْمَسْجِدِ الَّذِي أُسِّسَ عَلَى التَّقْوَى قَالَ قَالَ أَبِي دَخَلْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي بَيْتِ بَعْضِ نِسَائِهِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ الْمَسْجِدَيْنِ الَّذِي أُسِّسَ عَلَى التَّقْوَى قَالَ فَأَخَذَ كَفًّا مِنْ حَصْبَاءَ فَضَرَبَ بِهِ الأَرْضَ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ هُوَ مَسْجِدُكُمْ هَذَا ‏"‏ ‏.‏ - لِمَسْجِدِ الْمَدِينَةِ - قَالَ فَقُلْتُ أَشْهَدُ أَنِّي سَمِعْتُ أَبَاكَ هَكَذَا يَذْكُرُهُ ‏.

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ ning huzurlariga, u zot ayollaridan birining uyida turganlarida kirdim-da: ‹Yo Rasululloh! Ikki masjiddan qaysi biri taqvo asosida qurilgan?› dedim. Shunda u zot bir hovuch mayda tosh olib, uni yerga urdilar, soʻng: ‹Mana shu — sizlarning masjidingiz›, dedilar» — yaʼni Madina masjidini (nazarda tutib).Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига, у зот аёлларидан бирининг уйида турганларида кирдим-да: ‹Ё Расулуллоҳ! Икки масжиддан қайси бири тақво асосида қурилган?› дедим. Шунда у зот бир ҳовуч майда тош олиб, уни ерга урдилар, сўнг: ‹Мана шу — сизларнинг масжидингиз›, дедилар» — яъни Мадина масжидини (назарда тутиб).

وَحَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَنَسِ، بْنِ سِيرِينَ عَنْ مَعْبَدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قُلْتُ لَهُ سَمِعْتَهُ مِنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ نَعَمْ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ عَلَيْكُمْ أَنْ لاَ تَفْعَلُوا فَإِنَّمَا هُوَ الْقَدَرُ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Buni qilmasangiz ham boshqa choʻqqa zarari yoʻq, zero u faqat qadardir», — dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Буни қилмасангиз ҳам бошқа чўққа зарари йўқ, зеро у фақат қадардир», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرٌو النَّاقِدُ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ الرَّبَعِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو الْمُتَوَكِّلِ النَّاجِيُّ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الذَّهَبُ بِالذَّهَبِ مِثْلاً بِمِثْلٍ ‏"‏ ‏.‏ فَذَكَرَ بِمِثْلِهِ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oltin oltinga — misli misliga (boʻlsin)», dedilar. Soʻng (yuqoridagi hadisning) mislini zikr qildi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Олтин олтинга — мисли мислига (бўлсин)», дедилар. Сўнг (юқоридаги ҳадиснинг) мислини зикр қилди.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، وَابْنُ أَبِي عُمَرَ، جَمِيعًا عَنْ سُفْيَانَ بْنِ، عُيَيْنَةَ - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ عَبَّادٍ - قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، يَقُولُ الدِّينَارُ بِالدِّينَارِ وَالدِّرْهَمُ بِالدِّرْهَمِ مِثْلاً بِمِثْلٍ مَنْ زَادَ أَوِ ازْدَادَ فَقَدْ أَرْبَى ‏.‏ فَقُلْتُ لَهُ إِنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُ غَيْرَ هَذَا ‏.‏ فَقَالَ لَقَدْ لَقِيتُ ابْنَ عَبَّاسٍ فَقُلْتُ أَرَأَيْتَ هَذَا الَّذِي تَقُولُ أَشَىْءٌ سَمِعْتَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَوْ وَجَدْتَهُ فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَقَالَ لَمْ أَسْمَعْهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ أَجِدْهُ فِي كِتَابِ اللَّهِ وَلَكِنْ حَدَّثَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الرِّبَا فِي النَّسِيئَةِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Dinor dinor evaziga, dirham dirham evaziga teng-bardobar (almashtiriladi); kim ziyoda qilsa yoki ziyodasini olsa, ribo qilibdi». Men unga: «Ibn Abbos bundan boshqacha aytadi-ku», dedim. U: «Men Ibn Abbosni uchratib: ‹Sen aytayotgan bu (gapni) menga aytib ber-chi, uni Rasululloh ﷺ dan eshitganmisan yoki uni Allohning — azza va jalla — Kitobida topganmisan?› deganimda, u: ‹Men uni Rasululloh ﷺ dan eshitganim yoʻq va uni Allohning Kitobida ham topganim yoʻq, lekin menga Usoma ibn Zayd Nabiy ﷺ ning shunday deganlarini aytib berdi: Ribo faqat nasiyada (qarzga sotishda) boʻladi›, dedi», dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Динор динор эвазига, дирҳам дирҳам эвазига тенг-бардобар (алмаштирилади); ким зиёда қилса ёки зиёдасини олса, рибо қилибди». Мен унга: «Ибн Аббос бундан бошқача айтади-ку», дедим. У: «Мен Ибн Аббосни учратиб: ‹Сен айтаётган бу (гапни) менга айтиб бер-чи, уни Расулуллоҳ ﷺ дан эшитганмисан ёки уни Аллоҳнинг — азза ва жалла — Китобида топганмисан?› деганимда, у: ‹Мен уни Расулуллоҳ ﷺ дан эшитганим йўқ ва уни Аллоҳнинг Китобида ҳам топганим йўқ, лекин менга Усома ибн Зайд Набий ﷺ нинг шундай деганларини айтиб берди: Рибо фақат насияда (қарзга сотишда) бўлади›, деди», деди.

حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا هِقْلٌ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي عَطَاءُ بْنُ أَبِي، رَبَاحٍ أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، لَقِيَ ابْنَ عَبَّاسٍ فَقَالَ لَهُ أَرَأَيْتَ قَوْلَكَ فِي الصَّرْفِ أَشَيْئًا سَمِعْتَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمْ شَيْئًا وَجَدْتَهُ فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ كَلاَّ لاَ أَقُولُ أَمَّا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَنْتُمْ أَعْلَمُ بِهِ وَأَمَّا كِتَابُ اللَّهِ فَلاَ أَعْلَمُهُ وَلَكِنْ حَدَّثَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَلاَ إِنَّمَا الرِّبَا فِي النَّسِيئَةِ ‏"‏ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Said al-Xudriy Ibn Abbosni uchratib unga: «Sarrof (pul almashtirish) haqidagi gapingni menga aytib ber-chi, uni Rasululloh ﷺ dan eshitganmisan yoki uni Allohning — azza va jalla — Kitobida topgan narsangmi?» dedi. Shunda Ibn Abbos: «Yoʻq, men (unday) demayman. Rasululloh ﷺ ga kelsak, uni siz yaxshiroq bilasizlar; Allohning Kitobiga kelsak, uni (sizdan koʻra) bilmayman. Lekin menga Usoma ibn Zayd hadis aytdiki, Rasululloh ﷺ: ‹Ogoh boʻlinglar, ribo faqat nasiyada (qarzga sotishda) boʻladi›, dedilar», dedi.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Саид ал-Худрий Ибн Аббосни учратиб унга: «Сарроф (пул алмаштириш) ҳақидаги гапингни менга айтиб бер-чи, уни Расулуллоҳ ﷺ дан эшитганмисан ёки уни Аллоҳнинг — азза ва жалла — Китобида топган нарсангми?» деди. Шунда Ибн Аббос: «Йўқ, мен (ундай) демайман. Расулуллоҳ ﷺ га келсак, уни сиз яхшироқ биласизлар; Аллоҳнинг Китобига келсак, уни (сиздан кўра) билмайман. Лекин менга Усома ибн Зайд ҳадис айтдики, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Огоҳ бўлинглар, рибо фақат насияда (қарзга сотишда) бўлади›, дедилар», деди.

وَحَدَّثَنِيهِ إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ، - يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ الْوَارِثِ - قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُ، حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ، عَنْ يَحْيَى، حَدَّثَنِي أَبُو سَعِيدٍ، مَوْلَى الْمَهْرِيِّ حَدَّثَنِي أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ بَعَثَ بَعْثًا ‏.‏ بِمَعْنَاهُ ‏.‏ وَحَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، - يَعْنِي ابْنَ مُوسَى - عَنْ شَيْبَانَ، عَنْ يَحْيَى، بِهَذَا الإِسْنَادِ مِثْلَهُ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan ushbu hadis yana boshqa isnodlar bilan shu maʼnoda rivoyat qilingan.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ушбу ҳадис яна бошқа иснодлар билан шу маънода ривоят қилинган.

وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، حَدَّثَنَا عَطَاءٌ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ، أَنَّ أَبَا مُوسَى، اسْتَأْذَنَ عَلَى عُمَرَ ثَلاَثًا فَكَأَنَّهُ وَجَدَهُ مَشْغُولاً فَرَجَعَ فَقَالَ عُمَرُ أَلَمْ تَسْمَعْ صَوْتَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ ائْذَنُوا لَهُ ‏.‏ فَدُعِيَ لَهُ فَقَالَ مَا حَمَلَكَ عَلَى مَا صَنَعْتَ قَالَ إِنَّا كُنَّا نُؤْمَرُ بِهَذَا ‏.‏ قَالَ لَتُقِيمَنَّ عَلَى هَذَا بَيِّنَةً أَوْ لأَفْعَلَنَّ ‏.‏ فَخَرَجَ فَانْطَلَقَ إِلَى مَجْلِسٍ مِنَ الأَنْصَارِ فَقَالُوا لاَ يَشْهَدُ لَكَ عَلَى هَذَا إِلاَّ أَصْغَرُنَا ‏.‏ فَقَامَ أَبُو سَعِيدٍ فَقَالَ كُنَّا نُؤْمَرُ بِهَذَا ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ خَفِيَ عَلَىَّ هَذَا مِنْ أَمْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَلْهَانِي عَنْهُ الصَّفْقُ بِالأَسْوَاقِ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Muso Umarning huzuriga kirishga uch marta ruxsat soʻradi va goʻyo uni band holda topib, qaytib ketdi. Umar: «Abdulloh ibn Qaysning ovozini eshitmadingizmi? Unga ruxsat beringlar!» dedi. Soʻng u chaqirildi. (Umar) unga: «Seni qilgan ishingga nima undadi?» dedi. U: «Biz shunga buyurilar edik» dedi. (Umar): «Shunga albatta hujjat keltir, boʻlmasa (seni jazolayman)» dedi. Soʻng u chiqib, ansorlardan bir majlisga bordi. Ular: «Senga bu xususda eng kichigimizdan boshqasi guvohlik bermaydi» dedilar. Shunda Abu Said turib: «Biz shunga buyurilar edik» dedi. Umar: «Rasululloh ﷺ ning bu ishi menga maxfiy qolibdi. Bozorlardagi savdo-sotiq meni undan chalgʻitibdi» dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Мусо Умарнинг ҳузурига киришга уч марта рухсат сўради ва гўё уни банд ҳолда топиб, қайтиб кетди. Умар: «Абдуллоҳ ибн Қайснинг овозини эшитмадингизми? Унга рухсат беринглар!» деди. Сўнг у чақирилди. (Умар) унга: «Сени қилган ишингга нима ундади?» деди. У: «Биз шунга буюрилар эдик» деди. (Умар): «Шунга албатта ҳужжат келтир, бўлмаса (сени жазолайман)» деди. Сўнг у чиқиб, ансорлардан бир мажлисга борди. Улар: «Сенга бу хусусда энг кичигимиздан бошқаси гувоҳлик бермайди» дедилар. Шунда Абу Саид туриб: «Биз шунга буюрилар эдик» деди. Умар: «Расулуллоҳ ﷺ нинг бу иши менга махфий қолибди. Бозорлардаги савдо-сотиқ мени ундан чалғитибди» деди.

وَحَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ سَرْحٍ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ صَيْفِيٍّ، - وَهُوَ عِنْدَنَا مَوْلَى ابْنِ أَفْلَحَ - أَخْبَرَنِي أَبُو السَّائِبِ، مَوْلَى هِشَامِ بْنِ زُهْرَةَ أَنَّهُ دَخَلَ عَلَى أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ فِي بَيْتِهِ قَالَ فَوَجَدْتُهُ يُصَلِّي فَجَلَسْتُ أَنْتَظِرُهُ حَتَّى يَقْضِيَ صَلاَتَهُ فَسَمِعْتُ تَحْرِيكًا فِي عَرَاجِينَ فِي نَاحِيَةِ الْبَيْتِ فَالْتَفَتُّ فَإِذَا حَيَّةٌ فَوَثَبْتُ لأَقْتُلَهَا فَأَشَارَ إِلَىَّ أَنِ اجْلِسْ ‏.‏ فَجَلَسْتُ فَلَمَّا انْصَرَفَ أَشَارَ إِلَى بَيْتٍ فِي الدَّارِ فَقَالَ أَتَرَى هَذَا الْبَيْتَ فَقُلْتُ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ كَانَ فِيهِ فَتًى مِنَّا حَدِيثُ عَهْدٍ بِعُرْسٍ - قَالَ - فَخَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْخَنْدَقِ فَكَانَ ذَلِكَ الْفَتَى يَسْتَأْذِنُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِأَنْصَافِ النَّهَارِ فَيَرْجِعُ إِلَى أَهْلِهِ فَاسْتَأْذَنَهُ يَوْمًا فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ خُذْ عَلَيْكَ سِلاَحَكَ فَإِنِّي أَخْشَى عَلَيْكَ قُرَيْظَةَ ‏"‏ ‏.‏ فَأَخَذَ الرَّجُلُ سِلاَحَهُ ثُمَّ رَجَعَ فَإِذَا امْرَأَتُهُ بَيْنَ الْبَابَيْنِ قَائِمَةً فَأَهْوَى إِلَيْهَا الرُّمْحَ لِيَطْعُنَهَا بِهِ وَأَصَابَتْهُ غَيْرَةٌ فَقَالَتْ لَهُ اكْفُفْ عَلَيْكَ رُمْحَكَ وَادْخُلِ الْبَيْتَ حَتَّى تَنْظُرَ مَا الَّذِي أَخْرَجَنِي ‏.‏ فَدَخَلَ فَإِذَا بِحَيَّةٍ عَظِيمَةٍ مُنْطَوِيَةٍ عَلَى الْفِرَاشِ فَأَهْوَى إِلَيْهَا بِالرُّمْحِ فَانْتَظَمَهَا بِهِ ثُمَّ خَرَجَ فَرَكَزَهُ فِي الدَّارِ فَاضْطَرَبَتْ عَلَيْهِ فَمَا يُدْرَى أَيُّهُمَا كَانَ أَسْرَعَ مَوْتًا الْحَيَّةُ أَمِ الْفَتَى قَالَ فَجِئْنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرْنَا ذَلِكَ لَهُ وَقُلْنَا ادْعُ اللَّهَ يُحْيِيهِ لَنَا ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ اسْتَغْفِرُوا لِصَاحِبِكُمْ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّ بِالْمَدِينَةِ جِنًّا قَدْ أَسْلَمُوا فَإِذَا رَأَيْتُمْ مِنْهُمْ شَيْئًا فَآذِنُوهُ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ فَإِنْ بَدَا لَكُمْ بَعْدَ ذَلِكَ فَاقْتُلُوهُ فَإِنَّمَا هُوَ شَيْطَانٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abus-Soib, Hishom ibn Zuhraning ozod qilgan quli Abu Said al-Xudriyning uyiga kirdi. U dedi: Men uni namoz oʻqiyotgan holatda topdim, shuning uchun namozini tamomlashini kutib oʻtirdim. Shu payt uyning bir burchagidagi xurmo shoxlarining (orasida) bir shitirlash eshitdim, qarasam — bir ilon. Men uni oʻldirmoq uchun sapchib turdim. Shunda u menga «oʻtir» deb ishora qildi, men ham oʻtirdim. (Namozdan) boʻshagach, u uydagi bir xonaga ishora qilib: «Sen bu xonani koʻryapsanmi?» dedi. Men: «Ha», dedim. U dedi: «Bizda yaqinda uylangan bir yigit bor edi. Biz Rasululloh ﷺ bilan birga Xandakka (jangga) chiqdik. Oʻsha yigit kunduzi (jangdan) Rasululloh ﷺ dan ruxsat soʻrab, ahliga (xotini oldiga) qaytar edi. Bir kuni undan ruxsat soʻradi, Rasululloh ﷺ unga: ‹Yoningga qurolingni ol, chunki men sen haqingda Qurayza (qabilasi)dan xavotirdaman›, dedilar. Shunda u kishi qurolini olib, soʻng (uyiga) qaytdi. Qarasa — xotini ikki eshik orasida tik turibdi. U rashk qilib, nayza bilan unga nayza sanchmoqchi boʻldi. Shunda xotini: ‹Nayzangni oʻzingdan tut (toxta) va uyga kirib, meni (uydan) nima chiqarganini koʻr›, dedi. U kirib qarasa — toʻshakka oʻralib yotgan katta bir ilon. U nayza bilan unga tashlanib, uni nayzaga sanchdi, soʻng chiqib uni hovliga sanchib qoʻydi. Shunda ilon unga (oʻralib) talvasaga tushdi va qaysi biri tezroq oʻldi — ilonmi yo yigitmi — bilib boʻlmadi». U dedi: «Biz Rasululloh ﷺ ning oldilariga kelib, buni u zotga aytdik va: ‹Allohga duo qiling, uni biz uchun tiriltirsin›, dedik. Shunda u zot: ‹Doʻstingiz uchun magʻfirat soʻranglar›, dedilar. Soʻng: ‹Madinada Islomni qabul qilgan jinlar bor. Bas, ulardan biror narsani koʻrsangiz, unga uch kun (chiqib ketishi haqida) ogohlantirib qoʻyinglar; agar shundan keyin ham sizga koʻrinsa, uni oʻldiringlar, chunki u shaytondir›, dedilar».Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абус-Соиб, Ҳишом ибн Зуҳранинг озод қилган қули Абу Саид ал-Худрийнинг уйига кирди. У деди: Мен уни намоз ўқиётган ҳолатда топдим, шунинг учун намозини тамомлашини кутиб ўтирдим. Шу пайт уйнинг бир бурчагидаги хурмо шохларининг (орасида) бир шитирлаш эшитдим, қарасам — бир илон. Мен уни ўлдирмоқ учун сапчиб турдим. Шунда у менга «ўтир» деб ишора қилди, мен ҳам ўтирдим. (Намоздан) бўшагач, у уйдаги бир хонага ишора қилиб: «Сен бу хонани кўряпсанми?» деди. Мен: «Ҳа», дедим. У деди: «Бизда яқинда уйланган бир йигит бор эди. Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Хандакка (жангга) чиқдик. Ўша йигит кундузи (жангдан) Расулуллоҳ ﷺ дан рухсат сўраб, аҳлига (хотини олдига) қайтар эди. Бир куни ундан рухсат сўради, Расулуллоҳ ﷺ унга: ‹Ёнингга қуролингни ол, чунки мен сен ҳақингда Қурайза (қабиласи)дан хавотирдаман›, дедилар. Шунда у киши қуролини олиб, сўнг (уйига) қайтди. Қараса — хотини икки эшик орасида тик турибди. У рашк қилиб, найза билан унга найза санчмоқчи бўлди. Шунда хотини: ‹Найзангни ўзингдан тут (тохта) ва уйга кириб, мени (уйдан) нима чиқарганини кўр›, деди. У кириб қараса — тўшакка ўралиб ётган катта бир илон. У найза билан унга ташланиб, уни найзага санчди, сўнг чиқиб уни ҳовлига санчиб қўйди. Шунда илон унга (ўралиб) талвасага тушди ва қайси бири тезроқ ўлди — илонми ё йигитми — билиб бўлмади». У деди: «Биз Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига келиб, буни у зотга айтдик ва: ‹Аллоҳга дуо қилинг, уни биз учун тирилтирсин›, дедик. Шунда у зот: ‹Дўстингиз учун мағфират сўранглар›, дедилар. Сўнг: ‹Мадинада Исломни қабул қилган жинлар бор. Бас, улардан бирор нарсани кўрсангиз, унга уч кун (чиқиб кетиши ҳақида) огоҳлантириб қўйинглар; агар шундан кейин ҳам сизга кўринса, уни ўлдиринглар, чунки у шайтондир›, дедилар».

وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرِ بْنِ حَازِمٍ، حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، سَمِعْتُ أَسْمَاءَ بْنَ عُبَيْدٍ، يُحَدِّثُ عَنْ رَجُلٍ، يُقَالُ لَهُ السَّائِبُ - وَهُوَ عِنْدَنَا أَبُو السَّائِبِ - قَالَ دَخَلْنَا عَلَى أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ فَبَيْنَمَا نَحْنُ جُلُوسٌ إِذْ سَمِعْنَا تَحْتَ، سَرِيرِهِ حَرَكَةً فَنَظَرْنَا فَإِذَا حَيَّةٌ ‏.‏ وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِقِصَّتِهِ نَحْوَ حَدِيثِ مَالِكٍ عَنْ صَيْفِيٍّ وَقَالَ فِيهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ لِهَذِهِ الْبُيُوتِ عَوَامِرَ فَإِذَا رَأَيْتُمْ شَيْئًا مِنْهَا فَحَرِّجُوا عَلَيْهَا ثَلاَثًا فَإِنْ ذَهَبَ وَإِلاَّ فَاقْتُلُوهُ فَإِنَّهُ كَافِرٌ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ لَهُمُ ‏"‏ اذْهَبُوا فَادْفِنُوا صَاحِبَكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Abu Said al-Xudriyning oldiga kirdik. Biz oʻtirgan paytimizda uning karavoti tagidan bir shitirlash eshitdik, qarasak — bir ilon. Rasululloh ﷺ: «Albatta, bu uylarda (oʻrnashib qolgan) ilonlar bor. Bas, ulardan biror narsani koʻrsangiz, unga uch marta (chiqib ketishi uchun) ogohlantirib, tang qilib qoʻyinglar; agar ketsa (yaxshi), boʻlmasa uni oʻldiringlar, chunki u kofirdir», dedilar. Va ularga: «Boringlar, doʻstingizni dafn qilinglar», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Абу Саид ал-Худрийнинг олдига кирдик. Биз ўтирган пайтимизда унинг каравоти тагидан бир шитирлаш эшитдик, қарасак — бир илон. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, бу уйларда (ўрнашиб қолган) илонлар бор. Бас, улардан бирор нарсани кўрсангиз, унга уч марта (чиқиб кетиши учун) огоҳлантириб, танг қилиб қўйинглар; агар кетса (яхши), бўлмаса уни ўлдиринглар, чунки у кофирдир», дедилар. Ва уларга: «Боринглар, дўстингизни дафн қилинглар», дедилар.

وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ رَبِيعَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي قَزْعَةُ، قَالَ أَتَيْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ وَهُوَ مَكْثُورٌ عَلَيْهِ فَلَمَّا تَفَرَّقَ النَّاسُ عَنْهُ قُلْتُ إِنِّي لاَ أَسْأَلُكَ عَمَّا يَسْأَلُكَ هَؤُلاَءِ عَنْهُ - قُلْتُ - أَسْأَلُكَ عَنْ صَلاَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَقَالَ مَا لَكَ فِي ذَاكَ مِنْ خَيْرٍ ‏.‏ فَأَعَادَهَا عَلَيْهِ فَقَالَ كَانَتْ صَلاَةُ الظُّهْرِ تُقَامُ فَيَنْطَلِقُ أَحَدُنَا إِلَى الْبَقِيعِ فَيَقْضِي حَاجَتَهُ ثُمَّ يَأْتِي أَهْلَهُ فَيَتَوَضَّأُ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى الْمَسْجِدِ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الرَّكْعَةِ الأُولَى ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Qazʼa keldi va dedi: «Men Abu Said al-Xudriyning oldiga keldim, uning atrofida koʻp odam toʻplangan edi. Odamlar undan tarqab ketgach, men: ‹Men sizdan bular soʻrayotgan narsa haqida soʻramayman, — dedim, — men sizdan Rasululloh ﷺ ning namozlari haqida soʻrayman›, dedim. Shunda u (Abu Said): ‹Bunda sen uchun yaxshilik yoʻq›, dedi. (Qazʼa) yana qaytarib soʻradi. Shunda u dedi: ‹Peshin namozi uchun iqomat aytilar, soʻng birimiz Baqiʼga borib, hojatini qondirar, soʻng oilasining oldiga kelib, tahorat olar, soʻng masjidga qaytib kelar, Rasululloh ﷺ esa hali birinchi rakatda boʻlar edilar›».Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Қазъа келди ва деди: «Мен Абу Саид ал-Худрийнинг олдига келдим, унинг атрофида кўп одам тўпланган эди. Одамлар ундан тарқаб кетгач, мен: ‹Мен сиздан булар сўраётган нарса ҳақида сўрамайман, — дедим, — мен сиздан Расулуллоҳ ﷺ нинг намозлари ҳақида сўрайман›, дедим. Шунда у (Абу Саид): ‹Бунда сен учун яхшилик йўқ›, деди. (Қазъа) яна қайтариб сўради. Шунда у деди: ‹Пешин намози учун иқомат айтилар, сўнг биримиз Бақиъга бориб, ҳожатини қондирар, сўнг оиласининг олдига келиб, таҳорат олар, сўнг масжидга қайтиб келар, Расулуллоҳ ﷺ эса ҳали биринчи ракатда бўлар эдилар›».

حَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ، حَدَّثَنَا ابْنُ هِلاَلٍ، - يَعْنِي حُمَيْدًا - قَالَ بَيْنَمَا أَنَا وَصَاحِبٌ، لِي نَتَذَاكَرُ حَدِيثًا إِذْ قَالَ أَبُو صَالِحٍ السَّمَّانُ أَنَا أُحَدِّثُكَ، مَا سَمِعْتُ مِنْ أَبِي سَعِيدٍ، وَرَأَيْتُ، مِنْهُ قَالَ بَيْنَمَا أَنَا مَعَ أَبِي سَعِيدٍ، يُصَلِّي يَوْمَ الْجُمُعَةِ إِلَى شَىْءٍ يَسْتُرُهُ مِنَ النَّاسِ إِذْ جَاءَ رَجُلٌ شَابٌّ مِنْ بَنِي أَبِي مُعَيْطٍ أَرَادَ أَنْ يَجْتَازَ بَيْنَ يَدَيْهِ فَدَفَعَ فِي نَحْرِهِ فَنَظَرَ فَلَمْ يَجِدْ مَسَاغًا إِلاَّ بَيْنَ يَدَىْ أَبِي سَعِيدٍ فَعَادَ فَدَفَعَ فِي نَحْرِهِ أَشَدَّ مِنَ الدَّفْعَةِ الأُولَى فَمَثَلَ قَائِمًا فَنَالَ مِنْ أَبِي سَعِيدٍ ثُمَّ زَاحَمَ النَّاسَ فَخَرَجَ فَدَخَلَ عَلَى مَرْوَانَ فَشَكَا إِلَيْهِ مَا لَقِيَ - قَالَ - وَدَخَلَ أَبُو سَعِيدٍ عَلَى مَرْوَانَ فَقَالَ لَهُ مَرْوَانُ مَا لَكَ وَلاِبْنِ أَخِيكَ جَاءَ يَشْكُوكَ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو سَعِيدٍ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِذَا صَلَّى أَحَدُكُمْ إِلَى شَىْءٍ يَسْتُرُهُ مِنَ النَّاسِ فَأَرَادَ أَحَدٌ أَنْ يَجْتَازَ بَيْنَ يَدَيْهِ فَلْيَدْفَعْ فِي نَحْرِهِ فَإِنْ أَبَى فَلْيُقَاتِلْهُ فَإِنَّمَا هُوَ شَيْطَانٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: men Abu Said bilan birga (masjidda) edim, u juma kuni odamlardan oʻzini toʻsib turgan biror narsaga (qarab) namoz oʻqiyotgan edi. Shunda Banu Abu Muayt (qabilasi)dan bir yigit kelib, uning oldidan oʻtmoqchi boʻldi. (Abu Said) uning koʻksiga (turtib) qaytardi. (Yigit) qarasa, Abu Saidning oldidan boshqa oʻtadigan joy topolmadi va yana (oʻtmoqchi boʻldi). (Abu Said) uning koʻksiga birinchisidan ham qattiqroq turtib qaytardi. Shunda (yigit) tik turib oldi va Abu Saidni soʻkdi, soʻng odamlarni yorib chiqib ketdi va Marvonning huzuriga kirib, boshiga tushgan narsadan unga shikoyat qildi. (Rovi) dedi: Abu Said ham Marvonning huzuriga kirdi. Marvon unga: «Senga va ukangning oʻgʻliga nima boʻldi, u sendan shikoyat qilib keldi?» — dedi. Abu Said: «Men Rasululloh ﷺ dan: ‹Biringiz odamlardan oʻzini toʻsadigan biror narsaga (qarab) namoz oʻqiyotgan boʻlsa-yu, kimdir uning oldidan oʻtmoqchi boʻlsa, uning koʻksiga turtib qaytarsin. Agar koʻnmasa, u bilan kurashsin, chunki u shaytondan boshqa narsa emas›, deganlarini eshitganman», — dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: мен Абу Саид билан бирга (масжидда) эдим, у жума куни одамлардан ўзини тўсиб турган бирор нарсага (қараб) намоз ўқиётган эди. Шунда Бану Абу Муайт (қабиласи)дан бир йигит келиб, унинг олдидан ўтмоқчи бўлди. (Абу Саид) унинг кўксига (туртиб) қайтарди. (Йигит) қараса, Абу Саиднинг олдидан бошқа ўтадиган жой тополмади ва яна (ўтмоқчи бўлди). (Абу Саид) унинг кўксига биринчисидан ҳам қаттиқроқ туртиб қайтарди. Шунда (йигит) тик туриб олди ва Абу Саидни сўкди, сўнг одамларни ёриб чиқиб кетди ва Марвоннинг ҳузурига кириб, бошига тушган нарсадан унга шикоят қилди. (Рови) деди: Абу Саид ҳам Марвоннинг ҳузурига кирди. Марвон унга: «Сенга ва укангнинг ўғлига нима бўлди, у сендан шикоят қилиб келди?» — деди. Абу Саид: «Мен Расулуллоҳ ﷺ дан: ‹Бирингиз одамлардан ўзини тўсадиган бирор нарсага (қараб) намоз ўқиётган бўлса-ю, кимдир унинг олдидан ўтмоқчи бўлса, унинг кўксига туртиб қайтарсин. Агар кўнмаса, у билан курашсин, чунки у шайтондан бошқа нарса эмас›, деганларини эшитганман», — деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، - يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْقَارِيَّ - عَنْ أَبِي حَازِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَهْلاً، يَقُولُ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ أَنَا فَرَطُكُمْ، عَلَى الْحَوْضِ مَنْ وَرَدَ شَرِبَ وَمَنْ شَرِبَ لَمْ يَظْمَأْ أَبَدًا وَلَيَرِدَنَّ عَلَىَّ أَقْوَامٌ أَعْرِفُهُمْ وَيَعْرِفُونِي ثُمَّ يُحَالُ بَيْنِي وَبَيْنَهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو حَازِمٍ فَسَمِعَ النُّعْمَانُ بْنُ أَبِي عَيَّاشٍ وَأَنَا أُحَدِّثُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ فَقَالَ هَكَذَا سَمِعْتَ سَهْلاً يَقُولُ قَالَ فَقُلْتُ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ وَأَنَا أَشْهَدُ، عَلَى أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ لَسَمِعْتُهُ يَزِيدُ فَيَقُولُ ‏"‏ إِنَّهُمْ مِنِّي ‏.‏ فَيُقَالُ إِنَّكَ لاَ تَدْرِي مَا عَمِلُوا بَعْدَكَ ‏.‏ فَأَقُولُ سُحْقًا سُحْقًا لِمَنْ بَدَّلَ بَعْدِي ‏"‏ ‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: men Nabiy ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim: «Men Havz boshida sizlardan oldin (yetib) boraman. Kim (oldiga) kelsa ichadi, kim ichsa abadiy chanqamaydi. Mening oldimga albatta baʼzi qavmlar keladi, men ularni taniyman, ular ham meni taniydilar, soʻng men bilan ularning orasi toʻsib qoʻyiladi». Abu Hozim aytdi: men bu hadisni ularga aytib berayotganimda Nuʼmon ibn Abu Ayyosh (uni) eshitib qoldi-da: «Sen Sahlning shunday deganini eshitdingmi?» dedi. Men: «Ha», dedim. U dedi: «Men Abu Said al-Xudriyga guvohlik beraman, men uning (bu hadisga shuni) qoʻshib aytganini eshitganman: ‹U zot: ‹Ular mendandirlar›, deydilar. Shunda: ‹Sen ularning sendan keyin nima qilganini bilmaysan›, deyiladi. Shunda men: ‹Mendan keyin (dinni) oʻzgartirganga halokat boʻlsin, halokat boʻlsin!› deyman›».Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: мен Набий ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим: «Мен Ҳавз бошида сизлардан олдин (етиб) бораман. Ким (олдига) келса ичади, ким ичса абадий чанқамайди. Менинг олдимга албатта баъзи қавмлар келади, мен уларни танийман, улар ҳам мени танийдилар, сўнг мен билан уларнинг ораси тўсиб қўйилади». Абу Ҳозим айтди: мен бу ҳадисни уларга айтиб бераётганимда Нуъмон ибн Абу Айёш (уни) эшитиб қолди-да: «Сен Саҳлнинг шундай деганини эшитдингми?» деди. Мен: «Ҳа», дедим. У деди: «Мен Абу Саид ал-Худрийга гувоҳлик бераман, мен унинг (бу ҳадисга шуни) қўшиб айтганини эшитганман: ‹У зот: ‹Улар мендандирлар›, дейдилар. Шунда: ‹Сен уларнинг сендан кейин нима қилганини билмайсан›, дейилади. Шунда мен: ‹Мендан кейин (динни) ўзгартирганга ҳалокат бўлсин, ҳалокат бўлсин!› дейман›».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، سَمِعْتُ أَبَا إِسْحَاقَ، يُحَدِّثُ عَنِ الأَغَرِّ أَبِي مُسْلِمٍ، أَنَّهُ قَالَ أَشْهَدُ عَلَى أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ أَنَّهُمَا شَهِدَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ لاَ يَقْعُدُ قَوْمٌ يَذْكُرُونَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ إِلاَّ حَفَّتْهُمُ الْمَلاَئِكَةُ وَغَشِيَتْهُمُ الرَّحْمَةُ وَنَزَلَتْ عَلَيْهِمُ السَّكِينَةُ وَذَكَرَهُمُ اللَّهُ فِيمَنْ عِنْدَهُ ‏"‏ ‏.‏ وَحَدَّثَنِيهِ زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، فِي هَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Bir qavm oʻtirib Aziz va Jalil Allohni zikr etsa, albatta farishtalar ularni oʻrab oladi, ularni rahmat qoplaydi, ularga sakina (xotirjamlik) nozil boʻladi va Alloh ularni Oʻz huzuridagilar orasida zikr etadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Бир қавм ўтириб Азиз ва Жалил Аллоҳни зикр этса, албатта фаришталар уларни ўраб олади, уларни раҳмат қоплайди, уларга сакина (хотиржамлик) нозил бўлади ва Аллоҳ уларни Ўз ҳузуридагилар орасида зикр этади», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ، أَخْبَرَنَا الْمَخْزُومِيُّ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنْ أَبِي، حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ فِي الْجَنَّةِ لَشَجَرَةً يَسِيرُ الرَّاكِبُ فِي ظِلِّهَا مِائَةَ عَامٍ لاَ يَقْطَعُهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو حَازِمٍ فَحَدَّثْتُ بِهِ النُّعْمَانَ بْنَ أَبِي عَيَّاشٍ الزُّرَقِيَّ، فَقَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ فِي الْجَنَّةِ شَجَرَةً يَسِيرُ الرَّاكِبُ الْجَوَادَ الْمُضَمَّرَ السَّرِيعَ مِائَةَ عَامٍ مَا يَقْطَعُهَا ‏"‏ ‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, jannatda shunday daraxt borki, suvoriy uning soyasida yuz yil yurar, (lekin) uni bosib oʻtolmas», dedilar. Abu Hozim dedi: «Men buni Nuʼmon ibn Abu Ayyosh az-Zuraqiyga aytib berdim, shunda u dedi: ‹Menga Abu Said al-Xudriy Nabiy ﷺ dan (hadis aytdi). U zot: ‹‹Albatta, jannatda shunday daraxt borki, suvoriy ozdirilgan, tez yuradigan zotdor otda yuz yil yursa ham uni bosib oʻtolmas››, dedilar›».Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, жаннатда шундай дарахт борки, суворий унинг соясида юз йил юрар, (лекин) уни босиб ўтолмас», дедилар. Абу Ҳозим деди: «Мен буни Нуъмон ибн Абу Айёш аз-Зурақийга айтиб бердим, шунда у деди: ‹Менга Абу Саид ал-Худрий Набий ﷺ дан (ҳадис айтди). У зот: ‹‹Албатта, жаннатда шундай дарахт борки, суворий оздирилган, тез юрадиган зотдор отда юз йил юрса ҳам уни босиб ўтолмас››, дедилар›».

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، - يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْقَارِيَّ - عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ أَهْلَ الْجَنَّةِ لَيَتَرَاءَوْنَ الْغُرْفَةَ فِي الْجَنَّةِ كَمَا تَرَاءَوْنَ الْكَوْكَبَ فِي السَّمَاءِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَحَدَّثْتُ بِذَلِكَ النُّعْمَانَ بْنَ أَبِي عَيَّاشٍ، فَقَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، يَقُولُ كَمَا تَرَاءَوْنَ الْكَوْكَبَ الدُّرِّيَّ فِي الأُفُقِ الشَّرْقِيِّ أَوِ الْغَرْبِيِّ ‏"‏ ‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, jannat ahli jannatdagi (yuksak) gʻurfani (boloxonani) xuddi sizlar osmondagi yulduzni koʻrganingizdek koʻrurlar», dedilar. (Abu Hozim) dedi: «Men buni Nuʼmon ibn Abu Ayyoshga aytib berdim, shunda u dedi: ‹Men Abu Said al-Xudriyni: ‹‹Xuddi sizlar sharqiy yoki gʻarbiy ufqdagi yarqiroq yulduzni koʻrganingizdek››, deganini eshitdim›».Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, жаннат аҳли жаннатдаги (юксак) ғурфани (болохонани) худди сизлар осмондаги юлдузни кўрганингиздек кўрурлар», дедилар. (Абу Ҳозим) деди: «Мен буни Нуъмон ибн Абу Айёшга айтиб бердим, шунда у деди: ‹Мен Абу Саид ал-Худрийни: ‹‹Худди сизлар шарқий ёки ғарбий уфқдаги ярқироқ юлдузни кўрганингиздек››, деганини эшитдим›».