أَخْبَرَنَا { أَحْمَدُ بْنُ، } إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدٍ قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ عَائِذٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، - هُوَ ابْنُ حَمْزَةَ - قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ قُتِلَ لَهُ قَتِيلٌ " . مُرْسَلٌ .
Abu Salama (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimning yaqini oʻldirilsa…», dedilar. (Bu rivoyat mursaldir.)Абу Салама (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимнинг яқини ўлдирилса…», дедилар. (Бу ривоят мурсалдир.)
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَلْقَمَةَ الْمَدَنِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَ صَلَّيْنَا فِي زَمَانِ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ثُمَّ انْصَرَفْنَا إِلَى أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ فَوَجَدْنَاهُ يُصَلِّي فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ لَنَا أَصَلَّيْتُمْ قُلْنَا صَلَّيْنَا الظُّهْرَ . قَالَ إِنِّي صَلَّيْتُ الْعَصْرَ . فَقَالُوا لَهُ عَجَّلْتَ . فَقَالَ إِنَّمَا أُصَلِّي كَمَا رَأَيْتُ أَصْحَابِي يُصَلُّونَ .
Abu Salama (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Biz Umar ibn Abdulaziz zamonida namoz oʻqidik, soʻng Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)nikiga bordik va uni namoz oʻqiyotgan holda topdik. U namozdan boʻshagach, bizga: ‹Namoz oʻqidingizmi?› dedi. Biz: ‹Peshin namozini oʻqidik›, dedik. U: ‹Men asr namozini oʻqidim›, dedi. Ular unga: ‹Erta oʻqibsan›, deyishdi. U: ‹Men sahobalarimni qanday oʻqiganini koʻrgan boʻlsam, xuddi shundoq oʻqiyapman›, dedi».Абу Салама (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Биз Умар ибн Абдулазиз замонида намоз ўқидик, сўнг Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)никига бордик ва уни намоз ўқиётган ҳолда топдик. У намоздан бўшагач, бизга: ‹Намоз ўқидингизми?› деди. Биз: ‹Пешин намозини ўқидик›, дедик. У: ‹Мен аср намозини ўқидим›, деди. Улар унга: ‹Эрта ўқибсан›, дейишди. У: ‹Мен саҳобаларимни қандай ўқиганини кўрган бўлсам, худди шундоқ ўқияпман›, деди».
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي حَرْمَلَةَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، أَنَّهُ سَأَلَ عَائِشَةَ عَنِ السَّجْدَتَيْنِ اللَّتَيْنِ، كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّيهِمَا بَعْدَ الْعَصْرِ فَقَالَتْ إِنَّهُ كَانَ يُصَلِّيهِمَا قَبْلَ الْعَصْرِ ثُمَّ إِنَّهُ شُغِلَ عَنْهُمَا أَوْ نَسِيَهُمَا فَصَلاَّهُمَا بَعْدَ الْعَصْرِ وَكَانَ إِذَا صَلَّى صَلاَةً أَثْبَتَهَا .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Abu Salama Rasululloh ﷺ asrdan keyin oʻqiydigan ikki rakaat namoz haqida undan soʻraganida, u kishi shunday dedilar: «U zot bu ikki rakaatni asrdan oldin oʻqir edilar, soʻng biror ish bilan band boʻlib qolgan yoki uni unutgan edilar, shuning uchun uni asrdan keyin oʻqidilar. U zot bir namozni oʻqisalar, uni doimiy qilib olar edilar.»Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Абу Салама Расулуллоҳ ﷺ асрдан кейин ўқийдиган икки ракаат намоз ҳақида ундан сўраганида, у киши шундай дедилар: «У зот бу икки ракаатни асрдан олдин ўқир эдилар, сўнг бирор иш билан банд бўлиб қолган ёки уни унутган эдилар, шунинг учун уни асрдан кейин ўқидилар. У зот бир намозни ўқисалар, уни доимий қилиб олар эдилар.»
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَجَاءٍ الْمَكِّيُّ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، وَأَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَ رَأَتْ عَائِشَةُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ وَهُوَ يَتَوَضَّأُ فَقَالَتْ أَسْبِغِ الْوُضُوءَ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ " وَيْلٌ لِلْعَرَاقِيبِ مِنَ النَّارِ " .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U zot Abdurahmonning taharat qilayotganini koʻrib qoldilar-da: «Taharatni mukammal qilgin, chunki men Rasululloh ﷺdan: ‹Doʻzax oʻtidan tovon paylariga voy boʻlsin!›, deganlarini eshitganman», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У зот Абдураҳмоннинг таҳарат қилаётганини кўриб қолдилар-да: «Таҳаратни мукаммал қилгин, чунки мен Расулуллоҳ ﷺдан: ‹Дўзах ўтидан товон пайларига вой бўлсин!›, деганларини эшитганман», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ زَكَرِيَّا، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، أَنَّ عَائِشَةَ، حَدَّثَتْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ لَهَا " إِنَّ جِبْرَائِيلَ يَقْرَأُ عَلَيْكِ السَّلاَمَ " . قَالَتْ وَعَلَيْهِ السَّلاَمُ وَرَحْمَةُ اللَّهِ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ unga: «Albatta, Jibril senga salom aytmoqda», dedilar. U (Oisha): «Va alayhis-salomu va rahmatulloh», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ унга: «Албатта, Жибрил сенга салом айтмоқда», дедилар. У (Оиша): «Ва алайҳис-салому ва раҳматуллоҳ», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَتْنِي عَائِشَةُ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يُوتِرُ بِوَاحِدَةٍ. ثُمَّ يَرْكَعُ رَكْعَتَيْنِ يَقْرَأُ فِيهِمَا وَهُوَ جَالِسٌ. فَإِذَا أَرَادَ أَنْ يَرْكَعَ، قَامَ فَرَكَعَ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir rakat bilan vitr oʻqir, soʻng oʻtirgan holda qiroat qilib ikki rakat oʻqir, rukuga bormoqchi boʻlganlarida esa turib rukuga borar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир ракат билан витр ўқир, сўнг ўтирган ҳолда қироат қилиб икки ракат ўқир, рукуга бормоқчи бўлганларида эса туриб рукуга борар эдилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ يُونُسَ الْيَمَامِيُّ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ سَأَلْتُ عَائِشَةَ بِمَا كَانَ يَسْتَفْتِحُ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ صَلاَتَهُ إِذَا قَامَ مِنَ اللَّيْلِ قَالَتْ كَانَ يَقُولُ " اللَّهُمَّ رَبَّ جِبْرَئِيلَ وَمِيكَائِيلَ وَإِسْرَافِيلَ فَاطِرَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ عَالِمَ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ أَنْتَ تَحْكُمُ بَيْنَ عِبَادِكَ فِيمَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ اهْدِنِي لِمَا اخْتُلِفَ فِيهِ مِنَ الْحَقِّ بِإِذْنِكَ إِنَّكَ لَتَهْدِي إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ " .
قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عُمَرَ احْفَظُوهُ جِبْرَئِيلُ مَهْمُوزَةً فَإِنَّهُ كَذَا عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ .
Abu Salama ibn Abdurrahmon aytdi: Oisha (roziyallohu anho)dan: «Paygʻambar ﷺ kechasi turganlarida namozlarini nima bilan boshlardilar?» deb soʻradim. U: «U zot: ‹Allohumma, Jibroil, Mikoil va Isrofilning Robbi, osmonlar va yerni yaratuvchi, gʻayb va oshkorni biluvchi zot! Sen bandalaring oʻrtasida ular ixtilof qilgan narsalar borasida hukm qilasan. Ular ixtilof qilgan haq narsaga Oʻz izning ila meni hidoyat qilgin. Albatta, Sen toʻgʻri yoʻlga hidoyat qilursan›, derdilar», dedi.Абу Салама ибн Абдурраҳмон айтди: Оиша (розияллоҳу анҳо)дан: «Пайғамбар ﷺ кечаси турганларида намозларини нима билан бошлардилар?» деб сўрадим. У: «У зот: ‹Аллоҳумма, Жиброил, Микоил ва Исрофилнинг Робби, осмонлар ва ерни яратувчи, ғайб ва ошкорни билувчи зот! Сен бандаларинг ўртасида улар ихтилоф қилган нарсалар борасида ҳукм қиласан. Улар ихтилоф қилган ҳақ нарсага Ўз изнинг ила мени ҳидоят қилгин. Албатта, Сен тўғри йўлга ҳидоят қилурсан›, дердилар», деди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، وَعَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَ: سَمِعْتُ عَائِشَةَ تَقُولُ: إِنْ كَانَ لَيَكُونُ عَلَىَّ الصِّيَامُ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ فَمَا أَقْضِيهِ حَتَّى يَجِيءَ شَعْبَانُ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Zimmamda Ramazon oyidan qazo roʻzalar boʻlar edi, men ularni faqat Shaʼbon oyi kelgandagina qazo qilar edim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Зиммамда Рамазон ойидан қазо рўзалар бўлар эди, мен уларни фақат Шаъбон ойи келгандагина қазо қилар эдим.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَبِيدٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَ: سَأَلْتُ عَائِشَةَ عَنْ صِيَامِ النَّبِيِّ، ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَتْ: كَانَ يَصُومُ حَتَّى نَقُولَ قَدْ صَامَ . وَيُفْطِرُ حَتَّى نَقُولَ: قَدْ أَفْطَرَ. وَلَمْ أَرَهُ صَامَ مِنْ شَهْرٍ قَطُّ أَكْثَرَ مِنْ صِيَامِهِ مِنْ شَعْبَانَ. كَانَ يَصُومُ شَعْبَانَ كُلَّهُ. كَانَ يَصُومُ شَعْبَانَ إِلاَّ قَلِيلاً .
Abu Salama (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Oisha (roziyallohu anho)dan Nabiy ﷺning roʻzalari haqida soʻradim. U: «U zot shu qadar roʻza tutar edilarki, biz: ‹Endi doim roʻza tutadilar›, der edik. Yana shu qadar roʻza tutmas edilarki, biz: ‹Endi roʻza tutmaydilar›, der edik. Men u zotning hech qaysi oyda Shaʼbon oyidagidan koʻproq roʻza tutganlarini koʻrmaganman. U zot butun Shaʼbonni roʻza tutar edilar. U zot ozgina qismidan boshqa butun Shaʼbonni roʻza tutar edilar», dedi.Абу Салама (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)дан Набий ﷺнинг рўзалари ҳақида сўрадим. У: «У зот шу қадар рўза тутар эдиларки, биз: ‹Энди доим рўза тутадилар›, дер эдик. Яна шу қадар рўза тутмас эдиларки, биз: ‹Энди рўза тутмайдилар›, дер эдик. Мен у зотнинг ҳеч қайси ойда Шаъбон ойидагидан кўпроқ рўза тутганларини кўрмаганман. У зот бутун Шаъбонни рўза тутар эдилар. У зот озгина қисмидан бошқа бутун Шаъбонни рўза тутар эдилар», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادِ بْنِ آدَمَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، ح وَحَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ لِرَجُلٍ يَا ابْنَ أَخِي إِذَا حَدَّثْتُكَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ حَدِيثًا فَلاَ تَضْرِبْ لَهُ الأَمْثَالَ .
قَالَ أَبُو الْحَسَنِ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْكَرَابِيسِيُّ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْجَعْدِ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، مِثْلَ حَدِيثِ عَلِيٍّ رضى الله تعالى عنه .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) bir kishiga: «Ey jiyanim, men senga Rasululloh ﷺdan bir hadis aytsam, unga misollar keltirma», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) бир кишига: «Эй жияним, мен сенга Расулуллоҳ ﷺдан бир ҳадис айтсам, унга мисоллар келтирма», деди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَ قُلْتُ لأَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ هَلْ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَذْكُرُ فِي الْحَرُورِيَّةِ شَيْئًا فَقَالَ سَمِعْتُهُ يَذْكُرُ قَوْمًا يَتَعَبَّدُونَ " يَحْقِرُ أَحَدُكُمْ صَلاَتَهُ مَعَ صَلاَتِهِمْ وَصَوْمَهُ مَعَ صَوْمِهِمْ يَمْرُقُونَ مِنَ الدِّينِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ " . أَخَذَ سَهْمَهُ فَنَظَرَ فِي نَصْلِهِ فَلَمْ يَرَ شَيْئًا فَنَظَرَ فِي رِصَافِهِ فَلَمْ يَرَ شَيْئًا فَنَظَرَ فِي قِدْحِهِ فَلَمْ يَرَ شَيْئًا فَنَظَرَ فِي الْقُذَذِ فَتَمَارَى هَلْ يَرَى شَيْئًا أَمْ لاَ " .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Salama unga: «Rasululloh ﷺdan haruriylar (xavorij firqasi) haqida biror narsa eshitganmisiz?» deganida, u: «U zotning shunday bir qavm haqida aytganini eshitganman: ular ibodatga berilgan boʻlishadi. Biringiz oʻz namozini ularning namozi oldida, oʻz roʻzasini ularning roʻzasi oldida arzimas deb bilar. Ular oʻq nishondan otib chiqib ketganidek, dindan otilib chiqib ketadilar», dedi. Soʻng biri oʻqini olib, uning temir uchiga qaraydi, hech narsa koʻrmaydi; keyin bogʻich joyiga qaraydi, hech narsa koʻrmaydi; keyin oʻq tanasiga qaraydi, hech narsa koʻrmaydi; keyin patiga qaraydi va biror narsa koʻrarmi yoki yoʻqmi, shubhaga tushadi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Салама унга: «Расулуллоҳ ﷺдан ҳарурийлар (хавориж фирқаси) ҳақида бирор нарса эшитганмисиз?» деганида, у: «У зотнинг шундай бир қавм ҳақида айтганини эшитганман: улар ибодатга берилган бўлишади. Бирингиз ўз намозини уларнинг намози олдида, ўз рўзасини уларнинг рўзаси олдида арзимас деб билар. Улар ўқ нишондан отиб чиқиб кетганидек, диндан отилиб чиқиб кетадилар», деди. Сўнг бири ўқини олиб, унинг темир учига қарайди, ҳеч нарса кўрмайди; кейин боғич жойига қарайди, ҳеч нарса кўрмайди; кейин ўқ танасига қарайди, ҳеч нарса кўрмайди; кейин патига қарайди ва бирор нарса кўрарми ёки йўқми, шубҳага тушади.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ، حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ يَعْنِي الْمُعَلِّمَ، عَنْ يَحْيَى يَعْنِي ابْنَ أَبِي كَثِيرٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ، أَنَّ عَطَاءَ بْنَ يَسَارٍ، أخْبَرَهُ أَنَّ زَيْدَ بْنَ خَالِدٍ الْجُهَنِيَّ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَأَلَ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قُلْتُ أَرَأَيْتَ إِذَا جَامَعَ امْرَأَتَهُ وَلَمْ يُمْنِ فَقَالَ عُثْمَانُ يَتَوَضَّأُ كَمَا يَتَوَضَّأُ لِلصَّلَاةِ وَيَغْسِلُ ذَكَرَهُ وَقَالَ عُثْمَانُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَأَلْتُ عَنْ ذَلِكَ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَالزُّبَيْرَ بْنَ الْعَوَّامِ وَطَلْحَةَ بْنَ عُبَيْدِ اللَّهِ وَأُبَيَّ بْنَ كَعْبٍ فَأَمَرُوهُ بِذَلِكَ.
Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Undan: «Bir kishi xotini bilan qoʻshilib, maniy chiqmasa, bu haqda nima deysiz?» deb soʻralganda, Usmon: «U namozga tahorat olganidek tahorat oladi va zakarini yuvadi», dedi. Usmon (roziyallohu anhu): «Men buni Rasululloh ﷺdan eshitganman», dedi. «Soʻng men bu haqda Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan, Zubayr ibn al-Avvomdan, Talha ibn Ubaydullohdan va Ubay ibn Kaʼbdan soʻradim, ular ham shunday qilishga buyurdilar», dedi.Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ундан: «Бир киши хотини билан қўшилиб, маний чиқмаса, бу ҳақда нима дейсиз?» деб сўралганда, Усмон: «У намозга таҳорат олганидек таҳорат олади ва закарини ювади», деди. Усмон (розияллоҳу анҳу): «Мен буни Расулуллоҳ ﷺдан эшитганман», деди. «Сўнг мен бу ҳақда Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан, Зубайр ибн ал-Аввомдан, Талҳа ибн Убайдуллоҳдан ва Убай ибн Каъбдан сўрадим, улар ҳам шундай қилишга буюрдилар», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَ نَزَلَ رَجُلَانِ مِنْ أَهْلِ الْيَمَنِ عَلَى طَلْحَةَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ فَقُتِلَ أَحَدُهُمَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ مَكَثَ الْآخَرُ بَعْدَهُ سَنَةً ثُمَّ مَاتَ عَلَى فِرَاشِهِ فَأُرِيَ طَلْحَةُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ أَنَّ الَّذِي مَاتَ عَلَى فِرَاشِهِ دَخَلَ الْجَنَّةَ قَبْلَ الْآخَرِ بِحِينٍ فَذَكَرَ ذَلِكَ طَلْحَةُ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمْ مَكَثَ فِي الْأَرْضِ بَعْدَهُ قَالَ حَوْلًا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى أَلْفًا وَثَمَانِ مِائَةِ صَلَاةٍ وَصَامَ رَمَضَانَ.
Talha ibn Ubaydulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Yaman ahlidan ikki kishi Talha ibn Ubaydullohnikiga qoʻnib qolgandi. Ulardan biri Rasululloh ﷺ bilan birga jangda shahid boʻldi, ikkinchisi esa undan keyin bir yil turib, soʻng oʻz toʻshagida vafot etdi. Talha ibn Ubaydullohga oʻz toʻshagida vafot etgani ikkinchisidan ancha oldin jannatga kirgani koʻrsatildi. Talha buni Rasululloh ﷺga aytdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «U undan keyin yer yuzida qancha turdi?» dedilar. U: «Bir yil», dedi. Rasululloh ﷺ: «U bir ming sakkiz yuz namoz oʻqidi va Ramazon roʻzasini tutdi», dedilar.Талҳа ибн Убайдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Яман аҳлидан икки киши Талҳа ибн Убайдуллоҳникига қўниб қолганди. Улардан бири Расулуллоҳ ﷺ билан бирга жангда шаҳид бўлди, иккинчиси эса ундан кейин бир йил туриб, сўнг ўз тўшагида вафот этди. Талҳа ибн Убайдуллоҳга ўз тўшагида вафот этгани иккинчисидан анча олдин жаннатга киргани кўрсатилди. Талҳа буни Расулуллоҳ ﷺга айтди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «У ундан кейин ер юзида қанча турди?» дедилар. У: «Бир йил», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «У бир минг саккиз юз намоз ўқиди ва Рамазон рўзасини тутди», дедилар.
وَعَنْ أَبِي سَلَمَةَ قَالَ: سَأَلْتُ عَائِشَةَ: كَمْ كَانَ صَدَاقُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَت: كَانَ صداقه لأزواجه اثْنَتَيْ عَشْرَةَ أُوقِيَّةً وَنَشٌّ قَالَتْ: أَتَدْرِي مَا النَّشٌّ؟ قُلْتُ: لَا قَالَتْ: نِصْفُ أُوقِيَّةٍ فَتِلْكَ خَمْسُمِائَةِ دِرْهَمٍ. رَوَاهُ مُسْلِمٌ. وَنَشٌّ بِالرَّفْعِ فِي شَرْحِ السّنة وَفِي جَمِيع الْأُصُول
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning ayollariga bergan mahrlari oʻn ikki uqiya va bir nashsh edi. Nashsh — yarim uqiya boʻlib, bularning hammasi besh yuz dirhamga teng edi. Muslim rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг аёлларига берган маҳрлари ўн икки уқия ва бир нашш эди. Нашш — ярим уқия бўлиб, буларнинг ҳаммаси беш юз дирҳамга тенг эди. Муслим ривоят қилган.
وَعَن أبي سلمةَ: أَنَّ سَلْمَانَ بْنَ صَخْرٍ وَيُقَالُ لَهُ: سَلَمَةُ بْنُ صَخْرٍ الْبَيَاضِيُّ جَعَلَ امْرَأَتَهُ عَلَيْهِ كَظَهْرِ أُمِّهِ حَتَّى يَمْضِيَ رَمَضَانُ فَلَمَّا مَضَى نِصْفٌ مِنْ رَمَضَانَ وَقَعَ عَلَيْهَا لَيْلًا فَأَتَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَ لَهُ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَعْتِقْ رَقَبَةً» قَالَ: لَا أَجِدُهَا قَالَ: «فَصُمْ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ» قَالَ: لَا أَسْتَطِيعُ قَالَ: «أَطْعِمْ سِتِّينَ مِسْكِينًا» قَالَ: لَا أَجِدُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِفَرْوَةَ بْنِ عَمْرٍو: «أَعْطِهِ ذَلِكَ الْعَرَقَ» وَهُوَ مِكْتَلٌ يَأْخُذُ خَمْسَةَ عَشَرَ صَاعًا أَوْ سِتَّةَ عَشَرَ صَاعا «ليُطعِمَ سِتِّينَ مِسْكينا» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ
Salmon ibn Saxr al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi — u Banu Bayoza qabilasidan edi: U xotinini Ramazon tugaguncha oʻziga onasining beli kabi (harom) qilib qoʻydi. Ramazonning yarmi oʻtganda esa, kechasi u bilan yaqinlik qilib qoʻydi. Soʻng Rasululloh ﷺ huzuriga kelib, buni u zotga zikr qildi. Rasululloh ﷺ unga: «Bir qul ozod qil», dedilar. U: «Topa olmayman», dedi. U zot: «Unday boʻlsa, ikki oy ketma-ket roʻza tut», dedilar. U: «Bunga qodir emasman», dedi. U zot: «Oltmish miskinni taomlantir», dedilar. U: «Topa olmayman», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ Farva ibn Amrga: «Unga ana shu araq (savatdagi xurmo)ni ber», dedilar. U on besh yoki on olti soʼ simaydigan savat edi. Soʻng u zot: «(Buni) oltmish miskinga taomlantir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. (Bu kishini) Salmon ibn Saxr ham, Salama ibn Saxr al-Bayoziy ham deyiladi. Ilm ahli huzurida zihor kafforati borasida amal shu hadisga koʻradir.Салмон ибн Сахр ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади — у Бану Баёза қабиласидан эди: У хотинини Рамазон тугагунча ўзига онасининг бели каби (ҳаром) қилиб қўйди. Рамазоннинг ярми ўтганда эса, кечаси у билан яқинлик қилиб қўйди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келиб, буни у зотга зикр қилди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Бир қул озод қил», дедилар. У: «Топа олмайман», деди. У зот: «Ундай бўлса, икки ой кетма-кет рўза тут», дедилар. У: «Бунга қодир эмасман», деди. У зот: «Олтмиш мискинни таомлантир», дедилар. У: «Топа олмайман», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ Фарва ибн Амрга: «Унга ана шу арақ (саватдаги хурмо)ни бер», дедилар. У он беш ёки он олти сў симайдиган сават эди. Сўнг у зот: «(Буни) олтмиш мискинга таомлантир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. (Бу кишини) Салмон ибн Сахр ҳам, Салама ибн Сахр ал-Баёзий ҳам дейилади. Илм аҳли ҳузурида зиҳор каффорати борасида амал шу ҳадисга кўрадир.
وَعَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيّ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «لَوْلَا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لَأَمَرْتُهُمْ بِالسِّوَاكِ عِنْدَ كُلِّ صَلَاةٍ وَلَأَخَّرْتُ صَلَاةَ الْعِشَاءِ إِلَى ثُلُثِ اللَّيْلِ» قَالَ فَكَانَ زَيْدُ بْنُ خَالِدٍ يَشْهَدُ الصَّلَوَاتِ فِي الْمَسْجِدِ وَسِوَاكُهُ عَلَى أُذُنِهِ مَوْضِعَ الْقَلَمِ مِنْ أُذُنِ الْكَاتِبِ لَا يَقُومُ إِلَى الصَّلَاةِ إِلَّا اسْتَنَّ ثُمَّ رَدَّهُ إِلَى مَوْضِعِهِ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ إِلَّا أَنَّهُ لَمْ يَذْكُرْ: «وَلَأَخَّرْتُ صَلَاةَ الْعِشَاءِ إِلَى ثُلُثِ اللَّيْلِ» . وَقَالَ التِّرْمِذِيُّ: هَذَا حَدِيثٌ حسن صَحِيح
Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ: «Agar ummatimga mashaqqat boʻlishidan choʻchimaganimda, ularga har namoz oldidan misvok ishlatishni buyurgan va xufton namozini kechaning uchdan biriga qadar kechiktirgan boʻlardim», deganlarini eshitdim. Roviy aytadi: Zayd ibn Xolid masjiddagi namozlarga misvokini kotibning qulogʻiga qalam qistirilgani kabi qulogʻiga qistirib kelar, har namozga turganda albatta misvok ishlatar, soʻng uni oʻrniga qaytarardi. Termiziy va Abu Dovud rivoyat qilgan.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ: «Агар умматимга машаққат бўлишидан чўчимаганимда, уларга ҳар намоз олдидан мисвок ишлатишни буюрган ва хуфтон намозини кечанинг учдан бирига қадар кечиктирган бўлардим», деганларини эшитдим. Ровий айтади: Зайд ибн Холид масжиддаги намозларга мисвокини котибнинг қулоғига қалам қистирилгани каби қулоғига қистириб келар, ҳар намозга турганда албатта мисвок ишлатар, сўнг уни ўрнига қайтарарди. Термизий ва Абу Довуд ривоят қилган.
حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ فَضَالَةَ، قَالَ: حَدَّثَنَا هِشَامٌ الدَّسْتُوَائِيُّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ قَالَ: أَتَيْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، وَكَانَ لِي صَدِيقًا، فَقُلْتُ: أَلاَ تَخْرُجُ بِنَا إِلَى النَّخْلِ؟ فَخَرَجَ، وَعَلَيْهِ خَمِيصَةٌ لَهُ.
Abu Salama dedi: Biz Laylatul-qadr haqida gaplashdik. Soʻng men doʻstim boʻlgan Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)ning oldiga borib: «Biz bilan xurmozorga chiqmaysizmi?» dedim. Ustlariga xamisa (chiziqli kiyim) yopinib chiqdilar. Men u kishiga: «Siz Rasululloh ﷺ ning Laylatul-qadrni zikr qilganlarini eshitganmisiz?» dedim. U: «Ha. Biz Rasululloh ﷺ bilan birga Ramazonning oʻrta oʻn (kuni)da iʼtikofda boʻldik, soʻng yigirmanchi (kunning) tongida chiqdik. Rasululloh ﷺ bizga xutba qilib: ‹Menga Laylatul-qadr koʻrsatildi, men uni unutdim — yoki: u menga unutdirildi —, bas uni soʻnggi oʻn kechaning har bir toq (kechasi)da axtaringlar. Va menga oʻzimni suv va loyda sajda qilayotganim koʻrsatildi. Shunday ekan, kim Rasululloh ﷺ bilan birga iʼtikofda boʻlgan boʻlsa, qaytib kelsin›, dedilar», dedi. (Abu Said) dedi: Biz qaytdik, osmonda bir boʻlak ham bulut koʻrmasdik. (Abu Said) dedi: Soʻng bir bulut keldi-yu, bizga yomgʻir yogʻdi, hatto xurmo shoxlaridan qilingan masjid shipi oqib ketdi. Namozga iqomat aytildi, shunda men Rasululloh ﷺ ning suv va loyda sajda qilayotganlarini koʻrdim. (Abu Said) dedi: Hatto men peshonalarida loy izini koʻrdim.Абу Салама деди: Биз Лайлатул-қадр ҳақида гаплашдик. Сўнг мен дўстим бўлган Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)нинг олдига бориб: «Биз билан хурмозорга чиқмайсизми?» дедим. Устларига хамиса (чизиқли кийим) ёпиниб чиқдилар. Мен у кишига: «Сиз Расулуллоҳ ﷺ нинг Лайлатул-қадрни зикр қилганларини эшитганмисиз?» дедим. У: «Ҳа. Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Рамазоннинг ўрта ўн (куни)да иътикофда бўлдик, сўнг йигирманчи (куннинг) тонгида чиқдик. Расулуллоҳ ﷺ бизга хутба қилиб: ‹Менга Лайлатул-қадр кўрсатилди, мен уни унутдим — ёки: у менга унутдирилди —, бас уни сўнгги ўн кечанинг ҳар бир тоқ (кечаси)да ахтаринглар. Ва менга ўзимни сув ва лойда сажда қилаётганим кўрсатилди. Шундай экан, ким Расулуллоҳ ﷺ билан бирга иътикофда бўлган бўлса, қайтиб келсин›, дедилар», деди. (Абу Саид) деди: Биз қайтдик, осмонда бир бўлак ҳам булут кўрмасдик. (Абу Саид) деди: Сўнг бир булут келди-ю, бизга ёмғир ёғди, ҳатто хурмо шохларидан қилинган масжид шипи оқиб кетди. Намозга иқомат айтилди, шунда мен Расулуллоҳ ﷺ нинг сув ва лойда сажда қилаётганларини кўрдим. (Абу Саид) деди: Ҳатто мен пешоналарида лой изини кўрдим.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلِ، قَالَ: حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ جَمِيعٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ: لَمْ يَكُنْ أَصْحَابُ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم مُتَحَزِّقِينَ، وَلاَ مُتَمَاوِتِينَ، وَكَانُوا يَتَنَاشَدُونَ الشِّعْرَ فِي مَجَالِسِهِمْ، وَيَذْكُرُونَ أَمْرَ جَاهِلِيَّتِهِمْ، فَإِذَا أُرِيدَ أَحَدٌ مِنْهُمْ عَلَى شَيْءٍ مِنْ أَمْرِ اللهِ، دَارَتْ حَمَالِيقُ عَيْنَيْهِ كَأَنَّهُ مَجْنُونٌ.
Abu Salama ibn Abdurrahmon (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning sahobalari na (haddan ziyod) qattiqqoʻl, na oʻzini oʻlgudek zaif-taqvodor qilib koʻrsatadigan kishilar edilar. Ular oʻz majlislarida bir-birlariga sheʼr oʻqib berardilar va johiliyat davridagi ishlarini eslashardi. Ammo ulardan biridan Allohning (dini) ishida biror narsa talab qilinsa, koʻzlarining oq-qorasi telbanikidek aylanardi.Абу Салама ибн Абдурраҳмон (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобалари на (ҳаддан зиёд) қаттиққўл, на ўзини ўлгудек заиф-тақводор қилиб кўрсатадиган кишилар эдилар. Улар ўз мажлисларида бир-бирларига шеър ўқиб берардилар ва жоҳилият давридаги ишларини эслашарди. Аммо улардан биридан Аллоҳнинг (дини) ишида бирор нарса талаб қилинса, кўзларининг оқ-қораси телбаникидек айланарди.